౮. బహుభణ్డికభిక్ఖువత్థు

న నగ్గచరియాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో బహుభణ్డికం భిక్ఖుం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థివాసీ కిరేకో కుటుమ్బికో భరియాయ కాలకతాయ పబ్బజి. సో పబ్బజన్తో అత్తనో పరివేణఞ్చ అగ్గిసాలఞ్చ భణ్డగబ్భఞ్చ కారేత్వా సబ్బమ్పి భణ్డగబ్భం సప్పిమధుతేలాదీహి పూరేత్వా పబ్బజి, పబ్బజిత్వా చ పన అత్తనో దాసే పక్కోసాపేత్వా యథారుచికం ఆహారం పచాపేత్వా భుఞ్జతి. బహుభణ్డో చ బహుపరిక్ఖారో చ అహోసి. రత్తిం అఞ్ఞం నివాసనపారుపనం హోతి, దివా అఞ్ఞం నివాసనపారుపనం హోతి, దివా అఞ్ఞం విహారపచ్చన్తే వసతి. తస్సేకదివసం చీవరపచ్చత్థరణాని సుక్ఖాపేన్తస్స సేనాసనచారికం ఆహిణ్డన్తా భిక్ఖూ పస్సిత్వా ‘‘కస్సిమాని, ఆవుసో’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘మయ్హ’’న్తి వుత్తే, ‘‘ఆవుసో, భగవతా తిచీవరాని అనుఞ్ఞాతాని, త్వఞ్చ పన ఏవం అప్పిచ్ఛస్స బుద్ధస్స సాసనే పబ్బజిత్వా ఏవం బహుపరిక్ఖారో జాతో’’తి తం సత్థు సన్తికం నేత్వా, ‘‘భన్తే, అయం భిక్ఖు అతిబహుభణ్డో’’తి ఆరోచేసుం. సత్థా ‘‘సచ్చం కిర తం భిక్ఖూ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సచ్చం, భన్తే’’తి వుత్తే ఆహ – ‘‘కస్మా పన త్వం, భిక్ఖు, మయా అప్పిచ్ఛతాయ ధమ్మే దేసితే ఏవం బహుభణ్డో జాతో’’తి. సో తావత్తకేనేవ కుపితో ‘‘ఇమినా దాని నీహారేన చరిస్సామీ’’తి పారుపనం ఛడ్డేత్వా పరిసమజ్ఝే ఏకచీవరో అట్ఠాసి. అథ నం సత్థా ఉపత్థమ్భయమానో నను త్వం భిక్ఖు పుబ్బే హిరోత్తప్పగవేసకో దకరక్ఖసకాలేపి హిరోత్తప్పం గవేసమానో ద్వాదస వస్సాని విహాసి, కస్మా ఇదాని ఏవం గరుకే బుద్ధసాసనే పబ్బజిత్వా చతుపరిసమజ్ఝే పారుపనం ఛడ్డేత్వా హిరోత్తప్పం పహాయ ఠితోసీతి. సో సత్థు వచనం సుత్వా హిరోత్తప్పం పచ్చుపట్ఠాపేత్వా తం చీవరం పారుపిత్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. భిక్ఖూ తస్స అత్థస్స ఆవిభావత్థం భగవన్తం యాచింసు. భగవా అతీతం ఆహరిత్వా కథేసి –

అతీతే కిర బారాణసిరఞ్ఞో అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిస్మిం బోధిసత్తో పటిసన్ధిం గణ్హి. తస్స నామగ్గహణదివసే మహింసకుమారోతి నామం కరింసు. తస్స కనిట్ఠభాతా చన్దకుమారో నామ అహోసి. తేసం మాతరి కాలకతాయ రాజా అఞ్ఞం అగ్గమహేసిట్ఠానే ఠపేసి. సాపి పుత్తం విజాయి, సూరియకుమారోతిస్స నామం కరింసు. తం దిస్వా రాజా తుట్ఠో ‘‘పుత్తస్స తే వరం దమ్మీ’’తి ఆహ. సాపి ఖో, ‘‘దేవ, ఇచ్ఛితకాలే గణ్హిస్సామీ’’తి వత్వా పుత్తస్స వయప్పత్తకాలే రాజానం ఆహ – ‘‘దేవేన మయ్హం పుత్తస్స జాతకాలే వరో దిన్నో, ఇదాని మే పుత్తస్స రజ్జం దేహీ’’తి. రాజా ‘‘మమ ద్వే పుత్తా అగ్గిక్ఖన్ధా వియ జలన్తా విచరన్తి, న సక్కా తస్స రజ్జం దాతు’’న్తి పటిక్ఖిపిత్వాపి తం పునప్పునం యాచమానమేవ దిస్వా ‘‘అయం మే పుత్తానం అనత్థమ్పి కరేయ్యా’’తి పుత్తే పక్కోసాపేత్వా, ‘‘తాతా, అహం సూరియకుమారస్స జాతకాలే వరం అదాసిం, ఇదానిస్స మాతా రజ్జం యాచతి, అహం తస్స న దాతుకామో, తస్స మాతా తుమ్హాకం అనత్థమ్పి కరేయ్య, గచ్ఛథ తుమ్హే, అరఞ్ఞే వసిత్వా మమచ్చయేనాగన్త్వా రజ్జం గణ్హథా’’తి ఉయ్యోజేసి. తే పితరం వన్దిత్వా పాసాదా ఓతరన్తే రాజఙ్గణే కీళమానో సూరియకుమారో దిస్వా తం కారణం ఞత్వా తేహి సద్ధిం నిక్ఖమి. తేసం హిమవన్తం పవిట్ఠకాలే బోధిసత్తో మగ్గా ఓక్కమ్మ అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసీదిత్వా సూరియకుమారం ఆహ – ‘‘తాత, ఏతం సరం గన్త్వా న్హత్వా చ పివిత్వా చ అమ్హాకమ్పి పదుమినిపణ్ణేహి ఉదకం ఆహరా’’తి. సో పన సరో వేస్సవణ్ణస్స సన్తికా ఏకేన దకరక్ఖసేన లద్ధో హోతి. వేస్సవణ్ణో చ తం ఆహ – ‘‘ఠపేత్వా దేవధమ్మజాననకే యే చ అఞ్ఞే ఇమం సరం ఓతరన్తి, తే ఖాదితుం లభసీ’’తి. తతో పట్ఠాయ సో తం సరం ఓతిణ్ణోతిణ్ణే దేవధమ్మే పుచ్ఛిత్వా అజానన్తే ఖాదతి, సూరియకుమారోపి తం సరం అవీమంసిత్వావ ఓతరి, తేన చ ‘‘దేవధమ్మే జానాసీ’’తి పుచ్ఛితో ‘‘దేవధమ్మా నామ చన్దిమసూరియా’’తి ఆహ. అథ నం ‘‘త్వం దేవధమ్మే న జానాసీ’’తి ఉదకం పవేసేత్వా అత్తనో భవనే ఠపేసి. బోధిసత్తోపి తం చిరాయన్తం దిస్వా చన్దకుమారం పేసేసి. సోపి తేన ‘‘దేవధమ్మే జానాసీ’’తి పుచ్ఛితో ‘‘దేవధమ్మా నామ చతస్సో దిసా’’తి ఆహ. దకరక్ఖసో తమ్పి ఉదకం పవేసేత్వా తత్థేవ ఠపేసి.

బోధిసత్తో తస్మిమ్పి చిరాయన్తే ‘‘అన్తరాయేన భవితబ్బ’’న్తి సయం గన్త్వా ద్విన్నమ్పి ఓతరణపదంయేవ దిస్వా ‘‘అయం సరో రక్ఖసపరిగ్గహితో’’తి ఞత్వా ఖగ్గం సన్నయ్హిత్వా ధనుం గహేత్వా అట్ఠాసి. రక్ఖసో తం అనోతరన్తం దిస్వా వనకమ్మికపురిసవేసేనాగన్త్వా ఆహ – ‘‘భో పురిస, త్వం మగ్గకిలన్తో, కస్మా ఇమం సరం ఓతరిత్వా న్హత్వా చ పివిత్వా చ భిసములాలం ఖాదిత్వా పుప్ఫాని పిలన్ధిత్వా న గచ్ఛసీ’’తి. బోధిసత్తో తం దిస్వావ ‘‘ఏస సో యక్ఖో’’తి ఞత్వా ‘‘తయా మే భాతరో గహితా’’తి ఆహ. ఆమ, మయా గహితాతి. కిం కారణాతి? అహం ఇమం సరం ఓతిణ్ణోతిణ్ణే లభామీతి. కిం పన సబ్బేవ లభసీతి? దేవధమ్మజాననకే ఠపేత్వా అవసేసే లభామీతి. అత్థి పన తే దేవధమ్మేహి అత్థోతి? ఆమ, అత్థీతి. అహం కథేస్సామీతి. తేన హి కథేహీతి. న సక్కా కిలిట్ఠేన గత్తేన కథేతున్తి. యక్ఖో బోధిసత్తం న్హాపేత్వా పానీయం పాయేత్వా అలఙ్కరిత్వా అలఙ్కతమణ్డపమజ్ఝే పల్లఙ్కం ఆరోపేత్వా సయమస్స పాదమూలే నిసీది. అథ నం బోధిసత్తో ‘‘సక్కచ్చం సుణాహీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

‘‘హిరిఓత్తప్పసమ్పన్నా, సుక్కధమ్మసమాహితా;

సన్తో సప్పురిసా లోకే, దేవధమ్మాతి వుచ్చరే’’తి. (జా. ౧.౧.౬);

యక్ఖో ఇమం ధమ్మదేసనం సుత్వా పసన్నో బోధిసత్తం ఆహ – ‘‘పణ్డిత, అహం తే పసన్నో, ఏకం భాతరం దమ్మి, కతరం ఆనేమీ’’తి? ‘‘కనిట్ఠం ఆనేహీ’’తి. పణ్డిత, త్వం కేవలం దేవధమ్మే జానాసియేవ, న పన తేసు వత్తసీతి. కిం కారణాతి? యస్మా జేట్ఠం ఠపేత్వా కనిట్ఠం ఆహరాపేన్తో జేట్ఠాపచాయికకమ్మం న కరోసీతి, దేవధమ్మే చాహం యక్ఖ జానామి, తేసు చ వత్తామి. మయఞ్హి ఏతం నిస్సాయ ఇమం అరఞ్ఞం పవిట్ఠా. ఏతస్స హి అత్థాయ అమ్హాకం పితరం ఏతస్స మాతా రజ్జం యాచి, అమ్హాకం పన పితా తం వరం అదత్వా అమ్హాకం అనురక్ఖణత్థాయ అరఞ్ఞే వాసం అనుజాని, సో కుమారో అనివత్తిత్వా అమ్హేహి సద్ధిం ఆగతో. ‘‘తం అరఞ్ఞే ఏకో యక్ఖో ఖాదీ’’తి వుత్తేపి న కోచి సద్దహిస్సతి. తేనాహం గరహభయభీతో తమేవాహరాపేమీతి. యక్ఖో బోధిసత్తస్స పసీదిత్వా ‘‘సాధు పణ్డిత, త్వమేవ దేవధమ్మే జానాసి, దేవధమ్మేసు చ వత్తసీ’’తి ద్వే భాతరో ఆనేత్వా అదాసి. అథ నం బోధిసత్తో యక్ఖభావే ఆదీనవం కథేత్వా పఞ్చసు సీలేసు పతిట్ఠాపేసి. సో తేన సుసంవిహితారక్ఖో తస్మిం అరఞ్ఞే వసిత్వా పితరి కాలకతే యక్ఖం ఆదాయ బారాణసిం గన్త్వా రజ్జం గహేత్వా చన్దకుమారస్స ఉపరజ్జం, సూరియకుమారస్స సేనాపతిట్ఠానం దత్వా యక్ఖస్స రమణీయే ఠానే ఆయతనం కారాపేత్వా యథా సో లాభగ్గప్పత్తో హోతి, తథా అకాసి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి ‘‘తదా రక్ఖసో బహుభణ్డికభిక్ఖు అహోసి, సూరియకుమారో ఆనన్దో, చన్దకుమారో సారిపుత్తో, మహింసకుమారో పన అహమేవా’’తి. ఏవం సత్థా జాతకం కథేత్వా ‘‘ఏవం త్వం, భిక్ఖు, పుబ్బే దేవధమ్మే గవేసమానో హిరిఓత్తప్పసమ్పన్నో విచరిత్వా ఇదాని చతుపరిసమజ్ఝే ఇమినా నీహారేన ఠత్వా మమ పురతో ‘అప్పిచ్ఛోమ్హీ’తి వదన్తో అయుత్తం అకాసి. న హి సాటకపటిక్ఖేపాదిమత్తేన సమణో నామ హోతీ’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౪౧. ‘‘న నగ్గచరియా న జటా న పఙ్కా, నానాసకా థణ్డిలసాయికా వా;

రజోజల్లం ఉక్కుటికప్పధానం, సోధేన్తి మచ్చం అవితిణ్ణకఙ్ఖ’’న్తి.

తత్థ నానాసకాతి న అనసకా, భత్తపటిక్ఖేపకాతి అత్థో. థణ్డిలసాయికాతి భూమిసయనా. రజోజల్లన్తి కద్దమలేపనాకారేన సరీరే సన్నిహితరజో. ఉక్కుటికప్పధానన్తి ఉక్కుటికభావేన ఆరద్ధవీరియం. ఇదం వుత్తం హోతి – యో హి మచ్చో ‘‘ఏవం అహం లోకనిస్సరణసఙ్ఖాతం సుద్ధిం పాపుణిస్సామీ’’తి ఇమేసు నగ్గచరియాదీసు యం కిఞ్చి సమాదాయ వత్తేయ్య, సో కేవలం మిచ్ఛాదస్సనఞ్చేవ వడ్ఢేయ్య, కిలమథస్స చ భాగీ అస్స. న హి ఏతాని సుసమాదిన్నానిపి అట్ఠవత్థుకాయ కఙ్ఖాయ అవితిణ్ణభావేన అవితిణ్ణకఙ్ఖం మచ్చం సోధేన్తీతి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

బహుభణ్డికభిక్ఖువత్థు అట్ఠమం.