౭. మహామోగ్గల్లానత్థేరవత్థు

యో దణ్డేనాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో మహామోగ్గల్లానత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి సమయే తిత్థియా సన్నిపతిత్వా మన్తేసుం – ‘‘జానాథావుసో, ‘కేన కారణేన సమణస్స గోతమస్స లాభసక్కారో మహా హుత్వా నిబ్బత్తో’తి. మయం న జానామ, తుమ్హే పన జానాథాతి. ఆమ, జానామ, మహామోగ్గల్లానం నామ ఏకం నిస్సాయ ఉప్పన్నో. సో హి దేవలోకం గన్త్వా దేవతాహి కతకమ్మం పుచ్ఛిత్వా ఆగన్త్వా మనుస్సానం కథేతి ‘ఇదం నామ కత్వా ఏవరూపం సమ్పత్తిం లభన్తీ’తి. నిరయే నిబ్బత్తానమ్పి కమ్మం పుచ్ఛిత్వా ఆగన్త్వా మనుస్సానం కథేతి ‘ఇదం నామ కత్వా ఏవరూపం దుక్ఖం అనుభవన్తీ’తి. మనుస్సా తస్స కథం సుత్వా మహన్తం లాభసక్కారం అభిహరన్తి, సచే తం మారేతుం సక్ఖిస్సామ, సో లాభసక్కారో అమ్హాకం నిబ్బత్తిస్సతీ’’తి. తే ‘‘అత్థేకో ఉపాయో’’తి సబ్బే ఏకచ్ఛన్దా హుత్వా ‘‘యంకిఞ్చి కత్వా తం మారాపేస్సామా’’తి అత్తనో ఉపట్ఠాకే సమాదపేత్వా కహాపణసహస్సం లభిత్వా పురిసఘాతకమ్మం కత్వా చరన్తే చోరే పక్కోసాపేత్వా ‘‘మహామోగ్గల్లానత్థేరో నామ కాళసిలాయం వసతి, తత్థ గన్త్వా తం మారేథా’’తి తేసం కహాపణే అదంసు. చోరా ధనలోభేన సమ్పటిచ్ఛిత్వా ‘‘థేరం మారేస్సామా’’తి గన్త్వా తస్స వసనట్ఠానం పరివారేసుం. థేరో తేహి పరిక్ఖిత్తభావం ఞత్వా కుఞ్చికచ్ఛిద్దేన నిక్ఖమిత్వా పక్కామి. తే చోరా తం దివసం థేరం అదిస్వా పునేకదివసం గన్త్వా పరిక్ఖిపింసు. థేరో ఞత్వా కణ్ణికామణ్డలం భిన్దిత్వా ఆకాసం పక్ఖన్ది. ఏవం తే పఠమమాసేపి మజ్ఝిమమాసేపి థేరం గహేతుం నాసక్ఖింసు. పచ్ఛిమమాసే పన సమ్పత్తే థేరో అత్తనా కతకమ్మస్స ఆకడ్ఢనభావం ఞత్వా న అపగచ్ఛి. చోరా గన్త్వా థేరం గహేత్వా తణ్డులకణమత్తానిస్స అట్ఠీని కరోన్తా భిన్దింసు. అథ నం ‘‘మతో’’తి సఞ్ఞాయ ఏకస్మిం గుమ్బపిట్ఠే ఖిపిత్వా పక్కమింసు.

థేరో ‘‘సత్థారం పస్సిత్వావ పరినిబ్బాయిస్సామీ’’తి అత్తభావం ఝానవేఠనేన వేఠేత్వా థిరం కత్వా ఆకాసేన సత్థు సన్తికం గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా, ‘‘భన్తే, పరినిబ్బాయిస్సామీ’’తి ఆహ. ‘‘పరినిబ్బాయిస్ససి, మోగ్గల్లానా’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి. ‘‘కత్థ గన్త్వా’’తి? ‘‘కాళసిలాపదేసం, భన్తే’’తి. తేన హి, మోగ్గల్లాన, మయ్హం ధమ్మం కథేత్వా యాహి. తాదిసస్స హి మే సావకస్స ఇదాని దస్సనం నత్థీతి. సో ‘‘ఏవం కరిస్సామి, భన్తే’’తి సత్థారం వన్దిత్వా ఆకాసం ఉప్పతిత్వా పరినిబ్బానదివసే సారిపుత్తత్థేరో వియ నానప్పకారా ఇద్ధియో కత్వా ధమ్మం కథేత్వా సత్థారం వన్దిత్వా కాళసిలాటవిం గన్త్వా పరినిబ్బాయి. ‘‘థేరం కిర చోరా మారేసు’’న్తి అయమ్పి కథా సకలజమ్బుదీపే పత్థరి. రాజా అజాతసత్తు చోరే పరియేసనత్థాయ చరపురిసే పయోజేసి. తేసుపి చోరేసు సురాపానే సురం పివన్తేసు ఏకో ఏకస్స పిట్ఠిం పహరిత్వా పాతేసి. సో తం సన్తేజ్జేత్వా ‘‘అమ్భో దుబ్బినీత, త్వం కస్మా మే పిట్ఠిం పాతేసీ’’తి ఆహ. కిం పన హరే దుట్ఠచోర, తయా మహామోగ్గల్లానత్థేరో పఠమం పహటోతి? కిం పన మయా పహటభావం త్వం న జానాసీతి? ఇతి నేసం ‘‘మయా పహటో, మయా పహటో’’తి వదన్తానం వచనం సుత్వా తే చరపురిసా తే సబ్బే చోరే గహేత్వా రఞ్ఞో ఆరోచేసుం. రాజా చోరే పక్కోసాపేత్వా పుచ్ఛి – ‘‘తుమ్హేహి థేరో మారితో’’తి? ‘‘ఆమ, దేవా’’తి. ‘‘కేన తుమ్హే ఉయ్యోజితా’’తి? ‘‘నగ్గసమణకేహి, దేవా’’తి. రాజా పఞ్చసతే నగ్గసమణకే గాహాపేత్వా పఞ్చసతేహి చోరేహి సద్ధిం రాజఙ్గణే నాభిప్పమాణేసు ఆవాటేసు నిఖణాపేత్వా పలాలేహి పటిచ్ఛాదాపేత్వా అగ్గిం దాపేసి. అథ నేసం ఝామభావం ఞత్వా అయనఙ్గలేహి కసాపేత్వా సబ్బే ఖణ్డాఖణ్డికం కారాపేసి.

భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం – ‘‘మహామోగ్గల్లానత్థేరో అత్తనో అననురూపమేవ మరణం పత్తో’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే, ‘‘భిక్ఖవే, మోగ్గల్లానో ఇమస్సేవ అత్తభావస్స అననురూపం మరణం పత్తో, పుబ్బే పన తేన కతస్స కమ్మస్స అనురూపమేవ మరణం పత్తో’’తి వత్వా ‘‘కిం పనస్స, భన్తే, పుబ్బకమ్మ’’న్తి పుట్ఠో విత్థారేత్వా కథేసి –

అతీతే కిర బారాణసివాసీ ఏకో కులపుత్తో సయమేవ కోట్టనపచనాదీని కమ్మాని కరోన్తో మాతాపితరో పటిజగ్గి. అథస్స మాతాపితరో నం, ‘‘తాత, త్వం ఏకకోవ గేహే చ అరఞ్ఞే చ కమ్మం కరోన్తో కిలమసి, ఏకం తే కుమారికం ఆనేస్సామా’’తి వత్వా, ‘‘అమ్మతాతా, న మయ్హం ఏవరూపాయత్థో, అహం యావ తుమ్హే జీవథ, తావ వో సహత్థా ఉపట్ఠహిస్సామీ’’తి తేన పటిక్ఖిత్తా పునప్పునం తం యాచిత్వా కుమారికం ఆనయింసు. సా కతిపాహమేవ తే ఉపట్ఠహిత్వా పచ్ఛా తేసం దస్సనమ్పి అనిచ్ఛన్తీ ‘‘న సక్కా తవ మాతాపితూహి సద్ధిం ఏకట్ఠానే వసితు’’న్తి ఉజ్ఝాయిత్వా తస్మిం అత్తనో కథం అగ్గణ్హన్తే తస్స బహిగతకాలే మకచివాకఖణ్డాని చ యాగుఫేణఞ్చ గహేత్వా తత్థ తత్థ ఆకిరిత్వా తేనాగన్త్వా ‘‘కిం ఇద’’న్తి పుట్ఠా ఆహ – ‘‘ఇమేసం అన్ధమహల్లకానం ఏతం కమ్మం, సబ్బం గేహం కిలిట్ఠం కరోన్తా విచరన్తి, న సక్కా ఏతేహి సద్ధిం ఏకట్ఠానే వసితు’’న్తి. ఏవం తాయ నం పునప్పునం కథయమానాయ ఏవరూపోపి పూరితపారమీ సత్తో మాతాపితూహి సద్ధిం భిజ్జి. సో ‘‘హోతు, జానిస్సామి నేసం కత్తబ్బ’’న్తి తే భోజేత్వా, ‘‘అమ్మతాతా, అసుకట్ఠానే నామ తుమ్హాకం ఞాతకా ఆగమనం పచ్చాసీసన్తి, తత్థ గమిస్సామా’’తి తే యానకం ఆరోపేత్వా ఆదాయ గచ్ఛన్తో అటవిమజ్ఝం పత్తకాలే, ‘‘తాత, రస్మియో గణ్హాథ, గావో పతోదసఞ్ఞాయ గమిస్సన్తి, ఇమస్మిం ఠానే చోరా వసన్తి, అహం ఓతరామీ’’తి పితు హత్థే రస్మియో దత్వా ఓతరిత్వా గచ్ఛన్తో సద్దం పరివత్తేత్వా చోరానం ఉట్ఠితసద్దమకాసి. మాతాపితరో సద్దం సుత్వా ‘‘చోరా ఉట్ఠితా’’తి సఞ్ఞాయ, ‘‘తాత, మయం మహల్లకా, త్వం అత్తానమేవ రక్ఖాహీ’’తి ఆహంసు. సో మాతాపితరో తథావిరవన్తేపి చోరసద్దం కరోన్తో కోట్టేత్వా మారేత్వా అటవియం ఖిపిత్వా పచ్చాగమి.

సత్థా ఇదం తస్స పుబ్బకమ్మం కథేత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, మోగ్గల్లానో ఏత్తకం కమ్మం కత్వా అనేకవస్ససతసహస్సాని నిరయే పచ్చిత్వా విపాకావసేసేన అత్తభావసతే ఏవమేవ కోట్టేత్వా సంచుణ్ణితో మరణం పత్తో. ఏవం మోగ్గల్లానేన అత్తనో కమ్మానురూపమేవ మరణం లద్ధం, పఞ్చహి చోరసతేహి సద్ధిం లభింసు. అప్పదుట్ఠేసు హి పదుస్సన్తో దసహి కారణేహి అనయబ్యసనం పాపుణాతియేవా’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమా గాథా అభాసి –

౧౩౭. ‘‘యో దణ్డేన అదణ్డేసు, అప్పదుట్ఠేసు దుస్సతి;

దసన్నమఞ్ఞతరం ఠానం, ఖిప్పమేవ నిగచ్ఛతి.

౧౩౮. ‘‘వేదనం ఫరుసం జానిం, సరీరస్స వ భేదనం;

గరుకం వాపి ఆబాధం, చిత్తక్ఖేపం వ పాపుణే.

౧౩౯. ‘‘రాజతో వా ఉపసగ్గం, అబ్భక్ఖానం వ దారుణం;

పరిక్ఖయం వ ఞాతీనం, భోగానం వ పభఙ్గురం.

౧౪౦. ‘‘అథ వాస్స అగారాని, అగ్గి డహతి పావకో;

కాయస్స భేదా దుప్పఞ్ఞో, నిరయం సోపపజ్జతీ’’తి.

తత్థ అదణ్డేసూతి కాయదణ్డాదిరహితేసు ఖీణాసవేసు. అప్పదుట్ఠేసూతి పరేసు వా అత్తని వా నిరపరాధేసు. దసన్నమఞ్ఞతరం ఠానన్తి దససు దుక్ఖకారణేసు అఞ్ఞతరం కారణం. వేదనన్తి సీసరోగాదిభేదం ఫరుసం వేదనం. జానిన్తి కిచ్ఛాధిగతస్స ధనస్స జానిం. భేదనన్తి హత్థచ్ఛేదాదికం సరీరభేదనం. గరుకన్తి పక్ఖహతఏకచక్ఖుకపీఠసప్పికుణీభావకుట్ఠరోగాదిభేదం గరుకాబాధం వా. చిత్తక్ఖేపన్తి ఉమ్మాదం. ఉపసగ్గన్తి యసవిలోపసేనాపతిట్ఠానాదిఅచ్ఛిన్దనాదికం రాజతో ఉపసగ్గం వా. అబ్భక్ఖానన్తి అదిట్ఠఅసుతఅచిన్తితపుబ్బం ‘‘ఇదం సన్ధిచ్ఛేదాదికమ్మం, ఇదం వా రాజాపరాధితకమ్మం తయా కత’’న్తి ఏవరూపం దారుణం అబ్భక్ఖానం వా. పరిక్ఖయం వ ఞాతీనన్తి అత్తనో అవస్సయో భవితుం సమత్థానం ఞాతీనం పరిక్ఖయం వా. పభఙ్గురన్తి పభఙ్గుభావం పూతిభావం. యం హిస్స గేహే ధఞ్ఞం, తం పూతిభావం ఆపజ్జతి, సువణ్ణం అఙ్గారభావం, ముత్తా కప్పాసట్ఠిభావం, కహాపణం కపాలఖణ్డాదిభావం, ద్విపదచతుప్పదా కాణకుణాదిభావన్తి అత్థో. అగ్గి డహతీతి ఏకసంవచ్ఛరే ద్వత్తిక్ఖత్తుం అఞ్ఞస్మిం డాహకే అవిజ్జమానేపి అసనిఅగ్గి వా పతిత్వా డహతి, అత్తనోవ ధమ్మతాయ ఉట్ఠితో పావకో వా డహతియేవ. నిరయన్తి దిట్ఠేవ ధమ్మే ఇమేసం దసన్నం ఠానానం అఞ్ఞతరం పత్వాపి ఏకంసేన సమ్పరాయే పత్తబ్బం దస్సేతుం ‘‘నిరయం సోపపజ్జతీ’’తి వుత్తం.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

మహామోగ్గల్లానత్థేరవత్థు సత్తమం.