౧. ఞాఆతికలహవూపసమనవత్థు

సుసుఖం వతాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సక్కేసు విహరన్తో కలహవూపసమనత్థం ఞాతకే ఆరబ్భ కథేసి.

సాకియకోలియా కిర కపిలవత్థునగరస్స చ కోలియనగరస్స చ అన్తరే రోహిణిం నామ నదిం ఏకేనేవ ఆవరణేన బన్ధాపేత్వా సస్సాని కరోన్తి. అథ జేట్ఠమూలమాసే సస్సేసు మిలాయన్తేసు ఉభయనగరవాసికానమ్పి కమ్మకారా సన్నిపతింసు. తత్థ కోలియనగరవాసినో ఆహంసు – ‘‘ఇదం ఉదకం ఉభయతో హరియమానం నేవ తుమ్హాకం, న అమ్హాకం పహోస్సతి, అమ్హాకం పన సస్సం ఏకఉదకేనేవ నిప్ఫజ్జిస్సతి, ఇదం ఉదకం అమ్హాకం దేథా’’తి. ఇతరేపి ఆహంసు – ‘‘తుమ్హేసు కోట్ఠకే పూరేత్వా ఠితేసు మయం రత్తసువణ్ణనీలమణికాళకహాపణే చ గహేత్వా పచ్ఛిపసిబ్బకాదిహత్థా న సక్ఖిస్సామ తుమ్హాకం ఘరద్వారే విచరితుం, అమ్హాకమ్పి సస్సం ఏకఉదకేనేవ నిప్ఫజ్జిస్సతి, ఇదం ఉదకం అమ్హాకం దేథా’’తి. న మయం దస్సామాతి. మయమ్పి న దస్సామాతి ఏవం కథం వడ్ఢేత్వా ఏకో ఉట్ఠాయ ఏకస్స పహారం అదాసి, సోపి అఞ్ఞస్సాతి ఏవం అఞ్ఞమఞ్ఞం పహరిత్వా రాజకులానం జాతిం ఘట్టేత్వా కలహం వడ్ఢయింసు.

కోలియకమ్మకారా వదన్తి – ‘‘తుమ్హే కపిలవత్థువాసికే గహేత్వా గజ్జథ, యే సోణసిఙ్గాలాదయో వియ అత్తనో భగినీహి సద్ధిం సంవసింసు, ఏతేసం హత్థినో చేవ అస్సా చ ఫలకావుధాని చ అమ్హాకం కిం కరిస్సన్తీ’’తి. సాకియకమ్మకారాపి వదన్తి ‘‘తుమ్హే ఇదాని కుట్ఠినో దారకే గహేత్వా గజ్జథ, యే అనాథా నిగ్గతికా తిరచ్ఛానా వియ కోలరుక్ఖే వసింసు, ఏతేసం హత్థినో చ అస్సా చ ఫలకావుధాని చ అమ్హాకం కిం కరిస్సన్తీ’’తి. తే గన్త్వా తస్మిం కమ్మే నియుత్తానం అమచ్చానం కథయింసు, అమచ్చా రాజకులానం కథేసుం. తతో సాకియా ‘‘భగినీహి సద్ధిం సంవసితకానం థామఞ్చ బలఞ్చ దస్సేస్సామా’’తి యుద్ధసజ్జా నిక్ఖమింసు. కోలియాపి ‘‘కోలరుక్ఖవాసీనం థామఞ్చ బలఞ్చ దస్సేస్సామా’’తి యుద్ధసజ్జా నిక్ఖమింసు.

సత్థాపి పచ్చూససమయే లోకం వోలోకేన్తో ఞాతకే దిస్వా ‘‘మయి అగచ్ఛన్తే ఇమే నస్సిస్సన్తి, మయా గన్తుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా ఏకకోవ ఆకాసేన గన్త్వా రోహిణినదియా మజ్ఝే ఆకాసే పల్లఙ్కేన నిసీది. ఞాతకా సత్థారం దిస్వా ఆవుధాని ఛడ్డేత్వా వన్దింసు. అథ నే సత్థా ఆహ – ‘‘కిం కలహో నామేస, మహారాజా’’తి? ‘‘న జానామ, భన్తే’’తి. ‘‘కో దాని జానిస్సతీ’’తి? తే ‘‘ఉపరాజా జానిస్సతి, సేనాపతి జానిస్సతీ’’తి ఇమినా ఉపాయేన యావ దాసకమ్మకరే పుచ్ఛిత్వా, ‘‘భన్తే, ఉదకకలహో’’తి ఆహంసు. ‘‘ఉదకం కిం అగ్ఘతి, మహారాజా’’తి? ‘‘అప్పగ్ఘం, భన్తే’’తి. ‘‘ఖత్తియా కిం అగ్ఘన్తి మహారాజా’’తి? ‘‘ఖత్తియా నామ అనగ్ఘా, భన్తే’’తి. ‘‘అయుత్తం తుమ్హాకం అప్పమత్తతం ఉదకం నిస్సాయ అనగ్ఘే ఖత్తియే నాసేతు’’న్తి. తే తుణ్హీ అహేసుం. అథ తే సత్థా ఆమన్తేత్వా ‘‘కస్మా మహారాజా ఏవరూపం కరోథ, మయి అసన్తే అజ్జ లోహితనదీ పవత్తిస్సతి, అయుత్తం వో కతం, తుమ్హే పఞ్చహి వేరేహి సవేరా విహరథ, అహం అవేరో విహరామి. తుమ్హే కిలేసాతురా హుత్వా విహరథ, అహం అనాతురో. తుమ్హే కామగుణపరియేసనుస్సుక్కా హుత్వా విహరథ, అహం అనుస్సుక్కో విహరామీ’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౧౯౭. ‘‘సుసుఖం వత జీవామ, వేరినేసు అవేరినో,

వేరినేసు మనుస్సేసు, విహరామ అవేరినో.

౧౯౮. ‘‘సుసుఖం వత జీవామ, ఆతురేసు అనాతురా;

ఆతురేసు మనుస్సేసు, విహరామ అనాతురా.

౧౯౯. ‘‘సుసుఖం వత జీవామ, ఉస్సుకేసు అనుస్సుకా;

ఉస్సుకేసు మనుస్సేసు, విహరామ అనుస్సుకా’’తి.

తత్థ సుసుఖన్తి సుట్ఠు సుఖం. ఇదం వుత్తం హోతి – యే గిహినో సన్ధిచ్ఛేదాదివసేన, పబ్బజితా వా పన వేజ్జకమ్మాదివసేన జీవితవుత్తిం ఉప్పాదేత్వా ‘‘సుఖేన జీవామా’’తి వదన్తి, తేహి మయమేవ సుసుఖం వత జీవామ, యే మయం పఞ్చహి వేరీహి వేరినేసు మనుస్సేసు అవేరినో, కిలేసాతురేసు మనుస్సేసు నిక్కిలేసతాయ అనాతురా, పఞ్చకామగుణపరియేసనే ఉస్సుకేసు తాయ పరియేసనాయ అభావేన అనుస్సుకాతి. సేసం ఉత్తానత్థమేవ.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

ఞాతికలహవూపసమనవత్థు పఠమం.