౬. అజగరపేతవత్థు

అథ పాపాని కమ్మానీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో అజగరపేతం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి సమయే మహామోగ్గల్లానత్థేరో లక్ఖణత్థేరేన సద్ధిం గిజ్ఝకూటతో ఓతరన్తో దిబ్బేన చక్ఖునా పఞ్చవీసతియోజనికం అజగరపేతం నామ అద్దస. తస్స సీసతో అగ్గిజాలా ఉట్ఠహిత్వా పరియన్తం గచ్ఛన్తి, పరియన్తతో ఉట్ఠహిత్వా సీసం గచ్ఛన్తి, ఉభయతో ఉట్ఠహిత్వా మజ్ఝే ఓతరన్తి. థేరో తం దిస్వా సితం పాత్వాకాసి. లక్ఖణత్థేరేన సితకారణం పుట్ఠో ‘‘అకాలో, ఆవుసో, ఇమస్స పఞ్హస్స వేయ్యాకరణాయ, సత్థు సన్తికే మం పుచ్ఛేయ్యాసీ’’తి వత్వా రాజగహే పిణ్డాయ చరిత్వా సత్థు సన్తికం గతకాలే లక్ఖణత్థేరేన పుట్ఠో ఆహ – ‘‘తత్రాహం, ఆవుసో, ఏకం పేతం అద్దసం, తస్స ఏవరూపో నామ అత్తభావో, అహం తం దిస్వా ‘న వత మే ఏవరూపో అత్తభావో దిట్ఠపుబ్బో’తి సితం పాత్వాకాసి’’న్తి. సత్థా ‘‘చక్ఖుభూతా వత, భిక్ఖవే, సావకా విహరన్తీ’’తిఆదీని (పారా. ౨౨౮; సం. ని. ౨.౨౦౨) వదన్తో థేరస్స కథం పతిట్ఠాపేత్వా ‘‘మయాపి ఏసో, భిక్ఖవే, పేతో బోధిమణ్డేయేవ దిట్ఠో, ‘యే చ పన మే వచనం న సద్దహేయ్యుం, తేసం తం అహితాయ అస్సా’తి న కథేసిం, ఇదాని మోగ్గల్లానం సక్ఖిం లభిత్వా కథేమీ’’తి వత్వా భిక్ఖూహి తస్స పుబ్బకమ్మం పుట్ఠో బ్యాకాసి –

కస్సపబుద్ధకాలే కిర సుమఙ్గలసేట్ఠి నామ సువణ్ణిట్ఠకాహి భూమిం సన్థరిత్వా వీసతిఉసభట్ఠానే తత్తకేనేవ ధనేన విహారం కారేత్వా తావత్తకేనేవ విహారమహం కారేసి. సో ఏకదివసం పాతోవ సత్థు సన్తికం గచ్ఛన్తో నగరద్వారే ఏకిస్సా సాలాయ కాసావం ససీసం పారుపిత్వా కలలమక్ఖితేహి పాదేహి నిపన్నం ఏకం చోరం దిస్వా ‘‘అయం కలలమక్ఖితపాదో రత్తిం విచరిత్వా దివా నిపన్నమనుస్సో భవిస్సతీ’’తి ఆహ. చోరో ముఖం వివరిత్వా సేట్ఠిం దిస్వా ‘‘హోతు, జానిస్సామి తే కత్తబ్బ’’న్తి ఆఘాతం బన్ధిత్వా సత్తక్ఖత్తుం ఖేత్తం ఝాపేసి, సత్తక్ఖత్తుం వజే గున్నం పాదే ఛిన్ది, సత్తక్ఖత్తుం గేహం ఝాపేసి, సో ఏత్తకేనాపి కోపం నిబ్బాపేతుం అసక్కోన్తో తస్స చూళూపట్ఠాకేన సద్ధిం మిత్తసన్థవం కత్వా ‘‘కిం తే సేట్ఠినో పియ’’న్తి పుట్ఠో ‘‘గన్ధకుటితో అఞ్ఞం తస్స పియతరం నత్థీ’’తి సుత్వా ‘‘హోతు, గన్ధకుటిం ఝాపేత్వా కోపం నిబ్బాపేస్సామీ’’తి సత్థరి పిణ్డాయ పవిట్ఠే పానీయపరిభోజనీయఘటే భిన్దిత్వా గన్ధకుటియం అగ్గిం అదాసి. సేట్ఠి ‘‘గన్ధకుటి కిర ఝాయతీ’’తి సుత్వా ఆగచ్ఛన్తో ఝామకాలే ఆగన్త్వా గన్ధకుటిం ఝామం ఓలోకేన్తో వాలగ్గమత్తమ్పి దోమనస్సం అకత్వా వామబాహుం సమఞ్జిత్వా దక్ఖిణేన హత్థేన మహాఅప్ఫోటనం అప్ఫోటేసి. అథ నం సమీపే ఠితా పుచ్ఛింసు – ‘‘కస్మా, సామి, ఏత్తకం ధనం విస్సజ్జేత్వా కతగన్ధకుటియా ఝామకాలే అప్ఫోటేసీ’’తి? సో ఆహ – ‘‘ఏత్తకం మే, తాతా, అగ్గిఆదీహి అసాధారణే బుద్ధస్స సాసనే ధనం నిదహితుం లద్ధం, ‘పునపి ఏత్తకం ధనం విస్సజ్జేత్వా సత్థు గన్ధకుటిం కాతుం లభిస్సామీ’తి తుట్ఠమానసో అప్ఫోటేసి’’న్తి. సో పున తత్తకం ధనం విస్సజ్జేత్వా గన్ధకుటిం కారేత్వా వీసతిసహస్సభిక్ఖుపరివారస్స సత్థునో దానం అదాసి. తం దిస్వా చోరో చిన్తేసి – ‘‘అహం ఇమం అమారేత్వా మఙ్కుకాతుం న సక్ఖిస్సామి, హోతు, మారేస్సామి న’’న్తి నివాసనన్తరే ఛురికం బన్ధిత్వా సత్తాహం విహారే విచరన్తోపి ఓకాసం న లభి. మహాసేట్ఠిపి సత్త దివసాని బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దానం దత్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఆహ – ‘‘భన్తే, మమ ఏకేన పురిసేన సత్తక్ఖత్తుం ఖేత్తం ఝాపితం, సత్తక్ఖత్తుం వజే గున్నం పాదా ఛిన్నా, సత్తక్ఖత్తుం గేహం ఝాపితం, ఇదాని గన్ధకుటిపి తేనేవ ఝాపితా భవిస్సతి, అహం ఇమస్మిం దానే పఠమం పత్తిం తస్స దమ్మీ’’తి.

తం సుత్వా చోరో ‘‘భారియం వత మే కమ్మం కతం, ఏవం అపరాధకారకే మయి ఇమస్స కోపమత్తమ్పి నత్థి, ఇమస్మిమ్పి దానే మయ్హమేవ పఠమం పత్తిం దేతి, అహం ఇమస్మిం దుబ్భామి, ఏవరూపం మే పురిసం అఖమాపేన్తస్స దేవదణ్డోపి మే మత్థకే పతేయ్యా’’తి గన్త్వా సేట్ఠిస్స పాదమూలే నిపజ్జిత్వా ‘‘ఖమాహి మే, సామీ’’తి వత్వా ‘‘కిం ఇద’’న్తి వుత్తే, ‘‘సామి, ఏవం అయుత్తకం కమ్మం మయా కతం, తస్స మే ఖమాహీ’’తి ఆహ. అథ నం సేట్ఠి ‘‘తయా మే ఇదఞ్చిదఞ్చ కత’’న్తి సబ్బం పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఆమ, మయా కత’’న్తి వుత్తే, ‘‘త్వం మయా న దిట్ఠపుబ్బో, కస్మా మే కుజ్ఝిత్వా ఏవమకాసీ’’తి పుచ్ఛి. సో ఏకదివసం నగరా నిక్ఖన్తేన తేన వుత్తవచనం సారేత్వా ‘‘ఇమినా మే కారణేన కోపో ఉప్పాదితో’’తి ఆహ. సేట్ఠి అత్తనా వుత్తం సరిత్వా ‘‘ఆమ, తాత, వుత్తం మయా, తం మే ఖమాహీ’’తి చోరం ఖమాపేత్వా ‘‘ఉట్ఠేహి, తాత, ఖమామి తే, గచ్ఛ, తాతా’’తి ఆహ. సచే మే, సామి, ఖమసి, సపుత్తదారం మం గేహే దాసం కరోహీతి. తాత, త్వం మయా ఏత్తకే కథితే ఏవరూపం ఛేదనం అకాసి, గేహే వసన్తేన పన సద్ధిం న సక్కా కిఞ్చి కథేతుం, న మే తయా గేహే వసన్తేన కిచ్చం అత్థి, ఖమామి తే, గచ్ఛ, తాతాతి. చోరో తం కమ్మం కత్వా ఆయుపరియోసానే అవీచిమ్హి నిబ్బత్తో దీఘరత్తం తత్థ పచ్చిత్వా విపాకావసేసేన ఇదాని గిజ్ఝకూటే పబ్బతే పచ్చతీతి.

ఏవం సత్థా తస్స పుబ్బకమ్మం కథేత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, బాలా నామ పాపాని కమ్మాని కరోన్తా న బుజ్ఝన్తి, పచ్ఛా పన అత్తనా కతకమ్మేహి డయ్హమానా అత్తనావ అత్తనో దావగ్గిసదిసావ హోన్తీ’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౩౬. ‘‘అథ పాపాని కమ్మాని, కరం బాలో న బుజ్ఝతి;

సేహి కమ్మేహి దుమ్మేధో, అగ్గిడడ్ఢోవ తప్పతీ’’తి.

తత్థ అథ పాపానీతి న కేవలం బాలో కోధవసేన పాపాని కరోతి, కరోన్తోపి పన న బుజ్ఝతీతి అత్థో. పాపం కరోన్తో చ ‘‘పాపం కరోమీ’’తి అబుజ్ఝనకో నామ నత్థి. ‘‘ఇమస్స కమ్మస్స ఏవరూపో నామ విపాకో’’తి అజాననతాయ ‘‘న బుజ్ఝతీ’’తి వుత్తం. సేహీతి సో తేహి అత్తనో సన్తకేహి కమ్మేహి దుమ్మేధో నిప్పఞ్ఞో పుగ్గలో నిరయే నిబ్బత్తిత్వా అగ్గిడడ్ఢోవ తప్పతీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

అజగరపేతవత్థు ఛట్ఠం.