౧౭. కోధవగ్గో

౧. రోహినీఖత్తియకఞ్ఞావత్థు

కోధం జహేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా నిగ్రోధారామే విహరన్తో రోహినిం నామ ఖత్తియకఞ్ఞం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిం కిర సమయే ఆయస్మా అనురుద్ధో పఞ్చసతేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం కపిలవత్థుం అగమాసి. అథస్స ఞాతకా ‘‘థేరో ఆగతో’’తి సుత్వా థేరస్స సన్తికం అగమంసు ఠపేత్వా రోహినిం నామ థేరస్స భగినిం. థేరో ఞాతకే పుచ్ఛి ‘‘కహం, రోహినీ’’తి? ‘‘గేహే, భన్తే’’తి. ‘‘కస్మా ఇధ నాగతా’’తి? ‘‘సరీరే తస్సా ఛవిరోగో ఉప్పన్నోతి లజ్జాయ నాగతా, భన్తే’’తి. థేరో ‘‘పక్కోసథ న’’న్తి పక్కోసాపేత్వా పటకఞ్చుకం పటిముఞ్చిత్వా ఆగతం ఏవమాహ – ‘‘రోహిని, కస్మా నాగతాసీ’’తి? ‘‘సరీరే మే, భన్తే, ఛవిరోగో ఉప్పన్నో, తస్మా లజ్జాయ నాగతామ్హీ’’తి. ‘‘కిం పన తే పుఞ్ఞం కాతుం న వట్టతీ’’తి? ‘‘కిం కరోమి, భన్తే’’తి? ‘‘ఆసనసాలం కారేహీ’’తి. ‘‘కిం గహేత్వా’’తి? ‘‘కిం తే పసాధనభణ్డకం నత్థీ’’తి? ‘‘అత్థి, భన్తే’’తి. ‘‘కిం మూల’’న్తి? ‘‘దససహస్సమూలం భవిస్సతీ’’తి. ‘‘తేన హి తం విస్సజ్జేత్వా ఆసనసాలం కారేహీ’’తి. ‘‘కో మే, భన్తే, కారేస్సతీ’’తి? థేరో సమీపే ఠితఞాతకే ఓలోకేత్వా ‘‘తుమ్హాకం భారో హోతూ’’తి ఆహ. ‘‘తుమ్హే పన, భన్తే, కిం కరిస్సథా’’తి? ‘‘అహమ్పి ఇధేవ భవిస్సామీ’’తి. ‘‘తేన హి ఏతిస్సా దబ్బసమ్భారే ఆహరథా’’తి. తే ‘‘సాధు, భన్తే’’తి ఆహరింసు.

థేరో ఆసనసాలం సంవిదహన్తో రోహినిం ఆహ – ‘‘ద్విభూమికం ఆసనసాలం కారేత్వా ఉపరి పదరానం దిన్నకాలతో పట్ఠాయ హేట్ఠాసాలం నిబద్ధం సమ్మజ్జిత్వా ఆసనాని పఞ్ఞాపేహి, నిబద్ధం పానీయఘటే ఉపట్ఠాపేహీ’’తి. సా ‘‘సాధు, భన్తే’’తి పసాధనభణ్డకం విస్సజ్జేత్వా ద్విభూమికఆసనసాలం కారేత్వా ఉపరి పదరానం దిన్నకాలతో పట్ఠాయ హేట్ఠాసాలం సమ్మజ్జనాదీని అకాసి. నిబద్ధం భిక్ఖూ నిసీదన్తి. అథస్సా ఆసనసాలం సమ్మజ్జన్తియావ ఛవిరోగో మిలాయి. సా ఆసనసాలాయ నిట్ఠితాయ బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిమన్తేత్వా ఆసనసాలం పూరేత్వా నిసిన్నస్స బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం అదాసి. సత్థా కతభత్తకిచ్చో ‘‘కస్సేతం దాన’’న్తి పుచ్ఛి. ‘‘భగినియా మే, భన్తే, రోహినియా’’తి. ‘‘సా పన కహ’’న్తి? ‘‘గేహే, భన్తే’’తి. ‘‘పక్కోసథ న’’న్తి? సా ఆగన్తుం న ఇచ్ఛి. అథ నం సత్థా అనిచ్ఛమానమ్పి పక్కోసాపేసియేవ. ఆగన్త్వా చ పన వన్దిత్వా నిసిన్నం ఆహ – ‘‘రోహిని, కస్మా నాగమిత్థా’’తి? ‘‘సరీరే మే, భన్తే, ఛవిరోగో అత్థి, తేన లజ్జమానా నాగతామ్హీ’’తి. ‘‘జానాసి పన కిం తే నిస్సాయ ఏస ఉప్పన్నో’’తి? ‘‘న జానామి, భన్తే’’తి. ‘‘తవ కోధం నిస్సాయ ఉప్పన్నో ఏసో’’తి. ‘‘కిం పన మే, భన్తే, కత’’న్తి? ‘‘తేన హి సుణాహీ’’తి. అథస్సా సత్థా అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసిరఞ్ఞో అగ్గమహేసీ ఏకిస్సా రఞ్ఞో నాటకిత్థియా ఆఘాతం బన్ధిత్వా ‘‘దుక్ఖమస్సా ఉప్పాదేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా మహాకచ్ఛుఫలాని ఆహరాపేత్వా తం నాటకిత్థిం అత్తనో సన్తికం పక్కోసాపేత్వా యథా సా న జానాతి, ఏవమస్సా సయనే చేవ పావారకోజవాదీనఞ్చ అన్తరేసు కచ్ఛుచుణ్ణాని ఠపాపేసి, కేళిం కురుమానా వియ తస్సా సరీరేపి ఓకిరి. తం ఖణంయేవ తస్సా సరీరం ఉప్పక్కుప్పక్కం గణ్డాగణ్డజాతం అహోసి. సా కణ్డువన్తీ గన్త్వా సయనే నిపజ్జి, తత్రాపిస్సా కచ్ఛుచుణ్ణేహి ఖాదియమానాయ ఖరతరా వేదనా ఉప్పజ్జి. తదా అగ్గమహేసీ రోహినీ అహోసీతి.

సత్థా ఇమం అతీతం ఆహరిత్వా, ‘‘రోహిని, తదా తయావేతం కమ్మం కతం. అప్పమత్తకోపి హి కోధో వా ఇస్సా వా కాతుం న యుత్తరూపో ఏవా’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౨౧. ‘‘కోధం జహే విప్పజహేయ్య మానం,

సంయోజనం సబ్బమతిక్కమేయ్య;

తం నామరూపస్మిమసజ్జమానం,

అకిఞ్చనం నానుపతన్తి దుక్ఖా’’తి.

తత్థ కోధన్తి సబ్బాకారమ్పి కోధం నవవిధమ్పి మానం జహేయ్య. సంయోజనన్తి కామరాగసంయోజనాదికం దసవిధమ్పి సబ్బసంయోజనం అతిక్కమేయ్య. అసజ్జమానన్తి అలగ్గమానం. యో హి ‘‘మమ రూపం మమ వేదనా’’తిఆదినా నయేన నామరూపం పటిగ్గణ్హాతి, తస్మిఞ్చ భిజ్జమానే సోచతి విహఞ్ఞతి, అయం నామరూపస్మిం సజ్జతి నామ. ఏవం అగ్గణ్హన్తో అవిహఞ్ఞన్తో న సజ్జతి నామ. తం పుగ్గలం ఏవం అసజ్జమానం రాగాదీనం అభావేన అకిఞ్చనం దుక్ఖా నామ నానుపతన్తీతి అత్థో. దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి. రోహినీపి సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠితా, తఙ్ఖణఞ్ఞేవస్సా సరీరం సువణ్ణవణ్ణం అహోసి.

సా తతో చుతా తావతింసభవనే చతున్నం దేవపుత్తానం సీమన్తరే నిబ్బత్తిత్వా పాసాదికా రూపసోభగ్గప్పత్తా అహోసి. చత్తారోపి దేవపుత్తా తం దిస్వా ఉప్పన్నసినేహా హుత్వా ‘‘మమ సీమాయ అన్తో నిబ్బత్తా, మమ సీమాయ అన్తో నిబ్బత్తా’’తి వివదన్తా సక్కస్స దేవరఞ్ఞో సన్తికం గన్త్వా, ‘‘దేవ, ఇమం నో నిస్సాయ అడ్డో ఉప్పన్నో, తం వినిచ్ఛినాథా’’తి ఆహంసు. సక్కోపి తం ఓలోకేత్వావ ఉప్పన్నసినేహో హుత్వా ఏవమాహ – ‘‘ఇమాయ వో దిట్ఠకాలతో పట్ఠాయ కథం చిత్తాని ఉప్పన్నానీ’’తి. అథేకో ఆహ – ‘‘మమ తావ ఉప్పన్నచిత్తం సఙ్గామభేరి వియ సన్నిసీదితుం నాసక్ఖీ’’తి. దుతియో ‘‘మమ చిత్తం పబ్బతనదీ వియ సీఘం పవత్తతియేవా’’తి. తతియో ‘‘మమ ఇమిస్సా దిట్ఠకాలతో పట్ఠాయ కక్కటస్స వియ అక్ఖీని నిక్ఖమింసూ’’తి. చతుత్థో ‘‘మమ చిత్తం చేతియే ఉస్సాపితధజో వియ నిచ్చలం ఠాతుం నాసక్ఖీ’’తి. అథ నే సక్కో ఆహ – ‘‘తాతా, తుమ్హాకం తావ చిత్తాని పసయ్హరూపాని, అహం పన ఇమం లభన్తో జీవిస్సామి, అలభన్తస్స మే మరణం భవిస్సతీ’’తి. దేవపుత్తా, ‘‘మహారాజ, తుమ్హాకం మరణేన అత్థో నత్థీ’’తి తం సక్కస్స విస్సజ్జేత్వా పక్కమింసు. సా సక్కస్స పియా అహోసి మనాపా. ‘‘అసుకకీళం నామ గచ్ఛామా’’తి వుత్తే సక్కో తస్సా వచనం పటిక్ఖిపితుం నాసక్ఖీతి.

రోహినీఖత్తియకఞ్ఞావత్థు పఠమం.

౨. అఞ్ఞతరభిక్ఖువత్థు

యో వే ఉప్పతితన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా అగ్గాళవే చేతియే విహరన్తో అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆరబ్భ కథేసి.

సత్థారా హి భిక్ఖుసఙ్ఘస్స సేనాసనే అనుఞ్ఞాతే రాజగహసేట్ఠిఆదీహి సేనాసనేసు కరియమానేసు ఏకో ఆళవికో భిక్ఖు అత్తనో సేనాసనం కరోన్తో ఏకం మనాపరుక్ఖం దిస్వా ఛిన్దితుం ఆరభి. తత్థ పన నిబ్బత్తా ఏకా తరుణపుత్తా దేవతా పుత్తం అఙ్కేనాదాయ ఠితా యాచి ‘‘మా మే, సామి, విమానం ఛిన్ది, న సక్ఖిస్సామి పుత్తం ఆదాయ అనావాసా విచరితు’’న్తి. సో ‘‘అహం అఞ్ఞత్ర ఈదిసం రుక్ఖం న లభిస్సామీ’’తి తస్సా వచనం నాదియి. సా ‘‘ఇమమ్పి తావ దారకం ఓలోకేత్వా ఓరమిస్సతీ’’తి పుత్తం రుక్ఖసాఖాయ ఠపేసి. సోపి భిక్ఖు ఉక్ఖిపితం ఫరసుం సన్ధారేతుం అసక్కోన్తో దారకస్స బాహుం ఛిన్ది, దేవతా ఉప్పన్నబలవకోధా ‘‘పహరిత్వా నం మారేస్సామీ’’తి ఉభో హత్థే ఉక్ఖిపిత్వా ఏవం తావ చిన్తేసి – ‘‘అయం భిక్ఖు సీలవా. సచాహం ఇమం మారేస్సామి, నిరయగామినీ భవిస్సామి. సేసదేవతాపి అత్తనో రుక్ఖం ఛిన్దన్తే భిక్ఖూ దిస్వా ‘అసుకదేవతాయ ఏవం నామ మారితో భిక్ఖూ’తి మం పమాణం కత్వా భిక్ఖూ మారేస్సన్తి. అయఞ్చ ససామికో భిక్ఖు, సామికస్సేవ నం కథేస్సామీ’’తి ఉక్ఖిత్తహత్థే అపనేత్వా రోదమానా సత్థు సన్తికం గన్త్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. అథ నం సత్థా ‘‘కిం దేవతే’’తి ఆహ. సా, ‘‘భన్తే, తుమ్హాకం మే సావకేన ఇదం నామ కతం, అహమ్పి నం మారేతుకామా హుత్వా ఇదం నామ చిన్తేత్వా అమారేత్వావ ఇధాగతా’’తి సబ్బం తం పవత్తిం విత్థారతో ఆరోచేసి.

సత్థా తం సుత్వా ‘‘సాధు, సాధు దేవతే, సాధు తే కతం ఏవం ఉగ్గతం కోపం భన్తం రథం వియ నిగ్గణ్హమానాయా’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౨౨. ‘‘యో వే ఉప్పతితం కోధం, రథం భన్తంవ వారయే;

తమహం సారథిం బ్రూమి, రస్మిగ్గాహో ఇతరో జనో’’తి.

తత్థ ఉప్పతితన్తి ఉప్పన్నం. రథం భన్తం వాతి యథా నామ ఛేకో సారథి అతివేగేన ధావన్తం రథం నిగ్గణ్హిత్వా యథిచ్ఛకం ఠపేతి, ఏవం యో పుగ్గలో ఉప్పన్నం కోధం వారయే నిగ్గణ్హితుం సక్కోతి. తమహన్తి తం అహం సారథిం బ్రూమి. ఇతరో జనోతి ఇతరో పన రాజఉపరాజాదీనం రథసారథిజనో రస్మిగ్గాహో నామ హోతి, న ఉత్తమసారథీతి.

దేసనావసానే దేవతా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తపరిసాయపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

దేవతా పన సోతాపన్నా హుత్వాపి రోదమానా అట్ఠాసి. అథ నం సత్థా ‘‘కిం దేవతే’’తి పుచ్ఛిత్వా, ‘‘భన్తే, విమానం మే నట్ఠం, ఇదాని కిం కరిస్సామీ’’తి వుత్తే, ‘‘అలం దేవతే, మా చిన్తయి, అహం తే విమానం దస్సామీ’’తి జేతవనే గన్ధకుటిసమీపే పురిమదివసే చుతదేవతం ఏకం రుక్ఖం అపదిసన్తో ‘‘అముకస్మిం ఓకాసే రుక్ఖో వివిత్తో, తత్థ ఉపగచ్ఛా’’తి ఆహ. సా తత్థ ఉపగఞ్ఛి. తతో పట్ఠాయ ‘‘బుద్ధదత్తియం ఇమిస్సా విమాన’’న్తి మహేసక్ఖదేవతాపి ఆగన్త్వా తం చాలేతుం నాసక్ఖింసు. సత్థా తం అత్థుప్పత్తిం కత్వా భిక్ఖూనం భూతగామసిక్ఖాపదం పఞ్ఞాపేసీతి.

అఞ్ఞతరభిక్ఖువత్థు దుతియం.

౩. ఉత్తరాఉపాసికావత్థు

అక్కోధేన జినే కోధన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో ఉత్తరాయ గేహే కతభత్తకిచ్చో ఉత్తరం ఉపాసికం ఆరబ్భ కథేసి.

తత్రాయమనుపుబ్బీ కథా – రాజగహే కిర సుమనసేట్ఠిం నిస్సాయ పుణ్ణో నామ దలిద్దో భతిం కత్వా జీవతి. తస్స భరియా చ ఉత్తరా నామ ధీతా చాతి ద్వేయేవ గేహమానుసకా. అథేకదివసం ‘‘సత్తాహం నక్ఖత్తం కీళితబ్బ’’న్తి రాజగహే ఘోసనం కరింసు. తం సుత్వా సుమనసేట్ఠి పాతోవ ఆగతం పుణ్ణం ఆమన్తేత్వా, ‘‘తాత, అమ్హాకం పరిజనో నక్ఖత్తం కీళితుకామో, త్వం కిం నక్ఖత్తం కీళిస్ససి, ఉదాహు భతిం కరిస్ససీ’’తి ఆహ. ‘‘సామి, నక్ఖత్తం నామ సధనానం హోతి, మమ పన గేహే స్వాతనాయ యాగుతణ్డులమ్పి నత్థి, కిం మే నక్ఖత్తేన, గోణే లభన్తో కసితుం గమిస్సామీ’’తి. ‘‘తేన హి గోణే గణ్హాహీ’’తి. సో బలవగోణే చ నఙ్గలఞ్చ గహేత్వా, ‘‘భద్దే, నాగరా నక్ఖత్తం కీళన్తి, అహం దలిద్దతాయ భతిం కాతుం గమిస్సామి, మయ్హమ్పి తావ అజ్జ ద్విగుణం నివాపం పచిత్వా భత్తం ఆహరేయ్యాసీ’’తి భరియం వత్వా ఖేత్తం అగమాసి.

సారిపుత్తత్థేరోపి సత్తాహం నిరోధసమాపన్నో తం దివసం వుట్ఠాయ ‘‘కస్స ను ఖో అజ్జ మయా సఙ్గహం కాతుం వట్టతీ’’తి ఓలోకేన్తో పుణ్ణం అత్తనో ఞాణజాలస్స అన్తో పవిట్ఠం దిస్వా ‘‘సద్ధో ను ఖో ఏస, సక్ఖిస్సతి వా మే సఙ్గహం కాతు’’న్తి ఓలోకేన్తో తస్స సద్ధభావఞ్చ సఙ్గహం కాతుం సమత్థభావఞ్చ తప్పచ్చయా చస్స మహాసమ్పత్తిపటిలాభఞ్చ ఞత్వా పత్తచీవరమాదాయ తస్స కసనట్ఠానం గన్త్వా ఆవాటతీరే ఏకం గుమ్బం ఓలోకేన్తో అట్ఠాసి.

పుణ్ణో థేరం దిస్వావ కసిం ఠపేత్వా పఞ్చపతిట్ఠితేన థేరం వన్దిత్వా ‘‘దన్తకట్ఠేన అత్థో భవిస్సతీ’’తి దన్తకట్ఠం కప్పియం కత్వా అదాసి. అథస్స థేరో పత్తఞ్చ పరిస్సావనఞ్చ నీహరిత్వా అదాసి. సో ‘‘పానీయేన అత్థో భవిస్సతీ’’తి తం ఆదాయ పానీయం పరిస్సావేత్వా అదాసి. థేరో చిన్తేసి – ‘‘అయం పరేసం పచ్ఛిమగేహే వసతి. సచస్స గేహద్వారం గమిస్సామి, ఇమస్స భరియా మం దట్ఠుం న లభిస్సతి. యావస్సా భత్తం ఆదాయ మగ్గం పటిపజ్జతి, తావ ఇధేవ భవిస్సామీ’’తి. సో తత్థేవ థోకం వీతినామేత్వా తస్స మగ్గారుళ్హభావం ఞత్వా అన్తోనగరాభిముఖో పాయాసి.

సా అన్తరామగ్గే థేరం దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘అప్పేకదాహం దేయ్యధమ్మే సతి అయ్యం న పస్సామి, అప్పేకదా మే అయ్యం పస్సన్తియా దేయ్యధమ్మో న హోతి. అజ్జ పన మే అయ్యో చ దిట్ఠో, దేయ్యధమ్మో చాయం అత్థి, కరిస్సతి ను ఖో మే సఙ్గహ’’న్తి. సా భత్తభాజనం ఓరోపేత్వా థేరం పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా, ‘‘భన్తే, ఇదం లూఖం వా పణీతం వాతి అచిన్తేత్వా దాసస్స వో సఙ్గహం కరోథా’’తి ఆహ. థేరో పత్తం ఉపనామేత్వా తాయ ఏకేన హత్థేన భాజనం ధారేత్వా ఏకేన హత్థేన తతో భత్తం దదమానాయ ఉపడ్ఢభత్తే దిన్నే ‘‘అల’’న్తి హత్థేన పత్తం పిదహి. సా, ‘‘భన్తే, ఏకోవ పటివిసో, న సక్కా ద్విధా కాతుం. తుమ్హాకం దాసస్స ఇధలోకసఙ్గహం అకత్వా పరలోకసఙ్గహం కరోథ, నిరవసేసమేవ దాతుకామమ్హీ’’తి వత్వా సబ్బమేవ థేరస్స పత్తే పతిట్ఠపేత్వా ‘‘తుమ్హేహి దిట్ఠధమ్మస్సేవ భాగీ అస్స’’న్తి పత్థనం అకాసి. థేరో ‘‘ఏవం హోతూ’’తి వత్వా ఠితకోవ అనుమోదనం కరిత్వా ఏకస్మిం ఉదకఫాసుకట్ఠానే నిసీదిత్వా భత్తకిచ్చమకాసి. సాపి నివత్తిత్వా తణ్డులే పరియేసిత్వా భత్తం పచి. పుణ్ణోపి అడ్ఢకరీసమత్తట్ఠానం కసిత్వా జిఘచ్ఛం సహితుం అసక్కోన్తో గోణే విస్సజ్జేత్వా ఏకరుక్ఖచ్ఛాయం పవిసిత్వా మగ్గం ఓలోకేన్తో నిసీది.

అథస్స భరియా భత్తం ఆదాయ గచ్ఛమానా తం దిస్వావ ‘‘ఏస జిఘచ్ఛాయ పీళితో మం ఓలోకేన్తో నిసిన్నో. సచే మం ‘అతివియ జే చిరాయీ’తి తజ్జేత్వా పతోదలట్ఠియా మం పహరిస్సతి, మయా కతకమ్మం నిరత్థకం భవిస్సతి. పటికచ్చేవస్స ఆరోచేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా ఏవమాహ – ‘‘సామి, అజ్జేకదివసం చిత్తం పసాదేహి, మా మయా కతకమ్మం నిరత్థకం కరి. అహఞ్హి పాతోవ తే భత్తం ఆహరన్తీ అన్తరామగ్గే ధమ్మసేనాపతిం దిస్వా తవ భత్తం తస్స దత్వా పున గన్త్వా భత్తం పచిత్వా ఆగతా, పసాదేహి, సామి, చిత్త’’న్తి. సో ‘‘కిం వదేసి, భద్దే’’తి పుచ్ఛిత్వా పున తమత్థం సుత్వా, ‘‘భద్దే, సాధు వత తే కతం మమ భత్తం అయ్యస్స దదమానాయ, మయాపిస్స అజ్జ పాతోవ దన్తకట్ఠఞ్చ ముఖోదకఞ్చ దిన్న’’న్తి పసన్నమానసో తం వచనం అభినన్దిత్వా ఉస్సురే లద్ధభత్తతాయ కిలన్తకాయో తస్సా అఙ్కే సీసం కత్వా నిద్దం ఓక్కమి.

అథస్స పాతోవ కసితట్ఠానం పంసుచుణ్ణం ఉపాదాయ సబ్బం రత్తసువణ్ణం కణికారపుప్ఫరాసి వియ సోభమానం అట్ఠాసి. సో పబుద్ధో ఓలోకేత్వా భరియం ఆహ – ‘‘భద్దే, ఏతం కసితట్ఠానం సబ్బం మమ సువణ్ణం హుత్వా పఞ్ఞాయతి, కిం ను ఖో మే అతిఉస్సురే లద్ధభత్తతాయ అక్ఖీని భమన్తీ’’తి. ‘‘సామి, మయ్హమ్పి ఏవమేవ పఞ్ఞాయతీ’’తి. సో ఉట్ఠాయ తత్థ గన్త్వా ఏకపిణ్డం గహేత్వా నఙ్గలసీసే పహరిత్వా సువణ్ణభావం ఞత్వా ‘‘అహో అయ్యస్స ధమ్మసేనాపతిస్స మే దిన్నదానేన అజ్జేవ విపాకో దస్సితో, న ఖో పన సక్కా ఏత్తకం ధనం పటిచ్ఛాదేత్వా పరిభుఞ్జితు’’న్తి భరియాయ ఆభతం భత్తపాతిం సువణ్ణస్స పూరేత్వా రాజకులం గన్త్వా రఞ్ఞా కతోకాసో పవిసిత్వా రాజానం అభివాదేత్వా ‘‘కిం, తాతా’’తి వుత్తే, ‘‘దేవ, అజ్జ మయా కసితట్ఠానం సబ్బం సువణ్ణభరితమేవ హుత్వా ఠితం, ఇదం సువణ్ణం ఆహరాపేతుం వట్టతీ’’తి. ‘‘కోసి త్వ’’న్తి? ‘‘పుణ్ణో నామ అహ’’న్తి. ‘‘కిం పన తే అజ్జ కత’’న్తి? ‘‘ధమ్మసేనాపతిస్స మే అజ్జ పాతోవ దన్తకట్ఠఞ్చ ముఖోదకఞ్చ దిన్నం, భరియాయపి మే మయ్హం ఆహరణభత్తం తస్సేవ దిన్న’’న్తి.

తం సుత్వా రాజా ‘‘అజ్జేవ కిర, భో, ధమ్మసేనాపతిస్స దిన్నదానేన విపాకో దస్సితో’’తి వత్వా, ‘‘తాత, కిం కరోమీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘బహూని సకటసహస్సాని పహిణిత్వా సువణ్ణం ఆహరాపేథా’’తి. రాజా సకటాని పహిణి. రాజపురిసేసు ‘‘రఞ్ఞో సన్తక’’న్తి గణ్హన్తేసు గహితగహితం మత్తికావ హోతి. తే గన్త్వా రఞ్ఞో ఆరోచేత్వా ‘‘తుమ్హేహి కిన్తి వత్వా గహిత’’న్తి. పుట్ఠా ‘‘తుమ్హాకం సన్తక’’న్తి ఆహంసు. న మయ్హం, తాతా, సన్తకం, గచ్ఛథ ‘‘పుణ్ణస్స సన్తక’’న్తి వత్వా గణ్హథాతి. తే తథా కరింసు, గహితగహితం సువణ్ణమేవ అహోసి. సబ్బమ్పి ఆహరిత్వా రాజఙ్గణే రాసిమకంసు, అసీతిహత్థుబ్బేధో రాసి అహోసి. రాజా నాగరే సన్నిపాతేత్వా ‘‘ఇమస్మిం నగరే అత్థి కస్సచి ఏత్తకం సువణ్ణ’’న్తి? ‘‘నత్థి, దేవా’’తి. ‘‘కిం పనస్స దాతుం వట్టతీ’’తి? ‘‘సేట్ఠిఛత్తం, దేవా’’తి. రాజా ‘‘బాహుధనసేట్ఠి నామ హోతూ’’తి మహన్తేన భోగేన సద్ధిం తస్స సేట్ఠిఛత్తమదాసి. అథ నం సో ఆహ – ‘‘మయం, దేవ, ఏత్తకం కాలం పరకులే వసిమ్హా, వసనట్ఠానం నో దేథా’’తి. ‘‘తేన హి పస్స, ఏస గుమ్బో పఞ్ఞాయతి, ఏతం హరాపేత్వా గేహం కారేహీ’’తి పురాణసేట్ఠిస్స గేహట్ఠానం ఆచిక్ఖి. సో తస్మిం ఠానే కతిపాహేనేవ గేహం కారాపేత్వా గేహప్పవేసనమఙ్గలఞ్చ ఛత్తమఙ్గలఞ్చ ఏకతోవ కరోన్తో సత్తాహం బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దానం అదాసి. అథస్స సత్థా అనుమోదనం కరోన్తో అనుపుబ్బిం కథం కథేసి. ధమ్మకథావసానే పుణ్ణసేట్ఠి చ భరియా చస్స ధీతా చ ఉత్తరాతి తయో జనా సోతాపన్నా అహేసుం.

అపరభాగే రాజగహసేట్ఠి పుణ్ణసేట్ఠినో ధీతరం అత్తనో పుత్తస్స వారేసి. సో ‘‘నాహం దస్సామీ’’తి వత్వా ‘‘మా ఏవం కరోతు, ఏత్తకం కాలం అమ్హే నిస్సాయ వసన్తేనేవ తే సమ్పత్తి లద్ధా, దేతు మే పుత్తస్స ధీతర’’న్తి వుత్తే ‘‘సో మిచ్ఛాదిట్ఠికో, మమ ధీతా తీహి రతనేహి వినా వత్తితుం న సక్కోతి, నేవస్స ధీతరం దస్సామీ’’తి ఆహ. అథ నం బహూ సేట్ఠిగణాదయో కులపుత్తా ‘‘మా తేన సద్ధిం విస్సాసం భిన్ది, దేహిస్స ధీతర’’న్తి యాచింసు. సో తేసం వచనం సమ్పటిచ్ఛిత్వా ఆసాళ్హిపుణ్ణమాయం ధీతరం అదాసి. సా పతికులం గతకాలతో పట్ఠాయ భిక్ఖుం వా భిక్ఖునిం వా ఉపసఙ్కమితుం దానం వా దాతుం ధమ్మం వా సోతుం నాలత్థ. ఏవం అడ్ఢతియేసు మాసేసు వీతివత్తేసు సన్తికే ఠితం పరిచారికం పుచ్ఛి – ‘‘ఇదాని కిత్తకం అన్తోవస్సస్స అవసిట్ఠ’’న్తి? ‘‘అడ్ఢమాసో, అయ్యే’’తి. సా పితు సాసనం పహిణి ‘‘కస్మా మం ఏవరూపే బన్ధనాగారే పక్ఖిపింసు, వరం మే లక్ఖణాహతం కత్వా పరేసం దాసిం సావేతుం. ఏవరూపస్స మిచ్ఛాదిట్ఠికులస్స దాతుం న వట్టతి. ఆగతకాలతో పట్ఠాయ భిక్ఖుదస్సనాదీసు ఏకమ్పి పుఞ్ఞం కాతుం న లభామీ’’తి.

అథస్సా పితా ‘‘దుక్ఖితా వత మే ధీతా’’తి అనత్తమనతం పవేదేత్వా పఞ్చదస కహాపణసహస్సాని పేసేసి ‘‘ఇమస్మిం నగరే సిరిమా నామ గణికా అత్థి, దేవసికం సహస్సం గణ్హాతి. ఇమేహి కహాపణేహి తం ఆనేత్వా సామికస్స పాదపరిచారికం కత్వా సయం పుఞ్ఞాని కరోతూ’’తి. సా సిరిమం పక్కోసాపేత్వా ‘‘సహాయికే ఇమే కహాపణే గహేత్వా ఇమం అడ్ఢమాసం తవ సహాయకం పరిచరాహీ’’తి ఆహ. సా ‘‘సాధూ’’తి పటిస్సుణి. సా తం ఆదాయ సామికస్స సన్తికం గన్త్వా తేన సిరిమం దిస్వా ‘‘కిం ఇద’’న్తి వుత్తే, ‘‘సామి, ఇమం అడ్ఢమాసం మమ సహాయికా తుమ్హే పరిచరతు, అహం పన ఇమం అడ్ఢమాసం దానఞ్చేవ దాతుకామా ధమ్మఞ్చ సోతుకామా’’తి ఆహ. సో తం అభిరూపం ఇత్థిం దిస్వా ఉప్పన్నసినేహో ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛి.

ఉత్తరాపి ఖో బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిమన్తేత్వా, ‘‘భన్తే, ఇమం అడ్ఢమాసం అఞ్ఞత్థ అగన్త్వా ఇధేవ భిక్ఖా గహేతబ్బా’’తి సత్థు పటిఞ్ఞం గహేత్వా ‘‘ఇతో దాని పట్ఠాయ యావ మహాపవారణా, తావ సత్థారం ఉపట్ఠాతుం ధమ్మఞ్చ సోతుం లభిస్సామీ’’తి తుట్ఠమానసా ‘‘ఏవం యాగుం పచథ, ఏవం పూవే పచథా’’తి మహానసే సబ్బకిచ్చాని సంవిదహన్తీ విచరతి. అథస్సా సామికో ‘‘స్వే పవారణా భవిస్సతీ’’తి మహానసాభిముఖో వాతపానే ఠత్వా ‘‘కిం ను ఖో కరోన్తీ సా అన్ధబాలా విచరతీ’’తి ఓలోకేన్తో తం సేట్ఠీధీతరం సేదకిలిన్నం ఛారికాయ ఓకిణ్ణం అఙ్గారమసిమక్ఖితం తథా సంవిదహిత్వా విచరమానం దిస్వా ‘‘అహో అన్ధబాలా ఏవరూపే ఠానే ఇమం సిరిసమ్పత్తిం నానుభవతి, ‘ముణ్డకసమణే ఉపట్ఠహిస్సామీ’తి తుట్ఠచిత్తా విచరతీ’’తి హసిత్వా అపగఞ్ఛి.

తస్మిం అపగతే తస్స సన్తికే ఠితా సిరిమా ‘‘కిం ను ఖో ఓలోకేత్వా ఏస హసీ’’తి తేనేవ వాతపానేన ఓలోకేన్తీ ఉత్తరం దిస్వా ‘‘ఇమం ఓలోకేత్వా ఇమినా హసితం, అద్ధా ఇమస్స ఏతాయ సద్ధిం సన్థవో అత్థీ’’తి చిన్తేసి. సా కిర అడ్ఢమాసం తస్మిం గేహే బాహిరకఇత్థీ హుత్వా వసమానాపి తం సమ్పత్తిం అనుభవమానా అత్తనో బాహిరకఇత్థిభావం అజానిత్వా ‘‘అహం ఘరసామినీ’’తి సఞ్ఞమకాసి. సా ఉత్తరాయ ఆఘాతం బన్ధిత్వా ‘‘దుక్ఖమస్సా ఉప్పాదేస్సామీ’’తి పాసాదా ఓరుయ్హ మహానసం పవిసిత్వా పూవపచనట్ఠానే పక్కుథితం సప్పిం కటచ్ఛునా ఆదాయ ఉత్తరాభిముఖం పాయాసి. ఉత్తరా తం ఆగచ్ఛన్తిం దిస్వా ‘‘మమ సహాయికాయ మయ్హం ఉపకారో కతో, చక్కవాళం అతిసమ్బాధం, బ్రహ్మలోకో అతినీచకో, మమ సహాయికాయ గుణోవ మహన్తో. అహఞ్హి ఏతం నిస్సాయ దానఞ్చ దాతుం ధమ్మఞ్చ సోతుం లభిం. సచే మమ ఏతిస్సా ఉపరి కోపో అత్థి, ఇదం సప్పి మం దహతు. సచే నత్థి, మా దహతూ’’తి తం మేత్తాయ ఫరి. తాయ తస్సా మత్థకే ఆసిత్తం పక్కుథితసప్పి సీతుదకం వియ అహోసి.

అథ నం ‘‘ఇదం సీతలం భవిస్సతీ’’తి కటచ్ఛుం పూరేత్వా ఆదాయ ఆగచ్ఛన్తిం ఉత్తరాయ దాసియో దిస్వా ‘‘అపేహి దుబ్బినీతే, న త్వం అమ్హాకం అయ్యాయ పక్కుథితం సప్పిం ఆసిఞ్చితుం అనుచ్ఛవికా’’తి సన్తజ్జేన్తియో ఇతో చితో చ ఉట్ఠాయ హత్థేహి చ పాదేహి చ పోథేత్వా భూమియం పాతేసుం. ఉత్తరా వారేన్తీపి వారేతుం నాసక్ఖి. అథస్సా ఉపరి ఠితా సబ్బా దాసియో పటిబాహిత్వా ‘‘కిస్స తే ఏవరూపం భారియం కత’’న్తి సిరిమం ఓవదిత్వా ఉణ్హోదకేన న్హాపేత్వా సతపాకతేలేన అబ్భఞ్జి. తస్మిం ఖణే సా అత్తనో బాహిరకిత్థిభావం ఞత్వా చిన్తేసి – ‘‘మయా భారియం కమ్మం కతం సామికస్స హసనమత్తకారణా ఇమిస్సా ఉపరి పక్కుథితం సప్పిం ఆసిఞ్చన్తియా, అయం ‘గణ్హథ న’న్తి దాసియో న ఆణాపేసి. మం విహేఠనకాలేపి సబ్బదాసియో పటిబాహిత్వా మయ్హం కత్తబ్బమేవ అకాసి. సచాహం ఇమం న ఖమాపేస్సామి, ముద్ధా మే సత్తధా ఫలేయ్యా’’తి తస్సా పాదమూలే నిపజ్జిత్వా, ‘‘అయ్యే, ఖమాహి మే’’తి ఆహ. అహం సపితికా ధీతా, పితరి ఖమన్తే ఖమామీతి. హోతు, అయ్యే, పితరం తే పుణ్ణసేట్ఠిం ఖమాపేస్సామీతి. పుణ్ణో మమ వట్టజనకపితా, వివట్టజనకే పితరి ఖమన్తే పనాహం ఖమిస్సామీతి. కో పన తే వివట్టజనకపితాతి? సమ్మాసమ్బుద్ధోతి. మయ్హం తేన సద్ధిం విస్సాసో నత్థీతి. అహం కరిస్సామి, సత్థా స్వే భిక్ఖుసఙ్ఘం ఆదాయ ఇధాగమిస్సతి, త్వం యథాలద్ధం సక్కారం గహేత్వా ఇధేవ ఆగన్త్వా తం ఖమాపేహీతి. సా ‘‘సాధు, అయ్యే’’తి ఉట్ఠాయ అత్తనో గేహం గన్త్వా పఞ్చసతా పరివారిత్థియో ఆణాపేత్వా నానావిధాని ఖాదనీయాని చేవ సూపేయ్యాని చ సమ్పాదేత్వా పునదివసే తం సక్కారం ఆదాయ ఉత్తరాయ గేహం ఆగన్త్వా బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పత్తే పతిట్ఠాపేతుం అవిసహన్తీ అట్ఠాసి. తం సబ్బం గహేత్వా ఉత్తరావ సంవిదహి. సిరిమాపి భత్తకిచ్చావసానే సద్ధిం పరివారేన సత్థు పాదమూలే నిపజ్జి.

అథ నం సత్థా పుచ్ఛి – ‘‘కో తే అపరాధో’’తి? భన్తే, మయా హియ్యో ఇదం నామ కతం, అథ మే సహాయికా మం విహేఠయమానా దాసియో నివారేత్వా మయ్హం ఉపకారమేవ అకాసి. సాహం ఇమిస్సా గుణం జానిత్వా ఇమం ఖమాపేసిం, అథ మం ఏసా ‘‘తుమ్హేసు ఖమన్తేసు ఖమిస్సామీ’’తి ఆహ. ‘‘ఏవం కిర ఉత్తరే’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, సీసే మే సహాయికాయ పక్కుథితసప్పి ఆసిత్త’’న్తి. అథ ‘‘తయా కిం చిన్తిత’’న్తి? ‘‘చక్కవాళం అతిసమ్బాధం, బ్రహ్మలోకో అతినీచకో, మమ సహాయికాయ గుణోవ మహన్తో. అహఞ్హి ఏతం నిస్సాయ దానఞ్చ దాతుం ధమ్మఞ్చ సోతుం అలత్థం, సచే మే ఇమిస్సా ఉపరి కోపో అత్థి, ఇదం మం దహతు. నో చే, మా దహతూ’’తి ఏవం చిన్తేత్వా ఇమం మేత్తాయ ఫరిం, భన్తేతి. సత్థా ‘‘సాధు సాధు, ఉత్తరే, ఏవం కోధం జినితుం వట్టతి. కోధో హి నామ అక్కోధేన, అక్కోసకపరిభాసకో అనక్కోసన్తేన అపరిభాసన్తేన, థద్ధమచ్ఛరీ అత్తనో సన్తకస్స దానేన, ముసావాదీ సచ్చవచనేన జినితబ్బో’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౨౩. ‘‘అక్కోధేన జినే కోధం, అసాధుం సాధునా జినే;

జినే కదరియం దానేన, సచ్చేనాలికవాదిన’’న్తి.

తత్థ అక్కోధేనాతి కోధనో హి పుగ్గలో అక్కోధేన హుత్వా జినితబ్బో. అసాధున్తి అభద్దకో భద్దకేన హుత్వా జినితబ్బో. కదరియన్తి థద్ధమచ్ఛరీ అత్తనో సన్తకస్స చాగచిత్తేన జినితబ్బో. అలికవాదీ సచ్చవచనేన జినితబ్బో. తస్మా ఏవమాహ – ‘‘అక్కోధేన జినే కోధం…పే… సచ్చేనాలికవాదిన’’న్తి.

దేసనావసానే సిరిమా సద్ధిం పఞ్చసతాహి ఇత్థీహి సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహీతి.

ఉత్తరాఉపాసికావత్థు తతియం.

౪. మహామోగ్గల్లానత్థేరపఞ్హవత్థు

సచ్చం భణేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో మహామోగ్గల్లానత్థేరస్స పఞ్హం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి సమయే థేరో దేవచారికం గన్త్వా మహేసక్ఖాయ దేవతాయ విమానద్వారే ఠత్వా తం అత్తనో సన్తికం ఆగన్త్వా వన్దిత్వా ఠితం ఏవమాహ – ‘‘దేవతే మహతీ తే సమ్పత్తి, కిం కమ్మం కత్వా ఇమం అలత్థా’’తి? ‘‘మా మం, భన్తే, పుచ్ఛథా’’తి. దేవతా కిర అత్తనో పరిత్తకమ్మేన లజ్జమానా ఏవం వదతి. సా పన థేరేన ‘‘కథేహియేవా’’తి వుచ్చమానా ఆహ – ‘‘భన్తే, మయా నేవ దానం దిన్నం, న పూజా కతా, న ధమ్మో సుతో, కేవలం సచ్చమత్తం రక్ఖిత’’న్తి. థేరో అఞ్ఞాని విమానద్వారాని గన్త్వా ఆగతాగతా అపరాపి దేవధీతరో పుచ్ఛి. తాసుపి తథేవ నిగుహిత్వా థేరం పటిబాహితుం అసక్కోన్తీసు ఏకా తావ ఆహ – ‘‘భన్తే, మయా నేవ దానాదీసు కతం నామ అత్థి, అహం పన కస్సపబుద్ధకాలే పరస్స దాసీ అహోసిం, తస్సా మే సామికో అతివియ చణ్డో ఫరుసో, గహితగ్గహితేనేవ కట్ఠేన వా కలిఙ్గరేన వా సీసం భిన్దతి. సాహం ఉప్పన్నే కోపే ‘ఏస తవ సామికో లక్ఖణాహతం వా కాతుం నాసాదీని వా ఛిన్దితుం ఇస్సరో, మా కుజ్ఝీ’తి అత్తానమేవ పరిభాసేత్వా కోపం నామ న అకాసిం, తేన మే అయం సమ్పత్తి లద్ధా’’తి. అపరా ఆహ – ‘‘అహం, భన్తే, ఉచ్ఛుఖేత్తం రక్ఖమానా ఏకస్స భిక్ఖునో ఉచ్ఛుయట్ఠిం అదాసిం’’. అపరా ఏకం తిమ్బరుసకం అదాసిం. అపరా ఏకం ఏళాలుకం అదాసిం. అపరా ఏకం ఫారుసకం అదాసిం. అపరా ఏకం మూలముట్ఠిం. అపరా ‘‘నిమ్బముట్ఠి’’న్తిఆదినా నయేన అత్తనా అత్తనా కతం పరిత్తదానం ఆరోచేత్వా ‘‘ఇమినా ఇమినా కారణేన అమ్హేహి అయం సమ్పత్తి లద్ధా’’తి ఆహంసు.

థేరో తాహి కతకమ్మం సుత్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛి – ‘‘సక్కా ను ఖో, భన్తే, సచ్చకథనమత్తేన, కోపనిబ్బాపనమత్తేన, అతిపరిత్తకేన తిమ్బరుసకాదిదానమత్తేన దిబ్బసమ్పత్తిం లద్ధు’’న్తి. ‘‘కస్మా మం, మోగ్గల్లాన, పుచ్ఛసి, నను తే దేవతాహి అయం అత్థో కథితో’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, లబ్భతి మఞ్ఞే ఏత్తకేన దిబ్బసమ్పత్తీ’’తి. అథ నం సత్థా ‘‘మోగ్గల్లాన, సచ్చమత్తం కథేత్వాపి కోపమత్తం జహిత్వాపి పరిత్తకం దానం దత్వాపి దేవలోకం గచ్ఛతియేవా’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౨౪. ‘‘సచ్చం భణే న కుజ్ఝేయ్య, దజ్జా అప్పమ్పి యాచితో;

ఏతేహి తీహి ఠానేహి, గచ్ఛే దేవాన సన్తికే’’తి.

తత్థ సచ్చం భణేతి సచ్చం దీపేయ్య వోహరేయ్య, సచ్చే పతిట్ఠహేయ్యాతి అత్థో. న కుజ్ఝేయ్యాతి పరస్స న కుజ్ఝేయ్య. యాచితోతి యాచకా నామ సీలవన్తో పబ్బజితా. తే హి కిఞ్చాపి ‘‘దేథా’’తి అయాచిత్వావ ఘరద్వారే తిట్ఠన్తి, అత్థతో పన యాచన్తియేవ నామ. ఏవం సీలవన్తేహి యాచితో అప్పస్మిం దేయ్యధమ్మే విజ్జమానే అప్పమత్తకమ్పి దదేయ్య. ఏతేహి తీహీతి ఏతేసు తీసు ఏకేనాపి కారణేన దేవలోకం గచ్ఛేయ్యాతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

మహామోగ్గల్లానత్థేరపఞ్హవత్థు చతుత్థం.

౫. బుద్ధపితుబ్రాహ్మణవత్థు

అహింసకా యేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సాకేతం నిస్సాయ అఞ్జనవనే విహరన్తో భిక్ఖూహి పట్ఠపఞ్హం ఆరబ్భ కథేసి.

భగవతో కిర భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతస్స సాకేతం పిణ్డాయ పవిసనకాలే ఏకో సాకేతవాసీ మహల్లకబ్రాహ్మణో నగరతో నిక్ఖమన్తో అన్తరఘరద్వారే దసబలం దిస్వా పాదేసు నిపతిత్వా గోప్ఫకేసు దళ్హం గహేత్వా, ‘‘తాత, నను నామ పుత్తేహి జిణ్ణకాలే మాతాపితరో పటిజగ్గితబ్బా, కస్మా ఏత్తకం కాలం అమ్హాకం అత్తానం న దస్సేసి. మయా తావ దిట్ఠోసి, మాతరమ్పి పస్సితుం ఏహీ’’తి సత్థారం గహేత్వా అత్తనో గేహం అగమాసి. సత్థా తత్థ గన్త్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. బ్రాహ్మణీపి ఆగన్త్వా సత్థు పాదేసు నిపతిత్వా, ‘‘తాత, ఏత్తకం కాలం కుహిం గతోసి, నను నామ మాతాపితరో మహల్లకకాలే ఉపట్ఠాతబ్బా’’తి వత్వా పుత్తధీతరో ‘‘ఏథ భాతరం వన్దథా’’తి వన్దాపేసి. తే ఉభోపి తుట్ఠమానసా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసిత్వా, ‘‘భన్తే, ఇధేవ నిబద్ధం భిక్ఖం గణ్హథా’’తి వత్వా ‘‘బుద్ధా నామ ఏకట్ఠానేయేవ నిబద్ధం భిక్ఖం న గణ్హన్తీ’’తి వుత్తే, ‘‘తేన హి, భన్తే, యే వో నిమన్తేతుం ఆగచ్ఛన్తి, తే అమ్హాకం సన్తికం పహిణేయ్యాథా’’తి ఆహంసు. సత్థా తతో పట్ఠాయ నిమన్తేతుం ఆగతే ‘‘గన్త్వా బ్రాహ్మణస్స ఆరోచేయ్యాథా’’తి పేసేసి. తే గన్త్వా ‘‘మయం స్వాతనాయ సత్థారం నిమన్తేమా’’తి బ్రాహ్మణం వదన్తి. బ్రాహ్మణో పునదివసే అత్తనో గేహతో భత్తభాజనసూపేయ్యభాజనాని ఆదాయ సత్థు నిసీదనట్ఠానం గచ్ఛతి. అఞ్ఞత్ర పన నిమన్తనే అసతి సత్థా బ్రాహ్మణస్సేవ గేహే భత్తకిచ్చం కరోతి. తే ఉభోపి అత్తనో దేయ్యధమ్మం నిచ్చకాలం తథాగతస్స దేన్తా ధమ్మకథం సుణన్తా అనాగామిఫలం పాపుణింసు.

భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం, ‘‘ఆవుసో, బ్రాహ్మణో ‘తథాగతస్స సుద్ధోదనో పితా, మహామాయా మాతా’తి జానాతి, జానన్తోవ సద్ధిం బ్రాహ్మణియా తథాగతం ‘అమ్హాకం పుత్తో’తి వదతి, సత్థాపి తథేవ అధివాసేతి. కిం ను ఖో కారణ’’న్తి? సత్థా తేసం కథం సుత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, ఉభోపి తే అత్తనో పుత్తమేవ పుత్తోతి వదన్తీ’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

అతీతే, భిక్ఖవే, అయం బ్రాహ్మణో నిరన్తరం పఞ్చ జాతిసతాని మయ్హం పితా అహోసి, పఞ్చ జాతిసతాని చూళపితా, పఞ్చ జాతిసతాని మహాపితా. సాపి మే బ్రాహ్మణీ నిరన్తరమేవ పఞ్చ జాతిసతాని మాతా అహోసి, పఞ్చ జాతిసతాని చూళమాతా, పఞ్చ జాతిసతాని మహామాతా. ఏవాహం దియడ్ఢజాతిసహస్సం బ్రాహ్మణస్స హత్థే సంవడ్ఢో, దియడ్ఢజాతిసహస్సం బ్రాహ్మణియా హత్థేతి తీణి జాతిసహస్సాని తేసం పుత్తభావం దస్సేత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

‘‘యస్మిం మనో నివిసతి, చిత్తఞ్చాపి పసీదతి;

అదిట్ఠపుబ్బకే పోసే, కామం తస్మిమ్పి విస్ససే. (జా. ౧.౧.౬౮);

‘‘పుబ్బేవ సన్నివాసేన, పచ్చుప్పన్నహితేన వా;

ఏవం తం జాయతే పేమం, ఉప్పలంవ యథోదకే’’తి. (జా. ౧.౨.౧౭౪);

సత్థా తేమాసమేవ తం కులం నిస్సాయ విహాసి. తే ఉభోపి అరహత్తం సచ్ఛికత్వా పరినిబ్బాయింసు. అథ నేసం మహాసక్కారం కత్వా ఉభోపి ఏకకూటాగారమేవ ఆరోపేత్వా నీహరింసు. సత్థాపి పఞ్చసతభిక్ఖుపరివారో తేహి సద్ధింయేవ ఆళాహనం అగమాసి. ‘‘బుద్ధానం కిర మాతాపితరో’’తి మహాజనో నిక్ఖమి. సత్థాపి ఆళాహనసమీపే ఏకం సాలం పవిసిత్వా అట్ఠాసి. మనుస్సా సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తే ఠత్వా, ‘‘భన్తే, ‘మాతాపితరో వో కాలకతా’తి మా చిన్తయిత్థా’’తి సత్థారా సద్ధిం పటిసన్థారం కరోన్తి. సత్థా తే ‘‘మా ఏవం అవచుత్థా’’తి అప్పటిక్ఖిపిత్వా పరిసాయ ఆసయం ఓలోకేత్వా తఙ్ఖణానురూపం ధమ్మం దేసేన్తో –

‘‘అప్పం వత జీవితం ఇదం,

ఓరం వస్ససతాపి మియ్యతి;

యో చేపి అతిచ్చ జీవతి,

అథ సో జరసాపి మియ్యతీ’’తి. (సు. ని. ౮౧౦; మహాని. ౩౯) –

ఇదం జరాసుత్తం కథేసి. దేసనావసానే చతురాసీతియా పాణసహస్సానం ధమ్మాభిసమయో అహోసి. భిక్ఖూ బ్రాహ్మణస్స చ బ్రాహ్మణియా చ పరినిబ్బుతభావం అజానన్తా, ‘‘భన్తే, తేసం కో అభిసమ్పరాయో’’తి పుచ్ఛింసు. సత్థా, ‘‘భిక్ఖవే, ఏవరూపానం అసేఖమునీనం అభిసమ్పరాయో నామ నత్థి. ఏవరూపా హి అచ్చుతం అమతం మహానిబ్బానమేవ పాపుణన్తీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౨౫. ‘‘అహింసకా యే మునయో, నిచ్చం కాయేన సంవుతా;

తే యన్తి అచ్చుతం ఠానం, యత్థ గన్త్వా న సోచరే’’తి.

తత్థ మునయోతి మోనేయ్యపటిపదాయ మగ్గఫలపత్తా అసేఖమునయో. కాయేనాతి దేసనామత్తమేవేతం, తీహిపి ద్వారేహి సుసంవుతాతి అత్థో. అచ్చుతన్తి సస్సతం. ఠానన్తి అకుప్పట్ఠానం ధువట్ఠానం. యత్థాతి యస్మిం నిబ్బానే గన్త్వా న సోచరే న సోచన్తి న విహఞ్ఞన్తి, తం ఠానం గచ్ఛన్తీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

బుద్ధపితుబ్రాహ్మణవత్థు పఞ్చమం.

౬. పుణ్ణదాసీవత్థు

సదా జాగరమానానన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా గిజ్ఝకూటే విహరన్తో పుణ్ణం నామ రాజగహసేట్ఠినో దాసిం ఆరబ్భ కథేసి.

తస్సా కిర ఏకదివసం కోట్టనత్థాయ బహువీహిం అదంసు. సా రత్తిమ్పి దీపం జాలేత్వా వీహిం కోట్టేన్తీ విస్సమనత్థాయ సేదతిన్తేన గత్తేన బహివాతే అట్ఠాసి. తస్మిం సమయే దబ్బో మల్లపుత్తో భిక్ఖూనం సేనాసనపఞ్ఞాపకో అహోసి. సో ధమ్మస్సవనం సుత్వా అత్తనో అత్తనో సేనాసనం గచ్ఛన్తానం భిక్ఖూనం అఙ్గులిం జాలేత్వా పురతో పురతో మగ్గదేసనత్థాయ గచ్ఛన్తో భిక్ఖూనం ఆలోకం నిమ్మిని. పుణ్ణా తేనాలోకేన పబ్బతే విచరన్తే భిక్ఖూ దిస్వా ‘‘అహం తావ అత్తనో దుక్ఖేన ఉపద్దుతా ఇమాయపి వేలాయ నిద్దం న ఉపేమి, భద్దన్తా కిం కారణా న నిద్దాయన్తీ’’తి చిన్తేత్వా ‘‘అద్ధా కస్సచి భిక్ఖునో అఫాసుకం వా భవిస్సతి, దీఘజాతికేన వా ఉపద్దవో భవిస్సతీ’’తి సఞ్ఞం కత్వా పాతోవ కుణ్డకం ఆదాయ ఉదకేన తేమేత్వా హత్థతలే పూవం కత్వా అఙ్గారేసు పచిత్వా ఉచ్ఛఙ్గే కత్వా తిత్థమగ్గే ఖాదిస్సామీతి ఘటం ఆదాయ తిత్థాభిముఖీ పాయాసి. సత్థాపి గామం పిణ్డాయ పవిసితుం తమేవ మగ్గం పటిపజ్జి.

సా సత్థారం దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘అఞ్ఞేసు దివసేసు సత్థరి దిట్ఠేపి మమ దేయ్యధమ్మో న హోతి, దేయ్యధమ్మే సతి సత్థారం న పస్సామి, ఇదాని మే దేయ్యధమ్మో చ అత్థి, సత్థా చ సమ్ముఖీభూతో. సచే లూఖం వా పణీతం వాతి అచిన్తేత్వా గణ్హేయ్య, దదేయ్యాహం ఇమం పూవ’’న్తి ఘటం ఏకమన్తే నిక్ఖిపిత్వా సత్థారం వన్దిత్వా, ‘‘భన్తే, ఇమం లూఖం దానం పటిగ్గణ్హన్తా మమ సఙ్గహం కరోథా’’తి ఆహ. సత్థా ఆనన్దత్థేరం ఓలోకేత్వా తేన నీహరిత్వా దిన్నం మహారాజదత్తియం పత్తం ఉపనామేత్వా పూవం గణ్హి. పుణ్ణాపి తం సత్థు పత్తే పతిట్ఠపేత్వావ పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా, ‘‘భన్తే, తుమ్హేహి దిట్ఠధమ్మోయేవ మే సమిజ్ఝతూ’’తి ఆహ. సత్థా ‘‘ఏవం హోతూ’’తి ఠితకోవ అనుమోదనం అకాసి.

పుణ్ణాపి చిన్తేసి – ‘‘కిఞ్చాపి మే సత్థా సఙ్గహం కరోన్తో పూవం గణ్హి, న పనిదం ఖాదిస్సతి. అద్ధా పురతో కాకస్స వా సునఖస్స వా దత్వా రఞ్ఞో వా రాజపుత్తస్స వా గేహం గన్త్వా పణీతభోజనం భుఞ్జిస్సతీ’’తి. సత్థాపి ‘‘కిం ను ఖో ఏసా చిన్తేసీ’’తి తస్సా చిత్తాచారం ఞత్వా ఆనన్దత్థేరం ఓలోకేత్వా నిసీదనాకారం దస్సేసి. థేరో చీవరం పఞ్ఞాపేత్వా అదాసి. సత్థా బహినగరేయేవ నిసీదిత్వా భత్తకిచ్చం అకాసి. దేవతా సకలచక్కవాళగబ్భే దేవమనుస్సానం ఉపకప్పనకం ఓజం మధుపటలం వియ పీళేత్వా తత్థ పక్ఖిపింసు. పుణ్ణా చ ఓలోకేన్తీ అట్ఠాసి. భత్తకిచ్చావసానే థేరో ఉదకం అదాసి. సత్థా కతభత్తకిచ్చో పుణ్ణం ఆమన్తేత్వా ‘‘కస్మా త్వం పుణ్ణే మమ సావకే పరిభవసీ’’తి ఆహ. న పరిభవామి, భన్తేతి. అథ తయా మమ సావకే ఓలోకేత్వా కిం కథితన్తి? ‘‘అహం తావ ఇమినా దుక్ఖుపద్దవేన నిద్దం న ఉపేమి, భద్దన్తా కిమత్థం నిద్దం న ఉపేన్తి, అద్ధా కస్సచి అఫాసుకం వా భవిస్సతి, దీఘజాతికేన వా ఉపద్దవో భవిస్సతీ’’తి ఏత్తకం మయా, భన్తే, చిన్తితన్తి. సత్థా తస్సా వచనం సుత్వా ‘‘పుణ్ణే త్వం న తావ దుక్ఖుపద్దవేన నిద్దాయసి, మమ సావకా సదా జాగరియమనుయుత్తతాయ న నిద్దాయన్తీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౨౬. ‘‘సదా జాగరమానానం, అహోరత్తానుసిక్ఖినం;

నిబ్బానం అధిముత్తానం, అత్థం గచ్ఛన్తి ఆసవా’’తి.

తత్థ అహోరత్తానుసిక్ఖినన్తి దివా చ రత్తిఞ్చ తిస్సో సిక్ఖా సిక్ఖమానానం. నిబ్బానం అధిముత్తానన్తి నిబ్బానజ్ఝాసయానం. అత్థం గచ్ఛన్తీతి ఏవరూపానం సబ్బేపి ఆసవా అత్థం వినాసం నత్థిభావం గచ్ఛన్తీతి అత్థో.

దేసనావసానే యథాఠితా పుణ్ణా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తపరిసాయపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

సత్థా కుణ్డకఅఙ్గారపూవేన భత్తకిచ్చం కత్వా విహారం అగమాసి. భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం ‘‘దుక్కరం, ఆవుసో, సమ్మాసమ్బుద్ధేన కతం పుణ్ణాయ దిన్నేన కుణ్డకఅఙ్గారపూవేన భత్తకిచ్చం కరోన్తేనా’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ, పుబ్బేపి మయా ఇమాయ దిన్నకుణ్డకం పరిభుత్తమేవా’’తి వత్వా అతీతం ఆహరిత్వా –

‘‘భుత్వా తిణపరిఘాసం, భుత్వా ఆచామకుణ్డకం;

ఏతం తే భోజనం ఆసి, కస్మా దాని న భుఞ్జసి.

‘‘యత్థ పోసం న జానన్తి, జాతియా వినయేన వా;

బహుం తత్థ మహాబ్రహ్మే, అపి ఆచామకుణ్డకం.

‘‘త్వఞ్చ ఖో మం పజానాసి, యాదిసాయం హయుత్తమో;

జానన్తో జానమాగమ్మ, న తే భక్ఖామి కుణ్డక’’న్తి. (జా. ౧.౩.౧౦-౧౨) –

ఇమం కుణ్డకసిన్ధవపోతకజాతకం విత్థారేత్వా కథేసి.

పుణ్ణదాసీవత్థు ఛట్ఠం.

౭. అతులఉపాసకవత్థు

పోరాణమేతన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అతులం నామ ఉపాసకం ఆరబ్భ కథేసి.

సో హి సావత్థివాసీ ఉపాసకో పఞ్చసతఉపాసకపరివారో ఏకదివసం తే ఉపాసకే ఆదాయ ధమ్మస్సవనత్థాయ విహారం గన్త్వా రేవతత్థేరస్స సన్తికే ధమ్మం సోతుకామో హుత్వా రేవతత్థేరం వన్దిత్వా నిసీది. సో పనాయస్మా పటిసల్లానారామో సీహో వియ ఏకచారో, తస్మా తేన సద్ధిం న కిఞ్చి కథేసి. సో ‘‘అయం థేరో న కిఞ్చి కథేసీ’’తి కుద్ధో ఉట్ఠాయ సారిపుత్తత్థేరస్స సన్తికం గన్త్వా ఏకమన్తం ఠితో థేరేన ‘‘కేనత్థేన ఆగతత్థా’’తి వుత్తే ‘‘అహం, భన్తే, ఇమే ఉపాసకే ఆదాయ ధమ్మస్సవనత్థాయ రేవతత్థేరం ఉపసఙ్కమిం, తస్స మే థేరో న కిఞ్చి కథేసి, స్వాహం తస్స కుజ్ఝిత్వా ఇధాగతో, ధమ్మం మే కథేథా’’తి ఆహ. అథ థేరో ‘‘తేన హి ఉపాసకా నిసీదథా’’తి వత్వా బహుకం కత్వా అభిధమ్మకథం కథేసి. ఉపాసకోపి ‘‘అభిధమ్మకథా నామ అతిసణ్హా, థేరో బహుం అభిధమ్మమేవ కథేసి, అమ్హాకం ఇమినా కో అత్థో’’తి కుజ్ఝిత్వా పరిసం ఆదాయ ఆనన్దత్థేరస్స సన్తికం అగమాసి.

థేరేనాపి ‘‘కిం ఉపాసకా’’తి వుత్తే, ‘‘భన్తే, మయం ధమ్మస్సవనత్థాయ రేవతత్థేరం ఉపసఙ్కమిమ్హా, తస్స సన్తికే ఆలాపసల్లాపమత్తమ్పి అలభిత్వా కుద్ధా సారిపుత్తత్థేరస్స సన్తికం అగమిమ్హా, సోపి నో అతిసణ్హం బహుం అభిధమ్మమేవ కథేసి, ‘ఇమినా అమ్హాకం కో అత్థో’తి ఏతస్సాపి కుజ్ఝిత్వా ఇధాగమిమ్హా, కథేహి నో, భన్తే, ధమ్మకథ’’న్తి. తేన హి నిసీదిత్వా సుణాథాతి థేరో తేసం సువిఞ్ఞేయ్యం కత్వా అప్పకమేవ ధమ్మం కథేసి. తే థేరస్సపి కుజ్ఝిత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు, అథ నే సత్థా ఆహ – ‘‘కస్మా ఉపాసకా ఆగతత్థా’’తి? ‘‘ధమ్మస్సవనాయ, భన్తే’’తి. ‘‘సుతో పన వో ధమ్మో’’తి? ‘‘భన్తే, మయం ఆదితో రేవతత్థేరం ఉపసఙ్కమిమ్హా, సో అమ్హేహి సద్ధిం న కిఞ్చి కథేసి, తస్స కుజ్ఝిత్వా సారిపుత్తత్థేరం ఉపసఙ్కమిమ్హా, తేన నో బహు అభిధమ్మో కథితో, తం అసల్లక్ఖేత్వా కుజ్ఝిత్వా ఆనన్దత్థేరం ఉపసఙ్కమిమ్హా, తేన నో అప్పమత్తకోవ ధమ్మో కథితో, తస్సపి కుజ్ఝిత్వా ఇధాగతమ్హా’’తి.

సత్థా తస్స కథం సుత్వా, ‘‘అతుల, పోరాణతో పట్ఠాయ ఆచిణ్ణమేవేతం, తుణ్హీభూతమ్పి బహుకథమ్పి మన్దకథమ్పి గరహన్తియేవ. ఏకన్తం గరహితబ్బోయేవ వా హి పసంసితబ్బోయేవ వా నత్థి. రాజానోపి ఏకచ్చే నిన్దన్తి, ఏకచ్చే పసంసన్తి. మహాపథవిమ్పి చన్దిమసూరియేపి ఆకాసాదయోపి చతుపరిసమజ్ఝే నిసీదిత్వా ధమ్మం కథేన్తమ్పి సమ్మాసమ్బుద్ధం ఏకచ్చే గరహన్తి, ఏకచ్చే పసంసన్తి. అన్ధబాలానఞ్హి నిన్దా వా పసంసా వా అప్పమాణా, పణ్డితేన పన మేధావినా నిన్దితో నిన్దితో నామ, పసంసితో చ పసంసితో నామ హోతీ’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౨౨౭. ‘‘పోరాణమేతం అతుల, నేతం అజ్జతనామివ;

నిన్దన్తి తుణ్హిమాసీనం, నిన్దన్తి బహుభాణినం;

మితభాణిమ్పి నిన్దన్తి, నత్థి లోకే అనిన్దితో.

౨౨౮. ‘‘న చాహు న చ భవిస్సతి, న చేతరహి విజ్జతి;

ఏకన్తం నిన్దితో పోసో, ఏకన్తం వా పసంసితో.

౨౨౯. ‘‘యం చే విఞ్ఞూ పసంసన్తి, అనువిచ్చ సువే సువే;

అచ్ఛిద్దవుత్తిం మేధావిం, పఞ్ఞాసీలసమాహితం.

౨౩౦. ‘‘నిక్ఖం జమ్బోనదస్సేవ, కో తం నిన్దితుమరహతి;

దేవాపి నం పసంసన్తి, బ్రహ్మునాపి పసంసితో’’తి.

తత్థ పోరాణమేతన్తి పురాణకం ఏతం. అతులాతి తం ఉపాసకం నామేన ఆలపతి. నేతం అజ్జతనామివాతి ఇదం నిన్దనం వా పసంసనం వా అజ్జతనం అధునా ఉప్పన్నం వియ న హోతి. తుణ్హిమాసీనన్తి కిం ఏసో మూగో వియ బధిరో వియ కిఞ్చి అజానన్తో వియ తుణ్హీ హుత్వా నిసిన్నోతి నిన్దన్తి. బహుభాణినన్తి కిం ఏస వాతాహతతాలపణ్ణం వియ తటతటాయతి, ఇమస్స కథాపరియన్తోయేవ నత్థీతి నిన్దన్తి. మితభాణిమ్పీతి కిం ఏస సువణ్ణహిరఞ్ఞం వియ అత్తనో వచనం మఞ్ఞమానో ఏకం వా ద్వే వా వత్వా తుణ్హీ అహోసీతి నిన్దన్తి. ఏవం సబ్బథాపి ఇమస్మిం లోకే అనిన్దితో నామ నత్థీతి అత్థో. న చాహూతి అతీతేపి నాహోసి, అనాగతేపి న భవిస్సతి.

యం చే విఞ్ఞూతి బాలానం నిన్దా వా పసంసా వా అప్పమాణా, యం పన పణ్డితా దివసే దివసే అనువిచ్చ నిన్దకారణం వా పసంసకారణం వా జానిత్వా పసంసన్తి, అచ్ఛిద్దాయ వా సిక్ఖాయ అచ్ఛిద్దాయ వా జీవితవుత్తియా సమన్నాగతత్తా అచ్ఛిద్దవుత్తిం ధమ్మోజపఞ్ఞాయ సమన్నాగతత్తా మేధావిం లోకియలోకుత్తరపఞ్ఞాయ చేవ చతుపారిసుద్ధిసీలేన చ సమన్నాగతత్తా పఞ్ఞాసీలసమాహితం పసంసన్తి, తం సువణ్ణదోసవిరహితం ఘట్టనమజ్జనక్ఖమం జమ్బోనదనిక్ఖం వియ కో నిన్దితుమరహతీతి అత్థో. దేవాపీతి దేవతాపి పణ్డితమనుస్సాపి తం భిక్ఖుం ఉపట్ఠాయ థోమేన్తి పసంసన్తి. బ్రహ్మునాపీతి న కేవలం దేవమనుస్సేహి, దససహస్సచక్కవాళే మహాబ్రహ్మునాపి ఏస పసంసితోయేవాతి అత్థో.

దేసనావసానే పఞ్చసతాపి ఉపాసకా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహింసూతి.

అతులఉపాసకవత్థు సత్తమం.

౮. ఛబ్బగ్గియవత్థు

కాయప్పకోపన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకదివసఞ్హి సత్థా వేళువనే విహరన్తో తేసం ఛబ్బగ్గియానం ఉభోహి హత్థేహి యట్ఠియో గహేత్వా కట్ఠపాదుకా ఆరుయ్హ పిట్ఠిపాసాణే చఙ్కమన్తానం ఖటఖటాతిసద్దం సుత్వా, ‘‘ఆనన్ద, కిం సద్దో నామేసో’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఛబ్బగ్గియానం పాదుకా ఆరుయ్హ చఙ్కమన్తానం ఖటఖటసద్దో’’తి సుత్వా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞాపేత్వా ‘‘భిక్ఖునా నామ కాయాదీని రక్ఖితుం వట్టతీ’’తి వత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమా గాథా అభాసి –

౨౩౧. ‘‘కాయప్పకోపం రక్ఖేయ్య, కాయేన సంవుతో సియా;

కాయదుచ్చరితం హిత్వా, కాయేన సుచరితం చరే.

౨౩౨. ‘‘వచీపకోపం రక్ఖేయ్య, వాచాయ సంవుతో సియా;

వచీదుచ్చరితం హిత్వా, వాచాయ సుచరితం చరే.

౨౩౩. ‘‘మనోపకోపం రక్ఖేయ్య, మనసా సంవుతో సియా;

మనోదుచ్చరితం హిత్వా, మనసా సుచరితం చరే.

౨౩౪. ‘‘కాయేన సంవుతా ధీరా, అథో వాచాయ సంవుతా;

మనసా సంవుతా ధీరా, తే వే సుపరిసంవుతా’’తి.

తత్థ కాయప్పకోపన్తి తివిధం కాయదుచ్చరితం రక్ఖేయ్య. కాయేన సంవుతోతి కాయద్వారే దుచ్చరితపవేసనం నివారేత్వా సంవుతో పిహితద్వారో సియా. యస్మా పన కాయదుచ్చరితం హిత్వా కాయసుచరితం చరన్తో ఉభయమ్పేతం కరోతి, తస్మా కాయదుచ్చరితం హిత్వా, కాయేన సుచరితం చరేతి వుత్తం. అనన్తరగాథాసుపి ఏసేవ నయో. కాయేన సంవుతా ధీరాతి యే పణ్డితా పాణాతిపాతాదీని అకరోన్తా కాయేన, ముసావాదాదీని అకరోన్తా వాచాయ, అభిజ్ఝాదీని అసముట్ఠపేన్తా మనసా సంవుతా, తే ఇధ లోకస్మిం సుసంవుతా సురక్ఖితా సుగోపితా సుపిహితద్వారాతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

ఛబ్బగ్గియవత్థు అట్ఠమం.

కోధవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సత్తరసమో వగ్గో.