౩. అయోఘరచరియావణ్ణనా

౨౪. తతియే అయోఘరమ్హి సంవడ్ఢోతి అమనుస్సఉపద్దవపరివజ్జనత్థం చతురస్ససాలవసేన కతే మహతి సబ్బఅయోమయే గేహే సంవడ్ఢో. నామేనాసి అయోఘరోతి అయోఘరే జాతసంవడ్ఢభావేనేవ ‘‘అయోఘరకుమారో’’తి నామేన పాకటో అహోసి.

౨౫-౬. తదా హి కాసిరఞ్ఞో అగ్గమహేసియా పురిమత్తభావే సపత్తి ‘‘తవ జాతం జాతం పజం ఖాదేయ్య’’న్తి పత్థనం పట్ఠపేత్వా యక్ఖినియోనియం నిబ్బత్తా ఓకాసం లభిత్వా తస్సా విజాతకాలే ద్వే వారే పుత్తే ఖాది. తతియవారే పన బోధిసత్తో తస్సా కుచ్ఛియం పటిసన్ధిం గణ్హి. రాజా ‘‘దేవియా జాతం జాతం పజం ఏకా యక్ఖినీ ఖాదతి, కిం ను ఖో కాతబ్బ’’న్తి మనుస్సేహి సమ్మన్తేత్వా ‘‘అమనుస్సా నామ అయోఘరస్స భాయన్తి, అయోఘరం కాతుం వట్టతీ’’తి వుత్తే కమ్మారే ఆణాపేత్వా థమ్భే ఆదిం కత్వా అయోమయేహేవ సబ్బగేహసమ్భారేహి చతురస్ససాలం మహన్తం అయోఘరం నిట్ఠాపేత్వా పరిపక్కగబ్భం దేవిం తత్థ వాసేసి. సా తత్థ ధఞ్ఞపుఞ్ఞలక్ఖణం పుత్తం విజాయి. ‘‘అయోఘరకుమారో’’త్వేవస్స నామం కరింసు. తం ధాతీనం దత్వా మహన్తం ఆరక్ఖం సంవిదహిత్వా రాజా దేవిం అన్తేపురం ఆనేసి. యక్ఖినీపి ఉదకవారం గన్త్వా వేస్సవణస్స ఉదకం వహన్తీ జీవితక్ఖయం పత్తా.

మహాసత్తో అయోఘరేయేవ వడ్ఢిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో, తత్థేవ సబ్బసిప్పాని ఉగ్గణ్హి. రాజా పుత్తం సోళసవస్సుద్దేసికం విదిత్వా ‘‘రజ్జమస్స దస్సామీ’’తి అమచ్చే ఆణాపేసి – ‘‘పుత్తం మే ఆనేథా’’తి. తే ‘‘సాధు, దేవా’’తి నగరం అలఙ్కారాపేత్వా సబ్బాలఙ్కారవిభూసితం మఙ్గలవారణం ఆదాయ తత్థ గన్త్వా కుమారం అలఙ్కరిత్వా హత్థిక్ఖన్ధే నిసీదాపేత్వా నగరం పదక్ఖిణం కారేత్వా రఞ్ఞో దస్సేసుం. మహాసత్తో రాజానం వన్దిత్వా అట్ఠాసి. రాజా తస్స సరీరసోభం ఓలోకేత్వా బలవసినేహేన తం ఆలిఙ్గిత్వా ‘‘అజ్జేవ మే పుత్తం అభిసిఞ్చథా’’తి అమచ్చే ఆణాపేసి. మహాసత్తో పితరం వన్దిత్వా ‘‘న మయ్హం రజ్జేన అత్థో, అహం పబ్బజిస్సామి, పబ్బజ్జం మే అనుజానాథా’’తి ఆహ. తేన వుత్తం ‘‘దుక్ఖేన జీవితో లద్ధో’’తిఆది.

తత్థ దుక్ఖేనాతి, తాత, తవ భాతికా ద్వే ఏకాయ యక్ఖినియా ఖాదితా, తుయ్హం పన తతో అమనుస్సభయతో నివారణత్థం కతేన దుక్ఖేన మహతా ఆయాసేన జీవితో లద్ధో. సంపీళే పతిపోసితోతి నానావిధాయ అమనుస్సరక్ఖాయ సమ్బాధే అయోఘరే విజాయనకాలతో పట్ఠాయ యావ సోళసవస్సుప్పత్తియా సమ్బాధే సంవడ్ఢితోతి అత్థో. అజ్జేవ, పుత్త, పటిపజ్జ, కేవలం వసుధం ఇమన్తి కఞ్చనమాలాలఙ్కతస్స సేతచ్ఛత్తస్స హేట్ఠా రతనరాసిమ్హి ఠపేత్వా తీహి సఙ్ఖేహి అభిసిఞ్చియమానో ఇమం కులసన్తకం కేవలం సకలం సముద్దపరియన్తం తతోయేవ సహ రట్ఠేహీతి సరట్ఠకం సహ నిగమేహి మహాగామేహీతి సనిగమం అపరిమితేన పరివారజనేన సద్ధిం సజనం ఇమం వసుధం మహాపథవిం అజ్జేవ, పుత్త, పటిపజ్జ, రజ్జం కారేహీతి అత్థో. వన్దిత్వా ఖత్తియం. అఞ్జలిం పగ్గహేత్వాన, ఇదం వచనమబ్రవిన్తి ఖత్తియం కాసిరాజానం మమ పితరం వన్దిత్వా తస్స అఞ్జలిం పణామేత్వా ఇదం వచనం అభాసిం.

౨౭. యే కేచి మహియా సత్తాతి ఇమిస్సా మహాపథవియా యే కేచి సత్తా నామ. హీనముక్కట్ఠమజ్ఝిమాతి లామకా చేవ ఉత్తమా చ, ఉభిన్నం వేమజ్ఝే భవత్తా మజ్ఝిమా చ. సకే గేహేతి సబ్బే తే సకే గేహే. సకఞాతిభీతి సకేహి ఞాతీహి సమ్మోదమానా విస్సట్ఠా అనుక్కణ్ఠితా యథావిభవం వడ్ఢన్తి.

౨౮. ఇదం లోకే ఉత్తరియన్తి ఇదం పన ఇమస్మిం లోకే అసదిసం, మయ్హం ఏవ ఆవేణికం. కిం పన తం సంపీళే మమ పోసనన్తి సమ్బాధే మమ సంవడ్ఢనం. తథా హి అయోఘరమ్హి సంవడ్ఢో, అప్పభే చన్దసూరియేతి చన్దసూరియానం పభారహితే అయోఘరే సంవడ్ఢోమ్హీతి సంవడ్ఢో అమ్హి.

౨౯. పూతికుణపసమ్పుణ్ణాతి పూతిగన్ధనానప్పకారకుణపసమ్పుణ్ణా గూథనిరయసదిసా. మాతు కుచ్ఛితో జీవితసంసయే వత్తమానే కథం ముచ్చిత్వా నిక్ఖమిత్వా. తతో ఘోరతరేతి తతోపి గబ్భవాసతో దారుణతరే, అవిస్సట్ఠవాసేన దుక్ఖే. పక్ఖిత్తయోఘరేతి పక్ఖిత్తో అయోఘరే, బన్ధనాగారే ఠపితో వియ అహోసిన్తి దస్సేతి.

౩౦. యదిహన్తి ఏత్థ యదీతి నిపాతమత్తం. తాదిసన్తి యాదిసం పుబ్బే వుత్తం, తాదిసం పరమదారుణం దుక్ఖం పత్వా అహం రజ్జేసు యది రజ్జామి యది రమిస్సామి, ఏవం సన్తే పాపానం లామకానం నిహీనపురిసానం ఉత్తమో నిహీనతమో సియం.

౩౧. ఉక్కణ్ఠితోమ్హి కాయేనాతి అపరిముత్తగబ్భవాసాదినా పూతికాయేన ఉక్కణ్ఠితో నిబ్బిన్నో అమ్హి. రజ్జేనమ్హి అనత్థికోతి రజ్జేనపి అనత్థికో అమ్హి. యక్ఖినియా హత్థతో ముత్తోపి హి నాహం అజరామరో, కిం మే రజ్జేన, రజ్జఞ్హి నామ సబ్బేసం అనత్థానం సన్నిపాతట్ఠానం, తత్థ ఠితకాలతో పట్ఠాయ దున్నిక్ఖమం హోతి, తస్మా తం అనుపగన్త్వా నిబ్బుతిం పరియేసిస్సం, యత్థ మం మచ్చు న మద్దియేతి యత్థ ఠితం మం మహాసేనో మచ్చురాజా న మద్దియే న ఓత్థరేయ్య న అభిభవేయ్య, తం నిబ్బుతిం అమతమహానిబ్బానం పరియేసిస్సామీతి.

౩౨. ఏవాహం చిన్తయిత్వానాతి ఏవం ఇమినా వుత్తప్పకారేన నానప్పకారం సంసారే ఆదీనవం పచ్చవేక్ఖణేన నిబ్బానే ఆనిసంసదస్సనేన చ యోనిసో చిన్తేత్వా. విరవన్తే మహాజనేతి మయా విప్పయోగదుక్ఖాసహనేన విరవన్తే పరిదేవన్తే మాతాపితుప్పముఖే మహన్తే జనే. నాగోవ బన్ధనం ఛేత్వాతి యథా నామ మహాబలో హత్థినాగో దుబ్బలతరం రజ్జుబన్ధనం సుఖేనేవ ఛిన్దతి, ఏవమేవ ఞాతిసఙ్గాదిభేదస్స తస్మిం జనే తణ్హాబన్ధనస్స ఛిన్దనేన బన్ధనం ఛేత్వా కాననసఙ్ఖాతం మహావనం పబ్బజ్జూపగమనవసేన పావిసిం. ఓసానగాథా వుత్తత్థా ఏవ.

తత్థ చ మహాసత్తో అత్తనో పబ్బజ్జాధిప్పాయం జానిత్వా ‘‘తాత, కింకారణా పబ్బజసీ’’తి రఞ్ఞా వుత్తో ‘‘దేవ, అహం మాతుకుచ్ఛిమ్హి దస మాసే గూథనిరయే వియ వసిత్వా మాతు కుచ్ఛితో నిక్ఖన్తో యక్ఖినియా భయేన సోళసవస్సాని బన్ధనాగారే వసన్తో బహి ఓలోకేతుమ్పి న లభిం, ఉస్సదనిరయే పక్ఖిత్తో వియ అహోసిం, యక్ఖినితో ముత్తోపి అజరామరో న హోమి, మచ్చు నామేస న సక్కా కేనచి జినితుం, భవే ఉక్కణ్ఠితోమ్హి, యావ మే బ్యాధిజరామరణాని నాగచ్ఛన్తి, తావదేవ పబ్బజిత్వా ధమ్మం చరిస్సామి, అలం మే రజ్జేన, అనుజానాహి మం, దేవ, పబ్బజితు’’న్తి వత్వా –

‘‘యమేకరత్తిం పఠమం, గబ్భే వసతి మాణవో;

అబ్భుట్ఠితోవ సో యాతి, స గచ్ఛం న నివత్తతీ’’తి. (జా. ౧.౧౫.౩౬౩) –

ఆదినా చతువీసతియా గాథాహి పితు ధమ్మం దేసేత్వా ‘‘మహారాజ, తుమ్హాకం రజ్జం తుమ్హాకమేవ హోతు, న మయ్హం ఇమినా అత్థో, తుమ్హేహి సద్ధిం కథేన్తేయేవ బ్యాధిజరామరణాని ఆగచ్ఛేయ్యుం, తిట్ఠథ తుమ్హే’’తి వత్వా అయదామం ఛిన్దిత్వా మత్తహత్థీ వియ, కఞ్చనపఞ్జరం భిన్దిత్వా సీహపోతకో వియ, కామే పహాయ మాతాపితరో వన్దిత్వా నిక్ఖమి. అథస్స పితా ‘‘అయం నామ కుమారో పబ్బజితుకామో, కిమఙ్గం పనాహం, మమాపి రజ్జేన అత్థో నత్థీ’’తి రజ్జం పహాయ తేన సద్ధిం ఏవ నిక్ఖమి. తస్మిం నిక్ఖమన్తే దేవీపి అమచ్చాపి బ్రాహ్మణగహపతికాదయోపీతి సకలనగరవాసినో భోగే ఛడ్డేత్వా నిక్ఖమింసు. సమాగమో మహా అహోసి, పరిసా ద్వాదసయోజనికా జాతా, తే ఆదాయ మహాసత్తో హిమవన్తం పావిసి.

సక్కో దేవరాజా తస్స నిక్ఖన్తభావం ఞత్వా విస్సకమ్మం పేసేత్వా ద్వాదసయోజనాయామం సత్తయోజనవిత్థారం అస్సమపదం కారేసి, సబ్బే చ పబ్బజితపరిక్ఖారే పటియాదాపేసి. ఇధ మహాసత్తస్స పబ్బజ్జా చ ఓవాదదానఞ్చ బ్రహ్మలోకపరాయనతా చ పరిసాయ సమ్మా పటిపత్తి చ సబ్బా మహాగోవిన్దచరియాయం (చరియా. ౧.౩౭ ఆదయో) వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బా.

తదా మాతాపితరో మహారాజకులాని అహేసుం, పరిసా బుద్ధపరిసా, అయోఘరపణ్డితో లోకనాథో.

తస్స సేసపారమినిద్ధారణా ఆనుభావవిభావనా చ హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బాతి.

అయోఘరచరియావణ్ణనా నిట్ఠితా.