౫. అనిత్థిగన్ధకుమారవత్థు

కామతోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అనిత్థిగన్ధకుమారం నామ ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర బ్రహ్మలోకా చుతసత్తో సావత్థియం మహాభోగకులే నిబ్బత్తో జాతదివసతో పట్ఠాయ ఇత్థిసమీపం ఉపగన్తుం న ఇచ్ఛతి, ఇత్థియా గయ్హమానో రోదతి. వత్థచుమ్బటకేన నం గహేత్వా థఞ్ఞం పాయేన్తి. సో వయప్పత్తో మాతాపితూహి, ‘‘తాత, ఆవాహం తే కరిస్సామా’’తి వుత్తే ‘‘న మే ఇత్థియా అత్థో’’తి పటిక్ఖిపిత్వా పునప్పునం యాచియమానో పఞ్చసతే సువణ్ణకారే పక్కోసాపేత్వా రత్తసువణ్ణనిక్ఖసహస్సం దాపేత్వా అతివియ పాసాదికం ఘనకోట్టిమం ఇత్థిరూపం కారేత్వా పున మాతాపితూహి, ‘‘తాత, తయి ఆవాహం అకరోన్తే కులవంసో న పతిట్ఠహిస్సతి, కుమారికం తే ఆనేస్సామా’’తి వుత్తే ‘‘తేన హి సచే మే ఏవరూపం కుమారికం ఆనేస్సథ, కరిస్సామి వో వచన’’న్తి తం సువణ్ణరూపకం దస్సేతి. అథస్స మాతాపితరో అభిఞ్ఞాతే బ్రాహ్మణే పక్కోసాపేత్వా ‘‘అమ్హాకం పుత్తో మహాపుఞ్ఞో, అవస్సం ఇమినా సద్ధిం కతపుఞ్ఞా కుమారికా భవిస్సతి, గచ్ఛథ ఇమం సువణ్ణరూపకం గహేత్వా ఏవరూపం కుమారికం ఆహరథా’’తి పహిణింసు. తే ‘‘సాధూ’’తి చారికం చరన్తా మద్దరట్ఠే సాగలనగరం గతా. తస్మిఞ్చ నగరే ఏకా సోళసవస్సుద్దేసికా అభిరూపా కుమారికా అహోసి, తం మాతాపితరో సత్తభూమికస్స పాసాదస్సూపరిమతలే పరివాసేసుం. తేపి ఖో బ్రాహ్మణా ‘‘సచే ఇధ ఏవరూపా కుమారికా భవిస్సతి, ఇమం దిస్వా ‘అయం అసుకస్స కులస్స ధీతా వియ అభిరూపా’తి వక్ఖన్తీ’’తి తం సువణ్ణరూపకం తిత్థమగ్గే ఠపేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు.

అథస్స కుమారికాయ ధాతీ తం కుమారికం న్హాపేత్వా సయమ్పి న్హాయితుకామా హుత్వా తిత్థం ఆగతా తం రూపకం దిస్వా ‘‘ధీతా మే’’తి సఞ్ఞాయ ‘‘దుబ్బినీతాసి, ఇదానేవాహం న్హాపేత్వా నిక్ఖన్తా, త్వం మయా పురేతరం ఇధాగతాసీ’’తి హత్థేన పహరిత్వా థద్ధభావఞ్చేవ నిబ్బికారతఞ్చ ఞత్వా ‘‘అహం మే, ధీతాతి సఞ్ఞమకాసిం, కిం నామేత’’న్తి ఆహ. అథ నం తే బ్రాహ్మణా ‘‘ఏవరూపా తే, అమ్మ, ధీతా’’తి పుచ్ఛింసు. అయం మమ ధీతు సన్తికే కిం అగ్ఘతీతి? తేన హి తే ధీతరం అమ్హాకం దస్సేహీతి. సా తేహి సద్ధిం గేహం గన్త్వా సామికానం ఆరోచేసి. తే బ్రాహ్మణేహి సద్ధిం కతపటిసమ్మోదనా ధీతరం ఓతారేత్వా హేట్ఠాపాసాదే సువణ్ణరూపకస్స సన్తికే ఠపేసుం. సువణ్ణరూపకం నిప్పభం అహోసి, కుమారికా సప్పభా అహోసి. బ్రాహ్మణా తం తేసం దత్వా కుమారికం పటిచ్ఛాపేత్వా గన్త్వా అనిత్థిగన్ధకుమారస్స మాతాపితూనం ఆరోచయింసు. తే తుట్ఠమానసా ‘‘గచ్ఛథ, నం సీఘం ఆనేథా’’తి మహన్తేన సక్కారేన పహిణింసు.

కుమారోపి తం పవత్తిం సుత్వా ‘‘కఞ్చనరూపతోపి కిర అభిరూపతరా దారికా అత్థీ’’తి సవనవసేనేవ సినేహం ఉప్పాదేత్వా ‘‘సీఘం ఆనేన్తూ’’తి ఆహ. సాపి ఖో యానం ఆరోపేత్వా ఆనీయమానా అతిసుఖుమాలతాయ యానుగ్ఘాతేన సముప్పాదితవాతరోగా అన్తరామగ్గేయేవ కాలమకాసి. కుమారోపి ‘‘ఆగతా’’తి నిరన్తరం పుచ్ఛతి, తస్స అతిసినేహేన పుచ్ఛన్తస్స సహసావ అనారోచేత్వా కతిపాహం విక్ఖేపం కత్వా తమత్థం ఆరోచయింసు. సో ‘‘తథారూపాయ నామ ఇత్థియా సద్ధిం సమాగమం నాలత్థ’’న్తి ఉప్పన్నదోమనస్సో పబ్బతేన వియ సోకదుక్ఖేన అజ్ఝోత్థటో అహోసి. సత్థా తస్సూపనిస్సయం దిస్వా పిణ్డాయ చరన్తో తం గేహద్వారం అగమాసి. అథస్స మాతాపితరో సత్థారం అన్తోగేహం పవేసేత్వా సక్కచ్చం పరివిసింసు. సత్థా భత్తకిచ్చావసానే ‘‘కహం అనిత్థిగన్ధకుమారో’’తి పుచ్ఛి. ‘‘ఏసో, భన్తే, ఆహారూపచ్ఛేదం కత్వా అన్తోగబ్భే నిసిన్నో’’తి. ‘‘పక్కోసథ న’’న్తి. సో ఆగన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. సత్థా ‘‘కిం ను ఖో, కుమార, బలవసోకో ఉప్పన్నో’’తి వుత్తే, ‘‘ఆమ, భన్తే, ‘ఏవరూపా నామ ఇత్థీ అన్తరామగ్గే కాలకతా’తి సుత్వా బలవసోకో ఉప్పన్నో, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేతీ’’తి. అథ నం సత్థా ‘‘జానాసి పన త్వం, కుమార, కిం తే నిస్సాయ సోకో ఉప్పన్నో’’తి? ‘‘న జానామి, భన్తే’’తి. ‘‘కామం నిస్సాయ, కుమార, బలవసోకో ఉప్పన్నో, సోకో వా భయం వా కామం నిస్సాయ ఉప్పజ్జతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౧౫. ‘‘కామతో జాయతీ సోకో, కామతో జాయతీ భయం;

కామతో విప్పముత్తస్స, నత్థి సోకో కుతో భయ’’న్తి.

తత్థ కామతోతి వత్థుకామకిలేసకామతో, దువిధమ్పేతం కామం నిస్సాయాతి అత్థో.

దేసనావసానే అనిత్థిగన్ధకుమారో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి.

అనిత్థిగన్ధకుమారవత్థు పఞ్చమం.