౧. గోఘాతకపుత్తవత్థు

పణ్డుపలాసోవ దానిసీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఏకం గోఘాతకపుత్తం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియం కిరేకో గోఘాతకో గావో వధిత్వా వరమంసాని గహేత్వా పచాపేత్వా పుత్తదారేహి సద్ధిం నిసీదిత్వా మంసఞ్చ ఖాదతి, మూలేన చ విక్కిణిత్వా జీవికం కప్పేసి. సో ఏవం పఞ్చపణ్ణాస వస్సాని గోఘాతకకమ్మం కరోన్తో ధురవిహారే విహరన్తస్స సత్థు ఏకదివసమ్పి కటచ్ఛుమత్తమ్పి యాగుం వా భత్తం వా న అదాసి. సో చ వినా మంసేన భత్తం న భుఞ్జతి. సో ఏకదివసం దివసభాగే మంసం విక్కిణిత్వా అత్తనో అత్థాయ పచితుం ఏకం మంసఖణ్డం భరియాయ దత్వా న్హాయితుం అగమాసి. అథస్స సహాయకో గేహం గన్త్వా భరియం ఆహ – ‘‘థోకం మే విక్కిణియమంసం దేహి, గేహం మే పాహునకో ఆగతో’’తి. నత్థి విక్కిణియమంసం, సహాయకో తే మంసం విక్కిణిత్వా ఇదాని న్హాయితుం గతోతి. మా ఏవం కరి, సచే మంసఖణ్డం అత్థి, దేహీతి. సహాయకస్స తే నిక్ఖిత్తమంసం ఠపేత్వా అఞ్ఞం నత్థీతి. సో ‘‘సహాయకస్స మే అత్థాయ ఠపితమంసతో అఞ్ఞం మంసం నత్థి, సో చ వినా మంసేన న భుఞ్జతి, నాయం దస్సతీ’’తి సామంయేవ తం మంసం గహేత్వా పక్కామి.

గోఘాతకోపి న్హత్వా ఆగతో తాయ అత్తనో పక్కపణ్ణేన సద్ధిం వడ్ఢేత్వా భత్తే ఉపనీతే ఆహ ‘‘కహం మంస’’న్తి? ‘‘నత్థి, సామీ’’తి. నను అహం పచ్చనత్థాయ మంసం దత్వా గతోతి. తవ సహాయకో ఆగన్త్వా ‘‘పాహునకో మే ఆగతో, విక్కిణియమంసం దేహీ’’తి వత్వా మయా ‘‘సహాయకస్స తే ఠపితమంసతో అఞ్ఞం మంసం నత్థి, సో చ వినా మంసేన న భుఞ్జతీ’’తి వుత్తేపి బలక్కారేన తం మంసం సామంయేవ గహేత్వా గతోతి. అహం వినా మంసేన భత్తం న భుఞ్జామి, హరాహి నన్తి. కిం సక్కా కాతుం, భుఞ్జ, సామీతి. సో ‘‘నాహం భుఞ్జామీ’’తి తం భత్తం హరాపేత్వా సత్థం ఆదాయ పచ్ఛాగేహే ఠితో గోణో అత్థి, తస్స సన్తికం గన్త్వా ముఖే హత్థం పక్ఖిపిత్వా జివ్హం నీహరిత్వా సత్థేన మూలే ఛిన్దిత్వా ఆదాయ గన్త్వా అఙ్గారేసు పచాపేత్వా భత్తమత్థకే ఠపేత్వా నిసిన్నో ఏకం భత్తపిణ్డం భుఞ్జిత్వా ఏకం మంసఖణ్డం ముఖే ఠపేసి. తఙ్ఖణఞ్ఞేవస్స జివ్హా ఛిజ్జిత్వా భత్తపాతియం పతి. తఙ్ఖణఞ్ఞేవ కమ్మసరిక్ఖకం విపాకం లభి. సోపి ఖో గోణో వియ లోహితధారాయ ముఖతో పగ్ఘరన్తియా అన్తోగేహం పవిసిత్వా జణ్ణుకేహి విచరన్తో విరవి.

తస్మిం సమయే గోఘాతకస్స పుత్తో పితరం ఓలోకేన్తో సమీపే ఠితో హోతి. అథ నం మాతా ఆహ – ‘‘పస్స, పుత్త, ఇమం గోఘాతకం గోణం వియ గేహమజ్ఝే జణ్ణుకేహి విచరిత్వా విరవన్తం, ఇదం దుక్ఖం తవ మత్థకే పతిస్సతి, మమమ్పి అనోలోకేత్వా అత్తనో సోత్థిం కరోన్తో పలాయస్సూ’’తి. సో మరణభయతజ్జితో మాతరం వన్దిత్వా పలాయి, పలాయిత్వా చ పన తక్కసిలం అగమాసి. గోఘాతకోపి గోణో వియ గేహమజ్ఝే విరవన్తో విచరిత్వా కాలకతో అవీచిమ్హి నిబ్బత్తి. గోణోపి కాలమకాసి. గోఘాతకపుత్తోపి తక్కసిలం గన్త్వా సువణ్ణకారకమ్మం ఉగ్గణ్హి. అథస్సాచరియో గామం గచ్ఛన్తో ‘‘ఏవరూపం నామ అలఙ్కారం కరేయ్యాసీ’’తి వత్వా పక్కామి. సోపి తథారూపం అలఙ్కారం అకాసి. అథస్సాచరియో ఆగన్త్వా అలఙ్కారం దిస్వా ‘‘అయం యత్థ కత్థచి గన్త్వా జీవితుం సమత్థో’’తి వయప్పత్తం అత్తనో ధీతరం అదాసి. సో పుత్తధీతాహి వడ్ఢి.

అథస్స పుత్తా వయప్పత్తా సిప్పం ఉగ్గణ్హిత్వా అపరభాగే సావత్థియం గన్త్వా తత్థ ఘరావాసం సణ్ఠపేత్వా వసన్తా సద్ధా పసన్నా అహేసుం. పితాపి నేసం తక్కసిలాయం కిఞ్చి కుసలం అకత్వావ జరం పాపుణి. అథస్స పుత్తా ‘‘పితా నో మహల్లకో’’తి అత్తనో సన్తికం పక్కోసాపేత్వా ‘‘పితు అత్థాయ దానం దస్సామా’’తి బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిమన్తయింసు. తే పునదివసే అన్తోగేహే బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిసీదాపేత్వా సక్కచ్చం పరివిసిత్వా భత్తకిచ్చావసానే సత్థారం ఆహంసు – ‘‘భన్తే, అమ్హేహి ఇదం పితు జీవభత్తం దిన్నం, పితు నో అనుమోదనం కరోథా’’తి. సత్థా తం ఆమన్తేత్వా, ‘‘ఉపాసక, త్వం మహల్లకో పరిపక్కసరీరో పణ్డుపలాససదిసో, తవ పరలోకగమనాయ కుసలపాథేయ్యం నత్థి, అత్తనో పతిట్ఠం కరోహి, పణ్డితో భవ, మా బాలో’’తి అనుమోదనం కరోన్తో ఇమా ద్వే గాథా అభాసి –

౨౩౫. ‘‘పణ్డుపలాసోవ దానిసి,

యమపురిసాపి చ తే ఉపట్ఠితా;

ఉయ్యోగముఖే చ తిట్ఠసి,

పాథేయ్యమ్పి చ తే న విజ్జతి.

౨౩౬. ‘‘సో కరోహి దీపమత్తనో,

ఖిప్పం వాయమ పణ్డితో భవ;

నిద్ధన్తమలో అనఙ్గణో,

దిబ్బం అరియభూమిం ఉపేహిసీ’’తి.

తత్థ పణ్డుపలాసోవ దానిసీతి, ఉపాసక, త్వం ఇదాని ఛిజ్జిత్వా భూమియం పతితపణ్డుపలాసో వియ అహోసి. యమపురిసాతి యమదూతా వుచ్చన్తి, ఇదం పన మరణమేవ సన్ధాయ వుత్తం, మరణం తే పచ్చుపట్ఠితన్తి అత్థో. ఉయ్యోగముఖేతి పరిహానిముఖే, అవుడ్ఢిముఖే చ ఠితోసీతి అత్థో. పాథేయ్యన్తి గమికస్స తణ్డులాదిపాథేయ్యం వియ పరలోకం గచ్ఛన్తస్స తవ కుసలపాథేయ్యమ్పి నత్థీతి అత్థో. సో కరోహీతి సో త్వం సముద్దే నావాయ భిన్నాయ దీపసఙ్ఖాతం పతిట్ఠం వియ అత్తనో కుసలపతిట్ఠం కరోహి. కరోన్తో చ ఖిప్పం వాయమ, సీఘం సీఘం వీరియం ఆరభ, అత్తనో కుసలకమ్మపతిట్ఠకరణేన పణ్డితో భవ. యో హి మరణముఖం అప్పత్వా కాతుం సమత్థకాలేవ కుసలం కరోతి, ఏస పణ్డితో నామ, తాదిసో భవ, మా అన్ధబాలోతి అత్థో. దిబ్బం అరియభూమిన్తి ఏవం వీరియం కరోన్తో రాగాదీనం మలానం నీహటతాయ నిద్ధన్తమలో అఙ్గణాభావేన అనఙ్గణో నిక్కిలేసో హుత్వా పఞ్చవిధం సుద్ధావాసభూమిం పాపుణిస్ససీతి అత్థో.

దేసనావసానే ఉపాసకో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తానమ్పి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

తే పునదివసత్థాయపి సత్థారం నిమన్తేత్వా దానం దత్వా కతభత్తకిచ్చం సత్థారం అనుమోదనకాలే ఆహంసు – ‘‘భన్తే, ఇదమ్పి అమ్హాకం పితు జీవభత్తమేవ, ఇమస్సేవ అనుమోదనం కరోథా’’తి. సత్థా తస్స అనుమోదనం కరోన్తో ఇమా ద్వే గాథా అభాసి –

౨౩౭. ‘‘ఉపనీతవయో చ దానిసి,

సమ్పయాతోసి యమస్స సన్తికం;

వాసో తే నత్థి అన్తరా,

పాథేయ్యమ్పి చ తే న విజ్జతి.

౨౩౮. ‘‘సో కరోహి దీపమత్తనో,

ఖిప్పం వాయమ పణ్డితో భవ;

నిద్ధన్తమలో అనఙ్గణో,

న పున జాతిజరం ఉపేహిసీ’’తి.

తత్థ ఉపనీతవయోతి ఉపాతి నిపాతమత్తం, నీతవయోతి విగతవయో అతిక్కన్తవయో, త్వఞ్చసి దాని తయో వయే అతిక్కమిత్వా మరణముఖే ఠితోతి అత్థో. సమ్పయాతోసి యమస్స సన్తికన్తి మరణముఖం గన్తుం సజ్జో హుత్వా ఠితోసీతి అత్థో. వాసో తే నత్థి అన్తరాతి యథా మగ్గం గచ్ఛన్తా తాని తాని కిచ్చాని కరోన్తా అన్తరామగ్గే వసన్తి, న ఏవం పరలోకం గచ్ఛన్తా. న హి సక్కా పరలోకం గచ్ఛన్తేన ‘‘అధివాసేథ కతిపాహం, దానం తావ దేమి, ధమ్మం తావ సుణామీ’’తిఆదీని వత్తుం. ఇతో పన చవిత్వా పరలోకే నిబ్బత్తోవ హోతి. ఇమమత్థం సన్ధాయేతం వుత్తం. పాథేయ్యన్తి ఇదం కిఞ్చాపి హేట్ఠా వుత్తమేవ, ఉపాసకస్స పన పునప్పునం దళ్హీకరణత్థం ఇధాపి సత్థారా కథితం. జాతిజరన్తి ఏత్థ బ్యాధిమరణానిపి గహితానేవ హోన్తి. హేట్ఠిమగాథాహి చ అనాగామిమగ్గో కథితో, ఇధ అరహత్తమగ్గో కథితో. ఏవం సన్తేపి యథా నామ రఞ్ఞా అత్తనో ముఖపమాణేన కబళం వడ్ఢేత్వా పుత్తస్స ఉపనీతే సో కుమారో అత్తనో ముఖపమాణేనేవ గణ్హాతి, ఏవమేవ సత్థారా ఉపరిమగ్గవసేన ధమ్మే దేసితేపి ఉపాసకో అత్తనో ఉపనిస్సయవసేన హేట్ఠా సోతాపత్తిఫలం పత్వా ఇమిస్సా అనుమోదనాయ అవసానే అనాగామిఫలం పత్తో. సేసపరిసాయపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

గోఘాతకపుత్తవత్థు పఠమం.