౯. చిఞ్చమాణవికావత్థు

ఏకం ధమ్మన్తి ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో చిఞ్చమాణవికం ఆరబ్భ కథేసి.

పఠమబోధియఞ్హి దసబలస్స పుథుభూతేసు సావకేసు అప్పమాణేసు దేవమనుస్సేసు అరియభూమిం ఓక్కన్తేసు పత్థటే గుణసముదయే మహాలాభసక్కారో ఉదపాది. తిత్థియా సూరియుగ్గమనే ఖజ్జోపనకసదిసా అహేసుం హతలాభసక్కారా. తే అన్తరవీథియం ఠత్వా ‘‘కిం సమణో గోతమోవ బుద్ధో, మయమ్పి బుద్ధా, కిం తస్సేవ దిన్నం మహప్ఫలం, అమ్హాకమ్పి దిన్నం మహప్ఫలమేవ, అమ్హాకమ్పి దేథ సక్కరోథా’’తి ఏవం మనుస్సే విఞ్ఞాపేన్తాపి లాభసక్కారం అలభిత్వా రహో సన్నిపతిత్వా ‘‘కేన ను ఖో ఉపాయేన సమణస్స గోతమస్స మనుస్సానం అన్తరే అవణ్ణం ఉప్పాదేత్వా లాభసక్కారం నాసేయ్యామా’’తి చిన్తయింసు.

తదా సావత్థియం చిఞ్చమాణవికా నామేకా పరిబ్బాజికా ఉత్తమరూపధరా సోభగ్గప్పత్తా దేవచ్ఛరా వియ. అస్సా సరీరతో రస్మియో నిచ్ఛరన్తి. అథేకో ఖరమన్తీ ఏవమాహ – ‘‘చిఞ్చమాణవికం పటిచ్చ సమణస్స గోతమస్స అవణ్ణం ఉప్పాదేత్వా లాభసక్కారం నాసేస్సామా’’తి. తే ‘‘అత్థేకో ఉపాయో’’తి సమ్పటిచ్ఛింసు. అథ సా తిత్థియారామం గన్త్వా వన్దిత్వా అట్ఠాసి, తిత్థియా తాయ సద్ధిం న కథేసుం. సా ‘‘కో ను ఖో మే దోసో’’తి యావతతియం ‘‘వన్దామి, అయ్యా’’తి వత్వా, ‘‘అయ్యా, కో ను ఖో మే దోసో, కిం మయా సద్ధిం న కథేథా’’తి ఆహ. ‘‘భగిని, సమణం గోతమం అమ్హే విహేఠయన్తం హతలాభసక్కారే కత్వా విచరన్తం న జానాసీ’’తి? ‘‘న జానామి, అయ్యా, కిం పనేత్థ మయా కత్తబ్బ’’న్తి. ‘‘సచే త్వం, భగిని, అమ్హాకం సుఖమిచ్ఛసి, అత్తానం పటిచ్చ సమణస్స గోతమస్స అవణ్ణం ఉప్పాదేత్వా లాభసక్కారం నాసేహీ’’తి.

సా ‘‘సాధు, అయ్యా, మయ్హంవేసో భారో, మా చిన్తయిత్థా’’తి వత్వా పక్కమిత్వా ఇత్థిమాయాసు కుసలతాయ తతో పట్ఠాయ సావత్థివాసీనం ధమ్మకథం సుత్వా జేతవనా నిక్ఖమనసమయే ఇన్దగోపకవణ్ణం పటం పారుపిత్వా గన్ధమాలాదిహత్థా జేతవనాభిముఖీ గచ్ఛతి. ‘‘ఇమాయ వేలాయ కుహిం గచ్ఛసీ’’తి వుత్తే, ‘‘కిం తుమ్హాకం మమ గమనట్ఠానేనా’’తి వత్వా జేతవనసమీపే తిత్థియారామే వసిత్వా పాతోవ ‘‘అగ్గవన్దనం వన్దిస్సామా’’తి నగరా నిక్ఖమన్తే ఉపాసకజనే జేతవనస్స అన్తోవుట్ఠా వియ హుత్వా నగరం పవిసతి. ‘‘కుహిం వుట్ఠాసీ’’తి వుత్తే, ‘‘కిం తుమ్హాకం మమ వుట్ఠట్ఠానేనా’’తి వత్వా మాసద్ధమాసచ్చయేన పుచ్ఛియమానా జేతవనే సమణేన గోతమేన సద్ధిం ఏకగన్ధకుటియా వుట్ఠామ్హీతి. పుథుజ్జనానం ‘‘సచ్చం ను ఖో ఏతం, నో’’తి కఙ్ఖం ఉప్పాదేత్వా తేమాసచతుమాసచ్చయేన పిలోతికాహి ఉదరం వేఠేత్వా గబ్భినివణ్ణం దస్సేత్వా ఉపరి రత్తపటం పారుపిత్వా ‘‘సమణం గోతమం పటిచ్చ గబ్భో ఉప్పన్నో’’తి అన్ధబాలే సద్దహాపేత్వా అట్ఠనవమాసచ్చయేన ఉదరే దారుమణ్డలికం బన్ధిత్వా ఉపరి పటం పారుపిత్వా హత్థపాదపిట్ఠియో గోహనుకేన కోట్టాపేత్వా ఉస్సదే దస్సేత్వా కిలన్తిన్ద్రియా హుత్వా సాయన్హసమయే తథాగతే అలఙ్కతధమ్మాసనే నిసీదిత్వా ధమ్మం దేసేన్తే ధమ్మసభం గన్త్వా తథాగతస్స పురతో ఠత్వా, ‘‘మహాసమణ, మహాజనస్స తావ ధమ్మం దేసేసి, మధురో తే సద్దో, సమ్ఫుసితం దన్తావరణం. అహం పన తం పటిచ్చ గబ్భం లభిత్వా పరిపుణ్ణగబ్భా జాతా, నేవ మే సూతిఘరం జానాసి, సప్పితేలాదీని సయం అకరోన్తో ఉపట్ఠాకానమ్పి అఞ్ఞతరం కోసలరాజానం వా అనాథపిణ్డికం వా విసాఖం ఉపాసికం వా ‘ఇమిస్సా చిఞ్చమాణవికాయ కత్తబ్బయుత్తకం కరోహీ’తి న వదేసి, అభిరమితుంయేవ జానాసి, గబ్భపరిహారం న జానాసీ’’తి గూథపిణ్డం గహేత్వా చన్దమణ్డలం దూసేతుం వాయమన్తీ వియ పరిసమజ్ఝే తథాగతం అక్కోసి. తథాగతో ధమ్మకథం ఠపేత్వా సీహో వియ అభినదన్తో, ‘‘భగిని, తయా కథితస్స తథభావం వా వితథభావం వా అహమేవ చ త్వఞ్చ జానామా’’తి ఆహ. ‘‘ఆమ, మహాసమణ, తయా చ మయా చ ఞాతభావేనేతం జాత’’న్తి.

తస్మిం ఖణే సక్కస్స ఆసనం ఉణ్హాకారం దస్సేసి. సో ఆవజ్జమానో ‘‘చిఞ్చమాణవికా తథాగతం అభూతేన అక్కోసతీ’’తి ఞత్వా ‘‘ఇదం వత్థుం సోధేస్సామీ’’తి చతూహి దేవపుత్తేహి సద్ధిం ఆగమి. దేవపుత్తా మూసికపోతకా హుత్వా దారుమణ్డలికస్స బన్ధనరజ్జుకే ఏకప్పహారేనేవ ఛిన్దింసు, పారుతపటం వాతో ఉక్ఖిపి, దారుమణ్డలికం పతమానం తస్సా పాదపిట్ఠియం పతి, ఉభో అగ్గపాదా ఛిజ్జింసు. మనుస్సా ‘‘ధీ కాళకణ్ణి, సమ్మాసమ్బుద్ధం అక్కోసీ’’తి సీసే ఖేళం పాతేత్వా లేడ్డుదణ్డాదిహత్తా జేతవనా నీహరింసు. అథస్సా తథాగతస్స చక్ఖుపథం అతిక్కన్తకాలే మహాపథవీ భిజ్జిత్వా వివరమదాసి, అవీచితో అగ్గిజాలా ఉట్ఠహి. సా కులదత్తియం కమ్బలం పారుపమానా వియ గన్త్వా అవీచిమ్హి నిబ్బత్తి. అఞ్ఞతిత్థియానం లాభసక్కారో పరిహాయి, దసబలస్స భియ్యోసోమత్తాయ వడ్ఢి. పునదివసే ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం, ‘‘ఆవుసో, చిఞ్చమాణవికా ఏవం ఉళారగుణం అగ్గదక్ఖిణేయ్యం సమ్మాసమ్బుద్ధం అభూతేన అక్కోసిత్వా మహావినాసం పత్తా’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ, పుబ్బేపి ఏసా మం అభూతేన అక్కోసిత్వా వినాసం పత్తాయేవా’’తి వత్వా –

‘‘నాదట్ఠా పరతో దోసం, అణుం థూలాని సబ్బసో;

ఇస్సరో పణయే దణ్డం, సామం అప్పటివేక్ఖియా’’తి. –

ఇమం ద్వాదసనిపాతే మహాపదుమజాతకం (జా. ౧.౧౨.౧౦౬) విత్థారేత్వా కథేసి –

తదా కిరేసా మహాపదుమకుమారస్స బోధిసత్తస్స మాతు సపత్తీ రఞ్ఞో అగ్గమహేసీ హుత్వా మహాసత్తం అసద్ధమ్మేన నిమన్తేత్వా తస్స మనం అలభిత్వా అత్తనావ అత్తని విప్పకారం కత్వా గిలానాలయం దస్సేత్వా ‘‘తవ పుత్తో మం అనిచ్ఛన్తిం ఇమం విప్పకారం పాపేసీ’’తి రఞ్ఞో ఆరోచేసి. రాజా కుద్ధో మహాసత్తం చోరపపాతే ఖిపి. అథ నం పబ్బతకుచ్ఛియం అధివత్థా దేవతా పటిగ్గహేత్వా నాగరాజస్స ఫణగబ్భే పతిట్ఠపేసి. నాగరాజా తం నాగభవనం నేత్వా ఉపడ్ఢరజ్జేన సమ్మానేసి. సో తత్థ సంవచ్ఛరం వసిత్వా పబ్బజితుకామో హిమవన్తప్పదేసం పత్వా పబ్బజిత్వా ఝానాభిఞ్ఞాయో నిబ్బత్తేసి. అథ నం ఏకో వనచరకో దిస్వా రఞ్ఞో ఆరోచేసి. రాజా తస్స సన్తికం గన్త్వా కతపటిసన్థారో సబ్బం తం పవత్తిం ఞత్వా మహాసత్తం రజ్జేన నిమన్తేత్వా తేన ‘‘మయ్హం రజ్జేన కిచ్చం నత్థి, త్వం పన దస రాజధమ్మే అకోపేత్వా అగతిగమనం పహాయ ధమ్మేన రజ్జం కారేహీ’’తి ఓవదితో ఉట్ఠాయాసనా రోదిత్వా నగరం గచ్ఛన్తో అన్తరామగ్గే అమచ్చే పుచ్ఛి – ‘‘అహం కం నిస్సాయ ఏవం ఆచారసమ్పన్నేన పుత్తేన వియోగం పత్తో’’తి? ‘‘అగ్గమహేసిం నిస్సాయ, దేవా’’తి. రాజా తం ఉద్ధంపాదం గహేత్వా చోరపపాతే ఖిపాపేత్వా నగరం పవిసిత్వా ధమ్మేన రజ్జం కారేసి. తదా మహాపదుమకుమారో సత్థా అహోసి, మాతు సపత్తీ చిఞ్చమాణవికాతి.

సత్థా ఇమమత్థం పకాసేత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, ఏకం ధమ్మఞ్హి సచ్చవచనం పహాయ ముసావాదే పతిట్ఠితానం విస్సట్ఠపరలోకానం అకత్తబ్బపాపకమ్మం నామ నత్థీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౭౬. ‘‘ఏకం ధమ్మం అతీతస్స, ముసావాదిస్స జన్తునో;

వితిణ్ణపరలోకస్స, నత్థి పాపం అకారియ’’న్తి.

తత్థ ఏకం ధమ్మన్తి సచ్చం. ముసావాదిస్సాతి యస్స దససు వచనేసు ఏకమ్పి సచ్చం నత్థి, ఏవరూపస్స ముసావాదినో. వితిణ్ణపరలోకస్సాతి విస్సట్ఠపరలోకస్స. ఏవరూపో హి మనుస్ససమ్పత్తిం దేవసమ్పత్తిం అవసానే నిబ్బానసమ్పత్తిన్తి ఇమా తిస్సోపి సమ్పత్తియో న పస్సతి. నత్థి పాపన్తి తస్స ఏవరూపస్స ఇదం నామ పాపం అకత్తబ్బన్తి నత్థి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

చిఞ్చమాణవికావత్థు నవమం.