౬. పసేనదికోసలవత్థు

ఆరోగ్యపరమా లాభాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో రాజానం పసేనదికోసలం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి సమయే రాజా తణ్డులదోణస్స ఓదనం తదుపియేన సూపబ్యఞ్జనేన భుఞ్జతి. ఏకదివసం భుత్తపాతరాసో భత్తసమ్మదం అవినోదేత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా కిలన్తరూపో ఇతో చితో చ సమ్పరివత్తతి, నిద్దాయ అభిభూయమానోపి ఉజుకం నిపజ్జితుం అసక్కోన్తో ఏకమన్తం నిసీది. అథ నం సత్థా ఆహ – ‘‘కిం, మహారాజ, అవిస్సమిత్వావ ఆగతోసీ’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, భుత్తకాలతో పట్ఠాయ మే మహాదుక్ఖం హోతీ’’తి. అథ నం సత్థా, ‘‘మహారాజ, అతిబహుభోజనం ఏవం దుక్ఖం హోతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

‘‘మిద్ధీ యదా హోతి మహగ్ఘసో చ,

నిద్దాయితా సమ్పరివత్తసాయీ;

మహావరాహోవ నివాపపుట్ఠో,

పునప్పునం గబ్భముపేతి మన్దో’’తి. (ధ. ప. ౩౨౫); –

ఇమాయ గాథాయ ఓవదిత్వా, ‘‘మహారాజ, భోజనం నామ మత్తాయ భుఞ్జితుం వట్టతి. మత్తభోజినో హి సుఖం హోతీ’’తి ఉత్తరి ఓవదన్తో ఇమం గాథమాహ –

‘‘మనుజస్స సదా సతీమతో,

మత్తం జానతో లద్ధభోజనే;

తనుకస్స భవన్తి వేదనా,

సణికం జీరతి ఆయుపాలయ’’న్తి. (సం. ని. ౧.౧౨౪);

రాజా గాథం ఉగ్గణ్హితుం నాసక్ఖి, సమీపే ఠితం పన భాగినేయ్యం, సుదస్సనం నామ మాణవం ‘‘ఇమం గాథం ఉగ్గణ్హ, తాతా’’తి ఆహ. సో తం గాథం ఉగ్గణ్హిత్వా ‘‘కిం కరోమి, భన్తే’’తి సత్థారం పుచ్ఛి. అథ నం సత్థా ఆహ – ‘‘రఞ్ఞో భుఞ్జన్తస్స ఓసానపిణ్డకాలే ఇమం గాథం వదేయ్యాసి, రాజా అత్థం సల్లక్ఖేత్వా యం పిణ్డం ఛడ్డేస్సతి, తస్మిం పిణ్డే సిత్థగణనాయ రఞ్ఞో భత్తపచనకాలే తత్తకే తణ్డులే హరేయ్యాసీ’’తి. సో ‘‘సాధు, భన్తే’’తి సాయమ్పి పాతోపి రఞ్ఞో భుఞ్జన్తస్స ఓసానపిణ్డకాలే తం గాథం ఉదాహరిత్వా తేన ఛడ్డితపిణ్డే సిత్థగణనాయ తణ్డులే హాపేసి. రాజాపి తస్స గాథం సుత్వా సహస్సం సహస్సం దాపేసి. సో అపరేన సమయేన నాళికోదనపరమతాయ సణ్ఠహిత్వా సుఖప్పత్తో తనుసరీరో అహోసి.

అథేకదివసం సత్థు సన్తికం గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఆహ – ‘‘భన్తే, ఇదాని మే సుఖం జాతం, మిగమ్పి అస్సమ్పి అనుబన్ధిత్వా గణ్హనసమత్థో జాతోమ్హి. పుబ్బే మే భాగినేయ్యేన సద్ధిం యుద్ధమేవ హోతి, ఇదాని వజీరకుమారిం నామ ధీతరం భాగినేయ్యస్స దత్వా సో గామో తస్సాయేవ న్హానచుణ్ణమూలం కత్వా దిన్నో, తేన సద్ధిం విగ్గహో వూపసన్తో, ఇమినాపి మే కారణేన సుఖమేవ జాతం. కులసన్తకం రాజమణిరతనం నో గేహే పురిమదివసే నట్ఠం, తమ్పి ఇదాని హత్థపత్తం ఆగతం, ఇమినాపి మే కారణేన సుఖమేవ జాతం. తుమ్హాకం సావకేహి సద్ధిం విస్సాసం ఇచ్ఛన్తేన ఞాతిధీతాపి నో గేహే కతా, ఇమినాపి మే కారణేన సుఖమేవ జాత’’న్తి. సత్థా ‘‘ఆరోగ్యం నామ, మహారాజ, పరమో లాభో, యథాలద్ధేన సన్తుట్ఠభావసదిసమ్పి ధనం, విస్సాససదిసో చ పరమా ఞాతి, నిబ్బానసదిసఞ్చ సుఖం నామ నత్థీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౦౪. ‘‘ఆరోగ్యపరమా లాభా, సన్తుట్ఠిపరమం ధనం;

విస్సాసపరమా ఞాతి, నిబ్బానపరమం సుఖ’’న్తి.

తత్థ ఆరోగ్యపరమా లాభాతి అరోగభావపరమా లాభా. రోగినో హి విజ్జమానాపి లాభా అలాభాయేవ, తస్మా అరోగస్స సబ్బలాభా ఆగతావ హోన్తి. తేనేతం వుత్తం – ‘‘ఆరోగ్యపరమా లాభా’’తి. సన్తుట్ఠిపరమం ధనన్తి గిహినో వా పబ్బజితస్స వా యం అత్తనా లద్ధం అత్తనో సన్తకం, తేనేవ తుస్సనభావో సన్తుట్ఠీ నామ సేసధనేహి పరమం ధనం. విస్సాసపరమా ఞాతీతి మాతా వా హోతు పితా వా, యేన సద్ధిం విస్సాసో నత్థి, సో అఞ్ఞాతకోవ. యేన అఞ్ఞాతకేన పన సద్ధిం విస్సాసో అత్థి, సో అసమ్బన్ధోపి పరమో ఉత్తమో ఞాతి. తేన వుత్తం – ‘‘విస్సాసపరమా ఞాతీ’’తి. నిబ్బానసదిసం పన సుఖం నామ నత్థి, తేనేవాహ – నిబ్బానపరమం సుఖన్తి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

పసేనదికోసలవత్థు ఛట్ఠం.