౧౧. సుఖసామణేరవత్థు

ఉదకఞ్హి నయన్తీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో సుఖసామణేరం ఆరబ్భ కథేసి.

అతీతస్మిఞ్హి బారాణసిసేట్ఠినో గన్ధకుమారో నామ పుత్తో అహోసి. రాజా తస్స పితరి కాలకతే తం పక్కోసాపేత్వా సమస్సాసేత్వా మహన్తేన సక్కారేన తస్సేవ సేట్ఠిట్ఠానం అదాసి. సో తతో పట్ఠాయ గన్ధసేట్ఠీతి పఞ్ఞాయి. అథస్స భణ్డాగారికో ధనగబ్భద్వారం వివరిత్వా, ‘‘సామి, ఇదం తే ఏత్తకం పితు ధనం, ఏత్తకం పితామహాదీన’’న్తి నీహరిత్వా దస్సేసి. సో తం ధనరాసిం ఓలోకేత్వా ఆహ – ‘‘కిం పన తే ఇమం ధనం గహేత్వా న గమింసూ’’తి. ‘‘సామి, ధనం గహేత్వా గతా నామ నత్థి. అత్తనా కతం కుసలాకుసలమేవ హి ఆదాయ సత్తా గచ్ఛన్తీ’’తి. సో చిన్తేసి – ‘‘తే బాలతాయ ధనం సణ్ఠాపేత్వా పహాయ గతా, అహం పనేతం గహేత్వావ గమిస్సామీ’’తి. ఏవం పన చిన్తేన్తో ‘‘దానం వా దస్సామి, పూజం వా కరిస్సామీ’’తి అచిన్తేత్వా ‘‘ఇదం సబ్బం ఖాదిత్వావ గమిస్సామీ’’తి చిన్తేసి. సో సతసహస్సం విస్సజ్జేత్వా ఫలికమయం న్హానకోట్ఠకం కారేసి, సతసహస్సం దత్వా ఫలికమయమేవ న్హానఫలకం, సతసహస్సం దత్వా నిసీదనపల్లఙ్కం, సతసహస్సం దత్వా భోజనపాతిం, సతసహస్సమేవ దత్వా భోజనట్ఠానే మణ్డపం కారాపేసి, సతసహస్సం దత్వా భోజనపాతియా ఆసిత్తకూపధానం కారేసి, సతసహస్సేనేవ గేహే సీహపఞ్జరం సణ్ఠాపేసి, అత్తనో పాతరాసత్థాయ సహస్సం అదాసి, సాయమాసత్థాయపి సహస్సమేవ. పుణ్ణమదివసే పన భోజనత్థాయ సతసహస్సం దాపేసి, తం భత్తం భుఞ్జనదివసే సతసహస్సం విస్సజ్జేత్వా నగరం అలఙ్కరిత్వా భేరిం చరాపేసి – ‘‘గన్ధసేట్ఠిస్స కిర భత్తభుఞ్జనాకారం ఓలోకేన్తూ’’తి.

మహాజనో మఞ్చాతిమఞ్చే బన్ధిత్వా సన్నిపతి. సోపి సతసహస్సగ్ఘనకే న్హానకోట్ఠకే సతసహస్సగ్ఘనకే ఫలకే నిసీదిత్వా సోళసహి గన్ధోదకఘటేహి న్హత్వా తం సీహపఞ్జరం వివరిత్వా తస్మిం పల్లఙ్కే నిసీది. అథస్స తస్మిం ఆసిత్తకూపధానే తం పాతిం ఠపేత్వా సతసహస్సగ్ఘనకం భోజనం వడ్ఢేసుం. సో నాటకపరివుతో ఏవరూపాయ సమ్పత్తియా తం భోజనం భుఞ్జతి. అపరేన సమయేన ఏకో గామికమనుస్సో అత్తనో పరిబ్బయాహరణత్థం దారుఆదీని యానకే పక్ఖిపిత్వా నగరం గన్త్వా సహాయకస్స గేహే నివాసం గణ్హి. తదా పన పుణ్ణమదివసో హోతి. ‘‘గన్ధసేట్ఠినో భుఞ్జనలీళం ఓలోకేన్తూ’’తి నగరే భేరిం చరాపేసి. అథ నం సహాయకో ఆహ – ‘‘సమ్మ, గన్ధసేట్ఠినో తే భుఞ్జనలీళం దిట్ఠపుబ్బ’’న్తి. ‘‘న దిట్ఠపుబ్బం, సమ్మా’’తి. ‘‘తేన హి ఏహి, గచ్ఛామ, అయం నగరే భేరీ చరతి, ఏతస్స మహాసమ్పత్తిం పస్సామా’’తి నగరవాసీ జనపదవాసిం గహేత్వా అగమాసి. మహాజనోపి మఞ్చాతిమఞ్చే అభిరుహిత్వా పస్సతి. గామవాసీ భత్తగన్ధం ఘాయిత్వావ నగరవాసిం ఆహ – ‘‘మయ్హం ఏతాయ పాతియా భత్తపిణ్డే పిపాసా జాతా’’తి. సమ్మ, మా ఏతం పత్థయి, న సక్కా లద్ధున్తి. సమ్మ, అలభన్తో న జీవిస్సామీతి. సో తం పటిబాహితుం అసక్కోన్తో పరిసపరియన్తే ఠత్వా ‘‘పణమామి తే, సామీ’’తి తిక్ఖత్తుం మహాసద్దం నిచ్ఛారేత్వా ‘‘కో ఏసో’’తి వుత్తే అహం, సామీతి. ‘‘కిమేత’’న్తి. ‘‘అయం ఏకో గామవాసీ తుమ్హాకం పాతియం భత్తపిణ్డే పిపాసం ఉపాదేసి, ఏకం భత్తపిణ్డం దాపేథా’’తి. ‘‘న సక్కా లద్ధు’’న్తి. ‘‘కిం, సమ్మ, సుతం తే’’తి? ‘‘సుతం మే, అపిచ లభన్తో జీవిస్సామి, అలభన్తస్స మే మరణం భవిస్సతీ’’తి. సో పునపి విరవి – ‘‘అయం కిర, సామి, అలభన్తో మరిస్సతి, జీవితమస్స దేథా’’తి. అమ్భో భత్తపిణ్డో నామ సతమ్పి అగ్ఘతి, సతద్వయమ్పి అగ్ఘతి. యో యో యాచతి, తస్స తస్స దదమానో అహం కిం భుఞ్జిస్సామీతి? సామి, అయం అలభన్తో మరిస్సతి, జీవితమస్స దేథాతి. న సక్కావ ముధా లద్ధుం, యది పన అలభన్తో న జీవతి, తీణి సంవచ్ఛరాని మమ గేహే భతిం కరోతు, ఏవమస్స భత్తపాతిం దాపేస్సామీతి. గామవాసీ తం సుత్వా ‘‘ఏవం హోతు, సమ్మా’’తి సహాయకం వత్వా పుత్తదారం పహాయ ‘‘భత్తపాతిఅత్థాయ తీణి సంవచ్ఛరాని భతిం కరిస్సామీ’’తి సేట్ఠిస్స గేహం పావిసి. సో భతిం కరోన్తో సబ్బకిచ్చాని సక్కచ్చం అకాసి. గేహే వా అరఞ్ఞే వా రత్తిం వా దివా వా సబ్బాని కత్తబ్బకమ్మాని కతానేవ పఞ్ఞాయింసు. ‘‘భత్తభతికో’’తి చ వుత్తే సకలనగరేపి పఞ్ఞాయి. అథస్స దివసే పరిపుణ్ణే భత్తవేయ్యావటికో ‘‘భత్తభతికస్స, సామి, దివసో పుణ్ణో, దుక్కరం తేన కతం తీణి సంవచ్ఛరాని భతిం కరోన్తేన, ఏకమ్పి కమ్మం న కోపితపుబ్బ’’న్తి ఆహ.

అథస్స సేట్ఠి అత్తనో సాయపాతరాసత్థాయ ద్వే సహస్సాని, తస్స పాతరాసత్థాయ సహస్సన్తి తీణి సహస్సాని దాపేత్వా ఆహ – ‘‘అజ్జ మయ్హం కత్తబ్బం పరిహారం తస్సేవ కరోథా’’తి. వత్వా చ పన ఠపేత్వా ఏకం చిన్తామణిం నామ పియభరియం అవసేసజనమ్పి ‘‘అజ్జ తమేవ పరివారేథా’’తి వత్వా సబ్బసమ్పత్తిం తస్స నియ్యాదేసి. సో సేట్ఠినో న్హానోదకేన తస్సేవ కోట్ఠకే తస్మిం ఫలకే నిసిన్నో న్హత్వా తస్సేవ నివాసనసాటకే నివాసేత్వా తస్సేవ పల్లఙ్కే నిసీది. సేట్ఠిపి నగరే భేరిం చరాపేసి – ‘‘భత్తభతికో గన్ధసేట్ఠిస్స గేహే తీణి సంవచ్ఛరాని భతిం కత్వా పాతిం లభి, తస్స భుఞ్జనసమ్పత్తిం ఓలోకేన్తూ’’తి. మహాజనో మఞ్చాతిమఞ్చే అభిరుహిత్వా పస్సతి, గామవాసిస్స ఓలోకితోలోకితట్ఠానం కమ్పనాకారప్పత్తం అహోసి. నాటకా పరివారేత్వా అట్ఠసుం, తస్స పురతో భత్తపాతిం వడ్ఢేత్వా ఠపయింసు. అథస్స హత్థధోవనవేలాయ గన్ధమాదనే ఏకో పచ్చేకబుద్ధో సత్తమే దివసే సమాపత్తితో వుట్ఠాయ ‘‘కత్థ ను ఖో అజ్జ భిక్ఖాచారత్థాయ గచ్ఛామీ’’తి ఉపధారేన్తో భత్తభతికం అద్దస. అథ సో ‘‘అయం తీణి సంవచ్ఛరాని భతిం కత్వా భత్తపాతిం లభి, అత్థి ను ఖో ఏతస్స సద్ధా, నత్థీ’’తి ఉపధారేన్తో ‘‘అత్థీ’’తి ఞత్వా ‘‘సద్ధాపి ఏకచ్చే సఙ్గహం కాతుం న సక్కోన్తి, సక్ఖిస్సతి ను ఖో మే సఙ్గహం కాతు’’న్తి చిన్తేత్వా ‘‘సక్ఖిస్సతి చేవ మమ చ సఙ్గహకరణం నిస్సాయ మహాసమ్పత్తిం లభిస్సతీ’’తి ఞత్వా చీవరం పారుపిత్వా పత్తమాదాయ వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా పరిసన్తరేన గన్త్వా తస్స పురతో ఠితమేవ అత్తానం దస్సేసి.

సో పచ్చేకబుద్ధం దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘అహం పుబ్బే అదిన్నభావేన ఏకిస్సా భత్తపాతియా అత్థాయ తీణి సంవచ్ఛరాని పరగేహే భతిం అకాసిం, ఇదాని మే ఇదం భత్తం ఏకం రత్తిన్దివం రక్ఖేయ్య, సచే పన నం అయ్యస్స దస్సామి, అనేకానిపి కప్పకోటిసహస్సాని రక్ఖిస్సతి, అయ్యస్సేవ నం దస్సామీ’’తి. సో తీణి సంవచ్ఛరాని భతిం కత్వా లద్ధభత్తపాతితో ఏకపిణ్డమ్పి ముఖే అట్ఠపేత్వా తణ్హం వినోదేత్వా సయమేవ పాతిం ఉక్ఖిపిత్వా పచ్చేకబుద్ధస్స సన్తికం గన్త్వా పాతిం అఞ్ఞస్స హత్థే దత్వా పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా పాతిం వామహత్థేన గహేత్వా దక్ఖిణహత్థేన తస్స పత్తే భత్తం ఆకిరి. పచ్చేకబుద్ధో భత్తస్స ఉపడ్ఢసేసకాలే పత్తం హత్థేన పిదహి. అథ నం సో ఆహ – ‘‘భన్తే, ఏకోవ పటివిసో న సక్కా ద్విధా కాతుం, మా మం ఇధలోకేన సఙ్గణ్హథ, పరలోకేన సఙ్గహమేవ కరోథ, సావసేసం అకత్వా నిరవసేసమేవ దస్సామీ’’తి. అత్తనో హి థోకమ్పి అనవసేసేత్వా దిన్నం నిరవసేసదానం నామ, తం మహప్ఫలం హోతి. సో తథా కరోన్తో సబ్బం దత్వా పున వన్దిత్వా ఆహ – ‘‘భన్తే, ఏకం భత్తపాతిం నిస్సాయ తీణి సంవచ్ఛరాని మే పరగేహే భతిం కరోన్తేన దుక్ఖం అనుభూతం, ఇదాని మే నిబ్బత్తనిబ్బత్తట్ఠానే సుఖమేవ హోతు, తుమ్హేహి దిట్ఠధమ్మస్సేవ భాగీ అస్స’’న్తి. పచ్చేకబుద్ధో ‘‘ఏవం హోతు, చిన్తామణి వియ తే సబ్బకామదదో మనోసఙ్కప్పా పుణ్ణచన్దో వియ పూరేన్తూ’’తి అనుమోదనం కరోన్తో –

‘‘ఇచ్ఛితం పత్థితం తుయ్హం, సబ్బమేవ సమిజ్ఝతు;

సబ్బే పూరేన్తు సఙ్కప్పా, చన్దో పన్నరసో యథా.

‘‘ఇచ్ఛితం పత్థికం తుయ్హం, ఖిప్పమేవ సమిజ్ఝతు;

సబ్బే పూరేన్తు సఙ్కప్పా, మణి జోతిరసో యథా’’తి. –

వత్వా ‘‘అయం మహాజనో యావ గన్ధమాదనపబ్బతగమనా మం పస్సన్తో తిట్ఠతూ’’తి అధిట్ఠాయ ఆకాసేన గన్ధమాదనం అగమాసి.

మహాజనోపి నం పస్సన్తోవ అట్ఠాసి. సో తత్థ గన్త్వా తం పిణ్డపాతం పఞ్చసతానం పచ్చేకబుద్ధానం విభజిత్వా అదాసి. సబ్బే అత్తనో పహోనకం గణ్హింసు. ‘‘అప్పో పిణ్డపాతో కథం పహోసీ’’తి న చిన్తేతబ్బం. చత్తారి హి అచిన్తేయ్యాని (అ. ని. ౪.౭౭) వుత్తాని, తత్రాయం పచ్చేకబుద్ధవిసయోతి. మహాజనో పచ్చేకబుద్ధానం పిణ్డపాతం విభజిత్వా దియ్యమానం దిస్వా సాధుకారసహస్సాని పవత్తేసి, అసనిసతనిపాకసద్దో వియ అహోసి. తం సుత్వా గన్ధసేట్ఠి చిన్తేసి – ‘‘భత్తభతికో మయా దిన్నసమ్పత్తిం ధారేతుం నాసక్ఖి మఞ్ఞే, తేనాయం మహాజనో పరిహాసం కరోన్తో సన్నిపతితో నదతీ’’తి. సో తప్పవత్తిజాననత్థం మనుస్సే పేసేసి. తే ఆగన్త్వా ‘‘సమ్పత్తిధారకా నామ, సామి, ఏవం హోన్తూ’’తి వత్వా తం పవత్తిం ఆరోచేసుం. సేట్ఠి తం సుత్వావ పఞ్చవణ్ణాయ పీతియా ఫుట్ఠసరీరో హుత్వా ‘‘అహో దుక్కరం తేన కతం, అహం ఏత్తకం కాలం ఏవరూపాయ సమ్పత్తియా ఠితో కిఞ్చి దాతుం నాసక్ఖి’’న్తి తం పక్కోసాపేత్వా ‘‘సచ్చం కిర తయా ఇదం నామ కత’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఆమ, సామీ’’తి వుత్తే, ‘‘హన్ద, సహస్సం గహేత్వా తవ దానే మయ్హమ్పి పత్తిం దేహీ’’తి ఆహ. సో తథా అకాసి. సేట్ఠిపిస్స సబ్బం అత్తనో సన్తకం మజ్ఝే భిన్దిత్వా అదాసి.

చతస్సో హి సమ్పదా నామ – వత్థుసమ్పదా, పచ్చయసమ్పదా, చేతనాసమ్పదా, గుణాతిరేకసమ్పదాతి. తత్థ నిరోధసమాపత్తిరహో అరహా వా అనాగామీ వా దక్ఖిణేయ్యో వత్థుసమ్పదా నామ. పచ్చయానం ధమ్మేన సమేన ఉప్పత్తి పచ్చయసమ్పదా నామ. దానతో పుబ్బే దానకాలే పచ్ఛా భాగేతి తీసు కాలేసు చేతనాయ సోమనస్ససహగతఞాణసమ్పయుత్తభావో చేతనాసమ్పదా నామ. దక్ఖిణేయ్యస్స సమాపత్తితో వుట్ఠితభావో గుణాతిరేకసమ్పదా నామాతి. ఇమస్స చ ఖీణాసవో పచ్చేకబుద్ధో దక్ఖిణేయ్యా, భతిం కత్వా లద్ధభావేన పచ్చయో ధమ్మతో ఉప్పన్నో, తీసు కాలేసు పరిసుద్ధా చేతనా, సమాపత్తితో వుట్ఠితమత్తో పచ్చేకబుద్ధో గుణాతిరేకోతి చతస్సోపి సమ్పదా నిప్ఫన్నా. ఏతాసం ఆనుభావేన దిట్ఠేవ ధమ్మే మహాసమ్పత్తిం పాపుణన్తి. తస్మా సో సేట్ఠినో సన్తికా సమ్పత్తిం లభి. అపరభాగే చ రాజాపి ఇమినా కతకమ్మం సుత్వా తం పక్కోసాపేత్వా సహస్సం దత్వా పత్తిం గహేత్వా తుట్ఠమానసో మహన్తం భోగక్ఖన్ధం దత్వా సేట్ఠిట్ఠానం అదాసి. భత్తభతికసేట్ఠీతిస్స నామం అకాసి. సో గన్ధసేట్ఠినా సద్ధిం సహాయో హుత్వా ఏకతో ఖాదన్తో పివన్తో యావతాయుకం ఠత్వా తతో చుతో దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా ఏకం బుద్ధన్తరం దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం సారిపుత్తత్థేరస్సూపట్ఠాకకులే పటిసన్ధిం గణ్హి. అథస్స మాతా లద్ధగబ్భపరిహారా కతిపాహచ్చయేన ‘‘అహో వతాహం పఞ్చసతేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం సారిపుత్తత్థేరస్స సతరసభోజనం దత్వా కాసాయవత్థనివత్థా సువణ్ణసరకం ఆదాయ ఆసనపరియన్తే నిసిన్నా తేసం భిక్ఖూనం ఉచ్ఛిట్ఠావసేసకం పరిభుఞ్జేయ్య’’న్తి దోహళినీ హుత్వా తథేవ కత్వా దోహళం పటివినోదేసి. సా సేసమఙ్గలేసుపి తథారూపమేవ దానం దత్వా పుత్తం విజాయిత్వా నామగ్గహణదివసే ‘‘పుత్తస్స మే, భన్తే, సిక్ఖాపదాని దేథా’’తి థేరం ఆహ. థేరో ‘‘కిమస్స నామ’’న్తి పుచ్ఛి. ‘‘భన్తే, పుత్తస్స మే పటిసన్ధిగ్గహణతో పట్ఠాయ ఇమస్మిం గేహే కస్సచి దుక్ఖం నామ న భూతపుబ్బం, తేనేవస్స సుఖకుమారోతి నామం భవిస్సతీ’’తి వుత్తే తదేవస్స నామం గహేత్వా సిక్ఖాపదాని అదాసి.

తదా ఏవఞ్చస్స మాతు ‘‘నాహం మమ పుత్తస్స అజ్ఝాసయం భిన్దిస్సామీ’’తి చిత్తం ఉప్పజ్జి. సా తస్స కణ్ణవిజ్ఝనమఙ్గలాదీసుపి తథేవ దానం అదాసి. కుమారోపి సత్తవస్సికకాలే ‘‘ఇచ్ఛామహం, అమ్మ, థేరస్స సన్తికే పబ్బజితు’’న్తి ఆహ. సా ‘‘సాధు, తాత, నాహం తవ అజ్ఝాసయం భిన్దిస్సామీ’’తి థేరం నిమన్తేత్వా భోజేత్వా, ‘‘భన్తే, పుత్తో మే పబ్బజితుం ఇచ్ఛతి, ఇమాహం సాయన్హసమయే విహారం ఆనేస్సామీ’’తి థేరం ఉయ్యోజేత్వా ఞాతకే సన్నిపాతేత్వా ‘‘పుత్తస్స మే గిహికాలే కత్తబ్బం కిచ్చం అజ్జేవ కరిస్సామా’’తి వత్వా పుత్తం అలఙ్కరిత్వా మహన్తేన సిరిసోభగ్గేన విహారం నేత్వా థేరస్స నియ్యాదేసి. థేరోపి తం, ‘‘తాత, పబ్బజ్జా నామ దుక్కరా, సక్ఖిస్ససి అభిరమితు’’న్తి వత్వా ‘‘కరిస్సామి వో, భన్తే, ఓవాద’’న్తి వుత్తే కమ్మట్ఠానం దత్వా పబ్బాజేసి. మాతాపితరోపిస్స పబ్బజ్జాయ సక్కారం కరోన్తా అన్తోవిహారేయేవ సత్తాహం బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స సతరసభోజనం దత్వా సాయం అత్తనో గేహం అగమంసు. అట్ఠమే దివసే సారిపుత్తత్థేరో భిక్ఖుసఙ్ఘే గామం పవిట్ఠే విహారే కత్తబ్బకిచ్చం కత్వా సామణేరం పత్తచీవరం గాహాపేత్వా గామం పిణ్డాయ పావిసి. సామణేరో అన్తరామగ్గే మాతికాదీని దిస్వా పణ్డితసామణేరో వియ పుచ్ఛి. థేరోపి తస్స తథేవ బ్యాకాసి. సామణేరో తాని కారణాని సుత్వా ‘‘సచే తుమ్హే అత్తనో పత్తచీవరం గణ్హేయ్యాథ, అహం నివత్తేయ్య’’న్తి వత్వా థేరేన తస్స అజ్ఝాసయం అభిన్దిత్వా, ‘‘సామణేర, దేహి మమ పత్తచీవర’’న్తి పత్తచీవరే గహితే థేరం వన్దిత్వా నివత్తమానో, ‘‘భన్తే, మయ్హం ఆహారం ఆహరమానో సతరసభోజనం ఆహరేయ్యాథా’’తి ఆహ. కుతో తం లభిస్సామీతి? అత్తనో పుఞ్ఞేన అలభన్తో మమ పుఞ్ఞేన లభిస్సథ, భన్తేతి. అథస్స థేరో కుఞ్చికం దత్వా గామం పిణ్డాయ పావిసి. సోపి విహారం ఆగన్త్వా థేరస్స గబ్భం వివరిత్వా పవిసిత్వా ద్వారం పిధాయ అత్తనో కాయే ఞాణం ఓతారేత్వా నిసీది.

తస్స గుణతేజేన సక్కస్స ఆసనం ఉణ్హాకారం దస్సేసి. సక్కో ‘‘కిం ను ఖో ఏత’’న్తి ఓలోకేన్తో సామణేరం దిస్వా ‘‘సుఖసామణేరో అత్తనో ఉపజ్ఝాయస్స పత్తచీవరం దత్వా ‘సమణధమ్మం కరిస్సామీ’తి నివత్తో, మయా తత్థ గన్తుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా చత్తారో మహారాజే పక్కోసాపేత్వా ‘‘గచ్ఛథ, తాతా, విహారస్సూపవనే దుస్సద్దకే సకుణే పలాపేథా’’తి ఉయ్యోజేసి. తే తథా కత్వా సామన్తా ఆరక్ఖం గణ్హింసు. చన్దిమసూరియే ‘‘అత్తనో విమానాని గహేత్వా తిట్ఠథా’’తి ఆణాపేసి. తేపి తథా కరింసు. సయమ్పి ఆవిఞ్ఛనట్ఠానే ఆరక్ఖం గణ్హి. విహారో సన్నిసిన్నో నిరవో అహోసి. సామణేరో ఏకగ్గచిత్తేన విపస్సనం వడ్ఢేత్వా తీణి మగ్గఫలాని పాపుణి. థేరో ‘‘సామణేరేన ‘సతరసభోజనం ఆహరేయ్యాథా’తి వుత్తం, కస్స ను ఖో ఘరే సక్కా లద్ధు’’న్తి ఓలోకేన్తో ఏకం అజ్ఝాసయసమ్పన్నం ఉపట్ఠాకతులం దిస్వా తత్థ గన్త్వా, ‘‘భన్తే, సాధు వో కతం అజ్జ ఇధాగచ్ఛన్తేహీ’’తి తేహి తుట్ఠమానసేహి పత్తం గహేత్వా నిసీదాపేత్వా యాగుఖజ్జకం దత్వా యావ భత్తకాలం ధమ్మకథం యాచితో తేసం సారణీయధమ్మకథం కథేత్వా కాలం సల్లక్ఖేత్వా దేసనం నిట్ఠాపేసి. అథస్స సతరసభోజనం దత్వా తం ఆదాయ గన్తుకామం థేరం దిస్వా ‘‘భుఞ్జథ, భన్తే, అపరమ్పి తే దస్సామా’’తి థేరం భోజేత్వా పున పత్తపూరం అదంసు. థేరో తం ఆదాయ ‘‘సామణేరో మే ఛాతో’’తి తురితతురితో విహారం పాయాసి. తం దివసం సత్థా పాతోవ నిక్ఖమిత్వా గన్ధకుటియం నిసిన్నోవ ఆవజ్జేసి – ‘‘అజ్జ సుఖసామణేరో ఉపజ్ఝాయస్స పత్తచీవరం దత్వా ‘సమణధమ్మం కరిస్సామీ’తి నివత్తో, నిప్ఫన్నం ను ఖో తస్స కిచ్చ’’న్తి. సో తిణ్ణంయేవ మగ్గఫలానం పత్తభావం దిస్వా ఉత్తరిపి ఉపధారేన్తో ‘‘సక్ఖిస్సతాయం అజ్జ అరహత్తం పాపుణితుం, సారిపుత్తో పన ‘సామణేరో మే ఛాతో’తి వేగేన భత్తం ఆదాయ నిక్ఖమతి, సచే ఇమస్మిం అరహత్తం అప్పత్తే భత్తం ఆహరిస్సతి, ఇమస్స అన్తరాయో భవిస్సతి, మయా గన్త్వా ద్వారకోట్ఠకే ఆరక్ఖం గణ్హితుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా గన్ధకుటితో నిక్ఖమిత్వా ద్వారకోట్ఠకే ఠత్వా ఆరక్ఖం గణ్హి.

థేరోపి భత్తం ఆహరి. అథ నం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ చత్తారో పఞ్హే పుచ్ఛి. పఞ్హవిస్సజ్జనావసానే సామణేరో అరహత్తం పాపుణి. సత్థా థేరం ఆమన్తేత్వా ‘‘గచ్ఛ, సారిపుత్త, సామణేరస్స తే భత్తం దేహీ’’తి ఆహ. థేరో గన్త్వా ద్వారం ఆకోటేసి. సామణేరోపి నిక్ఖమిత్వా ఉపజ్ఝాయస్స వత్తం కత్వా ‘‘భత్తకిచ్చం కరోహీ’’తి వుత్తే థేరస్స భత్తేన అనత్థికభావం ఞత్వా సత్తవస్సికకుమారో తఙ్ఖణఞ్ఞేవ అరహత్తం పత్తో నీచాసనట్ఠానం పచ్చవేక్ఖన్తో భత్తకిచ్చం కత్వా పత్తం ధోవి. తస్మిం కాలే చత్తారో మహారాజానో ఆరక్ఖం విస్సజ్జేసుం. చన్దిమసూరియాపి విమానాని ముఞ్చింసు. సక్కోపి ఆవిఞ్ఛనట్ఠానే ఆరక్ఖం విస్సజ్జేసి. సూరియో నభమజ్ఝం అతిక్కన్తోయేవ పఞ్ఞాయి. భిక్ఖూ ‘‘సాయన్హో పఞ్ఞాయతి, సామణేరేన చ ఇదానేవ భత్తకిచ్చం కతం, కిం ను ఖో అజ్జ పుబ్బణ్హో బలవా జాతో, సాయన్హో మన్దో’’తి వదింసు. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా, ‘‘భన్తే, అజ్జ పుబ్బణ్హో బలవా జాతో, సాయన్హో మన్దో, సామణేరేన చ ఇదానేవ భత్తకిచ్చం కతం, అథ చ పన సూరియో నభమజ్ఝం అతిక్కన్తోయేవ పఞ్ఞాయతీ’’తి వుత్తే, ‘‘భిక్ఖవే, ఏవమేవం హోతి పుఞ్ఞవన్తానం సమణధమ్మకరణకాలే. అజ్జ హి చత్తారో మహారాజానో సామన్తా ఆరక్ఖం గణ్హింసు, చన్దిమసూరియా విమానాని గహేత్వా అట్ఠంసు, సక్కో ఆవిఞ్ఛనకే ఆరక్ఖం గణ్హి, అహమ్పి ద్వారకోట్ఠకే ఆరక్ఖం గణ్హిం, అజ్జ సుఖసామణేరో మాతికాయ ఉదకం హరన్తే, ఉసుకారే ఉసుం ఉజుం కరోన్తే, తచ్ఛకే చక్కాదీని కరోన్తే దిస్వా అత్తానం దమేత్వా అరహత్తం పత్తో’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౪౫. ‘‘ఉదకఞ్హి నయన్తి నేత్తికా, ఉసుకారా నమయన్తి తేజనం;

దారుం నమయన్తి తచ్ఛకా, అత్తానం దమయన్తి సుబ్బతా’’తి.

తత్థ సుబ్బతాతి సువదా, సుఖేన ఓవదితబ్బా అనుసాసితబ్బాతి అత్థో. సేసం హేట్ఠా వుత్తనయమేవ.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

సుఖసామణేరవత్థు ఏకాదసమం.

దణ్డవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

దసమో వగ్గో.