౧. విసాఖాయ సహాయికానం వత్థు

కో ను హాసో కిమానన్దోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో విసాఖాయ సహాయికాయో ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియం కిర పఞ్చసతా కులపుత్తా ‘‘ఏవం ఇమా అప్పమాదవిహారినియో భవిస్సన్తీ’’తి అత్తనో అత్తనో భరియాయో విసాఖం మహాఉపాసికం సమ్పటిచ్ఛాపేసుం. తా ఉయ్యానం వా విహారం వా గచ్ఛన్తియో తాయ సద్ధింయేవ గచ్ఛన్తి. తా ఏకస్మిం కాలే ‘‘సత్తాహం సురాఛణో భవిస్సతీ’’తి ఛణే సఙ్ఘుట్ఠే అత్తనో అత్తనో సామికానం సురం పటియాదేసుం. తే సత్తాహం సురాఛణం కీళిత్వా అట్ఠమే దివసే కమ్మన్తభేరియా నిక్ఖన్తాయ కమ్మన్తే అగమంసు. తాపి ఇత్థియో ‘‘మయం సామికానం సమ్ముఖా సురం పాతుం న లభిమ్హా, అవసేసా సురా చ అత్థి, ఇదం యథా తే న జానన్తి, తథా పివిస్సామా’’తి విసాఖాయ సన్తికం గన్త్వా ‘‘ఇచ్ఛామ, అయ్యే, ఉయ్యానం దట్ఠు’’న్తి వత్వా ‘‘సాధు, అమ్మా, తేన హి కత్తబ్బకిచ్చాని కత్వా నిక్ఖమథా’’తి వుత్తే తాయ సద్ధిం గన్త్వా పటిచ్ఛన్నాకారేన సురం నీహరాపేత్వా ఉయ్యానే పివిత్వా మత్తా విచరింసు. విసాఖాపి ‘‘అయుత్తం ఇమాహి కతం, ఇదాని మం ‘సమణస్స గోతమస్స సావికా విసాఖా సురం పివిత్వా విచరతీ’తి తిత్థియాపి గరహిస్సన్తీ’’తి చిన్తేత్వా తా ఇత్థియో ఆహ – ‘‘అమ్మా అయుత్తం వో కతం, మమపి అయసో ఉప్పాదితో, సామికాపి వో కుజ్ఝిస్సన్తి, ఇదాని కిం కరిస్సథా’’తి. గిలానాలయం దస్సయిస్సామ, అయ్యేతి. తేన హి పఞ్ఞాయిస్సథ సకేన కమ్మేనాతి. తా గేహం గన్త్వా గిలానాలయం కరింసు. అథ తాసం సామికా ‘‘ఇత్థన్నామా చ ఇత్థన్నామా చ కహ’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘గిలానా’’తి సుత్వా ‘‘అద్ధా ఏతాహి అవసేససురా పీతా భవిస్సన్తీ’’తి సల్లక్ఖేత్వా తా పోథేత్వా అనయబ్యసనం పాపేసుం. తా అపరస్మిమ్పి ఛణవారే తథేవ సురం పివితుకామా విసాఖం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘అయ్యే, ఉయ్యానం నో నేహీ’’తి వత్వా ‘‘పుబ్బేపి మే తుమ్హేహి అయసో ఉప్పాదితో, గచ్ఛథ, న వో అహం నేస్సామీ’’తి తాయ పటిక్ఖిత్తా ‘‘ఇదాని ఏవం న కరిస్సామా’’తి సమ్మన్తయిత్వా పున తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఆహంసు, ‘‘అయ్యే, బుద్ధపూజం కాతుకామామ్హా, విహారం నో నేహీ’’తి. ఇదాని అమ్మా యుజ్జతి, గచ్ఛథ, పరివచ్ఛం కరోథాతి. తా చఙ్కోటకేహి గన్ధమాలాదీని గాహాపేత్వా సురాపుణ్ణే ముట్ఠివారకే హత్థేహి ఓలమ్బేత్వా మహాపటే పారుపిత్వా విసాఖం ఉపసఙ్కమిత్వా తాయ సద్ధిం విహారం పవిసమానా ఏకమన్తం గన్త్వా ముట్ఠివారకేహేవ సురం పివిత్వా వారకే ఛడ్డేత్వా ధమ్మసభాయం సత్థు పురతో నిసీదింసు.

విసాఖా ‘‘ఇమాసం, భన్తే, ధమ్మం కథేథా’’తి ఆహ. తాపి మదవేగేన కమ్పమానసరీరా ‘‘ఇచ్చామ, గాయామా’’తి చిత్తం ఉప్పాదేసుం. అథేకా మారకాయికా దేవతా ‘‘ఇమాసం సరీరే అధిముచ్చిత్వా సమణస్స గోతమస్స పురతో విప్పకారం దస్సేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా తాసం సరీరే అధిముచ్చి. తాసు ఏకచ్చా సత్థు పురతో పాణిం పహరిత్వా హసితుం, ఏకచ్చా నచ్చితుం ఆరభింసు. సత్థా ‘‘కిం ఇద’’న్తి ఆవజ్జేన్తో తం కారణం ఞత్వా ‘‘న ఇదాని మారకాయికానం ఓతారం లభితుం దస్సామి. న హి మయా ఏత్తకం కాలం పారమియో పూరేన్తేన మారకాయికానం ఓతారలాభత్థాయ పూరితా’’తి తా సంవేజేతుం భముకలోమతో రస్మియో విస్సజ్జేసి, తావదేవ అన్ధకారతిమిసా అహోసి. తా భీతా అహేసుం మరణభయతజ్జితా. తేన తాసం కుచ్ఛియం సురా జీరి. సత్థా నిసిన్నపల్లఙ్కే అన్తరహితో సినేరుముద్ధని ఠత్వా ఉణ్ణాలోమతో రస్మిం విస్సజ్జేసి, తఙ్ఖణంయేవ చన్దసహస్సుగ్గమనం వియ అహోసి. అథ సత్థా తా ఇత్థియో ఆమన్తేత్వా ‘‘తుమ్హేహి మమ సన్తికం ఆగచ్ఛమానాహి పమత్తాహి ఆగన్తుం న వట్టతి. తుమ్హాకఞ్హి పమాదేనేవ మారకాయికా దేవతా ఓతారం లభిత్వా తుమ్హే హసాదీనం అకరణట్ఠానే హసాదీని కారాపేసి, ఇదాని తుమ్హేహి రాగాదీనం అగ్గీనం నిబ్బాపనత్థాయ ఉస్సాహం కాతుం వట్టతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౪౬. ‘‘కో ను హాసో కిమానన్దో, నిచ్చం పజ్జలితే సతి;

అన్ధకారేన ఓనద్ధా, పదీపం న గవేసథా’’తి.

తత్థ ఆనన్దోతి తుట్ఠి. ఇదం వుత్తం హోతి – ఇమస్మిం లోకసన్నివాసే రాగాదీహి ఏకాదసహి అగ్గీహి నిచ్చం పజ్జలితే సతి కో ను తుమ్హాకం హాసో వా తుట్ఠి వా? నను ఏస అకత్తబ్బరూపోయేవ. అట్ఠవత్థుకేన హి అవిజ్జాన్ధకారేన ఓనద్ధా తుమ్హే తస్సేవ అన్ధకారస్స విధమనత్థాయ కిం కారణా ఞాణప్పదీపం న గవేసథ న కరోథాతి.

దేసనావసానే పఞ్చసతాపి తా ఇత్థియో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహింసు.

సత్థా తాసం అచలసద్ధాయ పతిట్ఠితభావం ఞత్వా సినేరుమత్థకా ఓతరిత్వా బుద్ధాసనే నిసీది. అథ నం విసాఖా ఆహ – ‘‘భన్తే, సురా నామేసా పాపికా. ఏవరూపా హి నామ ఇమా ఇత్థియో తుమ్హాదిసస్స బుద్ధస్స పురతో నిసీదిత్వా ఇరియాపథమత్తమ్పి సణ్ఠాపేతుం అసక్కోన్తియో ఉట్ఠాయ పాణిం పహరిత్వా హసనగీతనచ్చాదీని ఆరభింసూ’’తి. సత్థా ‘‘ఆమ, విసాఖే, పాపికా ఏవ ఏసా సురా నామ. ఏతఞ్హి నిస్సాయ అనేకే సత్తా అనయబ్యసనం పత్తా’’తి వత్వా ‘‘కదా పనేసా, భన్తే, ఉప్పన్నా’’తి వుత్తే తస్సా ఉప్పత్తిం విత్థారేన కథేతుం అతీతం ఆహరిత్వా కుమ్భజాతకం (జా. ౧.౧౬.౩౩ ఆదయో) కథేసీతి.

విసాఖాయ సహాయికానం వత్థు పఠమం.