౫. బుద్ధపితుబ్రాహ్మణవత్థు

అహింసకా యేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సాకేతం నిస్సాయ అఞ్జనవనే విహరన్తో భిక్ఖూహి పట్ఠపఞ్హం ఆరబ్భ కథేసి.

భగవతో కిర భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతస్స సాకేతం పిణ్డాయ పవిసనకాలే ఏకో సాకేతవాసీ మహల్లకబ్రాహ్మణో నగరతో నిక్ఖమన్తో అన్తరఘరద్వారే దసబలం దిస్వా పాదేసు నిపతిత్వా గోప్ఫకేసు దళ్హం గహేత్వా, ‘‘తాత, నను నామ పుత్తేహి జిణ్ణకాలే మాతాపితరో పటిజగ్గితబ్బా, కస్మా ఏత్తకం కాలం అమ్హాకం అత్తానం న దస్సేసి. మయా తావ దిట్ఠోసి, మాతరమ్పి పస్సితుం ఏహీ’’తి సత్థారం గహేత్వా అత్తనో గేహం అగమాసి. సత్థా తత్థ గన్త్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. బ్రాహ్మణీపి ఆగన్త్వా సత్థు పాదేసు నిపతిత్వా, ‘‘తాత, ఏత్తకం కాలం కుహిం గతోసి, నను నామ మాతాపితరో మహల్లకకాలే ఉపట్ఠాతబ్బా’’తి వత్వా పుత్తధీతరో ‘‘ఏథ భాతరం వన్దథా’’తి వన్దాపేసి. తే ఉభోపి తుట్ఠమానసా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసిత్వా, ‘‘భన్తే, ఇధేవ నిబద్ధం భిక్ఖం గణ్హథా’’తి వత్వా ‘‘బుద్ధా నామ ఏకట్ఠానేయేవ నిబద్ధం భిక్ఖం న గణ్హన్తీ’’తి వుత్తే, ‘‘తేన హి, భన్తే, యే వో నిమన్తేతుం ఆగచ్ఛన్తి, తే అమ్హాకం సన్తికం పహిణేయ్యాథా’’తి ఆహంసు. సత్థా తతో పట్ఠాయ నిమన్తేతుం ఆగతే ‘‘గన్త్వా బ్రాహ్మణస్స ఆరోచేయ్యాథా’’తి పేసేసి. తే గన్త్వా ‘‘మయం స్వాతనాయ సత్థారం నిమన్తేమా’’తి బ్రాహ్మణం వదన్తి. బ్రాహ్మణో పునదివసే అత్తనో గేహతో భత్తభాజనసూపేయ్యభాజనాని ఆదాయ సత్థు నిసీదనట్ఠానం గచ్ఛతి. అఞ్ఞత్ర పన నిమన్తనే అసతి సత్థా బ్రాహ్మణస్సేవ గేహే భత్తకిచ్చం కరోతి. తే ఉభోపి అత్తనో దేయ్యధమ్మం నిచ్చకాలం తథాగతస్స దేన్తా ధమ్మకథం సుణన్తా అనాగామిఫలం పాపుణింసు.

భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం, ‘‘ఆవుసో, బ్రాహ్మణో ‘తథాగతస్స సుద్ధోదనో పితా, మహామాయా మాతా’తి జానాతి, జానన్తోవ సద్ధిం బ్రాహ్మణియా తథాగతం ‘అమ్హాకం పుత్తో’తి వదతి, సత్థాపి తథేవ అధివాసేతి. కిం ను ఖో కారణ’’న్తి? సత్థా తేసం కథం సుత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, ఉభోపి తే అత్తనో పుత్తమేవ పుత్తోతి వదన్తీ’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

అతీతే, భిక్ఖవే, అయం బ్రాహ్మణో నిరన్తరం పఞ్చ జాతిసతాని మయ్హం పితా అహోసి, పఞ్చ జాతిసతాని చూళపితా, పఞ్చ జాతిసతాని మహాపితా. సాపి మే బ్రాహ్మణీ నిరన్తరమేవ పఞ్చ జాతిసతాని మాతా అహోసి, పఞ్చ జాతిసతాని చూళమాతా, పఞ్చ జాతిసతాని మహామాతా. ఏవాహం దియడ్ఢజాతిసహస్సం బ్రాహ్మణస్స హత్థే సంవడ్ఢో, దియడ్ఢజాతిసహస్సం బ్రాహ్మణియా హత్థేతి తీణి జాతిసహస్సాని తేసం పుత్తభావం దస్సేత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

‘‘యస్మిం మనో నివిసతి, చిత్తఞ్చాపి పసీదతి;

అదిట్ఠపుబ్బకే పోసే, కామం తస్మిమ్పి విస్ససే. (జా. ౧.౧.౬౮);

‘‘పుబ్బేవ సన్నివాసేన, పచ్చుప్పన్నహితేన వా;

ఏవం తం జాయతే పేమం, ఉప్పలంవ యథోదకే’’తి. (జా. ౧.౨.౧౭౪);

సత్థా తేమాసమేవ తం కులం నిస్సాయ విహాసి. తే ఉభోపి అరహత్తం సచ్ఛికత్వా పరినిబ్బాయింసు. అథ నేసం మహాసక్కారం కత్వా ఉభోపి ఏకకూటాగారమేవ ఆరోపేత్వా నీహరింసు. సత్థాపి పఞ్చసతభిక్ఖుపరివారో తేహి సద్ధింయేవ ఆళాహనం అగమాసి. ‘‘బుద్ధానం కిర మాతాపితరో’’తి మహాజనో నిక్ఖమి. సత్థాపి ఆళాహనసమీపే ఏకం సాలం పవిసిత్వా అట్ఠాసి. మనుస్సా సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తే ఠత్వా, ‘‘భన్తే, ‘మాతాపితరో వో కాలకతా’తి మా చిన్తయిత్థా’’తి సత్థారా సద్ధిం పటిసన్థారం కరోన్తి. సత్థా తే ‘‘మా ఏవం అవచుత్థా’’తి అప్పటిక్ఖిపిత్వా పరిసాయ ఆసయం ఓలోకేత్వా తఙ్ఖణానురూపం ధమ్మం దేసేన్తో –

‘‘అప్పం వత జీవితం ఇదం,

ఓరం వస్ససతాపి మియ్యతి;

యో చేపి అతిచ్చ జీవతి,

అథ సో జరసాపి మియ్యతీ’’తి. (సు. ని. ౮౧౦; మహాని. ౩౯) –

ఇదం జరాసుత్తం కథేసి. దేసనావసానే చతురాసీతియా పాణసహస్సానం ధమ్మాభిసమయో అహోసి. భిక్ఖూ బ్రాహ్మణస్స చ బ్రాహ్మణియా చ పరినిబ్బుతభావం అజానన్తా, ‘‘భన్తే, తేసం కో అభిసమ్పరాయో’’తి పుచ్ఛింసు. సత్థా, ‘‘భిక్ఖవే, ఏవరూపానం అసేఖమునీనం అభిసమ్పరాయో నామ నత్థి. ఏవరూపా హి అచ్చుతం అమతం మహానిబ్బానమేవ పాపుణన్తీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౨౫. ‘‘అహింసకా యే మునయో, నిచ్చం కాయేన సంవుతా;

తే యన్తి అచ్చుతం ఠానం, యత్థ గన్త్వా న సోచరే’’తి.

తత్థ మునయోతి మోనేయ్యపటిపదాయ మగ్గఫలపత్తా అసేఖమునయో. కాయేనాతి దేసనామత్తమేవేతం, తీహిపి ద్వారేహి సుసంవుతాతి అత్థో. అచ్చుతన్తి సస్సతం. ఠానన్తి అకుప్పట్ఠానం ధువట్ఠానం. యత్థాతి యస్మిం నిబ్బానే గన్త్వా న సోచరే న సోచన్తి న విహఞ్ఞన్తి, తం ఠానం గచ్ఛన్తీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

బుద్ధపితుబ్రాహ్మణవత్థు పఞ్చమం.