౫. జనపదకల్యాణీ రూపనన్దాథేరీవత్థు

అట్ఠీనం నగరం కతన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో జనపదకల్యాణిం రూపనన్దాథేరిం ఆరబ్భ కథేసి.

సా కిర ఏకదివసం చిన్తేసి – ‘‘మయ్హం జేట్ఠభాతికో రజ్జసిరిం పహాయ పబ్బజిత్వా లోకే అగ్గపుగ్గలో బుద్ధో జాతో, పుత్తోపిస్స రాహులకుమారో పబ్బజితో, భత్తాపి మే పబ్బజితో, మాతాపి మే పబ్బజితా, అహమ్పి ఏత్తకే ఞాతిజనే పబ్బజితే గేహే కిం కరిస్సామి, పబ్బజిస్సామా’’తి. సా భిక్ఖునుపస్సయం గన్త్వా పబ్బజి ఞాతిసినేహేనేవ, నో సద్ధాయ, అభిరూపతాయ పన రూపనన్దాతి పఞ్ఞాయి. ‘‘సత్థా కిర ‘రూపం అనిచ్చం దుక్ఖం అనత్తా, వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం అనిచ్చం దుక్ఖం అనత్తా’తి వదేతీ’’తి సుత్వా సా ఏవం దస్సనీయే పాసాదికే మమపి రూపే దోసం కథేయ్యాతి సత్థు సమ్ముఖీభావం న గచ్ఛతి. సావత్థివాసినో పాతోవ దానం దత్వా సమాదిన్నుపోసథా సుద్ధుత్తరాసఙ్గా గన్ధమాలాదిహత్థా సాయన్హసమయే జేతవనే సన్నిపతిత్వా ధమ్మం సుణన్తి. భిక్ఖునిసఙ్ఘోపి సత్థు ధమ్మదేసనాయ ఉప్పన్నచ్ఛన్దో విహారం గన్త్వా ధమ్మం సుణాతి. ధమ్మం సుత్వా నగరం పవిసన్తో సత్థు గుణకథం కథేన్తోవ పవిసతి.

చతుప్పమాణికే హి లోకసన్నివాసే అప్పకావ తే సత్తా, యేసం తథాగతం పస్సన్తానం పసాదో న ఉప్పజ్జతి. రూపప్పమాణికాపి హి తథాగతస్స లక్ఖణానుబ్యఞ్జనపటిమణ్డితం సువణ్ణవణ్ణం సరీరం దిస్వా పసీదన్తి, ఘోసప్పమాణికాపి అనేకాని జాతిసతాని నిస్సాయ పవత్తం సత్థు గుణఘోసఞ్చేవ అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ధమ్మదేసనాఘోసఞ్చ సుత్వా పసీదన్తి, లూఖప్పమాణికాపిస్స చీవరాదిలూఖతం పటిచ్చ పసీదన్తి, ధమ్మప్పమాణికాపి ‘‘ఏవరూపం దసబలస్స సీలం, ఏవరూపో సమాధి, ఏవరూపా పఞ్ఞా, భగవా సీలాదీహి గుణేహి అసమో అప్పటిపుగ్గలో’’తి పసీదన్తి. తేసం తథాగతస్స గుణం కథేన్తానం ముఖం నప్పహోతి. రూపనన్దా భిక్ఖునీనఞ్చేవ ఉపాసికానఞ్చ సన్తికా తథాగతస్స గుణకథం సుత్వా చిన్తేసి – ‘‘అతివియ మే భాతికస్స వణ్ణం కథేన్తియేవ. ఏకదివసమ్పి మే రూపే దోసం కథేన్తో కిత్తకం కథేస్సతి. యంనూనాహం భిక్ఖునీహి సద్ధిం గన్త్వా అత్తానం అదస్సేత్వావ తథాగతం పస్సిత్వా ధమ్మమస్స సుణిత్వా ఆగచ్ఛేయ్య’’న్తి. సా ‘‘అహమ్పి అజ్జ ధమ్మస్సవనం గమిస్సామీ’’తి భిక్ఖునీనం ఆరోచేసి.

భిక్ఖునియో ‘‘చిరస్సం వత రూపనన్దాయ సత్థు ఉపట్ఠానం గన్తుకామతా ఉప్పన్నా, అజ్జ సత్థా ఇమం నిస్సాయ విచిత్రధమ్మదేసనం నానానయం దేసేస్సతీ’’తి తుట్ఠమానసా తం ఆదాయ నిక్ఖమింసు. సా నిక్ఖన్తకాలతో పట్ఠాయ ‘‘అహం అత్తానం నేవ దస్సేస్సామీ’’తి చిన్తేసి. సత్థా ‘‘అజ్జ రూపనన్దా మయ్హం ఉపట్ఠానం ఆగమిస్సతి, కీదిసీ ను ఖో తస్సా ధమ్మదేసనా సప్పాయా’’తి చిన్తేత్వా ‘‘రూపగరుకా ఏసా అత్తభావే బలవసినేహా, కణ్టకేన కణ్టకుద్ధరణం వియ రూపేనేవస్సా రూపమదనిమ్మదనం సప్పాయ’’న్తి సన్నిట్ఠానం కత్వా తస్సా విహారం పవిసనసమయే ఏకం పన అభిరూపం ఇత్థిం సోళసవస్సుద్దేసికం రత్తవత్థనివత్థం సబ్బాభరణపటిమణ్డితం బీజనిం గహేత్వా అత్తనో సన్తికే ఠత్వా బీజయమానం ఇద్ధిబలేన అభినిమ్మిని. తం ఖో పన ఇత్థిం సత్థా చేవ పస్సతి రూపనన్దా చ. సా భిక్ఖునీహి సద్ధిం విహారం పవిసిత్వా భిక్ఖునీనం పిట్ఠిపస్సే ఠత్వా పఞ్చపతిట్ఠితేన సత్థారం వన్దిత్వా భిక్ఖునీనం అన్తరే నిసిన్నా పాదన్తతో పట్ఠాయ సత్థారం ఓలోకేన్తీ లక్ఖణవిచిత్తం అనుబ్యఞ్జనసముజ్జలం బ్యామప్పభాపరిక్ఖిత్తం సత్థు సరీరం దిస్వా పుణ్ణచన్దసస్సిరికం ముఖం ఓలోకేన్తీ సమీపే ఠితం ఇత్థిరూపం అద్దస. సా తం ఓలోకేత్వా అత్తభావం ఓలోకేన్తీ సువణ్ణరాజహంసియా పురతో కాకీసదిసం అత్తానం అవమఞ్ఞి. ఇద్ధిమయరూపం దిట్ఠకాలతో పట్ఠాయేవ హి తస్సా అక్ఖీని భమింసు. సా ‘‘అహో ఇమిస్సా కేసా సోభనా, అహో నలాటం సోభన’’న్తి సబ్బేసం సారీరప్పదేసానం రూపసిరియా సమాకడ్ఢితచిత్తా తస్మిం రూపే బలవసినేహా అహోసి.

సత్థా తస్సా తత్థ అభిరతిం ఞత్వా ధమ్మం దేసేన్తోవ తం రూపం సోళసవస్సుద్దేసికభావం అతిక్కమిత్వా వీసతివస్సుద్దేసికం కత్వా దస్సేసి. రూపనన్దా ఓలోకేత్వా ‘‘న వతిదం రూపం పురిమసదిస’’న్తి థోకం విరత్తచిత్తా అహోసి. సత్థా అనుక్కమేనేవ తస్సా ఇత్థియా సకిం విజాతవణ్ణం మజ్ఝిమిత్థివణ్ణం జరాజిణ్ణమహల్లికిత్థివణ్ణఞ్చ దస్సేసి. సాపి అనుపుబ్బేనేవ ‘‘ఇదమ్పి అన్తరహితం, ఇదమ్పి అన్తరహిత’’న్తి జరాజిణ్ణకాలే తం విరజ్జమానా ఖణ్డదన్తిం పలితసిరం ఓభగ్గం గోపానసివఙ్కం దణ్డపరాయణం పవేధమానం దిస్వా అతివియ విరజ్జి. అథ సత్థా తం బ్యాధినా అభిభూతం కత్వా దస్సేసి. సా తఙ్ఖణఞ్ఞేవ దణ్డఞ్చ తాలవణ్టఞ్చ ఛడ్డేత్వా మహావిరవం విరవమానా భూమియం పతిత్వా సకే ముత్తకరీసే నిముగ్గా అపరాపరం పరివత్తి. రూపనన్దా తమ్పి దిస్వా అతివియ విరజ్జి. సత్థాపి తస్సా ఇత్థియా మరణం దస్సేసి. సా తఙ్ఖణంయేవ ఉద్ధుమాతకభావం ఆపజ్జి, నవహి వణముఖేహి పుబ్బవట్టియో చేవ పుళవా చ పగ్ఘరింసు, కాకాదయో సన్నిపతిత్వా విలుమ్పింసు. రూపనన్దాపి తం ఓలోకేత్వా ‘‘అయం ఇత్థీ ఇమస్మింయేవ ఠానే జరం పత్తా, బ్యాధిం పత్తా, మరణం పత్తా, ఇమస్సాపి మే అత్తభావస్స ఏవమేవ జరాబ్యాధిమరణాని ఆగమిస్సన్తీ’’తి అత్తభావం అనిచ్చతో పస్సి. అనిచ్చతో దిట్ఠత్తా ఏవ పన దుక్ఖతో అనత్తతో దిట్ఠోయేవ హోతి. అథస్సా తయో భవా ఆదిత్తా గేహా వియ గీవాయ బద్ధకుణపం వియ చ ఉపట్ఠహింసు, కమ్మట్ఠానాభిముఖం చిత్తం పక్ఖన్ది. సత్థా తాయ అనిచ్చతో దిట్ఠభావం ఞత్వా ‘‘సక్ఖిస్సతి ను ఖో సయమేవ అత్తనో పతిట్ఠం కాతు’’న్తి ఓలోకేన్తో ‘‘న సక్ఖిస్సతి, బహిద్ధా పచ్చయం లద్ధుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా తస్సా సప్పాయవసేన ధమ్మం దేసేన్తో ఆహ –

‘‘ఆతురం అసుచిం పూతిం, పస్స నన్దే సముస్సయం;

ఉగ్ఘరన్తం పగ్ఘరన్తం, బాలానం అభిపత్థితం.

‘‘యథా ఇదం తథా ఏతం, యథా ఏతం తథా ఇదం;

ధాతుతో సుఞ్ఞతో పస్స, మా లోకం పునరాగమి;

భవే ఛన్దం విరాజేత్వా, ఉపసన్తో చరిస్సతీ’’తి. –

ఇత్థం సుదం భగవా నన్దం భిక్ఖునిం ఆరబ్భ ఇమా గాథాయో అభాసిత్థాతి. నన్దా దేసనానుసారేన ఞాణం పేసేత్వా సోతాపత్తిఫలం పాపుణి. అథస్సా ఉపరి తిణ్ణం మగ్గఫలానం విపస్సనాపరివాసత్థాయ సుఞ్ఞతాకమ్మట్ఠానం కథేతుం, ‘‘నన్దే, మా ‘ఇమస్మిం సరీరే సారో అత్థీ’తి సఞ్ఞం కరి. అప్పమత్తకోపి హి ఏత్థ సారో నత్థి, తీణి అట్ఠిసతాని ఉస్సాపేత్వా కతం అట్ఠినగరమేత’’న్తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౫౦. ‘‘అట్ఠీనం నగరం కతం, మంసలోహితలేపనం;

యత్థ జరా చ మచ్చు చ, మానో మక్ఖో చ ఓహితో’’తి.

తస్సత్థో – యథేవ హి పుబ్బణ్ణాపరణ్ణాదీనం ఓదహనత్థాయ కట్ఠాని ఉస్సాపేత్వా వల్లీహి బన్ధిత్వా మత్తికాయ విలిమ్పేత్వా నగరసఙ్ఖాతం బహిద్ధా గేహం కరోన్తి, ఏవమిదం అజ్ఝత్తికమ్పి తీణి అట్ఠిసతాని ఉస్సాపేత్వా న్హారువినద్ధం మంసలోహితలేపనం తచపటిచ్ఛన్నం జీరణలక్ఖణాయ జరాయ మరణలక్ఖణస్స మచ్చునో ఆరోహసమ్పదాదీని పటిచ్చ మఞ్ఞనలక్ఖణస్స మానస్స సుకతకారణవినాసనలక్ఖణస్స మక్ఖస్స చ ఓదహనత్థాయ నగరం కతం. ఏవరూపో ఏవ హి ఏత్థ కాయికచేతసికో ఆబాధో ఓహితో, ఇతో ఉద్ధం కిఞ్చి గయ్హూపగం నత్థీతి.

దేసనావసానే సా థేరీ అరహత్తం పాపుణి, మహాజనస్సాపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

జనపదకల్యాణీ రూపనన్దాథేరీవత్థు పఞ్చమం.