౧౬. పియవగ్గో

౧. తయోజనపబ్బజితవత్థు

అయోగేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో తయో పబ్బజితే ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియం కిర ఏకస్మిం కులే మాతాపితూనం ఏకపుత్తకో అహోసి పియో మనాపో. సో ఏకదివసం గేహే నిమన్తితానం భిక్ఖూనం అనుమోదనం కరోన్తానం ధమ్మకథం సుత్వా పబ్బజితుకామో హుత్వా మాతాపితరో పబ్బజ్జం యాచి. తే నానుజానింసు. తస్స ఏతదహోసి – ‘‘అహం మాతాపితూనం అపస్సన్తానంయేవ బహి గన్త్వా పబ్బజిస్సామీ’’తి. అథస్స పితా బహి నిక్ఖమన్తో ‘‘ఇమం రక్ఖేయ్యాసీ’’తి మాతరం పటిచ్ఛాపేసి, మాతా బహి నిక్ఖమన్తీ పితరం పటిచ్ఛాపేసి. అథస్స ఏకదివసం పితరి బహి గతే మాతా ‘‘పుత్తం రక్ఖిస్సామీ’’తి ఏకం ద్వారబాహం నిస్సాయ ఏకం పాదేహి ఉప్పీళేత్వా ఛమాయ నిసిన్నా సుత్తం కన్తతి. సో ‘‘ఇమం వఞ్చేత్వా గమిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా, ‘‘అమ్మ, థోకం తావ అపేహి, సరీరవలఞ్జం కరిస్సామీ’’తి వత్వా తాయ పాదే సమిఞ్జితే నిక్ఖమిత్వా వేగేన విహారం గన్త్వా భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘పబ్బాజేథ మం, భన్తే’’తి యాచిత్వా తేసం సన్తికే పబ్బజి.

అథస్స పితా ఆగన్త్వా మాతరం పుచ్ఛి – ‘‘కహం మే పుత్తో’’తి? ‘‘సామి, ఇమస్మిం పదేసే అహోసీ’’తి. సో ‘‘కహం ను ఖో మే పుత్తో’’తి ఓలోకేన్తో తం అదిస్వా ‘‘విహారం గతో భవిస్సతీ’’తి విహారం గన్త్వా పుత్తం పబ్బజితం దిస్వా కన్దిత్వా రోదిత్వా, ‘‘తాత, కిం మం నాసేసీ’’తి వత్వా ‘‘మమ పుత్తే పబ్బజితే అహం ఇదాని గేహే కిం కరిస్సామీ’’తి సయమ్పి భిక్ఖూ యాచిత్వా పబ్బజి. అథస్స మాతాపి ‘‘కిం ను ఖో మే పుత్తో చ పతి చ చిరాయన్తి, కచ్చి విహారం గన్త్వా పబ్బజితా’’తి తే ఓలోకేన్తీ విహారం గన్త్వా ఉభోపి పబ్బజితే దిస్వా ‘‘ఇమేసం పబ్బజితకాలే మమ గేహేన కో అత్థో’’తి సయమ్పి భిక్ఖునిఉపస్సయం గన్త్వా పబ్బజి. తే పబ్బజిత్వాపి వినా భవితుం న సక్కోన్తి, విహారేపి భిక్ఖునిఉపస్సయేపి ఏకతోవ నిసీదిత్వా సల్లపన్తా దివసం వీతినామేన్తి. తేన భిక్ఖూపి భిక్ఖూనియోపి ఉబ్బాళ్హా హోన్తి.

అథేకదివసం భిక్ఖూ నేసం కిరియం సత్థుం ఆరోచేసుం. సత్థా తే పక్కోసాపేత్వా ‘‘సచ్చం కిర తుమ్హే ఏవం కరోథా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సచ్చ’’న్తి వుత్తే ‘‘కస్మా ఏవం కరోథ? న హి ఏస పబ్బజితానం యోగో’’తి. ‘‘భన్తే, వినా భవితుం న సక్కోమా’’తి. ‘‘పబ్బజితకాలతో పట్ఠాయ ఏవం కరణం అయుత్తం. పియానఞ్హి అదస్సనం, అప్పియానఞ్చ దస్సనం దుక్ఖమేవ. తస్మా సత్తేసు చ సఙ్ఖారేసు చ కఞ్చి పియం వా అప్పియం వా కాతుం న వట్టతీ’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౨౦౯. ‘‘అయోగే యుఞ్జమత్తానం, యోగస్మిఞ్చ అయోజయం;

అత్థం హిత్వా పియగ్గాహీ, పిహేతత్తానుయోగినం.

౨౧౦. ‘‘మా పియేహి సమాగఞ్ఛి, అప్పియేహి కుదాచనం;

పియానం అదస్సనం దుక్ఖం, అప్పియానఞ్చ దస్సనం.

౨౧౧. ‘‘తస్మా పియం న కయిరాథ, పియాపాయో హి పాపకో;

గన్థా తేసం న విజ్జన్తి, యేసం నత్థి పియాప్పియ’’న్తి.

తత్థ అయోగేతి అయుఞ్జితబ్బే అయోనిసోమనసికారే. వేసియాగోచరాదిభేదస్స హి ఛబ్బిధస్స అగోచరస్స సేవనం ఇధ అయోనిసోమనసికారో నామ, తస్మిం అయోనిసోమనసికారే అత్తానం యుఞ్జన్తోతి అత్థో. యోగస్మిన్తి తబ్బిపరీతే చ యోనిసోమనసికారే అయుఞ్జన్తోతి అత్థో. అత్థం హిత్వాతి పబ్బజితకాలతో పట్ఠాయ అధిసీలాదిసిక్ఖత్తయం అత్థో నామ, తం అత్థం హిత్వా. పియగ్గాహీతి పఞ్చకామగుణసఙ్ఖాతం పియమేవ గణ్హన్తో. పిహేతత్తానుయోగినన్తి తాయ పటిపత్తియా సాసనతో చుతో గిహిభావం పత్వా పచ్ఛా యే అత్తానుయోగం అనుయుత్తా సీలాదీని సమ్పాదేత్వా దేవమనుస్సానం సన్తికా సక్కారం లభన్తి, తేసం పిహేతి, ‘‘అహో వతాహమ్పి ఏవరూపో అస్స’’న్తి ఇచ్ఛతీతి అత్థో.

మా పియేహీతి పియేహి సత్తేహి వా సఙ్ఖారేహి వా కుదాచనం ఏకక్ఖణేపి న సమాగచ్ఛేయ్య, తథా అప్పియేహి. కిం కారణా? పియా నఞ్హి వియోగవసేన అదస్సనం అప్పియానఞ్చ ఉపసఙ్కమనవసేన దస్సనం నామ దుక్ఖం. తస్మాతి యస్మా ఇదం ఉభయమ్పి దుక్ఖం, తస్మా కఞ్చి సత్తం వా సఙ్ఖారం వా పియం నామ న కరేయ్య. పియాపాయో హీతి పియేహి అపాయో వియోగో. పాపకోతి లామకో. గన్థా తేసం న విజ్జన్తీతి యేసం పియం నత్థి, తేసం అభిజ్ఝాకాయగన్థో పహీయతి. యేసం అప్పియం నత్థి, తేసం బ్యాపాదో కాయగన్థో. తేసు పన ద్వీసు పహీనేసు సేసగన్థా పహీనా హోన్తి. తస్మా పియం వా అప్పియం వా న కత్తబ్బన్తి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి. తేన పన తయో జనా ‘‘మయం వినా భవితుం న సక్కోమా’’తి విబ్భమిత్వా గేహమేవ అగమింసూతి.

తయోజనపబ్బజితవత్థు పఠమం.

౨. అఞ్ఞతరకుటుమ్బికవత్థు

పియతో జాయతీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అఞ్ఞతరం కుటుమ్బికం ఆరబ్భ కథేసి.

సో హి అత్తనో పుత్తే కాలకతే పుత్తసోకాభిభూతో ఆళాహనం గన్త్వా రోదతి, పుత్తసోకం సన్ధారేతుం న సక్కోతి. సత్థా పచ్చూసకాలే లోకం వోలోకేన్తో తస్స సోతాపత్తిమగ్గస్సూపనిస్సయం దిస్వా పిణ్డపాతపటిక్కన్తో ఏకం పచ్ఛాసమణం గహేత్వా తస్స గేహద్వారం అగమాసి. సో సత్థు ఆగతభావం సుత్వా ‘‘మయా సద్ధిం పటిసన్థారం కాతుకామో భవిస్సతీ’’తి సత్థారం పవేసేత్వా గేహమజ్ఝే ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా సత్థరి నిసిన్నే ఆగన్త్వా ఏకమన్తం నిసీది. అథ నం సత్థా ‘‘కిం ను ఖో, ఉపాసక, దుక్ఖితోసీ’’తి పుచ్ఛిత్వా తేన పుత్తవియోగదుక్ఖే ఆరోచితే, ‘‘ఉపాసక, మా చిన్తయి, ఇదం మరణం నామ న ఏకస్మింయేవ ఠానే, న చ ఏకస్సేవ హోతి, యావతా పన భవుప్పత్తి నామ అత్థి, సబ్బసత్తానం హోతియేవ. ఏకసఙ్ఖారోపి నిచ్చో నామ నత్థి. తస్మా ‘మరణధమ్మం మతం, భిజ్జనధమ్మం భిన్న’న్తి యోనిసో పచ్చవేక్ఖితబ్బం, న సోచితబ్బం. పోరాణపణ్డితాపి హి పుత్తస్స మతకాలే ‘మరణధమ్మం మతం, భిజ్జనధమ్మం భిన్న’న్తి సోకం అకత్వా మరణస్సతిమేవ భావయింసూ’’తి వత్వా, ‘‘భన్తే, కే ఏవమకంసు, కదా చ అకంసు, ఆచిక్ఖథ మే’’తి యాచితో తస్సత్థస్స పకాసనత్థం అతీతం ఆహరిత్వా –

‘‘ఉరగోవ తచం జిణ్ణం, హిత్వా గచ్ఛతి సం తనుం;

ఏవం సరీరే నిబ్భోగే, పేతే కాలకతే సతి.

‘‘డయ్హమానో న జానాతి, ఞాతీనం పరిదేవితం;

తస్మా ఏతం న సోచామి, గతో సో తస్స యా గతీ’’తి. (జా. ౧.౫.౧౯-౨౦) –

ఇమం పఞ్చకనిపాతే ఉరగజాతకం విత్థారేత్వా ‘‘ఏవం పుబ్బే పణ్డితా పియపుత్తే కాలకతే యథా ఏతరహి త్వం కమ్మన్తే విస్సజ్జేత్వా నిరాహారో రోదన్తో విచరసి, తథా అవిచరిత్వా మరణస్సతిభావనాబలేన సోకం అకత్వా ఆహారం పరిభుఞ్జింసు, కమ్మన్తఞ్చ అధిట్ఠహింసు. తస్మా ‘పియపుత్తో మే కాలకతో’తి మా చిన్తయి. ఉప్పజ్జమానో హి సోకో వా భయం వా పియమేవ నిస్సాయ ఉప్పజ్జతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౧౨. ‘‘పియతో జాయతీ సోకో, పియతో జాయతీ భయం;

పియతో విప్పముత్తస్స, నత్థి సోకో కుతో భయ’’న్తి.

తత్థ పియతోతి వట్టమూలకో హి సోకో వా భయం వా ఉప్పజ్జమానం పియమేవ సత్తం వా సఙ్ఖారం వా నిస్సాయ ఉప్పజ్జతి, తతో పన విప్పముత్తస్స ఉభయమ్పేతం నత్థీతి అత్థో.

దేసనావసానే కుటుమ్బికో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తానమ్పి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

అఞ్ఞతరకుటుమ్బికవత్థు దుతియం.

౩. విసాఖావత్థు

పేమతో జాయతీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో విసాఖం ఉపాసికం ఆరబ్భ కథేసి.

సా కిర పుత్తస్స ధీతరం సుదత్తం నామ కుమారికం అత్తనో ఠానే ఠపేత్వా గేహే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స వేయ్యావచ్చం కారేసి. సా అపరేన సమయేన కాలమకాసి. సా తస్సా సరీరనిక్ఖేపం కారేత్వా సోకం సన్ధారేతుం అసక్కోన్తీ దుక్ఖినీ దుమ్మనా సత్థు సన్తికం గన్త్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. అథ నం సత్థా ‘‘కిం ను ఖో త్వం, విసాఖే, దుక్ఖినీ దుమ్మనా అస్సుముఖా రోదమానా నిసిన్నా’’తి ఆహ. సా తమత్థం ఆరోచేత్వా ‘‘పియా మే, భన్తే, సా కుమారికా వత్తసమ్పన్నా, ఇదాని తథారూపం న పస్సామీ’’తి ఆహ. ‘‘కిత్తకా పన, విసాఖే, సావత్థియం మనుస్సా’’తి? ‘‘భన్తే, తుమ్హేహియేవ మే కథితం సత్త జనకోటియో’’తి. ‘‘సచే పనాయం ఏత్తకో జనో తవ నత్తాయ సదిసో భవేయ్య, ఇచ్ఛేయ్యాసి న’’న్తి? ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి. ‘‘కతి పన జనా సావత్థియం దేవసికం కాలం కరోన్తీ’’తి? ‘‘బహూ, భన్తే’’తి. ‘‘నను ఏవం, భన్తే, తవ అసోచనకాలో న భవేయ్య, రత్తిన్దివం రోదన్తీయేవ విచరేయ్యాసీ’’తి. ‘‘హోతు, భన్తే, ఞాతం మయా’’తి. అథ నం సత్థా ‘‘తేన హి మా సోచి, సోకో వా భయం వా పేమతోవ జాయతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౧౩. ‘‘పేమతో జాయతీ సోకో, పేమతో జాయతీ భయం;

పేమతో విప్పముత్తస్స, నత్థి సోకో కుతో భయ’’న్తి.

తత్థ పేమతోతి పుత్తధీతాదీసు కతం పేమమేవ నిస్సాయ సోకో జాయతీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

విసాఖావత్థు తతియం.

౪. లిచ్ఛవీవత్థు

రతియా జాయతీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేసాలిం నిస్సాయ కూటాగారసాలాయం విహరన్తో లిచ్ఛవీ ఆరబ్భ కథేసి.

తే కిర ఏకస్మిం ఛణదివసే అఞ్ఞమఞ్ఞం అసదిసేహి అలఙ్కారేహి అలఙ్కరిత్వా ఉయ్యానగమనత్థాయ నగరా నిక్ఖమింసు. సత్థా పిణ్డాయ పవిసన్తో తే దిస్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘పస్సథ, భిక్ఖవే, లిచ్ఛవయో, యేహి దేవా తావతింసా న దిట్ఠపుబ్బా, తే ఇమే ఓలోకేన్తూ’’తి వత్వా నగరం పావిసి. తేపి ఉయ్యానం గచ్ఛన్తా ఏకం నగరసోభినిం ఇత్థిం ఆదాయ గన్త్వా తం నిస్సాయ ఇస్సాభిభూతా అఞ్ఞమఞ్ఞం పహరిత్వా లోహితం నదిం వియ పవత్తయింసు. అథ నే మఞ్చేనాదాయ ఉక్ఖిపిత్వా ఆగమంసు. సత్థాపి కతభత్తకిచ్చో నగరా నిక్ఖమి. భిక్ఖూపి లిచ్ఛవయో తథా నీయమానే దిస్వా సత్థారం ఆహంసు – ‘‘భన్తే, లిచ్ఛవిరాజానో పాతోవ అలఙ్కతపటియత్తా దేవా వియ నగరా నిక్ఖమిత్వా ఇదాని ఏకం ఇత్థిం నిస్సాయ ఇమం బ్యసనం పత్తా’’తి. సత్థా, ‘‘భిక్ఖవే, సోకో వా భయం వా ఉప్పజ్జమానం రతిం నిస్సాయ ఉప్పజ్జతియేవా’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౧౪. ‘‘రతియా జాయతీ సోకో, రతియా జాయతీ భయం;

రతియా విప్పముత్తస్స, నత్థి సోకో కుతో భయ’’న్తి.

తత్థ రతియాతి పఞ్చకామగుణరతితో, తం నిస్సాయాతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

లిచ్ఛవీవత్థు చతుత్థం.

౫. అనిత్థిగన్ధకుమారవత్థు

కామతోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అనిత్థిగన్ధకుమారం నామ ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర బ్రహ్మలోకా చుతసత్తో సావత్థియం మహాభోగకులే నిబ్బత్తో జాతదివసతో పట్ఠాయ ఇత్థిసమీపం ఉపగన్తుం న ఇచ్ఛతి, ఇత్థియా గయ్హమానో రోదతి. వత్థచుమ్బటకేన నం గహేత్వా థఞ్ఞం పాయేన్తి. సో వయప్పత్తో మాతాపితూహి, ‘‘తాత, ఆవాహం తే కరిస్సామా’’తి వుత్తే ‘‘న మే ఇత్థియా అత్థో’’తి పటిక్ఖిపిత్వా పునప్పునం యాచియమానో పఞ్చసతే సువణ్ణకారే పక్కోసాపేత్వా రత్తసువణ్ణనిక్ఖసహస్సం దాపేత్వా అతివియ పాసాదికం ఘనకోట్టిమం ఇత్థిరూపం కారేత్వా పున మాతాపితూహి, ‘‘తాత, తయి ఆవాహం అకరోన్తే కులవంసో న పతిట్ఠహిస్సతి, కుమారికం తే ఆనేస్సామా’’తి వుత్తే ‘‘తేన హి సచే మే ఏవరూపం కుమారికం ఆనేస్సథ, కరిస్సామి వో వచన’’న్తి తం సువణ్ణరూపకం దస్సేతి. అథస్స మాతాపితరో అభిఞ్ఞాతే బ్రాహ్మణే పక్కోసాపేత్వా ‘‘అమ్హాకం పుత్తో మహాపుఞ్ఞో, అవస్సం ఇమినా సద్ధిం కతపుఞ్ఞా కుమారికా భవిస్సతి, గచ్ఛథ ఇమం సువణ్ణరూపకం గహేత్వా ఏవరూపం కుమారికం ఆహరథా’’తి పహిణింసు. తే ‘‘సాధూ’’తి చారికం చరన్తా మద్దరట్ఠే సాగలనగరం గతా. తస్మిఞ్చ నగరే ఏకా సోళసవస్సుద్దేసికా అభిరూపా కుమారికా అహోసి, తం మాతాపితరో సత్తభూమికస్స పాసాదస్సూపరిమతలే పరివాసేసుం. తేపి ఖో బ్రాహ్మణా ‘‘సచే ఇధ ఏవరూపా కుమారికా భవిస్సతి, ఇమం దిస్వా ‘అయం అసుకస్స కులస్స ధీతా వియ అభిరూపా’తి వక్ఖన్తీ’’తి తం సువణ్ణరూపకం తిత్థమగ్గే ఠపేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు.

అథస్స కుమారికాయ ధాతీ తం కుమారికం న్హాపేత్వా సయమ్పి న్హాయితుకామా హుత్వా తిత్థం ఆగతా తం రూపకం దిస్వా ‘‘ధీతా మే’’తి సఞ్ఞాయ ‘‘దుబ్బినీతాసి, ఇదానేవాహం న్హాపేత్వా నిక్ఖన్తా, త్వం మయా పురేతరం ఇధాగతాసీ’’తి హత్థేన పహరిత్వా థద్ధభావఞ్చేవ నిబ్బికారతఞ్చ ఞత్వా ‘‘అహం మే, ధీతాతి సఞ్ఞమకాసిం, కిం నామేత’’న్తి ఆహ. అథ నం తే బ్రాహ్మణా ‘‘ఏవరూపా తే, అమ్మ, ధీతా’’తి పుచ్ఛింసు. అయం మమ ధీతు సన్తికే కిం అగ్ఘతీతి? తేన హి తే ధీతరం అమ్హాకం దస్సేహీతి. సా తేహి సద్ధిం గేహం గన్త్వా సామికానం ఆరోచేసి. తే బ్రాహ్మణేహి సద్ధిం కతపటిసమ్మోదనా ధీతరం ఓతారేత్వా హేట్ఠాపాసాదే సువణ్ణరూపకస్స సన్తికే ఠపేసుం. సువణ్ణరూపకం నిప్పభం అహోసి, కుమారికా సప్పభా అహోసి. బ్రాహ్మణా తం తేసం దత్వా కుమారికం పటిచ్ఛాపేత్వా గన్త్వా అనిత్థిగన్ధకుమారస్స మాతాపితూనం ఆరోచయింసు. తే తుట్ఠమానసా ‘‘గచ్ఛథ, నం సీఘం ఆనేథా’’తి మహన్తేన సక్కారేన పహిణింసు.

కుమారోపి తం పవత్తిం సుత్వా ‘‘కఞ్చనరూపతోపి కిర అభిరూపతరా దారికా అత్థీ’’తి సవనవసేనేవ సినేహం ఉప్పాదేత్వా ‘‘సీఘం ఆనేన్తూ’’తి ఆహ. సాపి ఖో యానం ఆరోపేత్వా ఆనీయమానా అతిసుఖుమాలతాయ యానుగ్ఘాతేన సముప్పాదితవాతరోగా అన్తరామగ్గేయేవ కాలమకాసి. కుమారోపి ‘‘ఆగతా’’తి నిరన్తరం పుచ్ఛతి, తస్స అతిసినేహేన పుచ్ఛన్తస్స సహసావ అనారోచేత్వా కతిపాహం విక్ఖేపం కత్వా తమత్థం ఆరోచయింసు. సో ‘‘తథారూపాయ నామ ఇత్థియా సద్ధిం సమాగమం నాలత్థ’’న్తి ఉప్పన్నదోమనస్సో పబ్బతేన వియ సోకదుక్ఖేన అజ్ఝోత్థటో అహోసి. సత్థా తస్సూపనిస్సయం దిస్వా పిణ్డాయ చరన్తో తం గేహద్వారం అగమాసి. అథస్స మాతాపితరో సత్థారం అన్తోగేహం పవేసేత్వా సక్కచ్చం పరివిసింసు. సత్థా భత్తకిచ్చావసానే ‘‘కహం అనిత్థిగన్ధకుమారో’’తి పుచ్ఛి. ‘‘ఏసో, భన్తే, ఆహారూపచ్ఛేదం కత్వా అన్తోగబ్భే నిసిన్నో’’తి. ‘‘పక్కోసథ న’’న్తి. సో ఆగన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. సత్థా ‘‘కిం ను ఖో, కుమార, బలవసోకో ఉప్పన్నో’’తి వుత్తే, ‘‘ఆమ, భన్తే, ‘ఏవరూపా నామ ఇత్థీ అన్తరామగ్గే కాలకతా’తి సుత్వా బలవసోకో ఉప్పన్నో, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేతీ’’తి. అథ నం సత్థా ‘‘జానాసి పన త్వం, కుమార, కిం తే నిస్సాయ సోకో ఉప్పన్నో’’తి? ‘‘న జానామి, భన్తే’’తి. ‘‘కామం నిస్సాయ, కుమార, బలవసోకో ఉప్పన్నో, సోకో వా భయం వా కామం నిస్సాయ ఉప్పజ్జతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౧౫. ‘‘కామతో జాయతీ సోకో, కామతో జాయతీ భయం;

కామతో విప్పముత్తస్స, నత్థి సోకో కుతో భయ’’న్తి.

తత్థ కామతోతి వత్థుకామకిలేసకామతో, దువిధమ్పేతం కామం నిస్సాయాతి అత్థో.

దేసనావసానే అనిత్థిగన్ధకుమారో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి.

అనిత్థిగన్ధకుమారవత్థు పఞ్చమం.

౬. అఞ్ఞతరబ్రాహ్మణవత్థు

తణ్హాయ జాయతీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అఞ్ఞతరం బ్రాహ్మణం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర మిచ్ఛాదిట్ఠికో ఏకదివసం నదీతీరం గన్త్వా ఖేత్తం సోధేతి. సత్థా తస్స ఉపనిస్సయసమ్పత్తిం దిస్వా తస్స సన్తికం అగమాసి. సో సత్థారం దిస్వాపి సామీచికమ్మం అకత్వా తుణ్హీ అహోసి. అథ నం సత్థా పురేతరం ఆలపిత్వా, ‘‘బ్రాహ్మణ, కిం కరోసీ’’తి ఆహ. ‘‘ఖేత్తం, భో గోతమ, సోధేమీ’’తి. సత్థా ఏత్తకమేవ వత్వా గతో. పునదివసేపి తస్స ఖేత్తం కసితుం ఆగతస్స సన్తికం గన్త్వా, ‘‘బ్రాహ్మణ, కిం కరోసీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఖేత్తం కసామి, భో గోతమా’’తి సుత్వా పక్కామి. పునదివసాదీసుపి తథేవ గన్త్వా పుచ్ఛిత్వా, ‘‘భో గోతమ, ఖేత్తం వపామి నిద్దేమి రక్ఖామీ’’తి సుత్వా పక్కామి. అథ నం ఏకదివసం బ్రాహ్మణో ఆహ – ‘‘భో గోతమ, త్వం మమ ఖేత్తసోధనదివసతో పట్ఠాయ ఆగతో. సచే మే సస్సం సమ్పజ్జిస్సతి, తుయ్హమ్పి సంవిభాగం కరిస్సామి, తుయ్హం అదత్వా సయం న ఖాదిస్సామి, ఇతో దాని పట్ఠాయ త్వం మమ సహాయో’’తి.

అథస్స అపరేన సమయేన సస్సం సమ్పజ్జి, తస్స ‘‘సమ్పన్నం మే సస్సం, స్వే దాని లాయాపేస్సామీ’’తి లాయనత్థం కత్తబ్బకిచ్చస్స రత్తిం మహామేఘో వస్సిత్వా సబ్బం సస్సం హరి, ఖేత్తం తచ్ఛేత్వా ఠపితసదిసం అహోసి. సత్థా పన పఠమదివసంయేవ ‘‘తం సస్సం న సమ్పజ్జిస్సతీ’’తి అఞ్ఞాసి. బ్రాహ్మణో పాతోవ ‘‘ఖేత్తం ఓలోకేస్సామీ’’తి గతో తుచ్ఛం ఖేత్తం దిస్వా ఉప్పన్నబలవసోకో చిన్తేసి – ‘‘సమణో గోతమో మమ ఖేత్తసోధనకాలతో పట్ఠాయ ఆగతో, అహమ్పి నం ‘ఇమస్మిం సస్సే నిప్ఫన్నే తుయ్హమ్పి సంవిభాగం కరిస్సామి, తుయ్హం అదత్వా సయం న ఖాదిస్సామి, ఇతో పట్ఠాయ దాని త్వం మమ సహాయో’తి అవచం. సోపి మే మనోరథో మత్థకం న పాపుణీ’’తి ఆహారూపచ్ఛేదం కత్వా మఞ్చకే నిపజ్జి. అథస్స సత్థా గేహద్వారం అగమాసి. సో సత్థు ఆగమనం సుత్వా ‘‘సహాయం మే ఆనేత్వా ఇధ నిసీదాపేథా’’తి ఆహ. పరిజనో తథా అకాసి. సత్థా నిసీదిత్వా ‘‘కహం బ్రాహ్మణో’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘గబ్భే నిపన్నో’’తి వుత్తే ‘‘పక్కోసథ న’’న్తి పక్కోసాపేత్వా ఆగన్త్వా ఏకమన్తం నిసిన్నం ఆహ ‘‘కిం, బ్రాహ్మణా’’తి? భో గోతమ, తుమ్హే మమ ఖేత్తసోధనదివసతో పట్ఠాయ ఆగతా, అహమ్పి ‘‘సస్సే నిప్ఫన్నే తుమ్హాకం సంవిభాగం కరిస్సామీ’’తి అవచం. సో మే మనోరథో అనిప్ఫన్నో, తేన మే సోకో ఉప్పన్నో, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేతీతి. అథ నం సత్థా ‘‘జానాసి పన, బ్రాహ్మణ, కిం తే నిస్సాయ సోకో ఉప్పన్నో’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘న జానామి, భో గోతమ, త్వం పన జానాసీ’’తి వుత్తే, ‘‘ఆమ, బ్రాహ్మణ, ఉప్పజ్జమానో సోకో వా భయం వా తణ్హం నిస్సాయ ఉప్పజ్జతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౧౬. ‘‘తణ్హాయ జాయతీ సోకో, తణ్హాయ జాయతీ భయం;

తణ్హాయ విప్పముత్తస్స, నత్థి సోకో కుతో భయ’’న్తి.

తత్థ తణ్హాయాతి ఛద్వారికాయ తణ్హాయ, ఏతం తణ్హం నిస్సాయ ఉప్పజ్జతీతి అత్థో.

దేసనావసానే బ్రాహ్మణో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహీతి.

అఞ్ఞతరబ్రాహ్మణవత్థు ఛట్ఠం.

౭. పఞ్చసతదారకవత్థు

సీలదస్సనసమ్పన్నన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో అన్తరామగ్గే పఞ్చసతదారకే ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకదివసఞ్హి సత్థా అసీతిమహాథేరేహి సద్ధిం పఞ్చసతభిక్ఖుపరివారో రాజగహం పిణ్డాయ పవిసన్తో ఏకస్మిం ఛణదివసే పఞ్చసతే దారకే పూవపచ్ఛియో ఉక్ఖిపాపేత్వా నగరా నిక్ఖమ్మ ఉయ్యానం గచ్ఛన్తే అద్దస. తేపి సత్థారం వన్దిత్వా పక్కమింసు, తే ఏకం భిక్ఖుమ్పి ‘‘పూవం గణ్హథా’’తి న వదింసు. సత్థా తేసం గతకాలే భిక్ఖూ ఆహ – ‘‘ఖాదిస్సథ, భిక్ఖవే, పూవే’’తి. ‘‘కహం భన్తే, పూవా’’తి? ‘‘కిం న పస్సథ తే దారకే పూవపచ్ఛియో ఉక్ఖిపాపేత్వా అతిక్కన్తే’’తి? ‘‘భన్తే, ఏవరూపా నామ దారకా కస్సచి పూవం న దేన్తీ’’తి. ‘‘భిక్ఖవే, కిఞ్చాపి ఏతే మం వా తుమ్హే వా పూవేహి న నిమన్తయింసు, పూవసామికో పన భిక్ఖు పచ్ఛతో ఆగచ్ఛతి, పూవే ఖాదిత్వావ గన్తుం వట్టతీ’’తి. బుద్ధానఞ్హి ఏకపుగ్గలేపి ఇస్సా వా దోసో వా నత్థి, తస్మా ఇమం వత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘం ఆదాయ ఏకస్మిం రుక్ఖమూలే ఛాయాయ నిసీది. దారకా మహాకస్సపత్థేరం పచ్ఛతో ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా ఉప్పన్నసినేహా పీతివేగేన పరిపుణ్ణసరీరా హుత్వా పచ్ఛియో ఓతారేత్వా థేరం పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా పూవే పచ్ఛీహి సద్ధింయేవ ఉక్ఖిపిత్వా ‘‘గణ్హథ, భన్తే’’తి థేరం వదింసు. అథ నే థేరో ఆహ – ‘‘ఏస సత్థా భిక్ఖుసఙ్ఘం గహేత్వా రుక్ఖమూలే నిసిన్నో, తుమ్హాకం దేయ్యధమ్మం ఆదాయ గన్త్వా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స సంవిభాగం కరోథా’’తి. తే ‘‘సాధు, భన్తే’’తి నివత్తిత్వా థేరేన సద్ధింయేవ గన్త్వా పూవే దత్వా ఓలోకయమానా ఏకమన్తే ఠత్వా పరిభోగావసానే ఉదకం అదంసు. భిక్ఖూ ఉజ్ఝాయింసు ‘‘దారకేహి ముఖోలోకనేన భిక్ఖా దిన్నా, సమ్మాసమ్బుద్ధం వా మహాథేరే వా పూవేహి అనాపుచ్ఛిత్వా మహాకస్సపత్థేరం దిస్వా పచ్ఛీహి సద్ధింయేవ ఆదాయ ఆగమింసూ’’తి. సత్థా తేసం కథం సుత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, మమ పుత్తేన మహాకస్సపేన సదిసో భిక్ఖు దేవమనుస్సానం పియో హోతి, తే చ తస్స చతుపచ్చయేన పూజం కరోన్తియేవా’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౧౭. ‘‘సీలదస్సనసమ్పన్నం, ధమ్మట్ఠం సచ్చవేదినం;

అత్తనో కమ్మ కుబ్బానం, తం జనో కురుతే పియ’’న్తి.

తత్థ సీలదస్సనసమ్పన్నన్తి చతుపారిసుద్ధిసీలేన చేవ మగ్గఫలసమ్పయుత్తేన చ సమ్మాదస్సనేన సమ్పన్నం. ధమ్మట్ఠన్తి నవవిధలోకుత్తరధమ్మే ఠితం, సచ్ఛికతలోకుత్తరధమ్మన్తి అత్థో. సచ్చవేదినన్తి చతున్నం సచ్చానం సోళసహాకారేహి సచ్ఛికతత్తా సచ్చఞాణేన సచ్చవేదినం. అత్తనో కమ్మ కుబ్బానన్తి అత్తనో కమ్మం నామ తిస్సో సిక్ఖా, తా పూరయమానన్తి అత్థో. తం జనోతి తం పుగ్గలం లోకియమహాజనో పియం కరోతి, దట్ఠుకామో వన్దితుకామో పచ్చయేన పూజేతుకామో హోతియేవాతి అత్థో.

దేసనావసానే సబ్బేపి తే దారకా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహింసూతి.

పఞ్చసతదారకవత్థు సత్తమం.

౮. ఏకఅనాగామిత్థేరవత్థు

ఛన్దజాతోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఏకం అనాగామిత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకదివసఞ్హి తం థేరం సద్ధివిహారికా పుచ్ఛింసు – ‘‘అత్థి పన వో, భన్తే, విసేసాధిగమో’’తి. థేరో ‘‘అనాగామిఫలం నామ గహట్ఠాపి పాపుణన్తి, అరహత్తం పత్తకాలేయేవ తేహి సద్ధిం కథేస్సామీ’’తి హరాయమానో కిఞ్చి అకథేత్వావ కాలకతో సుద్ధావాసదేవలోకే నిబ్బత్తి. అథస్స సద్ధివిహారికా రోదిత్వా పరిదేవిత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా రోదన్తావ ఏకమన్తం నిసీదింసు. అథ నే సత్థా ‘‘కిం, భిక్ఖవే, రోదథా’’తి ఆహ. ‘‘ఉపజ్ఝాయో నో, భన్తే, కాలకతో’’తి. ‘‘హోతు, భిక్ఖవే, మా చిన్తయిత్థ, ధువధమ్మో నామేసో’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, మయమ్పి జానామ, అపిచ మయం ఉపజ్ఝాయం విసేసాధిగమం పుచ్ఛిమ్హా, సో కిఞ్చి అకథేత్వావ కాలకతో, తేనమ్హ దుక్ఖితా’’తి. సత్థా, ‘‘భిక్ఖవే, మా చిన్తయిత్థ, ఉపజ్ఝాయేన వో అనాగామిఫలం పత్తం, సో ‘గిహీపేతం పాపుణన్తి, అరహత్తం పత్వావ నేసం కథేస్సామీ’తి హరాయన్తో తుమ్హాకం కిఞ్చి అకథేత్వా కాలం కత్వా సుద్ధావాసే నిబ్బత్తో, అస్సాసథ, భిక్ఖవే, ఉపజ్ఝాయో వో కామేసు అప్పటిబద్ధచిత్తతం పత్తో’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౧౮. ‘‘ఛన్దజాతో అనక్ఖాతే, మనసా చ ఫుటో సియా;

కామేసు చ అప్పటిబద్ధచిత్తో, ఉద్ధంసోతోతి వుచ్చతీ’’తి.

తత్థ ఛన్దజాతోతి కత్తుకామతావసేన జాతఛన్దో ఉస్సాహపత్తో. అనక్ఖాతేతి నిబ్బానే. తఞ్హి ‘‘అసుకేన కతం వా నీలాదీసు ఏవరూపం వా’’తి అవత్తబ్బతాయ అనక్ఖాతం నామ. మనసా చ ఫుటో సియాతి హేట్ఠిమేహి తీహి మగ్గఫలచిత్తేహి ఫుటో పూరితో భవేయ్య. అప్పటిబద్ధచిత్తోతి అనాగామిమగ్గవసేన కామేసు అప్పటిబద్ధచిత్తో. ఉద్ధంసోతోతి ఏవరూపో భిక్ఖు అవిహేసు నిబ్బత్తిత్వా తతో పట్ఠాయ పటిసన్ధివసేన అకనిట్ఠం గచ్ఛన్తో ఉద్ధంసోతోతి వుచ్చతి, తాదిసో వో ఉపజ్ఝాయోతి అత్థో.

దేసనావసానే తే భిక్ఖూ అరహత్తఫలే పతిట్ఠహింసు, మహాజనస్సాపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

ఏకఅనాగామిత్థేరవత్థు అట్ఠమం.

౯. నన్దియవత్థు

చిరప్పవాసిన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా ఇసిపతనే విహరన్తో నన్దియం ఆరబ్భ కథేసి.

బారాణసియం కిర సద్ధాసమ్పన్నస్స కులస్స నన్దియో నామ పుత్తో అహోసి, సో మాతాపితూనం అనురూపో సద్ధాసమ్పన్నో సఙ్ఘుపట్ఠాకో అహోసి. అథస్స మాతాపితరో వయప్పత్తకాలే సమ్ముఖగేహతో మాతులధీతరం రేవతిం నామ ఆనేతుకామా అహేసుం. సా పన అస్సద్ధా అదానసీలా, నన్దియో తం న ఇచ్ఛి. అథస్స మాతా రేవతిం ఆహ – ‘‘అమ్మ, త్వం ఇమస్మిం గేహే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స నిసజ్జనట్ఠానం ఉపలిమ్పిత్వా ఆసనాని పఞ్ఞాపేహి, ఆధారకే ఠపేహి, భిక్ఖూనం ఆగతకాలే పత్తం గహేత్వా నిసీదాపేత్వా ధమ్మకరణేన పానీయం పరిస్సావేత్వా భుత్తకాలే పత్తే ధోవ, ఏవం మే పుత్తస్స ఆరాధితా భవిస్ససీ’’తి. సా తథా అకాసి. అథ నం ‘‘ఓవాదక్ఖమా జాతా’’తి పుత్తస్స ఆరోచేత్వా తేన సాధూతి సమ్పటిచ్ఛితే దివసం ఠపేత్వా ఆవాహం కరింసు.

అథ నం నన్దియో ఆహ – ‘‘సచే భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ మాతాపితరో చ మే ఉపట్ఠహిస్ససి, ఏవం ఇమస్మిం గేహే వసితుం లభిస్ససి, అప్పమత్తా హోహీ’’తి. సా ‘‘సాధూ’’తి పటిస్సుణిత్వా కతిపాహం సద్ధా వియ హుత్వా భత్తారం ఉపట్ఠహన్తీ ద్వే పుత్తే విజాయి. నన్దియస్సాపి మాతాపితరో కాలమకంసు, గేహే సబ్బిస్సరియం తస్సాయేవ అహోసి. నన్దియోపి మాతాపితూనం కాలకిరియతో పట్ఠాయ మహాదానపతి హుత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దానం పట్ఠపేసి. కపణద్ధికాదీనమ్పి గేహద్వారే పాకవత్తం పట్ఠపేసి. సో అపరభాగే సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా ఆవాసదానే ఆనిసంసం సల్లక్ఖేత్వా ఇసిపతనే మహావిహారే చతూహి గబ్భేహి పటిమణ్డితం చతుసాలం కారేత్వా మఞ్చపీఠాదీని అత్థరాపేత్వా తం ఆవాసం నియ్యాదేన్తో బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దానం దత్వా తథాగతస్స దక్ఖిణోదకం అదాసి. సత్థు హత్థే దక్ఖిణోదకపతిట్ఠానేన సద్ధింయేవ తావతింసదేవలోకే సబ్బదిసాసు ద్వాదసయోజనికో ఉద్ధం యోజనసతుబ్బేధో సత్తరతనమయో నారీగణసమ్పన్నో దిబ్బపాసాదో ఉగ్గచ్ఛి.

అథేకదివసే మహామోగ్గల్లానత్థేరో దేవచారికం గన్త్వా తస్స పాసాదస్స అవిదూరే ఠితో అత్తనో సన్తికే ఆగతే దేవపుత్తే పుచ్ఛి – ‘‘కస్సేసో అచ్ఛరాగణపరివుతో దిబ్బపాసాదో నిబ్బత్తో’’తి. అథస్స దేవపుత్తా విమానసామికం ఆచిక్ఖన్తా ఆహంసు – ‘‘భన్తే, యేన నన్దియేన నామ గహపతిపుత్తేన ఇసిపతనే సత్థు విహారం కారేత్వా దిన్నో, తస్సత్థాయ ఏతం విమానం నిబ్బత్త’’న్తి. అచ్ఛరాసఙ్ఘోపి నం దిస్వా పాసాదతో ఓరోహిత్వా ఆహ – ‘‘భన్తే, మయం ‘నన్దియస్స పరిచారికా భవిస్సామా’తి ఇధ నిబ్బత్తా, తం పన అపస్సన్తీ అతివియ ఉక్కణ్ఠితమ్హా, మత్తికపాతిం భిన్దిత్వా సువణ్ణపాతిగహణం వియ మనుస్ససమ్పత్తిం జహిత్వా దిబ్బసమ్పత్తిగహణం, ఇధాగమనత్థాయ నం వదేయ్యాథా’’తి. థేరో తతో ఆగన్త్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛి – ‘‘నిబ్బత్తతి ను ఖో, భన్తే, మనుస్సలోకే ఠితానంయేవ కతకల్యాణానం దిబ్బసమ్పత్తీ’’తి. ‘‘మోగ్గల్లాన, నను తే దేవలోకే నన్దియస్స నిబ్బత్తా దిబ్బసమ్పత్తి సామం దిట్ఠా, కస్మా మం పుచ్ఛసీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే, నిబ్బత్తతీ’’తి.

అథ నం సత్థా ‘‘మోగ్గల్లానం కిం నామేతం కథేసి. యథా హి చిరప్పవుట్ఠం పుత్తం వా భాతరం వా విప్పవాసతో ఆగచ్ఛన్తం గామద్వారే ఠితో కోచిదేవ దిస్వా వేగేన గేహం ఆగన్త్వా ‘అసుకో నామ ఆగతో’తి ఆరోచేయ్య, అథస్స ఞాతకా హట్ఠపహట్ఠా వేగేన నిక్ఖమిత్వా ‘ఆగతోసి, తాత, అరోగోసి, తాతా’తి తం అభినన్దేయ్యుం, ఏవమేవ ఇధ కతకల్యాణం ఇత్థిం వా పురిసం వా ఇమం లోకం జహిత్వా పరలోకం గతం దసవిధం దిబ్బపణ్ణాకారం ఆదాయ ‘అహం పురతో, అహం పురతో’తి పచ్చుగ్గన్త్వా దేవతా అభినన్దన్తీ’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౨౧౯. ‘‘చిరప్పవాసిం పురిసం, దూరతో సోత్థిమాగతం;

ఞాతిమిత్తా సుహజ్జా చ, అభినన్దన్తి ఆగతం.

౨౨౦. ‘‘తథేవ కతపుఞ్ఞమ్పి, అస్మా లోకా పరం గతం;

పుఞ్ఞాని పటిగణ్హన్తి, పియం ఞాతీవ ఆగత’’న్తి.

తత్థ చిరప్పవాసిన్తి చిరప్పవుట్ఠం. దూరతో సోత్థిమాగతన్తి వణిజ్జం వా రాజపోరిసం వా కత్వా లద్ధలాభం నిప్ఫన్నసమ్పత్తిం అనుపద్దవేన దూరట్ఠానతో ఆగతం. ఞాతిమిత్తా సుహజ్జా చాతి కులసమ్బన్ధవసేన ఞాతీ చ సన్దిట్ఠాదిభావేన మిత్తా చ సుహదయభావేన సుహజ్జా చ. అభినన్దన్తి ఆగతన్తి నం దిస్వా ఆగతన్తి వచనమత్తేన వా అఞ్జలికరణమత్తేన వా గేహసమ్పత్తం పన నానప్పకారపణ్ణాకారాభిహరణవసేన అభినన్దన్తి. తథేవాతి తేనేవాకారేన కతపుఞ్ఞమ్పి పుగ్గలం ఇమస్మా లోకా పరలోకం గతం దిబ్బం ఆయువణ్ణసుఖయసఆధిపతేయ్యం, దిబ్బం రూపసద్దగన్ధరసఫోట్ఠబ్బన్తి ఇమం దసవిధం పణ్ణాకారం ఆదాయ మాతాపితుట్ఠానే ఠితాని పుఞ్ఞాని అభినన్దన్తాని పటిగ్గణ్హన్తి. పియం ఞాతీవాతి ఇధలోకే పియఞాతకం ఆగతం సేసఞాతకా వియాతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

నన్దియవత్థు నవమం.

పియవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సోళసమో వగ్గో.