౭. పేసకారధీతావత్థు

అన్ధభూతోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా అగ్గాళవే చేతియే విహరన్తో ఏకం పేసకారధీతరం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకదివసఞ్హి ఆళవివాసినో సత్థరి ఆళవిం సమ్పత్తే నిమన్తేత్వా దానం అదంసు. సత్థా భత్తకిచ్చావసానే అనుమోదనం కరోన్తో ‘‘అద్ధువం మే జీవితం, ధువం మే మరణం, అవస్సం మయా మరితబ్బమేవ, మరణపరియోసానం మే జీవితం, జీవితమేవ అనియతం, మరణం నియతన్తి ఏవం మరణస్సతిం భావేథ. యేసఞ్హి మరణస్సతి అభావితా, తే పచ్ఛిమే కాలే ఆసీవిసం దిస్వా భీతఅదణ్డపురిసో వియ సన్తాసప్పత్తా భేరవరవం రవన్తా కాలం కరోన్తి. యేసం పన మరణస్సతి భావితా, తే దూరతోవ ఆసీవిసం దిస్వా దణ్డకేన గహేత్వా ఛడ్డేత్వా ఠితపురిసో వియ పచ్ఛిమే కాలే న సన్తసన్తి, తస్మా మరణస్సతి భావేతబ్బా’’తి ఆహ. తం ధమ్మదేసనం సుత్వా అవసేసజనా సకిచ్చప్పసుతావ అహేసుం. ఏకా పన సోళసవస్సుద్దేసికా పేసకారధీతా ‘‘అహో బుద్ధానం కథా నామ అచ్ఛరియా, మయా పన మరణస్సతిం భావేతుం వట్టతీ’’తి రత్తిన్దివం మరణస్సతిమేవ భావేసి. సత్థాపి తతో నిక్ఖమిత్వా జేతవనం అగమాసి. సాపి కుమారికా తీణి వస్సాని మరణస్సతిం భావేసియేవ.

అథేకదివసం సత్థా పచ్చూససమయే లోకం ఓలోకేన్తో తం కుమారికం అత్తనో ఞాణజాలస్స అన్తోపవిట్ఠం దిస్వా ‘‘కిం ను ఖో భవిస్సతీ’’తి ఉపధారేన్తో ‘‘ఇమాయ కుమారికాయ మమ ధమ్మదేసనాయ సుతదివసతో పట్ఠాయ తీణి వస్సాని మరణస్సతి భావితా, ఇదానాహం తత్థ గన్త్వా ఇమం కుమారికం చత్తారో పఞ్హే పుచ్ఛిత్వా తాయ విస్సజ్జేన్తియా చతూసు ఠానేసు సాధుకారం దత్వా ఇమం గాథం భాసిస్సామి. సా గాథావసానే సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహిస్సతి, తం నిస్సాయ మహాజనస్సాపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా భవిస్సతీ’’తి ఞత్వా పఞ్చసతభిక్ఖుపరివారో జేతవనా నిక్ఖమిత్వా అనుపుబ్బేన అగ్గాళవవిహారం అగమాసి. ఆళవివాసినో ‘‘సత్థా ఆగతో’’తి సుత్వా తం విహారం గన్త్వా నిమన్తయింసు. తదా సాపి కుమారికా సత్థు ఆగమనం సుత్వా ‘‘ఆగతో కిర మయ్హం పితా, సామి, ఆచరియో పుణ్ణచన్దముఖో మహాగోతమబుద్ధో’’తి తుట్ఠమానసా ‘‘ఇతో మే తిణ్ణం సంవచ్ఛరానం మత్థకే సువణ్ణవణ్ణో సత్థా దిట్ఠపుబ్బో, ఇదానిస్స సువణ్ణవణ్ణం సరీరం దట్ఠుం మధురోజఞ్చ వరధమ్మం సోతుం లభిస్సామీ’’తి చిన్తేసి. పితా పనస్సా సాలం గచ్ఛన్తో ఆహ – ‘‘అమ్మ, పరసన్తకో మే సాటకో ఆరోపితో, తస్స విదత్థిమత్తం అనిట్ఠితం, తం అజ్జ నిట్ఠాపేస్సామి, సీఘం మే తసరం వట్టేత్వా ఆహరేయ్యాసీ’’తి. సా చిన్తేసి – ‘‘అహం సత్థు ధమ్మం సోతుకామా, పితా చ మం ఏవం ఆహ. కిం ను ఖో సత్థు ధమ్మం సుణామి, ఉదాహు పితు తసరం వట్టేత్వా హరామీ’’తి? అథస్సా ఏతదహోసి ‘‘పితా మం తసరే అనాహరియమానే పోథేయ్యపి పహరేయ్యపి, తస్మా తసరం వట్టేత్వా తస్స దత్వా పచ్ఛా ధమ్మం సోస్సామీ’’తి పీఠకే నిసీదిత్వా తసరం వట్టేసి.

ఆళవివాసినోపి సత్థారం పరివిసిత్వా పత్తం గహేత్వా అనుమోదనత్థాయ అట్ఠంసు. సత్థా ‘‘యమహం కులధీతరం నిస్సాయ తింసయోజనమగ్గం ఆగతో, సా అజ్జాపి ఓకాసం న లభతి. తాయ ఓకాసే లద్ధే అనుమోదనం కరిస్సామీ’’తి తుణ్హీభూతో అహోసి. ఏవం తుణ్హీభూతమ్పి సత్థారం సదేవకే లోకే కోచి కిఞ్చి వత్తుం న విసహతి. సాపి ఖో కుమారికా తసరం వట్టేత్వా పచ్ఛియం ఠపేత్వా పితు సన్తికం గచ్ఛమానా పరిసపరియన్తే ఠత్వా సత్థారం ఓలోకయమానావ అట్ఠాసి. సత్థాపి గీవం ఉక్ఖిపిత్వా తం ఓలోకేసి. సా ఓలోకితాకారేనేవ అఞ్ఞాసి – ‘‘సత్థా ఏవరూపాయ పరిసాయ మజ్ఝే నిసీదిత్వావ మం ఓలోకేన్తో మమాగమనం పచ్చాసీసతి, అత్తనో సన్తికం ఆగమనమేవ పచ్చాసీసతీ’’తి. సా తసరపచ్ఛిం ఠపేత్వా సత్థు సన్తికం అగమాసి. కస్మా పన నం సత్థా ఓలోకేసీతి? ఏవం కిరస్స అహోసి ‘‘ఏసా ఏత్తోవ గచ్ఛమానా పుథుజ్జనకాలకిరియం కత్వా అనియతగతికా భవిస్సతి, మమ సన్తికం ఆగన్త్వా గచ్ఛమానా సోతాపత్తిఫలం పత్వా నియతగతికా హుత్వా తుసితవిమానే నిబ్బత్తిస్సతీ’’తి. తస్సా కిర తం దివసం మరణతో ముత్తి నామ నత్థి. సా ఓలోకితసఞ్ఞాణేనేవ సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా ఛబ్బణ్ణరంసీనం అన్తరం పవిసిత్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. తథారూపాయ పరిసాయ మజ్ఝే నిసీదిత్వా తుణ్హీభూతం సత్థారం వన్దిత్వా ఠితక్ఖణేయేవ తం ఆహ – ‘‘కుమారికే, కుతో ఆగచ్ఛసీ’’తి? ‘‘న జానామి, భన్తే’’తి. ‘‘కత్థ గమిస్ససీ’’తి? ‘‘న జానామి, భన్తే’’తి. ‘‘న జానాసీ’’తి? ‘‘జానామి, భన్తే’’తి. ‘‘జానాసీ’’తి? ‘‘న జానామి, భన్తే’’తి. ఇతి నం సత్థా చత్తారో పఞ్హే పుచ్ఛి. మహాజనో ఉజ్ఝాయి – ‘‘అమ్భో, పస్సథ, అయం పేసకారధీతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన సద్ధిం ఇచ్ఛితిచ్ఛితం కథేసి, నను నామ ఇమాయ ‘కుతో ఆగచ్ఛసీ’తి వుత్తే ‘పేసకారగేహతో’తి వత్తబ్బం. ‘కహం గచ్ఛసీ’తి వుత్తే ‘పేసకారసాల’న్తి వత్తబ్బం సియా’’తి.

సత్థా మహాజనం నిస్సద్దం కత్వా, ‘‘కుమారికే, త్వం కుతో ఆగచ్ఛసీ’’తి వుత్తే ‘‘కస్మా న జానామీతి వదేసీ’’తి పుచ్ఛి. భన్తే, తుమ్హే మమ పేసకారగేహతో ఆగతభావం జానాథ, ‘‘కుతో ఆగతాసీ’’తి పుచ్ఛన్తా పన ‘‘కుతో ఆగన్త్వా ఇధ నిబ్బత్తాసీ’’తి పుచ్ఛథ. అహం పన న జానామి ‘‘కుతో చ ఆగన్త్వా ఇధ నిబ్బత్తామ్హీ’’తి. అథస్సా సత్థా ‘‘సాధు సాధు, కుమారికే, మయా పుచ్ఛితపఞ్హోవ తయా విస్సజ్జితో’’తి పఠమం సాధుకారం దత్వా ఉత్తరిమ్పి పుచ్ఛి – ‘‘కత్థ గమిస్ససీతి పున పుట్ఠా కస్మా ‘న జానామీ’తి వదేసీ’’తి? భన్తే, తుమ్హే మం తసరపచ్ఛిం గహేత్వా పేసకారసాలం గచ్ఛన్తిం జానాథ, ‘‘ఇతో గన్త్వా కత్థ నిబ్బత్తిస్ససీ’’తి పుచ్ఛథ. అహఞ్చ ఇతో చుతా న జానామి ‘‘కత్థ గన్త్వా నిబ్బత్తిస్సామీ’’తి. అథస్సా సత్థా ‘‘మయా పుచ్ఛితపఞ్హోయేవ తయా విస్సజ్జితో’’తి దుతియం సాధుకారం దత్వా ఉత్తరిమ్పి పుచ్ఛి – ‘‘అథ కస్మా ‘న జానాసీ’తి పుట్ఠా ‘జానామీ’తి వదేసీ’’తి? ‘‘మరణభావం జానామి, భన్తే, తస్మా ఏవం వదేమీ’’తి. అథస్సా సత్థా ‘‘మయా పుచ్ఛితపఞ్హోయేవ తయా విస్సజ్జితో’’తి తతియం సాధుకారం దత్వా ఉత్తరిమ్పి పుచ్ఛి – ‘‘అథ కస్మా ‘జానాసీ’తి పుట్ఠా ‘న జానామీ’తి వదేసీ’’తి. మమ మరణభావమేవ అహం జానామి, భన్తే, ‘‘రత్తిన్దివపుబ్బణ్హాదీసు పన అసుకకాలే నామ మరిస్సామీ’’తి న జానామి, తస్మా ఏవం వదేమీతి. అథస్సా సత్థా ‘‘మయా పుచ్ఛితపఞ్హోయేవ తయా విస్సజ్జితో’’తి చతుత్థం సాధుకారం దత్వా పరిసం ఆమన్తేత్వా ‘‘ఏత్తకం నామ తుమ్హే ఇమాయ కథితం న జానాథ, కేవలం ఉజ్ఝాయథేవ. యేసఞ్హి పఞ్ఞాచక్ఖు నత్థి, తే అన్ధా ఏవ. యేసం పఞ్ఞాచక్ఖు అత్థి, తే ఏవ చక్ఖుమన్తో’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౭౪. ‘‘అన్ధభూతో అయం లోకో, తనుకేత్థ విపస్సతి;

సకుణో జాలముత్తోవ, అప్పో సగ్గాయ గచ్ఛతీ’’తి.

తత్థ అన్ధభూతో అయం లోకోతి అయం లోకియమహాజనో పఞ్ఞాచక్ఖునో అభావేన అన్ధభూతో. తనుకేత్థాతి తనుకో ఏత్థ, న బహు జనో అనిచ్చాదివసేన విపస్సతి. జాలముత్తోవాతి యథా ఛేకేన సాకుణికేన జాలేన ఓత్థరిత్వా గయ్హమానేసు వట్టకేసు కోచిదేవ జాలతో ముచ్చతి. సేసా అన్తోజాలమేవ పవిసన్తి. తథా మరణజాలేన ఓత్థటేసు సత్తేసు బహూ అపాయగామినో హోన్తి, అప్పో కోచిదేవ సత్తో సగ్గాయ గచ్ఛతి, సుగతిం వా నిబ్బానం వా పాపుణాతీతి అత్థో.

దేసనావసానే కుమారికా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, మహాజనస్సాపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

సాపి తసరపచ్ఛిం గహేత్వా పితు సన్తికం అగమాసి, సోపి నిసిన్నకోవ నిద్దాయి. తస్సా అసల్లక్ఖేత్వావ తసరపచ్ఛిం ఉపనామేన్తియా తసరపచ్ఛి వేమకోటియం పటిహఞ్ఞిత్వా సద్దం కురుమానా పతి. సో పబుజ్ఝిత్వా గహితనిమిత్తేనేవ వేమకోటిం ఆకడ్ఢి. వేమకోటి గన్త్వా తం కుమారికం ఉరే పహరి, సా తత్థేవ కాలం కత్వా తుసితభవనే నిబ్బత్తి. అథస్సా పితా తం ఓలోకేన్తో సకలసరీరేన లోహితమక్ఖితేన పతిత్వా మతం అద్దస. అథస్స మహాసోకో ఉప్పజ్జి. సో ‘‘న మమ సోకం అఞ్ఞో నిబ్బాపేతుం సక్ఖిస్సతీ’’తి రోదన్తో సత్థు సన్తికం గన్త్వా తమత్థం ఆరోచేత్వా, ‘‘భన్తే, సోకం మే నిబ్బాపేథా’’తి ఆహ. సత్థా తం సమస్సాసేత్వా ‘‘మా సోచి, ఉపాసక. అనమతగ్గస్మిఞ్హి సంసారే తవ ఏవమేవ ధీతు మరణకాలే పగ్ఘరితఅస్సు చతున్నం మహాసముద్దానం ఉదకతో అతిరేకతర’’న్తి వత్వా అనమతగ్గకథం కథేసి. సో తనుభూతసోకో సత్థారం పబ్బజ్జం యాచిత్వా లద్ధూపసమ్పదో న చిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణీతి.

పేసకారధీతావత్థు సత్తమం.