౬. మల్లికాదేవీవత్థు

జీరన్తి వేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో మల్లికం దేవిం ఆరబ్భ కథేసి.

సా కిర ఏకదివసం న్హానకోట్ఠకం పవిట్ఠా ముఖం ధోవిత్వా ఓనతసరీరా జఙ్ఘం ధోవితుం ఆరభి. తాయ చ సద్ధింయేవ పవిట్ఠో ఏకో వల్లభసునఖో అత్థి. సో తం తథా ఓనతం దిస్వా అసద్ధమ్మసన్థవం కాతుం ఆరభి. సా ఫస్సం సాదియన్తీ అట్ఠాసి. రాజాపి ఉపరిపాసాదే వాతపానేన ఓలోకేన్తో తం దిస్వా తతో ఆగతకాలే ‘‘నస్స, వసలి, కస్మా ఏవరూపమకాసీ’’తి ఆహ. కిం మయా కతం, దేవాతి. సునఖేన సద్ధిం సన్థవోతి. నత్థేతం, దేవాతి. మయా సామం దిట్ఠం, నాహం తవ సద్దహిస్సామి, నస్స, వసలీతి. ‘‘మహారాజ, యో కోచి ఇమం కోట్ఠకం పవిట్ఠో ఇమినా వాతపానేన ఓలోకేన్తస్స ఏకోవ ద్విధా పఞ్ఞాయతీ’’తి అభూతం కథేసి. దేవ, సచే మే సద్దహసి, ఏతం కోట్ఠకం పవిస, అహం తం ఇమినా వాతపానేన ఓలోకేస్సామీతి. రాజా మూళ్హధాతుకో తస్సా వచనం సద్దహిత్వా కోట్ఠకం పావిసి. సాపి ఖో దేవీ వాతపానే ఠత్వా ఓలోకేన్తీ ‘‘అన్ధబాల, మహారాజ, కిం నామేతం, అజికాయ సద్ధిం సన్థవం కరోసీ’’తి ఆహ. ‘‘నాహం, భద్దే, ఏవరూపం కరోమీ’’తి చ వుత్తేపి ‘‘మయా సామం దిట్ఠం, నాహం తవ సద్దహిస్సామీ’’తి ఆహ.

తం సుత్వా రాజా ‘‘అద్ధా ఇమం కోట్ఠకం పవిట్ఠో ఏకోవ ద్విధా పఞ్ఞాయతీ’’తి సద్దహి. మల్లికా చిన్తేసి – ‘‘అయం రాజా అన్ధబాలతాయ మయా వఞ్చితో, పాపం మే కతం, అయఞ్చ మే అభూతేన అబ్భాచిక్ఖితో, ఇదం మే కమ్మం సత్థాపి జానిస్సతి, ద్వే అగ్గసావకాపి అసీతి మహాసావకాపి జానిస్సన్తి, అహో వత మే భారియం కమ్మం కత’’న్తి. అయం కిర రఞ్ఞో అసదిసదానే సహాయికా అహోసి. తత్థ చ ఏకదివసం కతపరిచ్చాగో ధనస్స చుద్దసకోటిఅగ్ఘనకో అహోసి. తథాగతస్స సేతచ్ఛత్తం నిసీదనపల్లఙ్కో ఆధారకో పాదపీఠన్తి ఇమాని పన చత్తారి అనగ్ఘానేవ అహేసుం. సా మరణకాలే ఏవరూపం మహాపరిచ్చాగం నానుస్సరిత్వా తదేవ పాపకమ్మం అనుస్సరన్తీ కాలం కత్వా అవీచిమ్హి నిబ్బత్తి. రఞ్ఞో పన సా అతివియ పియా అహోసి. సో బలవసోకాభిభూతో తస్సా సరీరకిచ్చం కారేత్వా ‘‘నిబ్బత్తట్ఠానమస్సా పుచ్ఛిస్సామీ’’తి సత్థు సన్తికం అగమాసి. సత్థా యథా సో ఆగతకారణం న సరతి, తథా అకాసి. సో సత్థు సన్తికే సారణీయధమ్మకథం సుత్వా గేహం పవిట్ఠకాలే సరిత్వా ‘‘అహం భణే మల్లికాయ నిబ్బత్తట్ఠానం పుచ్ఛిస్సామీతి సత్థు సన్తికం గన్త్వా పముట్ఠో, స్వే పున పుచ్ఛిస్సామీ’’తి పునదివసేపి అగమాసి. సత్థాపి పటిపాటియా సత్త దివసాని యథా సో న సరతి, తథా అకాసి. సాపి సత్తాహమేవ నిరయే పచ్చిత్వా అట్ఠమే దివసే తతో చుతా తుసితభవనే నిబ్బత్తి. కస్మా పనస్స సత్థా అసరణభావం అకాసీతి? సా కిర తస్స అతివియ పియా అహోసి మనాపా, తస్మా తస్సా నిరయే నిబ్బత్తభావం సుత్వా ‘‘సచే ఏవరూపా సద్ధాసమ్పన్నా నిరయే నిబ్బత్తా, దానం దత్వా కిం కరిస్సామీ’’తి మిచ్ఛాదిట్ఠిం గహేత్వా పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం గేహే పవత్తం నిచ్చభత్తం హరాపేత్వా నిరయే నిబ్బత్తేయ్య, తేనస్స సత్థా సత్తాహం అసరణభావం కత్వా అట్ఠమే దివసే పిణ్డాయ చరన్తో సయమేవ రాజకులద్వారం అగమాసి.

రాజా ‘‘సత్థా ఆగతో’’తి సుత్వా నిక్ఖమిత్వా పత్తం ఆదాయ పాసాదం అభిరుహితుం ఆరభి. సత్థా పన రథసాలాయ నిసీదితుం ఆకారం దస్సేసి. రాజా సత్థారం తత్థేవ నిసీదాపేత్వా యాగుఖజ్జకేన పటిమానేత్వా వన్దిత్వా నిసిన్నోవ అహం, భన్తే, మల్లికాయ దేవియా నిబ్బత్తట్ఠానం పుచ్ఛిస్సామీతి గన్త్వా పముట్ఠో, కత్థ ను ఖో సా, భన్తే, నిబ్బత్తాతి. తుసితభవనే, మహారాజాతి, భన్తే, తాయ తుసితభవనే అనిబ్బత్తన్తియా కో అఞ్ఞో నిబ్బత్తిస్సతి, భన్తే, నత్థి తాయ సదిసా ఇత్థీ. తస్సా హి నిసిన్నట్ఠానాదీసు ‘‘స్వే తథాగతస్స ఇదం దస్సామి, ఇదం కరిస్సామీ’’తి దానసంవిధానం ఠపేత్వా అఞ్ఞం కిచ్చమేవ నత్థి, భన్తే, తస్సా పరలోకం గతకాలతో పట్ఠాయ సరీరం మే న వహతీతి. అథ నం సత్థా ‘‘మా చిన్తయి, మహారాజ, సబ్బేసం ధువధమ్మో అయ’’న్తి వత్వా ‘‘అయం, మహారాజ, రథో కస్సా’’తి పుచ్ఛి. తం సుత్వా రాజా సిరస్మిం అఞ్జలిం పతిట్ఠాపేత్వా ‘‘పితామహస్స మే, భన్తే’’తి ఆహ. ‘‘అయం కస్సా’’తి? ‘‘పితు మే, భన్తే’’తి. ‘‘అయం పన రథో కస్సా’’తి? ‘‘మమ, భన్తే’’తి. ఏవం వుత్తే సత్థా, ‘‘మహారాజ, తవ పితామహస్స రథో తేనేవాకారేన తవ పితు రథం న పాపుణి, తవ పితు రథో తవ రథం న పాపుణి, ఏవరూపస్స నామ కట్ఠకలిఙ్గరస్సాపి జరా ఆగచ్ఛతి, కిమఙ్గం పన అత్తభావస్స. మహారాజ, సప్పురిసధమ్మస్సేవ హి జరా నత్థి, సత్తా పన అజీరకా నామ నత్థీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౫౧. ‘‘జీరన్తి వే రాజరథా సుచిత్తా,

అథో సరీరమ్పి జరం ఉపేతి;

సతఞ్చ ధమ్మో న జరం ఉపేతి,

సన్తో హవే సబ్భి పవేదయన్తీ’’తి.

తత్థ వేతి నిపాతో. సుచిత్తాతి సత్తహి రతనేహి అపరేహి చ రథాలఙ్కారేహి సుట్ఠు చిత్తితా రాజూనం రథాపి జీరన్తి. సరీరమ్పీతి న కేవలం రథా ఏవ, ఇదం సుప్పటిజగ్గితం సరీరమ్పి ఖణ్డిచ్చాదీని పాపుణన్తం జరం ఉపేతి. సతఞ్చాతి బుద్ధాదీనం పన సన్తానం నవవిధో లోకుత్తరధమ్మో చ కిఞ్చి ఉపఘాతం న ఉపేతీతి న జరం ఉపేతి నామ. పవేదయన్తీతి ఏవం సన్తో బుద్ధాదయో సబ్భి పణ్డితేహి సద్ధిం కథేన్తీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

మల్లికాదేవీవత్థు ఛట్ఠం.