౧౩. లోకవగ్గో

౧. దహరభిక్ఖువత్థు

హీనం ధమ్మన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అఞ్ఞతరం దహరభిక్ఖుం ఆరబ్భ కథేసి.

అఞ్ఞతరో కిర థేరో దహరభిక్ఖునా సద్ధిం పాతోవ విసాఖాయ గేహం అగమాసి. విసాఖాయ గేహే పఞ్చసతానం భిక్ఖూనం ధువయాగు నిచ్చపఞ్ఞత్తా హోతి. థేరో తత్థ యాగుం పివిత్వా దహరభిక్ఖుం నిసీదాపేత్వా సయం అఞ్ఞం గేహం అగమాసి. తేన చ సమయేన విసాఖాయ పుత్తస్స ధీతా అయ్యికాయ ఠానే ఠత్వా భిక్ఖూనం వేయ్యావచ్చం కరోతి. సా తస్స దహరస్స ఉదకం పరిస్సావేన్తీ చాటియం అత్తనో ముఖనిమిత్తం దిస్వా హసి, దహరోపి తం ఓలోకేత్వా హసి. సా తం హసమానం దిస్వా ‘‘ఛిన్నసీసో హసతీ’’తి ఆహ. అథ నం దహరో ‘‘త్వం ఛిన్నసీసా, మాతాపితరోపి తే ఛిన్నసీసా’’తి అక్కోసి. సా రోదమానా మహానసే అయ్యికాయ సన్తికం గన్త్వా ‘‘కిం ఇదం, అమ్మా’’తి వుత్తే తమత్థం ఆరోచేసి. సా దహరస్స సన్తికం ఆగన్త్వా, ‘‘భన్తే, మా కుజ్ఝి, న ఏతం ఛిన్నకేసనఖస్స ఛిన్ననివాసనపారుపనస్స మజ్ఝే ఛిన్నకపాలం ఆదాయ భిక్ఖాయ చరన్తస్స అయ్యస్స అగరుక’’న్తి ఆహ. దహరో ఆమ, ఉపాసికే, త్వం మమ ఛిన్నకేసాదిభావం జానాసి, ఇమిస్సా మం ‘‘ఛిన్నసీసో’’తి కత్వా అక్కోసితుం వట్టిస్సతీతి. విసాఖా నేవ దహరం సఞ్ఞాపేతుం అసక్ఖి, నపి దారికం. తస్మిం ఖణే థేరో ఆగన్త్వా ‘‘కిమిదం ఉపాసికే’’తి పుచ్ఛిత్వా తమత్థం సుత్వా దహరం ఓవదన్తో ఆహ – ‘‘అపేహి, ఆవుసో, నాయం ఛిన్నకేసనఖవత్థస్స మజ్ఝే ఛిన్నకపాలం ఆదాయ భిక్ఖాయ చరన్తస్స అక్కోసో, తుణ్హీ హోహీ’’తి. ఆమ, భన్తే, కిం తుమ్హే అత్తనో ఉపట్ఠాయికం అతజ్జేత్వా మం తజ్జేథ, మం ‘‘ఛిన్నసీసో’’తి అక్కోసితుం వట్టిస్సతీతి. తస్మిం ఖణే సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కిం ఇద’’న్తి పుచ్ఛి. విసాఖా ఆదితో పట్ఠాయ తం పవత్తిం ఆరోచేసి. సత్థా తస్స దహరస్స సోతాపత్తిఫలూపనిస్సయం దిస్వా ‘‘మయా ఇమం దహరం అనువత్తితుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా విసాఖం ఆహ – ‘‘కిం పన విసాఖే తవ దారికాయ ఛిన్నకేసాదిమత్తకేనేవ మమ సావకే ఛిన్నసీసే కత్వా అక్కోసితుం వట్టతీ’’తి? దహరో తావదేవ ఉట్ఠాయ అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా, ‘‘భన్తే, ఏతం పఞ్హం తుమ్హేవ సుట్ఠు జానాథ, అమ్హాకం ఉపజ్ఝాయో చ ఉపాసికా చ సుట్ఠు న జానన్తీ’’తి ఆహ. సత్థా దహరస్స అత్తనో అనుకులభావం ఞత్వా ‘‘కామగుణం ఆరబ్భ హసనభావో నామ హీనో ధమ్మో, హీనఞ్చ నామ ధమ్మం సేవితుం పమాదేన సద్ధిం సంవసితుం న వట్టతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౬౭. ‘‘హీనం ధమ్మం న సేవేయ్య, పమాదేన న సంవసే;

మిచ్ఛాదిట్ఠిం న సేవేయ్య, న సియా లోకవడ్ఢనో’’తి.

తత్థ హీనం ధమ్మన్తి పఞ్చకామగుణం ధమ్మం. సో హి హీనో ధమ్మో న అన్తమసో ఓట్ఠగోణాదీహిపి పటిసేవితబ్బో. హీనేసు చ నిరయాదీసు ఠానేసు నిబ్బత్తాపేతీతి హీనో నామ, తం న సేవేయ్య. పమాదేనాతి సతివోస్సగ్గలక్ఖణేన పమాదేనాపి న సంవసే. న సేవేయ్యాతి మిచ్ఛాదిట్ఠిమ్పి న గణ్హేయ్య. లోకవడ్ఢనోతి యో హి ఏవం కరోతి, సో లోకవడ్ఢనో నామ హోతి. తస్మా ఏవం అకరణేన న సియా లోకవడ్ఢనోతి.

దేసనావసానే సో దహరో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తానమ్పి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

దహరభిక్ఖువత్థు పఠమం.

౨. సుద్ధోదనవత్థు

ఉత్తిట్ఠేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా నిగ్రోధారామే విహరన్తో పితరం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి సమయే సత్థా పఠమగమనేన కపిలపురం గన్త్వా ఞాతీహి కతపచ్చుగ్గమనో నిగ్రోధారామం పత్వా ఞాతీనం మానభిన్దనత్థాయ ఆకాసే రతనచఙ్కమం మాపేత్వా తత్థ చఙ్కమన్తో ధమ్మం దేసేసి. ఞాతీ పసన్నచిత్తా సుద్ధోదనమహారాజానం ఆదిం కత్వా వన్దింసు. తస్మిం ఞాతిసమాగమే పోక్ఖరవస్సం వస్సి. తం ఆరబ్భ మహాజనేన కథాయ సముట్ఠాపితాయ ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ, పుబ్బేపి మయ్హం ఞాతిసమాగమే పోక్ఖరవస్సం వస్సియేవా’’తి వత్వా వేస్సన్తరజాతకం (జా. ౨.౨౨.౧౬౫౫ ఆదయో) కథేసి. ధమ్మదేసనం సుత్వా పక్కమన్తేసు ఞాతీసు ఏకోపి సత్థారం న నిమన్తేసి. రాజాపి ‘‘మయ్హం పుత్తో మమ గేహం అనాగన్త్వా కహం గమిస్సతీ’’తి అనిమన్తేత్వావ అగమాసి. గన్త్వా చ పన గేహే వీసతియా భిక్ఖుసహస్సానం యాగుఆదీని పటియాదాపేత్వా ఆసనాని పఞ్ఞాపేసి. పునదివసే సత్థా పిణ్డాయ పవిసన్తో ‘‘కిం ను ఖో అతీతబుద్ధా పితు నగరం పత్వా ఉజుకమేవ ఞాతికులం పవిసింసు, ఉదాహు పటిపాటియా పిణ్డాయ చరింసూ’’తి ఆవజ్జేన్తో ‘‘పటిపాటియా చరింసూ’’తి దిస్వా పఠమగేహతో పట్ఠాయ పిణ్డాయ చరన్తో పాయాసి. రాహులమాతా పాసాదతలే నిసిన్నావ దిస్వా తం పవత్తిం రఞ్ఞో ఆరోచేసి. రాజా సాటకం సణ్ఠాపేన్తో వేగేన నిక్ఖమిత్వా సత్థారం వన్దిత్వా – ‘‘పుత్త, కస్మా మం నాసేసి, అతివియ తే పిణ్డాయ చరన్తేన లజ్జా ఉప్పాదితా, యుత్తం నామ వో ఇమస్మింయేవ నగరే సువణ్ణసివికాదీహి విచరిత్వా పిణ్డాయ చరితుం, కిం మం లజ్జాపేసీ’’తి? ‘‘నాహం తం, మహారాజ, లజ్జాపేమి, అత్తనో పన కులవంసం అనువత్తామీ’’తి. ‘‘కిం పన, తాత, పిణ్డాయ చరిత్వా జీవనవంసో మమ వంసో’’తి? ‘‘నేసో, మహారాజ, తవ వంసో, మమ పనేసో వంసో. అనేకాని హి బుద్ధసహస్సాని పిణ్డాయ చరిత్వావ జీవింసూ’’తి వత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమా గాథా అభాసి –

౧౬౮. ‘‘ఉత్తిట్ఠే నప్పమజ్జేయ్య, ధమ్మం సుచరితం చరే;

ధమ్మచారీ సుఖం సేతి, అస్మిం లోకే పరమ్హి చ.

౧౬౯. ‘‘ధమ్మం చరే సుచరితం, న నం దుచ్చరితం చరే;

ధమ్మచారీ సుఖం సేతి, అస్మిం లోకే పరమ్హి చా’’తి.

తత్థ ఉత్తిట్ఠేతి ఉట్ఠహిత్వా పరేసం ఘరద్వారే ఠత్వా గహేతబ్బపిణ్డే. నప్పమజ్జేయ్యాతి పిణ్డచారికవత్తఞ్హి హాపేత్వా పణీతభోజనాని పరియేసన్తో ఉత్తిట్ఠే పమజ్జతి నామ, సపదానం పిణ్డాయ చరన్తో పన న పమజ్జతి నామ. ఏవం కరోన్తో ఉత్తిట్ఠే నప్పమజ్జేయ్య. ధమ్మన్తి అనేసనం పహాయ సపదానం చరన్తో తమేవ భిక్ఖాచరియధమ్మం సుచరితం చరే. సుఖం సేతీతి దేసనామత్తమేతం, ఏవం పనేతం భిక్ఖాచరియధమ్మం చరన్తో ధమ్మచారీ ఇధ లోకే చతూహి ఇరియాపథేహి సుఖం విహరతీతి అత్థో. న నం దుచ్చరితన్తి వేసియాదిభేదే అగోచరే చరన్తో భిక్ఖాచరియధమ్మం దుచ్చరితం చరతి నామ. ఏవం అచరిత్వా ధమ్మం చరే సుచరితం, న నం దుచ్చరితం చరే. సేసం వుత్తత్థమేవ.

దేసనావసానే రాజా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తానమ్పి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

సుద్ధోదనవత్థు దుతియం.

౩. పఞ్చసతవిపస్సకభిక్ఖువత్థు

యథా పుబ్బుళకన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో పఞ్చసతే విపస్సకే భిక్ఖూ ఆరబ్భ కథేసి.

తే కిర సత్థు సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా అరఞ్ఞం పవిసిత్వా ఘటేన్తా వాయమన్తా అప్పవిసేసా ‘‘విసేసేత్వా కమ్మట్ఠానం గహేస్సామా’’తి సత్థు సన్తికం ఆగచ్ఛన్తా అన్తరామగ్గే మరీచికమ్మట్ఠానం భావేన్తావ ఆగమింసు. తేసం విహారం పవిట్ఠక్ఖణేయేవ దేవో వస్సి. తే తత్థ తత్థ పముఖేసు ఠత్వా ధారావేగేన ఉట్ఠహిత్వా భిజ్జన్తే పుబ్బళకే దిస్వా ‘‘అయమ్పి అత్తభావో ఉప్పజ్జిత్వా భిజ్జనత్థేన పుబ్బుళకసదిసోయేవా’’తి ఆరమ్మణం గణ్హింసు. సత్థా గన్ధకుటియం నిసిన్నోవ తే భిక్ఖూ ఓలోకేత్వా తేహి సద్ధిం కథేన్తో వియ ఓభాసం ఫరిత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౭౦. ‘‘యథా పుబ్బుళకం పస్సే, యథా పస్సే మరీచికం;

ఏవం లోకం అవేక్ఖన్తం, మచ్చురాజా న పస్సతీ’’తి.

తత్థ మరీచికన్తి మయూఖం. తే హి దూరతోవ గేహసణ్ఠానాదివసేన ఉపట్ఠితాపి ఉపగచ్ఛన్తానం అగయ్హూపగా రిత్తకా తుచ్ఛకావ. తస్మా యథా ఉప్పజ్జిత్వా భిజ్జనత్థేన పుబ్బుళకం రిత్తతుచ్ఛాదిభావేనేవ పస్సేయ్య, ఏవం ఖన్ధాదిలోకం అవేక్ఖన్తం మచ్చురాజా న పస్సతీతి అత్థో.

దేసనావసానే తే భిక్ఖూ ఠితట్ఠానేయేవ అరహత్తం పాపుణింసూతి.

పఞ్చసతవిపస్సకభిక్ఖువత్థు తతియం.

౪. అభయరాజకుమారవత్థు

ఏథ పస్సథిమం లోకన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో అభయరాజకుమారం ఆరబ్భ కథేసి.

తస్స కిర పచ్చన్తం వూపసమేత్వా ఆగతస్స పితా బిమ్బిసారో తుస్సిత్వా ఏకం నచ్చగీతకుసలం నాటకిత్థిం దత్వా సత్తాహం రజ్జమదాసి. సో సత్తాహం గేహా బహి అనిక్ఖన్తోవ రజ్జసిరిం అనుభవిత్వా అట్ఠమే దివసే నదీతిత్థం గన్త్వా న్హత్వా ఉయ్యానం పవిసిత్వా సన్తతిమహామత్తో వియ తస్సా ఇత్థియా నచ్చగీతం పస్సన్తో నిసీది. సాపి తఙ్ఖణఞ్ఞేవ సన్తతిమహామత్తస్స నాటకిత్థీ వియ సత్థకవాతానం వసేన కాలమకాసి. కుమారో తస్సా కాలకిరియాయ ఉప్పన్నసోకో ‘‘న మే ఇమం సోకం ఠపేత్వా సత్థారం అఞ్ఞో నిబ్బాపేతుం సక్ఖిస్సతీ’’తి సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘భన్తే, సోకం మే నిబ్బాపేథా’’తి ఆహ. సత్థా తం సమస్సాసేత్వా ‘‘తయా హి, కుమార, ఇమిస్సా ఇత్థియా ఏవమేవ మతకాలే రోదన్తేన పవత్తితానం అస్సూనం అనమతగ్గే సంసారే పమాణం నత్థీ’’తి వత్వా తాయ దేసనాయ సోకస్స తనుభావం ఞత్వా, ‘‘కుమార, మా సోచి, బాలజనానం సంసీదనట్ఠానమేత’’న్తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౭౧. ‘‘ఏథ పస్సథిమం లోకం, చిత్తం రాజరథూపమం;

యత్థ బాలా విసీదన్తి, నత్థి సఙ్గో విజానత’’న్తి.

తత్థ తే పస్సథాతి రాజకుమారమేవ సన్ధాయాహ. ఇమం లోకన్తి ఇమం ఖన్ధలోకాదిసఙ్ఖాతం అత్తభావం. చిత్తన్తి సత్తరతనాదివిచిత్తం రాజరథం వియ వత్థాలఙ్కారాదిచిత్తితం. యత్థ బాలాతి యస్మిం అత్తభావే బాలా ఏవం విసీదన్తి. విజానతన్తి విజానన్తానం పణ్డితానం ఏత్థ రాగసఙ్గాదీసు ఏకోపి సఙ్గో నత్థీతి అత్థో.

దేసనావసానే రాజకుమారో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తానమ్పి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

అభయరాజకుమారవత్థు చతుత్థం.

౫. సమ్మజ్జనత్థేరవత్థు

యో చ పుబ్బేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో సమ్మజ్జనత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర పాతో వా సాయం వాతి వేలం పమాణం అకత్వా అభిక్ఖణం సమ్మజ్జన్తోవ విచరతి. సో ఏకదివసం సమ్మజ్జనిం గహేత్వా దివాట్ఠానే నిసిన్నస్స రేవతత్థేరస్స సన్తికం గన్త్వా ‘‘అయం మహాకుసీతో జనస్స సద్ధాదేయ్యం భుఞ్జిత్వా ఆగన్త్వా నిసీదతి, కిం నామేతస్స సమ్మజ్జనిం గహేత్వా ఏకం ఠానం సమ్మజ్జితుం న వట్టతీ’’తి ఆహ. థేరో ‘‘ఓవాదమస్స దస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా ఏహావుసోతి. కిం, భన్తేతి? గచ్ఛ న్హత్వా ఏహీతి. సో తథా అకాసి. అథ నం థేరో ఏకమన్తం నిసీదాపేత్వా ఓవదన్తో ఆహ – ‘‘ఆవుసో, భిక్ఖునా నామ న సబ్బకాలం సమ్మజ్జన్తేన విచరితుం వట్టతి, పాతో ఏవ పన సమ్మజ్జిత్వా పిణ్డాయ చరిత్వా పిణ్డపాతపటిక్కన్తేన ఆగన్త్వా రత్తిట్ఠానే వా దివాట్ఠానే వా నిసిన్నేన ద్వత్తింసాకారం సజ్ఝాయిత్వా అత్తభావే ఖయవయం పట్ఠపేత్వా సాయన్హే ఉట్ఠాయ సమ్మజ్జితుం వట్టతి, నిచ్చకాలం అసమ్మజ్జిత్వా అత్తనోపి నామ ఓకాసో కాతబ్బో’’తి. సో థేరస్స ఓవాదే ఠత్వా న చిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తం తం ఠానం ఉక్లాపం అహోసి. అథ నం భిక్ఖూ ఆహంసు – ‘‘ఆవుసో సమ్మజ్జనత్థేర, తం తం ఠానం ఉక్లాపం కస్మా న సమ్మజ్జసీ’’తి? ‘‘భన్తే, మయా పమాదకాలే ఏవం కతం, ఇదానామ్హి అప్పమత్తో’’తి. భిక్ఖూ ‘‘అయం థేరో అఞ్ఞం బ్యాకరోతీ’’తి సత్థు ఆరోచేసుం. సత్థా ‘‘ఆమ, భిక్ఖవే, మమ పుత్తో పుబ్బే పమాదకాలే సమ్మజ్జన్తో విచరి, ఇదాని పన మగ్గఫలసుఖేన వీతినామేన్తో న సమ్మజ్జతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౭౨. ‘‘యో చ పుబ్బే పమజ్జిత్వా, పచ్ఛా సో నప్పమజ్జతి;

సోమం లోకం పభాసేతి, అబ్భా ముత్తోవ చన్దిమా’’తి.

తస్సత్థో – యో పుగ్గలో పుబ్బే వత్తపటివత్తకరణేన వా సజ్ఝాయాదీహి వా పమజ్జిత్వా పచ్ఛా మగ్గఫలసుఖేన వీతినామేన్తో నప్పమజ్జతి, సో అబ్భాదీహి ముత్తో చన్దోవ ఓకాసలోకం మగ్గఞాణేన ఇమం ఖన్ధాదిలోకం ఓభాసేతి, ఏకాలోకం కరోతీతి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

సమ్మజ్జనత్థేరవత్థు పఞ్చమం.

౬. అఙ్గులిమాలత్థేరవత్థు

యస్స పాపన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అఙ్గులిమాలత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి. వత్థు అఙ్గులిమాలసుత్తన్తవసేనేవ (మ. ని. ౨.౩౪౭ ఆదయో) వేదితబ్బం.

థేరో పన సత్థు సన్తికే పబ్బజిత్వా అరహత్తం పాపుణి. అథ ఖో ఆయస్మా అఙ్గులిమాలో రహోగతో పటిసల్లీనో విముత్తిసుఖపటిసంవేదీ. తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘యో చ పుబ్బే పమజ్జిత్వా, పచ్ఛా సో నప్పమజ్జతి;

సోమం లోకం పభాసేతి, అబ్భా ముత్తోవ చన్దిమా’’తి. –

ఆదినా నయేన ఉదానం ఉదానేత్వా అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బుతో. భిక్ఖూ ‘‘కహం ను ఖో, ఆవుసో, థేరో ఉప్పన్నో’’తి ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం? సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా, ‘‘భన్తే, అఙ్గులిమాలత్థేరస్స నిబ్బత్తట్ఠానకథాయా’’తి వుత్తే ‘‘పరినిబ్బుతో చ, భిక్ఖవే, మమ పుత్తో’’తి. ‘‘భన్తే, ఏత్తకే మనుస్సే మారేత్వా పరినిబ్బుతో’’తి? ‘‘ఆమ, భిక్ఖవే, సో పుబ్బే ఏకం కల్యాణమిత్తం అలభిత్వా ఏత్తకం పాపమకాసి, పచ్ఛా పన కల్యాణమిత్తపచ్చయం లభిత్వా అప్పమత్తో అహోసి. తేనస్స తం పాపకమ్మం కుసలేన పిహిత’’న్తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౭౩. ‘‘యస్స పాపం కతం కమ్మం, కుసలేన పిధీయతి;

సోమం లోకం పభాసేతి, అబ్భా ముత్తోవ చన్దిమా’’తి.

తత్థ కుసలేనాతి అరహత్తమగ్గం సన్ధాయ వుత్తం. సేసం ఉత్తానత్థమేవాతి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

అఙ్గులిమాలత్థేరవత్థు ఛట్ఠం.

౭. పేసకారధీతావత్థు

అన్ధభూతోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా అగ్గాళవే చేతియే విహరన్తో ఏకం పేసకారధీతరం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకదివసఞ్హి ఆళవివాసినో సత్థరి ఆళవిం సమ్పత్తే నిమన్తేత్వా దానం అదంసు. సత్థా భత్తకిచ్చావసానే అనుమోదనం కరోన్తో ‘‘అద్ధువం మే జీవితం, ధువం మే మరణం, అవస్సం మయా మరితబ్బమేవ, మరణపరియోసానం మే జీవితం, జీవితమేవ అనియతం, మరణం నియతన్తి ఏవం మరణస్సతిం భావేథ. యేసఞ్హి మరణస్సతి అభావితా, తే పచ్ఛిమే కాలే ఆసీవిసం దిస్వా భీతఅదణ్డపురిసో వియ సన్తాసప్పత్తా భేరవరవం రవన్తా కాలం కరోన్తి. యేసం పన మరణస్సతి భావితా, తే దూరతోవ ఆసీవిసం దిస్వా దణ్డకేన గహేత్వా ఛడ్డేత్వా ఠితపురిసో వియ పచ్ఛిమే కాలే న సన్తసన్తి, తస్మా మరణస్సతి భావేతబ్బా’’తి ఆహ. తం ధమ్మదేసనం సుత్వా అవసేసజనా సకిచ్చప్పసుతావ అహేసుం. ఏకా పన సోళసవస్సుద్దేసికా పేసకారధీతా ‘‘అహో బుద్ధానం కథా నామ అచ్ఛరియా, మయా పన మరణస్సతిం భావేతుం వట్టతీ’’తి రత్తిన్దివం మరణస్సతిమేవ భావేసి. సత్థాపి తతో నిక్ఖమిత్వా జేతవనం అగమాసి. సాపి కుమారికా తీణి వస్సాని మరణస్సతిం భావేసియేవ.

అథేకదివసం సత్థా పచ్చూససమయే లోకం ఓలోకేన్తో తం కుమారికం అత్తనో ఞాణజాలస్స అన్తోపవిట్ఠం దిస్వా ‘‘కిం ను ఖో భవిస్సతీ’’తి ఉపధారేన్తో ‘‘ఇమాయ కుమారికాయ మమ ధమ్మదేసనాయ సుతదివసతో పట్ఠాయ తీణి వస్సాని మరణస్సతి భావితా, ఇదానాహం తత్థ గన్త్వా ఇమం కుమారికం చత్తారో పఞ్హే పుచ్ఛిత్వా తాయ విస్సజ్జేన్తియా చతూసు ఠానేసు సాధుకారం దత్వా ఇమం గాథం భాసిస్సామి. సా గాథావసానే సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహిస్సతి, తం నిస్సాయ మహాజనస్సాపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా భవిస్సతీ’’తి ఞత్వా పఞ్చసతభిక్ఖుపరివారో జేతవనా నిక్ఖమిత్వా అనుపుబ్బేన అగ్గాళవవిహారం అగమాసి. ఆళవివాసినో ‘‘సత్థా ఆగతో’’తి సుత్వా తం విహారం గన్త్వా నిమన్తయింసు. తదా సాపి కుమారికా సత్థు ఆగమనం సుత్వా ‘‘ఆగతో కిర మయ్హం పితా, సామి, ఆచరియో పుణ్ణచన్దముఖో మహాగోతమబుద్ధో’’తి తుట్ఠమానసా ‘‘ఇతో మే తిణ్ణం సంవచ్ఛరానం మత్థకే సువణ్ణవణ్ణో సత్థా దిట్ఠపుబ్బో, ఇదానిస్స సువణ్ణవణ్ణం సరీరం దట్ఠుం మధురోజఞ్చ వరధమ్మం సోతుం లభిస్సామీ’’తి చిన్తేసి. పితా పనస్సా సాలం గచ్ఛన్తో ఆహ – ‘‘అమ్మ, పరసన్తకో మే సాటకో ఆరోపితో, తస్స విదత్థిమత్తం అనిట్ఠితం, తం అజ్జ నిట్ఠాపేస్సామి, సీఘం మే తసరం వట్టేత్వా ఆహరేయ్యాసీ’’తి. సా చిన్తేసి – ‘‘అహం సత్థు ధమ్మం సోతుకామా, పితా చ మం ఏవం ఆహ. కిం ను ఖో సత్థు ధమ్మం సుణామి, ఉదాహు పితు తసరం వట్టేత్వా హరామీ’’తి? అథస్సా ఏతదహోసి ‘‘పితా మం తసరే అనాహరియమానే పోథేయ్యపి పహరేయ్యపి, తస్మా తసరం వట్టేత్వా తస్స దత్వా పచ్ఛా ధమ్మం సోస్సామీ’’తి పీఠకే నిసీదిత్వా తసరం వట్టేసి.

ఆళవివాసినోపి సత్థారం పరివిసిత్వా పత్తం గహేత్వా అనుమోదనత్థాయ అట్ఠంసు. సత్థా ‘‘యమహం కులధీతరం నిస్సాయ తింసయోజనమగ్గం ఆగతో, సా అజ్జాపి ఓకాసం న లభతి. తాయ ఓకాసే లద్ధే అనుమోదనం కరిస్సామీ’’తి తుణ్హీభూతో అహోసి. ఏవం తుణ్హీభూతమ్పి సత్థారం సదేవకే లోకే కోచి కిఞ్చి వత్తుం న విసహతి. సాపి ఖో కుమారికా తసరం వట్టేత్వా పచ్ఛియం ఠపేత్వా పితు సన్తికం గచ్ఛమానా పరిసపరియన్తే ఠత్వా సత్థారం ఓలోకయమానావ అట్ఠాసి. సత్థాపి గీవం ఉక్ఖిపిత్వా తం ఓలోకేసి. సా ఓలోకితాకారేనేవ అఞ్ఞాసి – ‘‘సత్థా ఏవరూపాయ పరిసాయ మజ్ఝే నిసీదిత్వావ మం ఓలోకేన్తో మమాగమనం పచ్చాసీసతి, అత్తనో సన్తికం ఆగమనమేవ పచ్చాసీసతీ’’తి. సా తసరపచ్ఛిం ఠపేత్వా సత్థు సన్తికం అగమాసి. కస్మా పన నం సత్థా ఓలోకేసీతి? ఏవం కిరస్స అహోసి ‘‘ఏసా ఏత్తోవ గచ్ఛమానా పుథుజ్జనకాలకిరియం కత్వా అనియతగతికా భవిస్సతి, మమ సన్తికం ఆగన్త్వా గచ్ఛమానా సోతాపత్తిఫలం పత్వా నియతగతికా హుత్వా తుసితవిమానే నిబ్బత్తిస్సతీ’’తి. తస్సా కిర తం దివసం మరణతో ముత్తి నామ నత్థి. సా ఓలోకితసఞ్ఞాణేనేవ సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా ఛబ్బణ్ణరంసీనం అన్తరం పవిసిత్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. తథారూపాయ పరిసాయ మజ్ఝే నిసీదిత్వా తుణ్హీభూతం సత్థారం వన్దిత్వా ఠితక్ఖణేయేవ తం ఆహ – ‘‘కుమారికే, కుతో ఆగచ్ఛసీ’’తి? ‘‘న జానామి, భన్తే’’తి. ‘‘కత్థ గమిస్ససీ’’తి? ‘‘న జానామి, భన్తే’’తి. ‘‘న జానాసీ’’తి? ‘‘జానామి, భన్తే’’తి. ‘‘జానాసీ’’తి? ‘‘న జానామి, భన్తే’’తి. ఇతి నం సత్థా చత్తారో పఞ్హే పుచ్ఛి. మహాజనో ఉజ్ఝాయి – ‘‘అమ్భో, పస్సథ, అయం పేసకారధీతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన సద్ధిం ఇచ్ఛితిచ్ఛితం కథేసి, నను నామ ఇమాయ ‘కుతో ఆగచ్ఛసీ’తి వుత్తే ‘పేసకారగేహతో’తి వత్తబ్బం. ‘కహం గచ్ఛసీ’తి వుత్తే ‘పేసకారసాల’న్తి వత్తబ్బం సియా’’తి.

సత్థా మహాజనం నిస్సద్దం కత్వా, ‘‘కుమారికే, త్వం కుతో ఆగచ్ఛసీ’’తి వుత్తే ‘‘కస్మా న జానామీతి వదేసీ’’తి పుచ్ఛి. భన్తే, తుమ్హే మమ పేసకారగేహతో ఆగతభావం జానాథ, ‘‘కుతో ఆగతాసీ’’తి పుచ్ఛన్తా పన ‘‘కుతో ఆగన్త్వా ఇధ నిబ్బత్తాసీ’’తి పుచ్ఛథ. అహం పన న జానామి ‘‘కుతో చ ఆగన్త్వా ఇధ నిబ్బత్తామ్హీ’’తి. అథస్సా సత్థా ‘‘సాధు సాధు, కుమారికే, మయా పుచ్ఛితపఞ్హోవ తయా విస్సజ్జితో’’తి పఠమం సాధుకారం దత్వా ఉత్తరిమ్పి పుచ్ఛి – ‘‘కత్థ గమిస్ససీతి పున పుట్ఠా కస్మా ‘న జానామీ’తి వదేసీ’’తి? భన్తే, తుమ్హే మం తసరపచ్ఛిం గహేత్వా పేసకారసాలం గచ్ఛన్తిం జానాథ, ‘‘ఇతో గన్త్వా కత్థ నిబ్బత్తిస్ససీ’’తి పుచ్ఛథ. అహఞ్చ ఇతో చుతా న జానామి ‘‘కత్థ గన్త్వా నిబ్బత్తిస్సామీ’’తి. అథస్సా సత్థా ‘‘మయా పుచ్ఛితపఞ్హోయేవ తయా విస్సజ్జితో’’తి దుతియం సాధుకారం దత్వా ఉత్తరిమ్పి పుచ్ఛి – ‘‘అథ కస్మా ‘న జానాసీ’తి పుట్ఠా ‘జానామీ’తి వదేసీ’’తి? ‘‘మరణభావం జానామి, భన్తే, తస్మా ఏవం వదేమీ’’తి. అథస్సా సత్థా ‘‘మయా పుచ్ఛితపఞ్హోయేవ తయా విస్సజ్జితో’’తి తతియం సాధుకారం దత్వా ఉత్తరిమ్పి పుచ్ఛి – ‘‘అథ కస్మా ‘జానాసీ’తి పుట్ఠా ‘న జానామీ’తి వదేసీ’’తి. మమ మరణభావమేవ అహం జానామి, భన్తే, ‘‘రత్తిన్దివపుబ్బణ్హాదీసు పన అసుకకాలే నామ మరిస్సామీ’’తి న జానామి, తస్మా ఏవం వదేమీతి. అథస్సా సత్థా ‘‘మయా పుచ్ఛితపఞ్హోయేవ తయా విస్సజ్జితో’’తి చతుత్థం సాధుకారం దత్వా పరిసం ఆమన్తేత్వా ‘‘ఏత్తకం నామ తుమ్హే ఇమాయ కథితం న జానాథ, కేవలం ఉజ్ఝాయథేవ. యేసఞ్హి పఞ్ఞాచక్ఖు నత్థి, తే అన్ధా ఏవ. యేసం పఞ్ఞాచక్ఖు అత్థి, తే ఏవ చక్ఖుమన్తో’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౭౪. ‘‘అన్ధభూతో అయం లోకో, తనుకేత్థ విపస్సతి;

సకుణో జాలముత్తోవ, అప్పో సగ్గాయ గచ్ఛతీ’’తి.

తత్థ అన్ధభూతో అయం లోకోతి అయం లోకియమహాజనో పఞ్ఞాచక్ఖునో అభావేన అన్ధభూతో. తనుకేత్థాతి తనుకో ఏత్థ, న బహు జనో అనిచ్చాదివసేన విపస్సతి. జాలముత్తోవాతి యథా ఛేకేన సాకుణికేన జాలేన ఓత్థరిత్వా గయ్హమానేసు వట్టకేసు కోచిదేవ జాలతో ముచ్చతి. సేసా అన్తోజాలమేవ పవిసన్తి. తథా మరణజాలేన ఓత్థటేసు సత్తేసు బహూ అపాయగామినో హోన్తి, అప్పో కోచిదేవ సత్తో సగ్గాయ గచ్ఛతి, సుగతిం వా నిబ్బానం వా పాపుణాతీతి అత్థో.

దేసనావసానే కుమారికా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, మహాజనస్సాపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

సాపి తసరపచ్ఛిం గహేత్వా పితు సన్తికం అగమాసి, సోపి నిసిన్నకోవ నిద్దాయి. తస్సా అసల్లక్ఖేత్వావ తసరపచ్ఛిం ఉపనామేన్తియా తసరపచ్ఛి వేమకోటియం పటిహఞ్ఞిత్వా సద్దం కురుమానా పతి. సో పబుజ్ఝిత్వా గహితనిమిత్తేనేవ వేమకోటిం ఆకడ్ఢి. వేమకోటి గన్త్వా తం కుమారికం ఉరే పహరి, సా తత్థేవ కాలం కత్వా తుసితభవనే నిబ్బత్తి. అథస్సా పితా తం ఓలోకేన్తో సకలసరీరేన లోహితమక్ఖితేన పతిత్వా మతం అద్దస. అథస్స మహాసోకో ఉప్పజ్జి. సో ‘‘న మమ సోకం అఞ్ఞో నిబ్బాపేతుం సక్ఖిస్సతీ’’తి రోదన్తో సత్థు సన్తికం గన్త్వా తమత్థం ఆరోచేత్వా, ‘‘భన్తే, సోకం మే నిబ్బాపేథా’’తి ఆహ. సత్థా తం సమస్సాసేత్వా ‘‘మా సోచి, ఉపాసక. అనమతగ్గస్మిఞ్హి సంసారే తవ ఏవమేవ ధీతు మరణకాలే పగ్ఘరితఅస్సు చతున్నం మహాసముద్దానం ఉదకతో అతిరేకతర’’న్తి వత్వా అనమతగ్గకథం కథేసి. సో తనుభూతసోకో సత్థారం పబ్బజ్జం యాచిత్వా లద్ధూపసమ్పదో న చిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణీతి.

పేసకారధీతావత్థు సత్తమం.

౮. తింసభిక్ఖువత్థు

హంసాదిచ్చపథేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో తింస భిక్ఖూ ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి దివసే తింసమత్తా దిసావాసికా భిక్ఖూ సత్థారం ఉపసఙ్కమింసు. ఆనన్దత్థేరో సత్థు వత్తకరణవేలాయ ఆగన్త్వా తే భిక్ఖూ దిస్వా ‘‘సత్థారా ఇమేహి సద్ధిం పటిసన్థారే కతే వత్తం కరిస్సామీ’’తి ద్వారకోట్ఠకే అట్ఠాసి. సత్థాపి తేహి సద్ధిం పటిసన్థారం కత్వా తేసం సారణీయధమ్మం కథేసి. తం సుత్వా తే సబ్బేపి అరహత్తం పత్వా ఉప్పతిత్వా ఆకాసేన అగమింసు. ఆనన్దత్థేరో తేసు చిరాయన్తేసు సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘భన్తే, ఇదానేవ తింసమత్తా భిక్ఖూ ఆగతా, తే కుహి’’న్తి పుచ్ఛి. ‘‘గతా, ఆనన్దా’’తి. ‘‘కతరేన మగ్గేన, భన్తే’’తి? ‘‘ఆకాసేనానన్దా’’తి. ‘‘కిం పన తే, భన్తే, ఖీణాసవా’’తి? ‘‘ఆమానన్ద, మమ సన్తికే ధమ్మం సుత్వా అరహత్తం పత్తా’’తి. తస్మిం పన ఖణే ఆకాసేన హంసా ఆగమింసు. సత్థా ‘‘యస్స ఖో పనానన్ద, చత్తారో ఇద్ధిపాదా సుభావితా, సో హంసా వియ ఆకాసేన గచ్ఛతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౭౫. ‘‘హంసాదిచ్చపథే యన్తి, ఆకాసే యన్తి ఇద్ధియా;

నీయన్తి ధీరా లోకమ్హా, జేత్వా మారం సవాహిని’’న్తి.

తస్సత్థో – ఇమే హంసా ఆదిచ్చపథే ఆకాసే గచ్ఛన్తి. యేసం ఇద్ధిపాదా సుభావితా, తేపి ఆకాసే యన్తి ఇద్ధియా. ధీరా పణ్డితా సవాహినిం మారం జేత్వా ఇమమ్హా వట్టలోకా నీయన్తి, నిబ్బానం పాపుణన్తీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

తింసభిక్ఖువత్థు అట్ఠమం.

౯. చిఞ్చమాణవికావత్థు

ఏకం ధమ్మన్తి ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో చిఞ్చమాణవికం ఆరబ్భ కథేసి.

పఠమబోధియఞ్హి దసబలస్స పుథుభూతేసు సావకేసు అప్పమాణేసు దేవమనుస్సేసు అరియభూమిం ఓక్కన్తేసు పత్థటే గుణసముదయే మహాలాభసక్కారో ఉదపాది. తిత్థియా సూరియుగ్గమనే ఖజ్జోపనకసదిసా అహేసుం హతలాభసక్కారా. తే అన్తరవీథియం ఠత్వా ‘‘కిం సమణో గోతమోవ బుద్ధో, మయమ్పి బుద్ధా, కిం తస్సేవ దిన్నం మహప్ఫలం, అమ్హాకమ్పి దిన్నం మహప్ఫలమేవ, అమ్హాకమ్పి దేథ సక్కరోథా’’తి ఏవం మనుస్సే విఞ్ఞాపేన్తాపి లాభసక్కారం అలభిత్వా రహో సన్నిపతిత్వా ‘‘కేన ను ఖో ఉపాయేన సమణస్స గోతమస్స మనుస్సానం అన్తరే అవణ్ణం ఉప్పాదేత్వా లాభసక్కారం నాసేయ్యామా’’తి చిన్తయింసు.

తదా సావత్థియం చిఞ్చమాణవికా నామేకా పరిబ్బాజికా ఉత్తమరూపధరా సోభగ్గప్పత్తా దేవచ్ఛరా వియ. అస్సా సరీరతో రస్మియో నిచ్ఛరన్తి. అథేకో ఖరమన్తీ ఏవమాహ – ‘‘చిఞ్చమాణవికం పటిచ్చ సమణస్స గోతమస్స అవణ్ణం ఉప్పాదేత్వా లాభసక్కారం నాసేస్సామా’’తి. తే ‘‘అత్థేకో ఉపాయో’’తి సమ్పటిచ్ఛింసు. అథ సా తిత్థియారామం గన్త్వా వన్దిత్వా అట్ఠాసి, తిత్థియా తాయ సద్ధిం న కథేసుం. సా ‘‘కో ను ఖో మే దోసో’’తి యావతతియం ‘‘వన్దామి, అయ్యా’’తి వత్వా, ‘‘అయ్యా, కో ను ఖో మే దోసో, కిం మయా సద్ధిం న కథేథా’’తి ఆహ. ‘‘భగిని, సమణం గోతమం అమ్హే విహేఠయన్తం హతలాభసక్కారే కత్వా విచరన్తం న జానాసీ’’తి? ‘‘న జానామి, అయ్యా, కిం పనేత్థ మయా కత్తబ్బ’’న్తి. ‘‘సచే త్వం, భగిని, అమ్హాకం సుఖమిచ్ఛసి, అత్తానం పటిచ్చ సమణస్స గోతమస్స అవణ్ణం ఉప్పాదేత్వా లాభసక్కారం నాసేహీ’’తి.

సా ‘‘సాధు, అయ్యా, మయ్హంవేసో భారో, మా చిన్తయిత్థా’’తి వత్వా పక్కమిత్వా ఇత్థిమాయాసు కుసలతాయ తతో పట్ఠాయ సావత్థివాసీనం ధమ్మకథం సుత్వా జేతవనా నిక్ఖమనసమయే ఇన్దగోపకవణ్ణం పటం పారుపిత్వా గన్ధమాలాదిహత్థా జేతవనాభిముఖీ గచ్ఛతి. ‘‘ఇమాయ వేలాయ కుహిం గచ్ఛసీ’’తి వుత్తే, ‘‘కిం తుమ్హాకం మమ గమనట్ఠానేనా’’తి వత్వా జేతవనసమీపే తిత్థియారామే వసిత్వా పాతోవ ‘‘అగ్గవన్దనం వన్దిస్సామా’’తి నగరా నిక్ఖమన్తే ఉపాసకజనే జేతవనస్స అన్తోవుట్ఠా వియ హుత్వా నగరం పవిసతి. ‘‘కుహిం వుట్ఠాసీ’’తి వుత్తే, ‘‘కిం తుమ్హాకం మమ వుట్ఠట్ఠానేనా’’తి వత్వా మాసద్ధమాసచ్చయేన పుచ్ఛియమానా జేతవనే సమణేన గోతమేన సద్ధిం ఏకగన్ధకుటియా వుట్ఠామ్హీతి. పుథుజ్జనానం ‘‘సచ్చం ను ఖో ఏతం, నో’’తి కఙ్ఖం ఉప్పాదేత్వా తేమాసచతుమాసచ్చయేన పిలోతికాహి ఉదరం వేఠేత్వా గబ్భినివణ్ణం దస్సేత్వా ఉపరి రత్తపటం పారుపిత్వా ‘‘సమణం గోతమం పటిచ్చ గబ్భో ఉప్పన్నో’’తి అన్ధబాలే సద్దహాపేత్వా అట్ఠనవమాసచ్చయేన ఉదరే దారుమణ్డలికం బన్ధిత్వా ఉపరి పటం పారుపిత్వా హత్థపాదపిట్ఠియో గోహనుకేన కోట్టాపేత్వా ఉస్సదే దస్సేత్వా కిలన్తిన్ద్రియా హుత్వా సాయన్హసమయే తథాగతే అలఙ్కతధమ్మాసనే నిసీదిత్వా ధమ్మం దేసేన్తే ధమ్మసభం గన్త్వా తథాగతస్స పురతో ఠత్వా, ‘‘మహాసమణ, మహాజనస్స తావ ధమ్మం దేసేసి, మధురో తే సద్దో, సమ్ఫుసితం దన్తావరణం. అహం పన తం పటిచ్చ గబ్భం లభిత్వా పరిపుణ్ణగబ్భా జాతా, నేవ మే సూతిఘరం జానాసి, సప్పితేలాదీని సయం అకరోన్తో ఉపట్ఠాకానమ్పి అఞ్ఞతరం కోసలరాజానం వా అనాథపిణ్డికం వా విసాఖం ఉపాసికం వా ‘ఇమిస్సా చిఞ్చమాణవికాయ కత్తబ్బయుత్తకం కరోహీ’తి న వదేసి, అభిరమితుంయేవ జానాసి, గబ్భపరిహారం న జానాసీ’’తి గూథపిణ్డం గహేత్వా చన్దమణ్డలం దూసేతుం వాయమన్తీ వియ పరిసమజ్ఝే తథాగతం అక్కోసి. తథాగతో ధమ్మకథం ఠపేత్వా సీహో వియ అభినదన్తో, ‘‘భగిని, తయా కథితస్స తథభావం వా వితథభావం వా అహమేవ చ త్వఞ్చ జానామా’’తి ఆహ. ‘‘ఆమ, మహాసమణ, తయా చ మయా చ ఞాతభావేనేతం జాత’’న్తి.

తస్మిం ఖణే సక్కస్స ఆసనం ఉణ్హాకారం దస్సేసి. సో ఆవజ్జమానో ‘‘చిఞ్చమాణవికా తథాగతం అభూతేన అక్కోసతీ’’తి ఞత్వా ‘‘ఇదం వత్థుం సోధేస్సామీ’’తి చతూహి దేవపుత్తేహి సద్ధిం ఆగమి. దేవపుత్తా మూసికపోతకా హుత్వా దారుమణ్డలికస్స బన్ధనరజ్జుకే ఏకప్పహారేనేవ ఛిన్దింసు, పారుతపటం వాతో ఉక్ఖిపి, దారుమణ్డలికం పతమానం తస్సా పాదపిట్ఠియం పతి, ఉభో అగ్గపాదా ఛిజ్జింసు. మనుస్సా ‘‘ధీ కాళకణ్ణి, సమ్మాసమ్బుద్ధం అక్కోసీ’’తి సీసే ఖేళం పాతేత్వా లేడ్డుదణ్డాదిహత్తా జేతవనా నీహరింసు. అథస్సా తథాగతస్స చక్ఖుపథం అతిక్కన్తకాలే మహాపథవీ భిజ్జిత్వా వివరమదాసి, అవీచితో అగ్గిజాలా ఉట్ఠహి. సా కులదత్తియం కమ్బలం పారుపమానా వియ గన్త్వా అవీచిమ్హి నిబ్బత్తి. అఞ్ఞతిత్థియానం లాభసక్కారో పరిహాయి, దసబలస్స భియ్యోసోమత్తాయ వడ్ఢి. పునదివసే ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం, ‘‘ఆవుసో, చిఞ్చమాణవికా ఏవం ఉళారగుణం అగ్గదక్ఖిణేయ్యం సమ్మాసమ్బుద్ధం అభూతేన అక్కోసిత్వా మహావినాసం పత్తా’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ, పుబ్బేపి ఏసా మం అభూతేన అక్కోసిత్వా వినాసం పత్తాయేవా’’తి వత్వా –

‘‘నాదట్ఠా పరతో దోసం, అణుం థూలాని సబ్బసో;

ఇస్సరో పణయే దణ్డం, సామం అప్పటివేక్ఖియా’’తి. –

ఇమం ద్వాదసనిపాతే మహాపదుమజాతకం (జా. ౧.౧౨.౧౦౬) విత్థారేత్వా కథేసి –

తదా కిరేసా మహాపదుమకుమారస్స బోధిసత్తస్స మాతు సపత్తీ రఞ్ఞో అగ్గమహేసీ హుత్వా మహాసత్తం అసద్ధమ్మేన నిమన్తేత్వా తస్స మనం అలభిత్వా అత్తనావ అత్తని విప్పకారం కత్వా గిలానాలయం దస్సేత్వా ‘‘తవ పుత్తో మం అనిచ్ఛన్తిం ఇమం విప్పకారం పాపేసీ’’తి రఞ్ఞో ఆరోచేసి. రాజా కుద్ధో మహాసత్తం చోరపపాతే ఖిపి. అథ నం పబ్బతకుచ్ఛియం అధివత్థా దేవతా పటిగ్గహేత్వా నాగరాజస్స ఫణగబ్భే పతిట్ఠపేసి. నాగరాజా తం నాగభవనం నేత్వా ఉపడ్ఢరజ్జేన సమ్మానేసి. సో తత్థ సంవచ్ఛరం వసిత్వా పబ్బజితుకామో హిమవన్తప్పదేసం పత్వా పబ్బజిత్వా ఝానాభిఞ్ఞాయో నిబ్బత్తేసి. అథ నం ఏకో వనచరకో దిస్వా రఞ్ఞో ఆరోచేసి. రాజా తస్స సన్తికం గన్త్వా కతపటిసన్థారో సబ్బం తం పవత్తిం ఞత్వా మహాసత్తం రజ్జేన నిమన్తేత్వా తేన ‘‘మయ్హం రజ్జేన కిచ్చం నత్థి, త్వం పన దస రాజధమ్మే అకోపేత్వా అగతిగమనం పహాయ ధమ్మేన రజ్జం కారేహీ’’తి ఓవదితో ఉట్ఠాయాసనా రోదిత్వా నగరం గచ్ఛన్తో అన్తరామగ్గే అమచ్చే పుచ్ఛి – ‘‘అహం కం నిస్సాయ ఏవం ఆచారసమ్పన్నేన పుత్తేన వియోగం పత్తో’’తి? ‘‘అగ్గమహేసిం నిస్సాయ, దేవా’’తి. రాజా తం ఉద్ధంపాదం గహేత్వా చోరపపాతే ఖిపాపేత్వా నగరం పవిసిత్వా ధమ్మేన రజ్జం కారేసి. తదా మహాపదుమకుమారో సత్థా అహోసి, మాతు సపత్తీ చిఞ్చమాణవికాతి.

సత్థా ఇమమత్థం పకాసేత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, ఏకం ధమ్మఞ్హి సచ్చవచనం పహాయ ముసావాదే పతిట్ఠితానం విస్సట్ఠపరలోకానం అకత్తబ్బపాపకమ్మం నామ నత్థీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౭౬. ‘‘ఏకం ధమ్మం అతీతస్స, ముసావాదిస్స జన్తునో;

వితిణ్ణపరలోకస్స, నత్థి పాపం అకారియ’’న్తి.

తత్థ ఏకం ధమ్మన్తి సచ్చం. ముసావాదిస్సాతి యస్స దససు వచనేసు ఏకమ్పి సచ్చం నత్థి, ఏవరూపస్స ముసావాదినో. వితిణ్ణపరలోకస్సాతి విస్సట్ఠపరలోకస్స. ఏవరూపో హి మనుస్ససమ్పత్తిం దేవసమ్పత్తిం అవసానే నిబ్బానసమ్పత్తిన్తి ఇమా తిస్సోపి సమ్పత్తియో న పస్సతి. నత్థి పాపన్తి తస్స ఏవరూపస్స ఇదం నామ పాపం అకత్తబ్బన్తి నత్థి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

చిఞ్చమాణవికావత్థు నవమం.

౧౦. అసదిసదానవత్థు

న వే కదరియాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అసదిసదానం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి సమయే సత్థా చారికం చరిత్వా పఞ్చసతభిక్ఖుపరివారో జేతవనం పావిసి. రాజా విహారం గన్త్వా సత్థారం నిమన్తేత్వా పునదివసే ఆగన్తుకదానం సజ్జేత్వా ‘‘దానం మే పస్సన్తూ’’తి నాగరే పక్కోసి. నాగరా ఆగన్త్వా రఞ్ఞో దానం దిస్వా పునదివసే సత్థారం నిమన్తేత్వా దానం సజ్జేత్వా ‘‘అమ్హాకమ్పి దానం, దేవో, పస్సతూ’’తి రఞ్ఞో పహిణింసు. రాజా తేసం దానం దిస్వా ‘‘ఇమేహి మమ దానతో ఉత్తరితరం కతం, పున దానం కరిస్సామీ’’తి పునదివసేపి దానం సజ్జేసి. నాగరాపి తం దిస్వా పునదివసే సజ్జయింసు. ఏవం నేవ రాజా నాగరే పరాజేతుం సక్కోతి, న నాగరా రాజానం. అథ ఛట్ఠే వారే నాగరా సతగుణం సహస్సగుణం వడ్ఢేత్వా యథా న సక్కా హోతి ‘‘ఇదం నామ ఇమేసం దానే నత్థీ’’తి వత్తుం, ఏవం దానం సజ్జయింసు. రాజా తం దిస్వా ‘‘సచాహం ఇమేసం దానతో ఉత్తరితరం కాతుం న సక్ఖిస్సామి, కిం మే జీవితేనా’’తి ఉపాయం చిన్తేన్తో నిపజ్జి. అథ నం మల్లికా దేవీ ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘కస్మా, మహారాజ, ఏవం నిపన్నోసి, కేన తే ఇన్ద్రియాని కిలన్తాని వియా’’తి పుచ్ఛి. రాజా ఆహ – ‘‘న దాని త్వం, దేవి, జానాసీ’’తి. ‘‘న జానామి, దేవా’’తి. సో తస్సా తమత్థం ఆరోచేసి.

అథ నం మల్లికా ఆహ – ‘‘దేవ, మా చిన్తయి, కహం తయా పథవిస్సరో రాజా నాగరేహి పరాజియమానో దిట్ఠపుబ్బో వా సుతపుబ్బో వా, అహం తే దానం సంవిదహిస్సామీ’’తి. ఇతిస్స అసదిసదానం సంవిదహితుకామతాయ ఏవం వత్వా, మహారాజ, సాలకల్యాణిపదరేహి పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం అన్తో ఆవట్టే నిసీదనమణ్డపం కారేహి, సేసా బహిఆవట్టే నిసీదిస్సన్తి. పఞ్చ సేతచ్ఛత్తసతాని కారేహి, తాని గహేత్వా పఞ్చసతా హత్థీ పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం మత్థకే ధారయమానా ఠస్సన్తి. అట్ఠ వా దస వా రత్తసువణ్ణనావాయో కారేహి, తా మణ్డపమజ్ఝే భవిస్సన్తి. ద్విన్నం ద్విన్నం భిక్ఖూనం అన్తరే ఏకేకా ఖత్తియధీతా నిసీదిత్వా గన్ధే పిసిస్సతి, ఏకేకా ఖత్తియధీతా బీజనం ఆదాయ ద్వే ద్వే భిక్ఖూ బీజమానా ఠస్సతి, సేసా ఖత్తియధీతరో పిసే పిసే గన్ధే హరిత్వా సువణ్ణనావాసు పక్ఖిపిస్సన్తి, తాసు ఏకచ్చా ఖత్తియధీతరో నీలుప్పలకలాపే గహేత్వా సువణ్ణనావాసు పక్ఖిత్తగన్ధే ఆలోళేత్వా వాసం గాహాపేస్సన్తి. నాగరానఞ్హినేవ ఖత్తియధీతరో అత్థి, న సేతచ్ఛత్తాని, న హత్థినో చ. ఇమేహి కారణేహి నాగరా పరాజిస్సన్తి, ఏవం కరోహి, మహారాజాతి. రాజా ‘‘సాధు, దేవి, కల్యాణం తే కథిత’’న్తి తాయ కథితనియామేన సబ్బం కారేసి. ఏకస్స పన భిక్ఖునో ఏకో హత్థి నప్పహోసి. అథ రాజా మల్లికం ఆహ – ‘‘భద్దే, ఏకస్స భిక్ఖునో ఏకో హత్థి నప్పహోతి, కిం కరిస్సామా’’తి. ‘‘కిం, దేవ, పఞ్చ హత్థిసతాని నత్థీ’’తి? ‘‘అత్థి, దేవి, అవసేసా దుట్ఠహత్థినో, తే భిక్ఖూ దిస్వావ వేరమ్భవాతా వియ చణ్డా హోన్తీ’’తి. ‘‘దేవ, అహం ఏకస్స దుట్ఠహత్థిపోతకస్స ఛత్తం గహేత్వా తిట్ఠనట్ఠానం జానామీ’’తి. ‘‘కత్థ నం ఠపేస్సామా’’తి? ‘‘అయ్యస్స అఙ్గులిమాలస్స సన్తికే’’తి. రాజా తథా కారేసి. హత్థిపోతకో వాలధిం అన్తరసత్థిమ్హి పక్ఖిపిత్వా ఉభో కణ్ణే పాతేత్వా అక్ఖీని నిమిలేత్వా అట్ఠాసి. మహాజనో ‘‘ఏవరూపస్స నామ చణ్డహత్థినో అయమాకారో’’తి హత్థిమేవ ఓలోకేసి.

రాజా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసిత్వా సత్థారం వన్దిత్వా, ‘‘భన్తే, యం ఇమస్మిం దానగ్గే కప్పియభణ్డం వా అకప్పియభణ్డం వా, సబ్బం తం తుమ్హాకమేవ దమ్మీ’’తి ఆహ. తస్మిం పన దానే ఏకదివసేనేవ పరిచ్చత్తం చుద్దసకోటిధనం హోతి. సత్థు పన సేతచ్ఛత్తం నిసీదనపల్లఙ్కో ఆధారకో పాదపీఠికాతి చత్తారి అనగ్ఘానేవ. పున ఏవరూపం కత్వా బుద్ధానం దానం నామ దాతుం సమత్థో నాహోసి, తేనేవ తం ‘‘అసదిసదాన’’న్తి పఞ్ఞాయి. తం కిర సబ్బబుద్ధానం ఏకవారం హోతియేవ, సబ్బేసం పన ఇత్థీయేవ సంవిదహతి. రఞ్ఞో పన కాళో చ జుణ్హో చాతి ద్వే అమచ్చా అహేసుం. తేసు కాళో చిన్తేసి – ‘‘అహో రాజకులస్స పరిహాని, ఏకదివసేనేవ చుద్దసకోటిధనం ఖయం గచ్ఛతి, ఇమే ఇమం దానం భుఞ్జిత్వా గన్త్వా నిపన్నా నిద్దాయిస్సన్తి, అహో నట్ఠం రాజకుల’’న్తి. జుణ్హో చిన్తేసి – ‘‘అహో రఞ్ఞో దానం సుదిన్నం. న హి సక్కా రాజభావే అట్ఠితేన ఏవరూపం దానం దాతుం, సబ్బసత్తానం పత్తిం అదేన్తో నామ నత్థి, అహం పనిదం దానం అనుమోదామీ’’తి.

సత్థు భత్తకిచ్చావసానే రాజా అనుమోదనత్థాయ పత్తం గణ్హి. సత్థా చిన్తేసి – ‘‘రఞ్ఞా మహోఘం పవత్తేన్తేన వియ మహాదానం దిన్నం, అసక్ఖి ను ఖో మహాజనో చిత్తం పసాదేతుం, ఉదాహు నో’’తి. సో తేసం అమచ్చానం చిత్తాచారం ఞత్వా ‘‘సచే రఞ్ఞో దానానుచ్ఛవికం అనుమోదనం కరిస్సామి, కాళస్స ముద్ధా సత్తధా ఫలిస్సతి, జుణ్హో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహిస్సతీ’’తి ఞత్వా కాళే అనుకమ్పం పటిచ్చ ఏవరూపం దానం దత్వా ఠితస్స రఞ్ఞో చతుప్పదికం గాథమేవ వత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం గతో. భిక్ఖూ అఙ్గులిమాలం పుచ్ఛింసు – ‘‘న కిం ను ఖో, ఆవుసో, దుట్ఠహత్థిం ఛత్తం ధారేత్వా ఠితం దిస్వా భాయీ’’తి? ‘‘న భాయిం, ఆవుసో’’తి. తే సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా ఆహంసు – ‘‘అఙ్గులిమాలో, భన్తే, అఞ్ఞం బ్యాకరోసీ’’తి. సత్థా ‘‘న, భిక్ఖవే, అఙ్గులిమాలో భాయతి. ఖీణాసవఉసభానఞ్హి అన్తరే జేట్ఠకఉసభా మమ పుత్తసదిసా భిక్ఖూ న భాయన్తీ’’తి వత్వా బ్రాహ్మణవగ్గే ఇమం గాథమాహ –

‘‘ఉసభం పవరం వీరం, మహేసిం విజితావినం;

అనేజం న్హాతకం బుద్ధం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణ’’న్తి. (ధ. ప. ౪౨౨; సు. ని. ౬౫౧);

రాజాపి దోమనస్సప్పత్తో ‘‘ఏవరూపాయ నామ పరిసాయ దానం దత్వా ఠితస్స మయ్హం అనుచ్ఛవికం అనుమోదనం అకత్వా గాథమేవ వత్వా సత్థా ఉట్ఠాయాసనా గతో. మయా సత్థు అనుచ్ఛవికం దానం అకత్వా అననుచ్ఛవికం కతం భవిస్సతి, కప్పియభణ్డం అదత్వా అకప్పియభణ్డం వా దిన్నం భవిస్సతి, సత్థారా మే కుపితేన భవితబ్బం. ఏవఞ్హి అసదిసదానం నామ, దానానురూపం అనుమోదనం కాతుం వట్టతీ’’తి విహారం గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో మే, భన్తే, దాతబ్బయుత్తకం దానం న దిన్నం, ఉదాహు దానానురూపం కప్పియభణ్డం అదత్వా అకప్పియభణ్డమేవ దిన్న’’న్తి. ‘‘కిమేతం, మహారాజా’’తి? ‘‘న మే తుమ్హేహి దానానుచ్ఛవికా అనుమోదనా కతా’’తి? ‘‘మహారాజ, అనుచ్ఛవికమేవ తే దానం దిన్నం. ఏతఞ్హి అసదిసదానం నామ, ఏకస్స బుద్ధస్స ఏకవారమేవ సక్కా దాతుం, పున ఏవరూపం నామ దానం దుద్దద’’న్తి. ‘‘అథ కస్మా, భన్తే, మే దానానురూపం అనుమోదనం న కరిత్థా’’తి? ‘‘పరిసాయ అసుద్ధత్తా, మహారాజా’’తి. ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, పరిసాయ దోసో’’తి? అథస్స సత్థా ద్విన్నమ్పి అమచ్చానం చిత్తాచారం ఆరోచేత్వా కాళే అనుకమ్పం పటిచ్చ అనుమోదనాయ అకతభావం ఆచిక్ఖి. రాజా ‘‘సచ్చం కిర తే, కాళ, ఏవం చిన్తిత’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సచ్చ’’న్తి వుత్తే ‘‘తవ సన్తకం అగ్గహేత్వా మమ పుత్తదారేహి సద్ధిం మయి అత్తనో సన్తకం దేన్తే తుయ్హం కా పీళా. గచ్ఛ, భో, యం తే మయా దిన్నం, తం దిన్నమేవ హోతు, రట్ఠతో పన మే నిక్ఖమా’’తి తం రట్ఠా నీహరిత్వా జుణ్హం పక్కోసాపేత్వా ‘‘సచ్చం కిర తే ఏవం చిన్తిత’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సచ్చ’’న్తి వుత్తే, ‘‘సాధు, మాతుల, పసన్నోస్మి, త్వం మమ పరిజనం గహేత్వా మయా దిన్ననియామేనేవ సత్త దివసాని దానం దేహీ’’తి సత్తాహం రజ్జం నియ్యాదేత్వా సత్థారం ఆహ – ‘‘పస్సథ, భన్తే, బాలస్స కరణం, మయా ఏవం దిన్నదానే పహారమదాసీ’’తి. సత్థా ‘‘ఆమ, మహారాజ, బాలా నామ పరస్స దానం అనభినన్దిత్వా దుగ్గతిపరాయణా హోన్తి, ధీరా పన పరేసమ్పి దానం అనుమోదిత్వా సగ్గపరాయణా ఏవ హోన్తీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౭౭. ‘‘న వే కదరియా దేవలోకం వజన్తి, బాలా హవే నప్పసంసన్తి దానం;

ధీరో చ దానం అనుమోదమానో, తేనేవ సో హోతి సుఖీ పరత్థా’’తి.

తత్థ కదరియాతి థద్ధమచ్ఛరినో. బాలాతి ఇధలోకపరలోకం అజాననకా. ధీరోతి పణ్డితో. సుఖీ పరత్థాతి తేనేవ సో దానానుమోదనపుఞ్ఞేన పరలోకే దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవమానో సుఖీ హోతీతి.

దేసనావసానే జుణ్హో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తపరిసాయపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసి, జుణ్హోపి సోతాపన్నో హుత్వా సత్తాహం రఞ్ఞా దిన్ననియామేనేవ దానం అదాసీతి.

అసదిసదానవత్థు దసమం.

౧౧. అనాథపిణ్డకపుత్తకాలవత్థు

పథబ్యా ఏకరజ్జేనాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో కాలం నామ అనాథపిణ్డికస్స పుత్తం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర తథావిధస్స సద్ధాసమ్పన్నస్స సేట్ఠినో పుత్తో హుత్వా నేవ సత్థు సన్తికం గన్తుం, న గేహం ఆగతకాలే దట్ఠుం, న ధమ్మం సోతుం, న సఙ్ఘస్స వేయ్యావచ్చం కాతుం ఇచ్ఛతి. పితరా ‘‘మా ఏవం, తాత, కరీ’’తి వుత్తోపి తస్స వచనం న సుణాతి. అథస్స పితా చిన్తేసి – ‘‘అయం ఏవరూపం దిట్ఠిం గహేత్వా విచరన్తో అవీచిపరాయణో భవిస్సతి, న ఖో పనేతం పతిరూపం, యం మయి పస్సన్తే మమ పుత్తో నిరయం గచ్ఛేయ్య. ఇమస్మిం ఖో పన లోకే ధనదానేన అభిజ్జనకసత్తో నామ నత్థి, ధనేన నం భిన్దిస్సామీ’’తి. అథ నం ఆహ – ‘‘తాత, ఉపోసథికో హుత్వా విహారం గన్త్వా ధమ్మం సుత్వా ఏహి, కహాపణసతం తే దస్సామీ’’తి. దస్సథ, తాతాతి. దస్సామి, పుత్తాతి. సో యావతతియం పటిఞ్ఞం గహేత్వా ఉపోసథికో హుత్వా విహారం అగమాసి. ధమ్మస్సవనేన పనస్స కిచ్చం నత్థి, యథాఫాసుకట్ఠానే సయిత్వా పాతోవ గేహం అగమాసి. అథస్స పితా ‘‘పుత్తో మే ఉపోసథికో అహోసి, సీఘమస్స యాగుఆదీని ఆహరథా’’తి వత్వా దాపేసి. సో ‘‘కహాపణే అగ్గహేత్వా న భుఞ్జిస్సామీ’’తి ఆహటాహటం పటిక్ఖిపి. అథస్స పితా పీళం అసహన్తో కహాపణభణ్డం దాపేసి. సో తం హత్థేన గహేత్వావ ఆహారం పరిభుఞ్జి.

అథ నం పునదివసే సేట్ఠి, ‘‘తాత, కహాపణసహస్సం తే దస్సామి, సత్థు పురతో ఠత్వా ఏకం ధమ్మపదం ఉగ్గణ్హిత్వా ఆగచ్ఛేయ్యాసీ’’తి పేసేసి. సోపి విహారం గన్త్వా సత్థు పురతో ఠత్వావ ఏకమేవ పదం ఉగ్గణ్హిత్వా పలాయితుకామో అహోసి. అథస్స సత్థా అసల్లక్ఖణాకారం అకాసి. సో తం పదం అసల్లక్ఖేత్వా ఉపరిపదం ఉగ్గణ్హిస్సామీతి ఠత్వా అస్సోసియేవ. ఉగ్గణ్హిస్సామీతి సుణన్తోవ కిర సక్కచ్చం సుణాతి నామ. ఏవఞ్చ కిర సుణన్తానం ధమ్మో సోతాపత్తిమగ్గాదయో దేతి. సోపి ఉగ్గణ్హిస్సామీతి సుణాతి, సత్థాపిస్స అసల్లక్ఖణాకారం కరోతి. సో ‘‘ఉపరిపదం ఉగ్గణ్హిస్సామీ’’తి ఠత్వా సుణన్తోవ సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాసి.

సో పునదివసే బుద్ధప్పముఖేన భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధింయేవ సావత్థిం పావిసి. మహాసేట్ఠి తం దిస్వా ‘‘అజ్జ మమ పుత్తస్స ఆకారో రుచ్చతీ’’తి చిన్తేసి. తస్సపి ఏతదహోసి – ‘‘అహో వత మే పితా అజ్జ సత్థు సన్తికే కహాపణే న దదేయ్య, కహాపణకారణా మయ్హం ఉపోసథికభావం పటిచ్ఛాదేయ్యా’’తి. సత్థా పనస్స హియ్యోవ కహాపణస్స కారణా ఉపోసథికభావం అఞ్ఞాసి. మహాసేట్ఠి, బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స యాగుం దాపేత్వా పుత్తస్సపి దాపేసి. సో నిసీదిత్వా తుణ్హీభూతోవ యాగుం పివి, ఖాదనీయం ఖాది, భత్తం భుఞ్జి. మహాసేట్ఠి సత్థు భత్తకిచ్చావసానే పుత్తస్స పురతో సహస్సభణ్డికం ఠపాపేత్వా, ‘‘తాత, మయా తే ‘సహస్సం దస్సామీ’తి వత్వా ఉపోసథం సమాదాపేత్వా విహారం పహితో. ఇదం తే సహస్స’’న్తి ఆహ. సో సత్థు పురతో కహాపణే దియ్యమానే దిస్వా లజ్జన్తో ‘‘అలం మే కహాపణేహీ’’తి వత్వా, ‘‘గణ్హ, తాతా’’తి వుచ్చమానోపి న గణ్హి. అథస్స పితా సత్థారం వన్దిత్వా, ‘‘భన్తే, అజ్జ మే పుత్తస్స ఆకారో రుచ్చతీ’’తి వత్వా ‘‘కిం, మహాసేట్ఠీ’’తి వుత్తే ‘‘మయా ఏస పురిమదివసే ‘కహాపణసతం తే దస్సామీ’తి వత్వా విహారం పేసితో. పునదివసే కహాపణే అగ్గహేత్వా భుఞ్జితుం న ఇచ్ఛి, అజ్జ పన దియ్యమానేపి కహాపణే న ఇచ్ఛతీ’’తి ఆహ. సత్థా ‘‘ఆమ, మహాసేట్ఠి, అజ్జ తవ పుత్తస్స చక్కవత్తిసమ్పత్తితోపి దేవలోకబ్రహ్మలోకసమ్పత్తీహిపి సోతాపత్తిఫలమేవ వర’’న్తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౭౮. ‘‘పథబ్యా ఏకరజ్జేన, సగ్గస్స గమనేన వా;

సబ్బలోకాధిపచ్చేన, సోతాపత్తిఫలం వర’’న్తి.

తత్థ పథబ్యా ఏకరజ్జేనాతి చక్కవత్తిరజ్జేన. సగ్గస్స గమనేన వాతి ఛబ్బీసతివిధస్స సగ్గస్స అధిగమనేన. సబ్బలోకాధిపచ్చేనాతి న ఏకస్మిం ఏత్తకే లోకే నాగసుపణ్ణవేమానికపేతేహి సద్ధిం, సబ్బస్మిం లోకే ఆధిపచ్చేన. సోతాపత్తిఫలం వరన్తి యస్మా ఏత్తకే ఠానే రజ్జం కారేత్వాపి నిరయాదీహి అముత్తోవ హోతి, సోతాపన్నో పన పిహితాపాయద్వారో హుత్వా సబ్బదుబ్బలోపి అట్ఠమే భవే న నిబ్బత్తతి, తస్మా సోతాపత్తిఫలమేవ వరం ఉత్తమన్తి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

అనాథపిణ్డకపుత్తకాలవత్థు ఏకాదసమం.

లోకవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

తేరసమో వగ్గో.