౧౦. అసదిసదానవత్థు

న వే కదరియాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అసదిసదానం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి సమయే సత్థా చారికం చరిత్వా పఞ్చసతభిక్ఖుపరివారో జేతవనం పావిసి. రాజా విహారం గన్త్వా సత్థారం నిమన్తేత్వా పునదివసే ఆగన్తుకదానం సజ్జేత్వా ‘‘దానం మే పస్సన్తూ’’తి నాగరే పక్కోసి. నాగరా ఆగన్త్వా రఞ్ఞో దానం దిస్వా పునదివసే సత్థారం నిమన్తేత్వా దానం సజ్జేత్వా ‘‘అమ్హాకమ్పి దానం, దేవో, పస్సతూ’’తి రఞ్ఞో పహిణింసు. రాజా తేసం దానం దిస్వా ‘‘ఇమేహి మమ దానతో ఉత్తరితరం కతం, పున దానం కరిస్సామీ’’తి పునదివసేపి దానం సజ్జేసి. నాగరాపి తం దిస్వా పునదివసే సజ్జయింసు. ఏవం నేవ రాజా నాగరే పరాజేతుం సక్కోతి, న నాగరా రాజానం. అథ ఛట్ఠే వారే నాగరా సతగుణం సహస్సగుణం వడ్ఢేత్వా యథా న సక్కా హోతి ‘‘ఇదం నామ ఇమేసం దానే నత్థీ’’తి వత్తుం, ఏవం దానం సజ్జయింసు. రాజా తం దిస్వా ‘‘సచాహం ఇమేసం దానతో ఉత్తరితరం కాతుం న సక్ఖిస్సామి, కిం మే జీవితేనా’’తి ఉపాయం చిన్తేన్తో నిపజ్జి. అథ నం మల్లికా దేవీ ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘కస్మా, మహారాజ, ఏవం నిపన్నోసి, కేన తే ఇన్ద్రియాని కిలన్తాని వియా’’తి పుచ్ఛి. రాజా ఆహ – ‘‘న దాని త్వం, దేవి, జానాసీ’’తి. ‘‘న జానామి, దేవా’’తి. సో తస్సా తమత్థం ఆరోచేసి.

అథ నం మల్లికా ఆహ – ‘‘దేవ, మా చిన్తయి, కహం తయా పథవిస్సరో రాజా నాగరేహి పరాజియమానో దిట్ఠపుబ్బో వా సుతపుబ్బో వా, అహం తే దానం సంవిదహిస్సామీ’’తి. ఇతిస్స అసదిసదానం సంవిదహితుకామతాయ ఏవం వత్వా, మహారాజ, సాలకల్యాణిపదరేహి పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం అన్తో ఆవట్టే నిసీదనమణ్డపం కారేహి, సేసా బహిఆవట్టే నిసీదిస్సన్తి. పఞ్చ సేతచ్ఛత్తసతాని కారేహి, తాని గహేత్వా పఞ్చసతా హత్థీ పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం మత్థకే ధారయమానా ఠస్సన్తి. అట్ఠ వా దస వా రత్తసువణ్ణనావాయో కారేహి, తా మణ్డపమజ్ఝే భవిస్సన్తి. ద్విన్నం ద్విన్నం భిక్ఖూనం అన్తరే ఏకేకా ఖత్తియధీతా నిసీదిత్వా గన్ధే పిసిస్సతి, ఏకేకా ఖత్తియధీతా బీజనం ఆదాయ ద్వే ద్వే భిక్ఖూ బీజమానా ఠస్సతి, సేసా ఖత్తియధీతరో పిసే పిసే గన్ధే హరిత్వా సువణ్ణనావాసు పక్ఖిపిస్సన్తి, తాసు ఏకచ్చా ఖత్తియధీతరో నీలుప్పలకలాపే గహేత్వా సువణ్ణనావాసు పక్ఖిత్తగన్ధే ఆలోళేత్వా వాసం గాహాపేస్సన్తి. నాగరానఞ్హినేవ ఖత్తియధీతరో అత్థి, న సేతచ్ఛత్తాని, న హత్థినో చ. ఇమేహి కారణేహి నాగరా పరాజిస్సన్తి, ఏవం కరోహి, మహారాజాతి. రాజా ‘‘సాధు, దేవి, కల్యాణం తే కథిత’’న్తి తాయ కథితనియామేన సబ్బం కారేసి. ఏకస్స పన భిక్ఖునో ఏకో హత్థి నప్పహోసి. అథ రాజా మల్లికం ఆహ – ‘‘భద్దే, ఏకస్స భిక్ఖునో ఏకో హత్థి నప్పహోతి, కిం కరిస్సామా’’తి. ‘‘కిం, దేవ, పఞ్చ హత్థిసతాని నత్థీ’’తి? ‘‘అత్థి, దేవి, అవసేసా దుట్ఠహత్థినో, తే భిక్ఖూ దిస్వావ వేరమ్భవాతా వియ చణ్డా హోన్తీ’’తి. ‘‘దేవ, అహం ఏకస్స దుట్ఠహత్థిపోతకస్స ఛత్తం గహేత్వా తిట్ఠనట్ఠానం జానామీ’’తి. ‘‘కత్థ నం ఠపేస్సామా’’తి? ‘‘అయ్యస్స అఙ్గులిమాలస్స సన్తికే’’తి. రాజా తథా కారేసి. హత్థిపోతకో వాలధిం అన్తరసత్థిమ్హి పక్ఖిపిత్వా ఉభో కణ్ణే పాతేత్వా అక్ఖీని నిమిలేత్వా అట్ఠాసి. మహాజనో ‘‘ఏవరూపస్స నామ చణ్డహత్థినో అయమాకారో’’తి హత్థిమేవ ఓలోకేసి.

రాజా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసిత్వా సత్థారం వన్దిత్వా, ‘‘భన్తే, యం ఇమస్మిం దానగ్గే కప్పియభణ్డం వా అకప్పియభణ్డం వా, సబ్బం తం తుమ్హాకమేవ దమ్మీ’’తి ఆహ. తస్మిం పన దానే ఏకదివసేనేవ పరిచ్చత్తం చుద్దసకోటిధనం హోతి. సత్థు పన సేతచ్ఛత్తం నిసీదనపల్లఙ్కో ఆధారకో పాదపీఠికాతి చత్తారి అనగ్ఘానేవ. పున ఏవరూపం కత్వా బుద్ధానం దానం నామ దాతుం సమత్థో నాహోసి, తేనేవ తం ‘‘అసదిసదాన’’న్తి పఞ్ఞాయి. తం కిర సబ్బబుద్ధానం ఏకవారం హోతియేవ, సబ్బేసం పన ఇత్థీయేవ సంవిదహతి. రఞ్ఞో పన కాళో చ జుణ్హో చాతి ద్వే అమచ్చా అహేసుం. తేసు కాళో చిన్తేసి – ‘‘అహో రాజకులస్స పరిహాని, ఏకదివసేనేవ చుద్దసకోటిధనం ఖయం గచ్ఛతి, ఇమే ఇమం దానం భుఞ్జిత్వా గన్త్వా నిపన్నా నిద్దాయిస్సన్తి, అహో నట్ఠం రాజకుల’’న్తి. జుణ్హో చిన్తేసి – ‘‘అహో రఞ్ఞో దానం సుదిన్నం. న హి సక్కా రాజభావే అట్ఠితేన ఏవరూపం దానం దాతుం, సబ్బసత్తానం పత్తిం అదేన్తో నామ నత్థి, అహం పనిదం దానం అనుమోదామీ’’తి.

సత్థు భత్తకిచ్చావసానే రాజా అనుమోదనత్థాయ పత్తం గణ్హి. సత్థా చిన్తేసి – ‘‘రఞ్ఞా మహోఘం పవత్తేన్తేన వియ మహాదానం దిన్నం, అసక్ఖి ను ఖో మహాజనో చిత్తం పసాదేతుం, ఉదాహు నో’’తి. సో తేసం అమచ్చానం చిత్తాచారం ఞత్వా ‘‘సచే రఞ్ఞో దానానుచ్ఛవికం అనుమోదనం కరిస్సామి, కాళస్స ముద్ధా సత్తధా ఫలిస్సతి, జుణ్హో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహిస్సతీ’’తి ఞత్వా కాళే అనుకమ్పం పటిచ్చ ఏవరూపం దానం దత్వా ఠితస్స రఞ్ఞో చతుప్పదికం గాథమేవ వత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం గతో. భిక్ఖూ అఙ్గులిమాలం పుచ్ఛింసు – ‘‘న కిం ను ఖో, ఆవుసో, దుట్ఠహత్థిం ఛత్తం ధారేత్వా ఠితం దిస్వా భాయీ’’తి? ‘‘న భాయిం, ఆవుసో’’తి. తే సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా ఆహంసు – ‘‘అఙ్గులిమాలో, భన్తే, అఞ్ఞం బ్యాకరోసీ’’తి. సత్థా ‘‘న, భిక్ఖవే, అఙ్గులిమాలో భాయతి. ఖీణాసవఉసభానఞ్హి అన్తరే జేట్ఠకఉసభా మమ పుత్తసదిసా భిక్ఖూ న భాయన్తీ’’తి వత్వా బ్రాహ్మణవగ్గే ఇమం గాథమాహ –

‘‘ఉసభం పవరం వీరం, మహేసిం విజితావినం;

అనేజం న్హాతకం బుద్ధం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణ’’న్తి. (ధ. ప. ౪౨౨; సు. ని. ౬౫౧);

రాజాపి దోమనస్సప్పత్తో ‘‘ఏవరూపాయ నామ పరిసాయ దానం దత్వా ఠితస్స మయ్హం అనుచ్ఛవికం అనుమోదనం అకత్వా గాథమేవ వత్వా సత్థా ఉట్ఠాయాసనా గతో. మయా సత్థు అనుచ్ఛవికం దానం అకత్వా అననుచ్ఛవికం కతం భవిస్సతి, కప్పియభణ్డం అదత్వా అకప్పియభణ్డం వా దిన్నం భవిస్సతి, సత్థారా మే కుపితేన భవితబ్బం. ఏవఞ్హి అసదిసదానం నామ, దానానురూపం అనుమోదనం కాతుం వట్టతీ’’తి విహారం గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో మే, భన్తే, దాతబ్బయుత్తకం దానం న దిన్నం, ఉదాహు దానానురూపం కప్పియభణ్డం అదత్వా అకప్పియభణ్డమేవ దిన్న’’న్తి. ‘‘కిమేతం, మహారాజా’’తి? ‘‘న మే తుమ్హేహి దానానుచ్ఛవికా అనుమోదనా కతా’’తి? ‘‘మహారాజ, అనుచ్ఛవికమేవ తే దానం దిన్నం. ఏతఞ్హి అసదిసదానం నామ, ఏకస్స బుద్ధస్స ఏకవారమేవ సక్కా దాతుం, పున ఏవరూపం నామ దానం దుద్దద’’న్తి. ‘‘అథ కస్మా, భన్తే, మే దానానురూపం అనుమోదనం న కరిత్థా’’తి? ‘‘పరిసాయ అసుద్ధత్తా, మహారాజా’’తి. ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, పరిసాయ దోసో’’తి? అథస్స సత్థా ద్విన్నమ్పి అమచ్చానం చిత్తాచారం ఆరోచేత్వా కాళే అనుకమ్పం పటిచ్చ అనుమోదనాయ అకతభావం ఆచిక్ఖి. రాజా ‘‘సచ్చం కిర తే, కాళ, ఏవం చిన్తిత’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సచ్చ’’న్తి వుత్తే ‘‘తవ సన్తకం అగ్గహేత్వా మమ పుత్తదారేహి సద్ధిం మయి అత్తనో సన్తకం దేన్తే తుయ్హం కా పీళా. గచ్ఛ, భో, యం తే మయా దిన్నం, తం దిన్నమేవ హోతు, రట్ఠతో పన మే నిక్ఖమా’’తి తం రట్ఠా నీహరిత్వా జుణ్హం పక్కోసాపేత్వా ‘‘సచ్చం కిర తే ఏవం చిన్తిత’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సచ్చ’’న్తి వుత్తే, ‘‘సాధు, మాతుల, పసన్నోస్మి, త్వం మమ పరిజనం గహేత్వా మయా దిన్ననియామేనేవ సత్త దివసాని దానం దేహీ’’తి సత్తాహం రజ్జం నియ్యాదేత్వా సత్థారం ఆహ – ‘‘పస్సథ, భన్తే, బాలస్స కరణం, మయా ఏవం దిన్నదానే పహారమదాసీ’’తి. సత్థా ‘‘ఆమ, మహారాజ, బాలా నామ పరస్స దానం అనభినన్దిత్వా దుగ్గతిపరాయణా హోన్తి, ధీరా పన పరేసమ్పి దానం అనుమోదిత్వా సగ్గపరాయణా ఏవ హోన్తీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౭౭. ‘‘న వే కదరియా దేవలోకం వజన్తి, బాలా హవే నప్పసంసన్తి దానం;

ధీరో చ దానం అనుమోదమానో, తేనేవ సో హోతి సుఖీ పరత్థా’’తి.

తత్థ కదరియాతి థద్ధమచ్ఛరినో. బాలాతి ఇధలోకపరలోకం అజాననకా. ధీరోతి పణ్డితో. సుఖీ పరత్థాతి తేనేవ సో దానానుమోదనపుఞ్ఞేన పరలోకే దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవమానో సుఖీ హోతీతి.

దేసనావసానే జుణ్హో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తపరిసాయపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసి, జుణ్హోపి సోతాపన్నో హుత్వా సత్తాహం రఞ్ఞా దిన్ననియామేనేవ దానం అదాసీతి.

అసదిసదానవత్థు దసమం.