౮. సక్కవత్థు

సాహు దస్సనన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువగామకే విహరన్తో సక్కం ఆరబ్భ కథేసి.

తథాగతస్స హి ఆయుసఙ్ఖారే విస్సట్ఠే లోహితపక్ఖన్దికాబాధస్స ఉప్పన్నభావం ఞత్వా సక్కో దేవరాజా ‘‘మయా సత్థు సన్తికం గన్త్వా గిలానుపట్ఠానం కాతుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా తిగావుతప్పమాణం అత్తభావం విజహిత్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా హత్థేహి పాదే పరిమజ్జి. అథ నం సత్థా ఆహ ‘‘కో ఏసో’’తి? ‘‘అహం, భన్తే, సక్కో’’తి. ‘‘కస్మా ఆగతోసీ’’తి? ‘‘తుమ్హే గిలానే ఉపట్ఠహితుం, భన్తే’’తి. ‘‘సక్క, దేవానం మనుస్సగన్ధో యోజనసతతో పట్ఠాయ గలే బద్ధకుణపం వియ హోతి, గచ్ఛ త్వం, అత్థి మే గిలానుపట్ఠకా భిక్ఖూ’’తి. ‘‘భన్తే, చతురాసీతియోజనసహస్సమత్థకే ఠితో తుమ్హాకం సీలగన్ధం ఘాయిత్వా ఆగతో, అహమేవ ఉపట్ఠహిస్సామీ’’తి సో సత్థు సరీరవళఞ్జనభాజనం అఞ్ఞస్స హత్థేనాపి ఫుసితుం అదత్వా సీసేయేవ ఠపేత్వా నీహరన్తో ముఖసఙ్కోచనమత్తమ్పి న అకాసి, గన్ధభాజనం పరిహరన్తో వియ అహోసి. ఏవం సత్థారం పటిజగ్గిత్వా సత్థు ఫాసుకకాలేయేవ అగమాసి.

భిక్ఖూ కథం సముట్ఠాపేసుం ‘‘అహో సత్థరి సక్కస్స సినేహో, ఏవరూపం నామ దిబ్బసమ్పత్తిం పహాయ ముఖసఙ్కోచనమత్తమ్పి అకత్వా గన్ధభాజనం నీహరన్తో వియ సత్థు సరీరవళఞ్జనభాజనం సీసేన నీహరన్తో ఉపట్ఠానమకాసీ’’తి. సత్థా తేసం కథం సుత్వా కిం వదేథ, భిక్ఖవే, అనచ్ఛరియం ఏతం, యం సక్కో దేవరాజా మయి సినేహం కరోతి. అయం సక్కో హి దేవరాజా మం నిస్సాయ జరసక్కభావం విజహిత్వా సోతాపన్నో హుత్వా తరుణసక్కస్స భావం పత్తో, అహం హిస్స మరణభయతజ్జితస్స పఞ్చసిఖగన్ధబ్బదేవపుత్తం పురతో కత్వా ఆగతకాలే ఇన్దసాలగుహాయం దేవపరిసాయ మజ్ఝే నిసిన్నస్స –

‘‘పుచ్ఛ వాసవ మం పఞ్హం, యం కిఞ్చి మనసిచ్ఛసి;

తస్స తస్సేవ పఞ్హస్స, అహం అన్తం కరోమి తే’’తి. (దీ. ని. ౨.౩౫౬) –

వత్వా తస్స కఙ్ఖం వినోదేన్తో ధమ్మం దేసేసిం. దేసనావసానే చుద్దసన్నం పాణకోటీనం ధమ్మాభిసమయో అహోసి, సక్కోపి యథానిసిన్నోవ సోతాపత్తిఫలం పత్వా తరుణసక్కో జాతో. ఏవమస్సాహం బహూపకారో. తస్స మయి సినేహో నామ అనచ్ఛరియో. భిక్ఖవే, అరియానఞ్హి దస్సనమ్పి సుఖం, తేహి సద్ధిం ఏకట్ఠానే సన్నివాసోపి సుఖో. బాలేహి సద్ధిం పన సబ్బమేతం దుక్ఖన్తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౨౦౬. ‘‘సాహు దస్సనమరియానం, సన్నివాసో సదా సుఖో;

అదస్సనేన బాలానం, నిచ్చమేవ సుఖీ సియా.

౨౦౭. ‘‘బాలసఙ్గతచారీ హి, దీఘమద్ధాన సోచతి;

దుక్ఖో బాలేహి సంవాసో, అమిత్తేనేవ సబ్బదా;

ధీరో చ సుఖసంవాసో, ఞాతీనంవ సమాగమో’’.

తస్మా హి –

౨౦౮. ‘‘ధీరఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ బహుస్సుతఞ్చ,ధోరయ్హసీలం వతవన్తమరియం;

తం తాదిసం సప్పురిసం సుమేధం,భజేథ నక్ఖత్తపథం వ చన్దిమా’’తి.

తత్థ సాహూతి సున్దరం భద్దకం. సన్నివాసోతి న కేవలఞ్చ తేసం దస్సనమేవ, తేహి సద్ధిం ఏకట్ఠానే నిసీదనాదిభావోపి తేసం వత్తపటివత్తం కాతుం లభనభావోపి సాధుయేవ. బాలసఙ్గతచారీ హీతి యో బాలేన సహచారీ. దీఘమద్ధానన్తి సో బాలసహాయేన ‘‘ఏహి సన్ధిచ్ఛేదాదీని కరోమా’’తి వుచ్చమానో తేన సద్ధిం ఏకచ్ఛన్దో హుత్వా తాని కరోన్తో హత్థచ్ఛేదాదీని పత్వా దీఘమద్ధానం సోచతి. సబ్బదాతి యథా అసిహత్థేన వా అమిత్తేన ఆసీవిసాదీహి వా సద్ధిం ఏకతో వాసో నామ నిచ్చం దుక్ఖో, తథేవ బాలేహి సద్ధిన్తి అత్థో. ధీరో చ సుఖసంవాసోతి ఏత్థ సుఖో సంవాసో ఏతేనాతి సుఖసంవాసో, పణ్డితేన సద్ధిం ఏకట్ఠానే సంవాసో సుఖోతి అత్థో. కథం? ఞాతీనంవ సమాగమోతి యథాపి ఞాతీనం సమాగమో సుఖో, ఏవం సుఖో.

తస్మా హీతి యస్మా బాలేహి సద్ధిం సంవాసో దుక్ఖో, పణ్డితేన సద్ధిం సుఖో, తస్మా హి ధితిసమ్పన్నం ధీరఞ్చ, లోకియలోకుత్తరపఞ్ఞాసమ్పన్నం పఞ్ఞఞ్చ, ఆగమాధిగమసమ్పన్నం బహుస్సుతఞ్చ, అరహత్తపాపనకసఙ్ఖాతాయ ధురవహనసీలతాయ ధోరయ్హసీలం, సీలవతేన చేవ ధుతఙ్గవతేన చ వతవన్తం, కిలేసేహి ఆరకతాయ అరియం, తథారూపం సప్పురిసం సోభనపఞ్హం యథా నిమ్మలం నక్ఖత్తపథసఙ్ఖాతం ఆకాసం చన్దిమా భజతి, ఏవం భజేథ పయిరుపాసేథాతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

సక్కవత్థు అట్ఠమం.

సుఖవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పన్నరసమో వగ్గో.