౬. అగ్గిదత్తబ్రాహ్మణవత్థు

బహుం వే సరణం యన్తీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో వాలికరాసిమ్హి నిసిన్నం అగ్గిదత్తం నామ కోసలరఞ్ఞో పురోహితం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర మహాకోసలస్స పురోహితో అహోసి. అథ నం పితరి కాలకతే రాజా పసేనది కోసలో ‘‘పితు మే పురోహితో’’తి గారవేన తస్మింయేవ ఠానే ఠపేత్వా తస్స అత్తనో ఉపట్ఠానం ఆగతకాలే పచ్చుగ్గమనం కరోతి, ‘‘ఆచరియ, ఇధ నిసీదథా’’తి సమానాసనం దాపేసి. సో చిన్తేసి – ‘‘అయం రాజా మయి అతివియ గారవం కరోతి, న ఖో పన రాజూనం నిచ్చకాలమేవ సక్కా చిత్తం గహేతుం. సమానవయేనేవ హి సద్ధిం రజ్జసుఖం నామ సుఖం హోతి, అహఞ్చమ్హి మహల్లకో, పబ్బజితుం మే యుత్త’’న్తి. సో రాజానం పబ్బజ్జం అనుజానాపేత్వా నగరే భేరిం చరాపేత్వా సత్తాహేన సబ్బం అత్తనో ధనం దానముఖే విస్సజ్జేత్వా బాహిరకపబ్బజ్జం పబ్బజి. తం నిస్సాయ దస పురిససహస్సాని అనుపబ్బజింసు. సో తేహి సద్ధిం అఙ్గమగధానఞ్చ కురురట్ఠస్స చ అన్తరే వాసం కప్పేత్వా ఇమం ఓవాదం దేతి, ‘‘తాతా, యస్స కామవితక్కాదయో ఉప్పజ్జన్తి, సో నదితో ఏకేకం వాలుకపుటం ఉద్ధరిత్వా ఇమస్మిం ఓకిరతూ’’తి. తే ‘‘సాధూ’’తి పటిస్సుణిత్వా కామవితక్కాదీనం ఉప్పన్నకాలే తథా కరింసు. అపరేన సమయేన మహావాలుకరాసి అహోసి, తం అహిఛత్తో నామ నాగరాజా పటిగ్గహేసి. అఙ్గమగధవాసినో చేవ కురురట్ఠవాసినో చ మాసే మాసే తేసం మహన్తం సక్కారం అభిహరిత్వా దానం దేన్తి. అథ నేసం అగ్గిదత్తో ఇమం ఓవాదం అదాసి – ‘‘పబ్బతం సరణం యాథ, వనం సరణం యాథ, ఆరామం సరణం యాథ, రుక్ఖం సరణం యాథ, ఏవం సబ్బదుక్ఖతో ముచ్చిస్సథా’’తి. అత్తనో అన్తేవాసికేపి ఇమినా ఓవాదేన ఓవది.

బోధిసత్తోపి కతాభినిక్ఖమనో సమ్మాసమ్బోధిం పత్వా తస్మిం సమయే సావత్థిం నిస్సాయ జేతవనే విహరన్తో పచ్చూసకాలే లోకం వోలోకేన్తో అగ్గిదత్తబ్రాహ్మణం సద్ధిం అన్తేవాసికేహి అత్తనో ఞాణజాలస్స అన్తో పవిట్ఠం దిస్వా ‘‘సబ్బేపి ఇమే అరహత్తస్స ఉపనిస్సయసమ్పన్నా’’తి ఞత్వా సాయన్హసమయే మహామోగ్గల్లానత్థేరం ఆహ – ‘‘మోగ్గల్లాన, కిం పస్ససి అగ్గిదత్తబ్రాహ్మణం మహాజనం అతిత్థే పక్ఖన్దాపేన్తం, గచ్ఛ తేసం ఓవాదం దేహీ’’తి. భన్తే, బహూ ఏతే, ఏకకస్స మయ్హం అవిసయ్హా. సచే తుమ్హేపి ఆగమిస్సథ, విసయ్హా భవిస్సన్తీతి. మోగ్గల్లాన, అహమ్పి ఆగమిస్సామి, త్వం పురతో యాహీతి. థేరో పురతో గచ్ఛన్తోవ చిన్తేసి – ‘‘ఏతే బలవన్తో చేవ బహూ చ. సచే సబ్బేసం సమాగమట్ఠానే కిఞ్చి కథేస్సామి, సబ్బేపి వగ్గవగ్గేన ఉట్ఠహేయ్యు’’న్తి అత్తనో ఆనుభావేన థూలఫుసితకం దేవం వుట్ఠాపేసి. తే థూలఫుసితకేసు పతన్తేసు ఉట్ఠాయుట్ఠాయ అత్తనో అత్తనో పణ్ణసాలం పవిసింసు. థేరో అగ్గిదత్తస్స బ్రాహ్మణస్స పణ్ణసాలద్వారే ఠత్వా ‘‘అగ్గిదత్తా’’తి ఆహ. సో థేరస్స సద్దం సుత్వా ‘‘మం ఇమస్మిం లోకే నామేన ఆలపితుం సమత్థో నామ నత్థి, కో ను ఖో మం నామేన ఆలపతీ’’తి మానథద్ధతాయ ‘‘కో ఏసో’’తి ఆహ. ‘‘అహం, బ్రాహ్మణా’’తి. ‘‘కిం వదేసీ’’తి? ‘‘అజ్జ మే ఏకరత్తిం ఇధ వసనట్ఠానం త్వం ఆచిక్ఖాహీ’’తి. ‘‘ఇధ వసనట్ఠానం నత్థి, ఏకస్స ఏకావ పణ్ణసాలా’’తి. ‘‘అగ్గిదత్త, మనుస్సా నామ మనుస్సానం, గావో గున్నం, పబ్బజితా పబ్బజితానం సన్తికం గచ్ఛన్తి, మా ఏవం కరి, దేహి మే వసనట్ఠాన’’న్తి. ‘‘కిం పన త్వం పబ్బజితో’’తి? ‘‘ఆమ, పబ్బజితోమ్హీ’’తి. ‘‘సచే పబ్బజితో, కహం తే ఖారిభణ్డం, కో పబ్బజితపరిక్ఖారో’’తి. ‘‘అత్థి మే పరిక్ఖారో, విసుం పన నం గహేత్వా విచరితుం దుక్ఖన్తి అబ్భన్తరేనేవ నం గహేత్వా విచరామి, బ్రాహ్మణా’’తి. సో ‘‘తం గహేత్వా విచరిస్ససీ’’తి థేరస్స కుజ్ఝి. అథ నం సో ఆహ – ‘‘అమ్హే, అగ్గిదత్త, మా కుజ్ఝి, వసనట్ఠానం మే ఆచిక్ఖాహీ’’తి. నత్థి ఏత్థ వసనట్ఠానన్తి. ఏతస్మిం పన వాలుకరాసిమ్హి కో వసతీతి. ఏకో, నాగరాజాతి. ఏతం మే దేహీతి. న సక్కా దాతుం, భారియం ఏతస్స కమ్మన్తి. హోతు, దేహి మేతి. తేన హి త్వం ఏవ జానాహీతి.

థేరో వాలుకరాసిఅభిముఖో పాయాసి. నాగరాజా తం ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా ‘‘అయం సమణో ఇతో ఆగచ్ఛతి, న జానాతి మఞ్ఞే మమ అత్థిభావం, ధూమాయిత్వా నం మారేస్సామీ’’తి ధూమాయి. థేరో ‘‘అయం నాగరాజా ‘అహమేవ ధూమాయితుం సక్కోమి, అఞ్ఞే న సక్కోన్తీ’తి మఞ్ఞే సల్లక్ఖేతీ’’తి సయమ్పి ధూమాయి. ద్విన్నమ్పి సరీరతో ఉగ్గతా ధూమా యావ బ్రహ్మలోకా ఉట్ఠహింసు. ఉభోపి ధూమా థేరం అబాధేత్వా నాగరాజానమేవ బాధేన్తి. నాగరాజా ధూమవేగం సహితుం అసక్కోన్తో పజ్జలి. థేరోపి తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా తేన సద్ధింయేవ పజ్జలి. అగ్గిజాలా యావ బ్రహ్మలోకా ఉట్ఠహింసు. ఉభోపి థేరం అబాధేత్వా నాగరాజానమేవ బాధయింసు. అథస్స సకలసరీరం ఉక్కాహి పదిత్తం వియ అహోసి. ఇసిగణో ఓలోకేత్వా చిన్తేసి – ‘‘నాగరాజా, సమణం ఝాపేతి, భద్దకో వత సమణో అమ్హాకం వచనం అసుత్వా నట్ఠో’’తి. థేరో నాగరాజానం దమేత్వా నిబ్బిసేవనం కత్వా వాలుకరాసిమ్హి నిసీది. నాగరాజా వాలుకరాసిం భోగేహి పరిక్ఖిపిత్వా కూటాగారకుచ్ఛిపమాణం ఫణం మాపేత్వా థేరస్స ఉపరి ధారేసి.

ఇసిగణా పాతోవ ‘‘సమణస్స మతభావం వా అమతభావం వా జానిస్సామా’’తి థేరస్స సన్తికం గన్త్వా తం వాలుకరాసిమత్థకే నిసిన్నం దిస్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ అభిత్థవన్తా ఆహంసు – ‘‘సమణ, కచ్చి నాగరాజేన న బాధితో’’తి. ‘‘కిం న పస్సథ మమ ఉపరిఫణం ధారేత్వా ఠిత’’న్తి? తే ‘‘అచ్ఛరియం వత భో, సమణస్స ఏవరూపో నామ నాగరాజా దమితో’’తి థేరం పరివారేత్వా అట్ఠంసు. తస్మిం ఖణే సత్థా ఆగతో. థేరో సత్థారం దిస్వా ఉట్ఠాయ వన్ది. అథ నం ఇసయో ఆహంసు – ‘‘అయమ్పి తయా మహన్తతరో’’తి. ఏసో భగవా సత్థా, అహం ఇమస్స సావకోతి. సత్థా వాలుకరాసిమత్థకే నిసీది, ఇసిగణో ‘‘అయం తావ సావకస్స ఆనుభావో, ఇమస్స పన ఆనుభావో కీదిసో భవిస్సతీ’’తి అఞ్జలిం పగ్గయ్హ సత్థారం అభిత్థవి. సత్థా అగ్గిదత్తం ఆమన్తేత్వా ఆహ – ‘‘అగ్గిదత్త, త్వం తవ సావకానఞ్చ ఉపట్ఠాకానఞ్చ ఓవాదం దదమానో కిన్తి వత్వా దేసీ’’తి. ‘‘ఏతం పబ్బతం సరణం గచ్ఛథ, వనం ఆరామం రుక్ఖం సరణం గచ్ఛథ. ఏతాని హి సరణం గతో సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతీ’’తి ఏవం తేసం ఓవాదం దమ్మీతి. సత్థా ‘‘న ఖో, అగ్గిదత్త, ఏతాని సరణం గతో సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతి, బుద్ధం ధమ్మం సఙ్ఘం పన సరణం గన్త్వా సకలవట్టదుక్ఖా పముచ్చతీ’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౧౮౮. ‘‘బహుం వే సరణం యన్తి, పబ్బతాని వనాని చ;

ఆరామరుక్ఖచేత్యాని, మనుస్సా భయతజ్జితా.

౧౮౯. ‘‘నేతం ఖో సరణం ఖేమం, నేతం సరణముత్తమం;

నేతం సరణమాగమ్మ, సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతి.

౧౯౦. ‘‘యో చ బుద్ధఞ్చ ధమ్మఞ్చ, సఙ్ఘఞ్చ సరణం గతో;

చత్తారి అరియసచ్చాని, సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతి.

౧౯౧. ‘‘దుక్ఖం దుక్ఖసముప్పాదం, దుక్ఖస్స చ అతిక్కమం;

అరియం చట్ఠఙ్గికం మగ్గం, దుక్ఖూపసమగామినం.

౧౯౨. ‘‘ఏతం ఖో సరణం ఖేమం, ఏతం సరణముత్తమం;

ఏతం సరణమాగమ్మ, సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతీ’’తి.

తత్థ బహున్తి బహు. పబ్బతానీతి తత్థ తత్థ ఇసిగిలివేపుల్లవేభారాదికే పబ్బతే చ మహావనగోసిఙ్గసాలవనాదీని వనాని చ వేళువనజీవకమ్బవనాదయో ఆరామే చ ఉదేనచేతియగోతమచేతియాదీని రుక్ఖచేత్యాని చ తే తే మనుస్సా తేన తేన భయేన తజ్జితా భయతో ముచ్చితుకామా పుత్తలాభాదీని వా పత్థయమానా సరణం యన్తీతి అత్థో. నేతం సరణన్తి ఏతం సబ్బమ్పి సరణం నేవ ఖేమం న ఉత్తమం, న చ ఏతం పటిచ్చ జాతిఆదిధమ్మేసు సత్తేసు ఏకోపి జాతిఆదితో సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతీతి అత్థో.

యో చాతి ఇదం అఖేమం అనుత్తమం సరణం దస్సేత్వా ఖేమం ఉత్తమం సరణం దస్సనత్థం ఆరద్ధం. తస్సత్థో – యో చ గహట్ఠో వా పబ్బజితో వా ‘‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో’’తిఆదికం బుద్ధధమ్మసఙ్ఘానుస్సతికమ్మట్ఠానం నిస్సాయ సేట్ఠవసేన బుద్ధఞ్చ ధమ్మఞ్చ సఙ్ఘఞ్చ సరణం గతో, తస్సపి తం సరణగమనం అఞ్ఞతిత్థియవన్దనాదీహి కుప్పతి చలతి. తస్స పన అచలభావం దస్సేతుం మగ్గేన ఆగతసరణమేవ పకాసన్తో చత్తారి అరియసచ్చాని సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతీతి ఆహ. యో హి ఏతేసం సచ్చానం దస్సనవసేన ఏతాని సరణం గతో, ఏతస్స ఏతం సరణం ఖేమఞ్చ ఉత్తమఞ్చ, సో చ పుగ్గలో ఏతం సరణం పటిచ్చ సకలస్మాపి వట్టదుక్ఖా పముచ్చతి, తస్మా ఏతం ఖో సరణం ఖేమన్తిఆది వుత్తం.

దేసనావసానే సబ్బేపి తే ఇసయో సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పత్వా సత్థారం వన్దిత్వా పబ్బజ్జం యాచింసు. సత్థాపి చీవరగబ్భతో హత్థం పసారేత్వా ‘‘ఏథ భిక్ఖవో, చరథ బ్రహ్మచరియ’’న్తి ఆహ. తే తఙ్ఖణేయేవ అట్ఠపరిక్ఖారధరా వస్ససట్ఠికథేరా వియ అహేసుం. సో చ సబ్బేసమ్పి అఙ్గమగధకురురట్ఠవాసీనం సక్కారం ఆదాయ ఆగమనదివసో అహోసి. తే సక్కారం ఆదాయ ఆగతా సబ్బేపి తే ఇసయో పబ్బజితే దిస్వా ‘‘కిం ను ఖో అమ్హాకం అగ్గిదత్తబ్రాహ్మణో మహా, ఉదాహు సమణో గోతమో’’తి చిన్తేత్వా సమణస్స గోతమస్స ఆగతత్తా ‘‘అగ్గిదత్తోవ మహా’’తి మఞ్ఞింసు. సత్థా తేసం అజ్ఝాసయం ఓలోకేత్వా, ‘‘అగ్గిదత్త, పరిసాయ కఙ్ఖం ఛిన్దా’’తి ఆహ. సో ‘‘అహమ్పి ఏత్తకమేవ పచ్చాసీసామీ’’తి ఇద్ధిబలేన సత్తక్ఖత్తుం వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా పునప్పునం ఓరుయ్హ సత్థారం వన్దిత్వా ‘‘సత్థా మే, భన్తే, భగవా, సావకోహమస్మీ’’తి వత్వా సావకత్తం పకాసేసీతి.

అగ్గిదత్తబ్రాహ్మణవత్థు ఛట్ఠం.