౩. యుధఞ్జయవగ్గో

౧. యుధఞ్జయచరియావణ్ణనా

౧. తతియవగ్గస్స పఠమే అమితయసోతి అపరిమితపరివారవిభవో. రాజపుత్తో యుధఞ్జయోతి రమ్మనగరే సబ్బదత్తస్స నామ రఞ్ఞో పుత్తో నామేన యుధఞ్జయో నామ.

అయఞ్హి బారాణసీ ఉదయజాతకే (జా. ౧.౧౧.౩౭ ఆదయో) సురున్ధననగరం నామ జాతా. చూళసుతసోమజాతకే (జా. ౨.౧౭.౧౯౫ ఆదయో) సుదస్సనం నామ, సోణనన్దజాతకే (జా. ౨.౨౦.౯౨ ఆదయో) బ్రహ్మవడ్ఢనం నామ, ఖణ్డహాలజాతకే(జా. ౨.౨౨.౯౮౨ ఆదయో) పుప్ఫవతీ నామ, ఇమస్మిం పన యుధఞ్జయజాతకే (జా. ౧.౧౧.౭౩ ఆదయో) రమ్మనగరం నామ అహోసి, ఏవమస్స కదాచి నామం పరివత్తతి. తేన వుత్తం – ‘‘రాజపుత్తోతి రమ్మనగరే సబ్బదత్తస్స నామ రఞ్ఞో పుత్తో’’తి. తస్స పన రఞ్ఞో పుత్తసహస్సం అహోసి. బోధిసత్తో జేట్ఠపుత్తో, తస్స రాజా ఉపరజ్జం అదాసి. సో హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ దివసే దివసే మహాదానం పవత్తేసి. ఏవం గచ్ఛన్తే కాలే బోధిసత్తో ఏకదివసం పాతోవ రథవరం అభిరుహిత్వా మహన్తేన సిరివిభవేన ఉయ్యానకీళం గచ్ఛన్తో రుక్ఖగ్గతిణగ్గసాఖగ్గమక్కటకసుత్తజాలాదీసు ముత్తాజాలాకారేన లగ్గే ఉస్సావబిన్దూ దిస్వా ‘‘సమ్మ సారథి, కిం నామేత’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఏతే, దేవ, హిమసమయే పతనకఉస్సావబిన్దూ నామా’’తి సుత్వా దివసభాగం ఉయ్యానే కీళిత్వా సాయన్హకాలే పచ్చాగచ్ఛన్తో తే అదిస్వా ‘‘సమ్మ సారథి, కహం తే ఉస్సావబిన్దూ, న తే ఇదాని పస్సామీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘దేవ, సూరియే ఉగ్గచ్ఛన్తే సబ్బే భిజ్జిత్వా విలయం గచ్ఛన్తీ’’తి సుత్వా ‘‘యథా ఇమే ఉప్పజ్జిత్వా భిజ్జన్తి, ఏవం ఇమేసం సత్తానం జీవితసఙ్ఖారాపి తిణగ్గే ఉస్సావబిన్దుసదిసావ, తస్మా మయా బ్యాధిజరామరణేహి అపీళితేనేవ మాతాపితరో ఆపుచ్ఛిత్వా పబ్బజితుం వట్టతీ’’తి ఉస్సావబిన్దుమేవ ఆరమ్మణం కత్వా ఆదిత్తే వియ తయో భవే పస్సన్తో అత్తనో గేహం ఆగన్త్వా అలఙ్కతపటియత్తాయ వినిచ్ఛయసాలాయ నిసిన్నస్స పితు సన్తికమేవ గన్త్వా పితరం వన్దిత్వా ఏకమన్తం ఠితో పబ్బజ్జం యాచి. తేన వుత్తం –

‘‘ఉస్సావబిన్దుం సూరియాతపే, పతితం దిస్వాన సంవిజిం.

౨. ‘‘తఞ్ఞేవాధిపతిం కత్వా, సంవేగమనుబ్రూహయిం;

మాతాపితూ చ వన్దిత్వా, పబ్బజ్జమనుయాచహ’’న్తి.

తత్థ సూరియాతపేతి సూరియాతపహేతు, సూరియరస్మిసమ్ఫస్సనిమిత్తం. ‘‘సూరియాతపేనా’’తిపి పాఠో. పతితం దిస్వానాతి వినట్ఠం పస్సిత్వా, పుబ్బే రుక్ఖగ్గాదీసు ముత్తాజాలాదిఆకారేన లగ్గం హుత్వా దిస్సమానం సూరియరస్మిసమ్ఫస్సేన వినట్ఠం పఞ్ఞాచక్ఖునా ఓలోకేత్వా. సంవిజిన్తి యథా ఏతాని, ఏవం సత్తానం జీవితానిపి లహుం లహుం భిజ్జమానసభావానీతి అనిచ్చతామనసికారవసేన సంవేగమాపజ్జిం.

తఞ్ఞేవాధిపతిం కత్వా, సంవేగమనుబ్రూహయిన్తి తఞ్ఞేవ ఉస్సావబిన్దూనం అనిచ్చతం అధిపతిం ముఖం పుబ్బఙ్గమం పురేచారికం కత్వా తథేవ సబ్బసఙ్ఖారానం ఇత్తరట్ఠితికతం పరిత్తకాలతం మనసికరోన్తో ఏకవారం ఉప్పన్నం సంవేగం పునప్పునం ఉప్పాదనేన అనువడ్ఢేసిం. పబ్బజ్జమనుయాచహన్తి ‘‘తిణగ్గే ఉస్సావబిన్దూ వియ న చిరట్ఠితికే సత్తానం జీవితే మయా బ్యాధిజరామరణేహి అనభిభూతేనేవ పబ్బజిత్వా యత్థ ఏతాని న సన్తి, తం అమతం మహానిబ్బానం గవేసితబ్బ’’న్తి చిన్తేత్వా మాతాపితరో ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ‘‘పబ్బజ్జం మే అనుజానాథా’’తి తే అహం పబ్బజ్జం యాచిం. ఏవం మహాసత్తేన పబ్బజ్జాయ యాచితాయ సకలనగరే మహన్తం కోలాహలమహోసి – ‘‘ఉపరాజా కిర యుధఞ్జయో పబ్బజితుకామో’’తి.

తేన చ సమయేన కాసిరట్ఠవాసినో రాజానం దట్ఠుం ఆగన్త్వా రమ్మకే పటివసన్తి. తే సబ్బేపి సన్నిపతింసు. ఇతి సపరిసో రాజా నేగమా చేవ జానపదా చ బోధిసత్తస్స మాతా దేవీ చ సబ్బే చ ఓరోధా మహాసత్తం ‘‘మా ఖో త్వం, తాత కుమార, పబ్బజీ’’తి నివారేసుం. తత్థ రాజా ‘‘సచే తే కామేహి ఊనం, అహం తే పరిపూరయామి, అజ్జేవ రజ్జం పటిపజ్జాహీ’’తి ఆహ. తస్స మహాసత్తో –

‘‘మా మం దేవ నివారేహి, పబ్బజన్తం రథేసభ;

మాహం కామేహి సమ్మత్తో, జరాయ వసమన్వగూ’’తి. (జా. ౧.౧౧.౭౭) –

అత్తనో పబ్బజ్జాఛన్దమేవ వత్వా తం సుత్వా సద్ధిం ఓరోధేహి మాతుయా కరుణం పరిదేవన్తియా –

‘‘ఉస్సావోవ తిణగ్గమ్హి, సూరియుగ్గమనం పతి;

ఏవమాయు మనుస్సానం, మా మం అమ్మ నివారయా’’తి. (జా. ౧.౧౧.౭౯) –

అత్తనో పబ్బజ్జాకారణం కథేత్వా నానప్పకారం తేహి యాచియమానోపి అభిసంవడ్ఢమానసంవేగత్తా అనోసక్కితమానసో పియతరే మహతి ఞాతిపరివట్టే ఉళారే రాజిస్సరియే చ నిరపేక్ఖచిత్తో పబ్బజి. తేన వుత్తం –

౩. ‘‘యాచన్తి మం పఞ్జలికా, సనేగమా సరట్ఠకా;

అజ్జేవ పుత్త పటిపజ్జ, ఇద్ధం ఫీతం మహామహిం.

౪. ‘‘సరాజకే సహోరోధే, సనేగమే సరట్ఠకే;

కరుణం పరిదేవన్తే, అనపేక్ఖో పరిచ్చజి’’న్తి.

తత్థ పఞ్జలికాతి పగ్గహితఅఞ్జలికా. సనేగమా సరట్ఠకాతి నేగమేహి చేవ రట్ఠవాసీహి చ సద్ధిం సబ్బే రాజపురిసా ‘‘మా ఖో, త్వం దేవ, పబ్బజీ’’తి మం యాచన్తి. మాతాపితరో పన అజ్జేవ పుత్త పటిపజ్జ, గామనిగమరాజధానిఅభివుద్ధియా వేపుల్లప్పత్తియా చ, ఇద్ధం విభవసారసమ్పత్తియా సస్సాదినిప్ఫత్తియా చ, ఫీతం ఇమం మహామహిం అనుసాస, ఛత్తం ఉస్సాపేత్వా రజ్జం కారేహీతి యాచన్తి. ఏవం పన సహ రఞ్ఞాతి సరాజకే, తథా సహోరోధే సనేగమే సరట్ఠకే మహాజనే యథా సుణన్తానమ్పి పగేవ పస్సన్తానం మహన్తం కారుఞ్ఞం హోతి, ఏవం కరుణం పరిదేవన్తే తత్థ తత్థ అనపేక్ఖో అలగ్గచిత్తో ‘‘అహం తదా పబ్బజి’’న్తి దస్సేతి.

౫-౬. ఇదాని యదత్థం చక్కవత్తిసిరిసదిసం రజ్జసిరిం పియతరే ఞాతిబన్ధవే పహాయ సినిద్ధం పరిగ్గహపరిజనం లోకాభిమతం మహన్తం యసఞ్చ నిరపేక్ఖో పరిచ్చజిన్తి దస్సేతుం ద్వే గాథా అభాసి.

తత్థ కేవలన్తి అనవసేసం ఇత్థాగారం సముద్దపరియన్తఞ్చ పథవిం పబ్బజ్జాధిప్పాయేన చజమానో ఏవం మే సమ్మాసమ్బోధి సక్కా అధిగన్తున్తి బోధియాయేవ కారణా న కిఞ్చి చిన్తేసిం, న తత్థ ఈసకం లగ్గం జనేసిన్తి అత్థో. తస్మాతి యస్మా మాతాపితరో తఞ్చ మహాయసం రజ్జఞ్చ మే న దేస్సం, పియమేవ, తతో పన సతగుణేన సహస్సగుణేన సతసహస్సగుణేన సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణమేవ మయ్హం పియతరం, తస్మా మాతాదీహి సద్ధిం రజ్జం అహం తదా పరిచ్చజిన్తి.

తదేతం సబ్బం పరిచ్చజిత్వా పబ్బజ్జాయ మహాసత్తే నిక్ఖమన్తే తస్స కనిట్ఠభాతా యుధిట్ఠిలకుమారో నామ పితరం వన్దిత్వా పబ్బజ్జం అనుజానాపేత్వా బోధిసత్తం అనుబన్ధి. తే ఉభోపి నగరా నిక్ఖమ్మ మహాజనం నివత్తేత్వా హిమవన్తం పవిసిత్వా మనోరమే ఠానే అస్సమపదం కత్వా ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా ఝానాభిఞ్ఞాయో నిబ్బత్తేత్వా వనమూలఫలాదీహి యావజీవం యాపేత్వా బ్రహ్మలోకపరాయనా అహేసుం. తేనాహ భగవా –

‘‘ఉభో కుమారా పబ్బజితా, యుధఞ్జయో యుధిట్ఠిలో;

పహాయ మాతాపితరో, సఙ్గం ఛేత్వాన మచ్చునో’’తి. (జా. ౧.౧౧.౮౩);

తత్థ సఙ్గం ఛేత్వాన మచ్చునోతి మచ్చుమారస్స సహకారికారణభూతత్తా సన్తకం రాగదోసమోహసఙ్గం విక్ఖమ్భనవసేన ఛిన్దిత్వా ఉభోపి పబ్బజితాతి.

తదా మాతాపితరో మహారాజకులాని అహేసుం, యుధిట్ఠిలకుమారో ఆనన్దత్థేరో, యుధఞ్జయో లోకనాథో.

తస్స పబ్బజ్జతో పుబ్బే పవత్తితమహాదానాని చేవ రజ్జాదిపరిచ్చాగో చ దానపారమీ, కాయవచీసంవరో సీలపారమీ, పబ్బజ్జా చ ఝానాధిగమో చ నేక్ఖమ్మపారమీ, అనిచ్చతో మనసికారం ఆదిం కత్వా అభిఞ్ఞాధిగమపరియోసానా పఞ్ఞా దానాదీనం ఉపకారానుపకారధమ్మపరిగ్గణ్హనపఞ్ఞా చ పఞ్ఞాపారమీ, సబ్బత్థ తదత్థసాధనం వీరియం వీరియపారమీ, ఞాణఖన్తి అధివాసనఖన్తి చ ఖన్తిపారమీ, పటిఞ్ఞాయ అవిసంవాదనం సచ్చపారమీ, సబ్బత్థ అచలసమాదానాధిట్ఠానం అధిట్ఠానపారమీ, సబ్బసత్తేసు హితచిత్తతాయ మేత్తాబ్రహ్మవిహారవసేన చ మేత్తాపారమీ, సత్తసఙ్ఖారకతవిప్పకారఉపేక్ఖనవసేన ఉపేక్ఖాబ్రహ్మవిహారవసేన చ ఉపేక్ఖాపారమీతి దస పారమియో లబ్భన్తి. విసేసతో పన నేక్ఖమ్మపారమీతి వేదితబ్బా. తథా అకిత్తిచరియాయం వియ ఇధాపి మహాపురిసస్స అచ్ఛరియగుణా యథారహం నిద్ధారేతబ్బా. తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవం అచ్ఛరియా హేతే, అబ్భుతా చ మహేసినో…పే… ధమ్మస్స అనుధమ్మతో’’తి.

యుధఞ్జయచరియావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. సోమనస్సచరియావణ్ణనా

౭. దుతియే ఇన్దపత్థే పురుత్తమేతి ఏవంనామకే నగరవరే. కామితోతి మాతాపితుఆదీహి ‘‘అహో వత ఏకో పుత్తో ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి ఏవం చిరకాలే పత్థితో. దయితోతి పియాయితో. సోమనస్సోతి విస్సుతోతి ‘‘సోమనస్సో’’తి ఏవం పకాసనామో.

౮. సీలవాతి దసకుసలకమ్మపథసీలేన చేవ ఆచారసీలేన చ సమన్నాగతో. గుణసమ్పన్నోతి సద్ధాబాహుసచ్చాదిగుణేహి ఉపేతో, పరిపుణ్ణో వా. కల్యాణపటిభానవాతి తంతంఇతికత్తబ్బసాధనేన ఉపాయకోసల్లసఙ్ఖాతేన చ సున్దరేన పటిభానేన సమన్నాగతో. వుడ్ఢాపచాయీతి మాతాపితరో కులే జేట్ఠాతి ఏవం యే జాతివుడ్ఢా, యే చ సీలాదిగుణేహి వుడ్ఢా, తేసం అపచాయనసీలో. హిరీమాతి పాపజిగుచ్ఛనలక్ఖణాయ హిరియా సమన్నాగతో. సఙ్గహేసు చ కోవిదోతి దానపియవచనఅత్థచరియాసమానత్తతాసఙ్ఖాతేహి చతూహి సఙ్గహవత్థూహి యథారహం సత్తానం సఙ్గణ్హనేసు కుసలో. ఏవరూపో రేణుస్స నామ కురురాజస్స పుత్తో సోమనస్సోతి విస్సుతో యదా హోమీతి సమ్బన్ధో.

౯. తస్స రఞ్ఞో పతికరోతి తేన కురురాజేన పతి అభిక్ఖణం ఉపకత్తబ్బభావేన పతికరో వల్లభో. కుహకతాపసోతి అసన్తగుణసమ్భావనలక్ఖణేన కోహఞ్ఞేన జీవితకప్పనకో ఏకో తాపసో, తస్స రఞ్ఞో సక్కాతబ్బో అహోసి. ఆరామన్తి ఫలారామం, యత్థ ఏళాలుకలాబుకుమ్భణ్డతిపుసాదివల్లిఫలాని చేవ తణ్డులేయ్యకాదిసాకఞ్చ రోపీయతి. మాలావచ్ఛన్తి జాతిఅతిముత్తకాదిపుప్ఫగచ్ఛం, తేన పుప్ఫారామం దస్సేతి. ఏత్థ చ ఆరామం కత్వా తత్థ మాలావచ్ఛఞ్చ యథావుత్తఫలవచ్ఛఞ్చ రోపేత్వా తతో లద్ధధనం సంహరిత్వా ఠపేన్తో జీవతీతి అత్థో వేదితబ్బో.

తత్రాయం అనుపుబ్బికథా – తదా మహారక్ఖితో నామ తాపసో పఞ్చసతతాపసపరివారో హిమవన్తే వసిత్వా లోణమ్బిలసేవనత్థాయ జనపదచారికం చరన్తో ఇన్దపత్థనగరం పత్వా రాజుయ్యానే వసిత్వా సపరిసో పిణ్డాయ చరన్తో రాజద్వారం పాపుణి. రాజా ఇసిగణం దిస్వా ఇరియాపథే పసన్నో అలఙ్కతమహాతలే నిసీదాపేత్వా పణీతేనాహారేన పరివిసిత్వా ‘‘భన్తే, ఇమం వస్సారత్తం మమ ఉయ్యానేయేవ వసథా’’తి వత్వా తేహి సద్ధిం ఉయ్యానం గన్త్వా వసనట్ఠానాని కారేత్వా పబ్బజితపరిక్ఖారే దత్వా నిక్ఖమి. తతో పట్ఠాయ సబ్బేపి తే రాజనివేసనే భుఞ్జన్తి.

రాజా పన అపుత్తకో పుత్తే పత్థేతి, పుత్తా నుప్పజ్జన్తి. వస్సారత్తచ్చయేన మహారక్ఖితో ‘‘హిమవన్తం గమిస్సామా’’తి రాజానం ఆపుచ్ఛిత్వా రఞ్ఞా కతసక్కారసమ్మానో నిక్ఖమిత్వా అన్తరామగ్గే మజ్ఝన్హికసమయే మగ్గా ఓక్కమ్మ ఏకస్స సన్దచ్ఛాయస్స రుక్ఖస్స హేట్ఠా సపరిసో నిసీది. తాపసా కథం సముట్ఠాపేసుం – ‘‘రాజా అపుత్తకో, సాధు వతస్స సచే రాజపుత్తం లభేయ్యా’’తి. మహారక్ఖితో తం కథం సుత్వా ‘‘భవిస్సతి ను ఖో రఞ్ఞో పుత్తో, ఉదాహు నో’’తి ఉపధారేన్తో ‘‘భవిస్సతీ’’తి ఞత్వా ‘‘మా తుమ్హే చిన్తయిత్థ, అజ్జ పచ్చూసకాలే ఏకో దేవపుత్తో చవిత్వా రఞ్ఞో అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిమ్హి నిబ్బత్తిస్సతీ’’తి ఆహ.

తం సుత్వా ఏకో కూటజటిలో ‘‘ఇదాని రాజకులూపకో భవిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా తాపసానం గమనకాలే గిలానాలయం కత్వా నిపజ్జిత్వా ‘‘ఏహి గచ్ఛామా’’తి వుత్తే ‘‘న సక్కోమీ’’తి ఆహ. మహారక్ఖితో తస్స నిపన్నకారణం ఞత్వా ‘‘యదా సక్కోసి, తదా ఆగచ్ఛేయ్యాసీ’’తి ఇసిగణం ఆదాయ హిమవన్తమేవ గతో. కుహకో నివత్తిత్వా వేగేన గన్త్వా రాజద్వారే ఠత్వా ‘‘మహారక్ఖితస్స ఉపట్ఠాకతాపసో ఆగతో’’తి రఞ్ఞో ఆరోచాపేత్వా రఞ్ఞా వేగేన పక్కోసాపితో పాసాదం అభిరుయ్హ పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. రాజా తం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసిన్నో ఇసీనం ఆరోగ్యం పుచ్ఛిత్వా ‘‘భన్తే, అతిఖిప్పం నివత్తిత్థ, కేనత్థేన ఆగతత్థా’’తి ఆహ.

మహారాజ, ఇసిగణో సుఖనిసిన్నో ‘‘సాధు వతస్స సచే రఞ్ఞో వంసానురక్ఖకో పుత్తో ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి కథం సముట్ఠాపేసి. అహం తం కథం సుత్వా ‘‘భవిస్సతి ను ఖో రఞ్ఞో పుత్తో, ఉదాహు నో’’తి దిబ్బచక్ఖునా ఓలోకేన్తో ‘‘మహిద్ధికో దేవపుత్తో చవిత్వా అగ్గమహేసియా సుధమ్మాయ కుచ్ఛిమ్హి నిబ్బత్తిస్సతీ’’తి దిస్వా ‘‘అజానన్తా గబ్భం నాసేయ్యుం, ఆచిక్ఖిస్సామి తావ న’’న్తి తుమ్హాకం కథనత్థాయ ఆగతో, కథితం వో మయా, గచ్ఛామహ’’న్తి. రాజా ‘‘భన్తే, న సక్కా గన్తు’’న్తి హట్ఠతుట్ఠో పసన్నచిత్తో కుహకతాపసం ఉయ్యానం నేత్వా వసనట్ఠానం సంవిదహిత్వా అదాసి. సో తతో పట్ఠాయ రాజకులే భుఞ్జన్తో వసతి, ‘‘దిబ్బచక్ఖుకో’’త్వేవస్స నామం అహోసి.

తదా బోధిసత్తో తావతింసభవనతో చవిత్వా తత్థ పటిసన్ధిం గణ్హి, జాతస్స చ నామగ్గహణదివసే ‘‘సోమనస్సో’’తి నామం కరింసు. సో కుమారపరిహారేన వడ్ఢతి. కుహకతాపసోపి ఉయ్యానస్స ఏకపస్సే నానప్పకారం సూపేయ్యసాకఞ్చ ఫలవల్లిఆదయో చ రోపేత్వా పణ్ణికానం హత్థే విక్కిణన్తో ధనం సంహరతి. అథ బోధిసత్తస్స సత్తవస్సికకాలే రఞ్ఞో పచ్చన్తో కుపితో. సో ‘‘తాత, దిబ్బచక్ఖుతాపసే మా పమజ్జా’’తి కుమారం పటిచ్ఛాపేత్వా పచ్చన్తం వూపసమేతుం గతో.

౧౦-౧౩. అథేకదివసం కుమారో ‘‘జటిలం పస్సిస్సామీ’’తి ఉయ్యానం గన్త్వా కూటజటిలం ఏకం గన్ధికకాసావం నివాసేత్వా ఏకం పారుపిత్వా ఉభోహి హత్థేహి ద్వే ఘటే గహేత్వా సాకవత్థుస్మిం ఉదకం సిఞ్చన్తం దిస్వా ‘‘అయం కూటజటిలో అత్తనో సమణధమ్మం అకత్వా పణ్ణికకమ్మం కరోతీ’’తి ఞత్వా ‘‘కిం కరోసి పణ్ణికగహపతికా’’తి తం లజ్జాపేత్వా అవన్దిత్వా ఏవ నిక్ఖమి.

కూటజటిలో ‘‘అయం ఇదానేవ ఏవరూపో, పచ్ఛా ‘కో జానాతి కిం కరిస్సతీ’తి ఇదానేవ నం నాసేతుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా రఞ్ఞో ఆగమనకాలే పాసాణఫలకం ఏకమన్తం ఖిపిత్వా పానీయఘటం భిన్దిత్వా పణ్ణసాలాయ తిణాని వికిరిత్వా సరీరం తేలేన మక్ఖేత్వా పణ్ణసాలం పవిసిత్వా ససీసం పారుపిత్వా మహాదుక్ఖప్పత్తో వియ మఞ్చే నిపజ్జి. రాజా ఆగన్త్వా నగరం పదక్ఖిణం కత్వా నివేసనం అపవిసిత్వావ ‘‘మమ సామికం దిబ్బచక్ఖుకం పస్సిస్సామీ’’తి పణ్ణసాలద్వారం గన్త్వా తం విప్పకారం దిస్వా ‘‘కిం ను ఖో ఏత’’న్తి అన్తో పవిసిత్వా తం నిపన్నకం దిస్వా పాదే పరిమజ్జన్తో పుచ్ఛి – ‘‘కేన, త్వం భన్తే, ఏవం విహేఠితో, కమజ్జ యమలోకం నేమి, తం మే సీఘం ఆచిక్ఖా’’తి.

తం సుత్వా కూటజటిలో నిత్థునన్తో ఉట్ఠాయ దిట్ఠో, మహారాజ, త్వం మే, పస్సిత్వా తయి విస్సాసేన అహం ఇమం విప్పకారం పత్తో, తవ పుత్తేనమ్హి ఏవం విహేఠితోతి. తం సుత్వా రాజా చోరఘాతకే ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛథ కుమారస్స సీసం ఛిన్దిత్వా సరీరఞ్చస్స ఖణ్డాఖణ్డికం ఛిన్దిత్వా రథియా రథియం వికిరథా’’తి. తే మాతరా అలఙ్కరిత్వా అత్తనో అఙ్కే నిసీదాపితం కుమారం ఆకడ్ఢింసు – ‘‘రఞ్ఞా తే వధో ఆణత్తో’’తి. కుమారో మరణభయతజ్జితో మాతు అఙ్కతో వుట్ఠాయ – ‘‘రఞ్ఞో మం దస్సేథ, సన్తి రాజకిచ్చానీ’’తి ఆహ. తే కుమారస్స వచనం సుత్వా మారేతుం అవిసహన్తా గోణం వియ రజ్జుయా పరికడ్ఢన్తా నేత్వా రఞ్ఞో దస్సేసుం. తేన వుత్తం ‘‘తమహం దిస్వాన కుహక’’న్తిఆది.

తత్థ థుసరాసింవ అతణ్డులన్తి తణ్డులకణేహి విరహితం థుసరాసిం వియ, దుమంవ రుక్ఖం వియ, అన్తో మహాసుసిరం. కదలింవ అసారకం సీలాదిసారరహితం తాపసం అహం దిస్వా నత్థి ఇమస్స సతం సాధూనం ఝానాదిధమ్మో. కస్మా? సామఞ్ఞా సమణభావా సీలమత్తతోపి అపగతో పరిహీనో అయం, తథా హి అయం హిరీసుక్కధమ్మజహితో పజహితహిరిసఙ్ఖాతసుక్కధమ్మో. జీవితవుత్తికారణాతి ‘‘కేవలం జీవితస్సేవ హేతు అయం తాపసలిఙ్గేన చరతీ’’తి చిన్తేసిన్తి దస్సేతి. పరన్తిహీతి పరన్తో పచ్చన్తో నివాసభూతో ఏతేసం అత్థీతి పరన్తినో, సీమన్తరికవాసినో. తేహి పరన్తీహి అటవికేహి పచ్చన్తదేసో ఖోభితో అహోసి. తం పచ్చన్తకోపం నిసేధేతుం వూపసమేతుం గచ్ఛన్తో మమ పితా కురురాజా ‘‘తాత సోమనస్సకుమార, మయ్హం సామికం ఉగ్గతాపనం ఘోరతపం పరమసన్తిన్ద్రియం జటిలం మా పమజ్జి. సో హి అమ్హాకం సబ్బకామదదో, తస్మా యదిచ్ఛకం చిత్తరుచియం తస్స చిత్తానుకూలం పవత్తేహి అనువత్తేహీ’’తి తదా మం అనుసాసీతి దస్సేతి.

౧౪. తమహం గన్త్వానుపట్ఠానన్తి పితు వచనం అనతిక్కన్తో తం కూటతాపసం ఉపట్ఠానత్థం గన్త్వా తం సాకవత్థుస్మిం ఉదకం ఆసిఞ్చన్తం దిస్వా ‘‘పణ్ణికో అయ’’న్తి చ ఞత్వా కచ్చి తే, గహపతి, కుసలన్తి, గహపతి, తే సరీరస్స కచ్చి కుసలం కుసలమేవ, తథా హి సాకవత్థుస్మిం ఉదకం ఆసిఞ్చసి. కిం వా తవ హిరఞ్ఞం వా సువణ్ణం వా ఆహరీయతు, తథా హి పణ్ణికవుత్తిం అనుతిట్ఠసీతి ఇదం వచనం అభాసిం.

౧౫. తేన సో కుపితో ఆసీతి తేన మయా వుత్తగహపతివాదేన సో మాననిస్సితో మానం అల్లీనో కుహకో మయ్హం కుపితో కుద్ధో అహోసి. కుద్ధో చ సమానో ‘‘ఘాతాపేమి తువం అజ్జ, రట్ఠా పబ్బాజయామి వా’’తి ఆహ.

తత్థ తువం అజ్జాతి, త్వం అజ్జ, ఇదానియేవ రఞ్ఞో ఆగతకాలేతి అత్థో.

౧౬. నిసేధయిత్వా పచ్చన్తన్తి పచ్చన్తం వూపసమేత్వా నగరం అపవిట్ఠో తఙ్ఖణఞ్ఞేవ ఉయ్యానం గన్త్వా కుహకం కుహకతాపసం కచ్చి తే, భన్తే, ఖమనీయం, సమ్మానో తే పవత్తితోతి కుమారేన తే సమ్మానో పవత్తితో అహోసి.

౧౭. కుమారో యథా నాసియోతి యథా కుమారో నాసియో నాసేతబ్బో ఘాతాపేతబ్బో, తథా సో పాపో తస్స రఞ్ఞో ఆచిక్ఖి. ఆణాపేసీతి మయ్హం సామికే ఇమస్మిం దిబ్బచక్ఖుతాపసే సతి కిం మమ న నిప్ఫజ్జతి, తస్మా పుత్తేన మే అత్థో నత్థి, తతోపి అయమేవ సేయ్యోతి చిన్తేత్వా ఆణాపేసి.

౧౮. కిన్తి? సీసం తత్థేవ ఛిన్దిత్వాతి యస్మిం ఠానే తం కుమారం పస్సథ, తత్థేవ తస్స సీసం ఛిన్దిత్వా సరీరఞ్చస్స కత్వాన చతుఖణ్డికం చతురో ఖణ్డే కత్వా రథియా రథియం నీయన్తా వీథితో వీథిం విక్ఖిపన్తా దస్సేథ. కస్మా? సా గతి జటిలహీళితాతి యేహి అయం జటిలో హీళితో, తేసం జటిలహీళితానం సా గతి సా నిప్ఫత్తి సో విపాకోతి. జటిలహీళితాతి వా జటిలహీళనహేతు సా తస్స నిప్ఫత్తీతి ఏవఞ్చేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో.

౧౯. తత్థాతి తస్స రఞ్ఞో ఆణాయం, తస్మిం వా తాపసస్స పరిభవే. కారణికాతి ఘాతకా, చోరఘాతకాతి అత్థో. చణ్డాతి కురూరా. లుద్దాతి సుదారుణా. అకారుణాతి తస్సేవ వేవచనం కతం. ‘‘అకరుణా’’తిపి పాళి, నిక్కరుణాతి అత్థో. మాతు అఙ్కే నిసిన్నస్సాతి మమ మాతు సుధమ్మాయ దేవియా ఉచ్ఛఙ్గే నిసిన్నస్స. ‘‘నిసిన్నస్సా’’తి అనాదరే సామివచనం. ఆకడ్ఢిత్వా నయన్తి మన్తి మాతరా అలఙ్కరిత్వా అత్తనో అఙ్కే నిసీదాపితం మం రాజాణాయ తే చోరఘాతకా గోణం వియ రజ్జుయా ఆకడ్ఢిత్వా ఆఘాతనం నయన్తి. కుమారే పన నీయమానే దాసిగణపరివుతా సద్ధిం ఓరోధేహి సుధమ్మా దేవీ నాగరాపి ‘‘మయం నిరపరాధం కుమారం మారేతుం న దస్సామా’’తి తేన సద్ధింయేవ అగమంసు.

౨౦. బన్ధతం గాళ్హబన్ధనన్తి గాళ్హబన్ధనం బన్ధన్తానం తేసం కారణికపురిసానం. రాజకిరియాని అత్థి మేతి మయా రఞ్ఞో వత్తబ్బాని రాజకిచ్చాని అత్థి. తస్మా రఞ్ఞో దస్సేథ మం ఖిప్పన్తి తేసం అహం ఏవం వచనం అవచం.

౨౧. రఞ్ఞో దస్సయింసు, పాపస్స పాపసేవినోతి అత్తనా పాపసీలస్స లామకాచారస్స కూటతాపసస్స సేవనతో పాపసేవినో రఞ్ఞో మం దస్సయింసు. దిస్వాన తం సఞ్ఞాపేసిన్తి తం మమ పితరం కురురాజానం పస్సిత్వా ‘‘కస్మా మం, దేవ, మారాపేసీ’’తి వత్వా తేన ‘‘కస్మా చ పన త్వం మయ్హం సామికం దిబ్బచక్ఖుతాపసం గహపతివాదేన సముదాచరి. ఇదఞ్చిదఞ్చ విప్పకారం కరీ’’తి వుత్తే ‘‘దేవ, గహపతిఞ్ఞేవ ‘గహపతీ’తి వదన్తస్స కో మయ్హం దోసో’’తి వత్వా తస్స నానావిధాని మాలావచ్ఛాని రోపేత్వా పుప్ఫపణ్ణఫలాఫలాదీనం విక్కిణనం హత్థతో చస్స తాని దేవసికం విక్కిణన్తేహి మాలాకారపణ్ణికేహి సద్దహాపేత్వా ‘‘మాలావత్థుపణ్ణవత్థూని ఉపధారేథా’’తి వత్వా పణ్ణసాలఞ్చస్స పవిసిత్వా పుప్ఫాదివిక్కియలద్ధం కహాపణకభణ్డికం అత్తనో పురిసేహి నీహరాపేత్వా రాజానం సఞ్ఞాపేసిం తస్స కూటతాపసభావం జానాపేసిం. మమఞ్చ వసమానయిన్తి తేన సఞ్ఞాపనేన ‘‘సచ్చం ఖో పన కుమారో వదతి, అయం కూటతాపసో పుబ్బే అప్పిచ్ఛో వియ హుత్వా ఇదాని మహాపరిగ్గహో జాతో’’తి యథా తస్మిం నిబ్బిన్నో మమ వసే వత్తతి, ఏవం రాజానం మమ వసమానేసిం.

తతో మహాసత్తో ‘‘ఏవరూపస్స బాలస్స రఞ్ఞో సన్తికే వసనతో హిమవన్తం పవిసిత్వా పబ్బజితుం యుత్త’’న్తి చిన్తేత్వా రాజానం ఆపుచ్ఛి – ‘‘న మే, మహారాజ, ఇధ వాసేన అత్థో, అనుజానాథ మం పబ్బజిస్సామీ’’తి. రాజా ‘‘తాత, మయా అనుపధారేత్వావ తే వధో ఆణత్తో, ఖమ మయ్హం అపరాధ’’న్తి మహాసత్తం ఖమాపేత్వా ‘‘అజ్జేవ ఇమం రజ్జం పటిపజ్జాహీ’’తి ఆహ. కుమారో ‘‘దేవ, కిమత్థి మానుసకేసు భోగేసు, అహం పుబ్బే దీఘరత్తం దిబ్బభోగసమ్పత్తియో అనుభవిం, న తత్థాపి మే సఙ్గో, పబ్బజిస్సామేవాహం, న తాదిసస్స బాలస్స పరనేయ్యబుద్ధినో సన్తికే వసామీ’’తి వత్వా తం ఓవదన్తో –

‘‘అనిసమ్మ కతం కమ్మం, అనవత్థాయ చిన్తితం;

భేసజ్జస్సేవ వేభఙ్గో, విపాకో హోతి పాపకో.

‘‘నిసమ్మ చ కతం కమ్మం, సమ్మావత్థాయ చిన్తితం;

భేసజ్జస్సేవ సమ్పత్తి, విపాకో హోతి భద్రకో.

‘‘అలసో గిహీ కామభోగీ న సాధు, అసఞ్ఞతో పబ్బజితో న సాధు;

రాజా న సాధు అనిసమ్మకారీ, యో పణ్డితో కోధనో తం న సాధు.

‘‘నిసమ్మ ఖత్తియో కయిరా, నానిసమ్మ దిసమ్పతి;

నిసమ్మకారినో రాజ, యసో కిత్తి చ వడ్ఢతి.

‘‘నిసమ్మ దణ్డం పణయేయ్య ఇస్సరో, వేగా కతం తప్పతి భూమిపాల;

సమ్మాపణీధీ చ నరస్స అత్థా, అనానుతప్పా తే భవన్తి పచ్ఛా.

‘‘అనానుతప్పాని హి యే కరోన్తి, విభజ్జ కమ్మాయతనాని లోకే;

విఞ్ఞుప్పసత్థాని సుఖుద్రయాని, భవన్తి బుద్ధానుమతాని తాని.

‘‘ఆగచ్ఛుం దోవారికా ఖగ్గబన్ధా, కాసావియా హన్తు మమం జనిన్ద;

మాతుఞ్చ అఙ్కస్మిమహం నిసిన్నో, ఆకడ్ఢితో సహసా తేహి దేవ.

‘‘కటుకఞ్హి సమ్బాధం సుకిచ్ఛం పత్తో, మధురమ్పియం జీవితం లద్ధ రాజ;

కిచ్ఛేనహం అజ్జ వధా పముత్తో, పబ్బజ్జమేవాభిమనోహమస్మీ’’తి. (జా. ౧.౧౫.౨౨౭-౨౩౪) –

ఇమాహి గాథాహి ధమ్మం దేసేసి.

తత్థ అనిసమ్మాతి అనుపధారేత్వా. అనవత్థాయాతి అవవత్థపేత్వా. వేభఙ్గోతి విపత్తి. విపాకోతి నిప్ఫత్తి. అసఞ్ఞతోతి అసంవుతో దుస్సీలో. పణయేయ్యాతి పట్ఠపేయ్య. వేగాతి వేగేన సహసా. సమ్మాపణీధీ చాతి సమ్మాపణిధినా, యోనిసో ఠపితేన చిత్తేన కతా నరస్స అత్థా పచ్ఛా అనానుతప్పా భవన్తీతి అత్థో. విభజ్జాతి ఇమాని కాతుం యుత్తాని, ఇమాని అయుత్తానీతి ఏవం పఞ్ఞాయ విభజిత్వా. కమ్మాయతనానీతి కమ్మాని. బుద్ధానుమతానీతి పణ్డితేహి అనుమతాని అనవజ్జాని హోన్తి. కటుకన్తి దుక్ఖం అసాతం, సమ్బాధం సుకిచ్ఛం మరణభయం పత్తోమ్హి. లద్ధాతి అత్తనో ఞాణబలేన జీవితం లభిత్వా. పబ్బజ్జమేవాభిమనోతి పబ్బజ్జాభిముఖచిత్తో ఏవాహమస్మి.

ఏవం మహాసత్తేన ధమ్మే దేసితే రాజా దేవిం ఆమన్తేసి – ‘‘దేవి, త్వం పుత్తం నివత్తేహీ’’తి. దేవీపి కుమారస్స పబ్బజ్జమేవ రోచేసి. మహాసత్తో మాతాపితరో వన్దిత్వా ‘‘సచే మయ్హం దోసో అత్థి, తం ఖమథా’’తి ఖమాపేత్వా మహాజనం ఆపుచ్ఛిత్వా హిమవన్తాభిముఖో అగమాసి. గతే చ పన మహాసత్తే మహాజనో కూటజటిలం పోథేత్వా జీవితక్ఖయం పాపేసి. బోధిసత్తోపి సనాగరేహి అమచ్చపారిసజ్జాదీహి రాజపురిసేహి అస్సుముఖేహి అనుబన్ధియమానో తే నివత్తేసి. మనుస్సేసు నివత్తేసు మనుస్సవణ్ణేనాగన్త్వా దేవతాహి నీతో సత్త పబ్బతరాజియో అతిక్కమిత్వా హిమవన్తే విస్సకమ్మునా నిమ్మితాయ పణ్ణసాలాయ ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజి. తేన వుత్తం –

౨౨. ‘‘సో మం తత్థ ఖమాపేసి, మహారజ్జం అదాసి మే;

సోహం తమం దాలయిత్వా, పబ్బజిం అనగారియ’’న్తి.

తత్థ తమం దాలయిత్వాతి కామాదీనవదస్సనస్స పటిపక్ఖభూతం సమ్మోహతమం విధమిత్వా. పబ్బజిన్తి ఉపాగచ్ఛిం. అనగారియన్తి పబ్బజ్జం.

౨౩. ఇదాని యదత్థం తదా తం రాజిస్సరియం పరిచ్చత్తం, తం దస్సేతుం ‘‘న మే దేస్స’’న్తి ఓసానగాథమాహ. తస్సత్థో వుత్తనయోవ.

ఏవం పన మహాసత్తే పబ్బజితే యావ సోళసవస్సకాలా రాజకులే పరిచారికవేసేన దేవతాయేవ నం ఉపట్ఠహింసు. సో తత్థ ఝానాభిఞ్ఞాయో నిబ్బత్తేత్వా బ్రహ్మలోకూపగో అహోసి.

తదా కుహకో దేవదత్తో అహోసి, మాతా మహామాయా, మహారక్ఖితతాపసో సారిపుత్తత్థేరో, సోమనస్సకుమారో లోకనాథో.

తస్స యుధఞ్జయచరియాయం (చరియా. ౩.౧ ఆదయో) వుత్తనయేనేవ దస పారమియో నిద్ధారేతబ్బా. ఇధాపి నేక్ఖమ్మపారమీ అతిసయవతీతి సా ఏవ దేసనం ఆరుళ్హా. తథా సత్తవస్సికకాలే ఏవ రాజకిచ్చేసు సమత్థతా, తస్స తాపసస్స కూటజటిలభావపరిగ్గణ్హనం, తేన పయుత్తేన రఞ్ఞా వధే ఆణత్తే సన్తాసాభావో, రఞ్ఞో సన్తికం గన్త్వా నానానయేహి తస్స సదోసతం అత్తనో చ నిరపరాధతం మహాజనస్స మజ్ఝే పకాసేత్వా రఞ్ఞో చ పరనేయ్యబుద్ధితం బాలభావఞ్చ పట్ఠపేత్వా తేన ఖమాపితేపి తస్స సన్తికే వాసతో రజ్జిస్సరియతో చ సంవేగమాపజ్జిత్వా నానప్పకారం యాచియమానేనపి హత్థగతం రజ్జసిరిం ఖేళపిణ్డం వియ ఛడ్డేత్వా కత్థచి అలగ్గచిత్తేన హుత్వా పబ్బజనం, పబ్బజిత్వా పవివేకారామేన హుత్వా నచిరస్సేవ అప్పకసిరేన ఝానాభిఞ్ఞానిబ్బత్తనన్తి ఏవమాదయో మహాసత్తస్స గుణానుభావా విభావేతబ్బాతి.

సోమనస్సచరియావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. అయోఘరచరియావణ్ణనా

౨౪. తతియే అయోఘరమ్హి సంవడ్ఢోతి అమనుస్సఉపద్దవపరివజ్జనత్థం చతురస్ససాలవసేన కతే మహతి సబ్బఅయోమయే గేహే సంవడ్ఢో. నామేనాసి అయోఘరోతి అయోఘరే జాతసంవడ్ఢభావేనేవ ‘‘అయోఘరకుమారో’’తి నామేన పాకటో అహోసి.

౨౫-౬. తదా హి కాసిరఞ్ఞో అగ్గమహేసియా పురిమత్తభావే సపత్తి ‘‘తవ జాతం జాతం పజం ఖాదేయ్య’’న్తి పత్థనం పట్ఠపేత్వా యక్ఖినియోనియం నిబ్బత్తా ఓకాసం లభిత్వా తస్సా విజాతకాలే ద్వే వారే పుత్తే ఖాది. తతియవారే పన బోధిసత్తో తస్సా కుచ్ఛియం పటిసన్ధిం గణ్హి. రాజా ‘‘దేవియా జాతం జాతం పజం ఏకా యక్ఖినీ ఖాదతి, కిం ను ఖో కాతబ్బ’’న్తి మనుస్సేహి సమ్మన్తేత్వా ‘‘అమనుస్సా నామ అయోఘరస్స భాయన్తి, అయోఘరం కాతుం వట్టతీ’’తి వుత్తే కమ్మారే ఆణాపేత్వా థమ్భే ఆదిం కత్వా అయోమయేహేవ సబ్బగేహసమ్భారేహి చతురస్ససాలం మహన్తం అయోఘరం నిట్ఠాపేత్వా పరిపక్కగబ్భం దేవిం తత్థ వాసేసి. సా తత్థ ధఞ్ఞపుఞ్ఞలక్ఖణం పుత్తం విజాయి. ‘‘అయోఘరకుమారో’’త్వేవస్స నామం కరింసు. తం ధాతీనం దత్వా మహన్తం ఆరక్ఖం సంవిదహిత్వా రాజా దేవిం అన్తేపురం ఆనేసి. యక్ఖినీపి ఉదకవారం గన్త్వా వేస్సవణస్స ఉదకం వహన్తీ జీవితక్ఖయం పత్తా.

మహాసత్తో అయోఘరేయేవ వడ్ఢిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో, తత్థేవ సబ్బసిప్పాని ఉగ్గణ్హి. రాజా పుత్తం సోళసవస్సుద్దేసికం విదిత్వా ‘‘రజ్జమస్స దస్సామీ’’తి అమచ్చే ఆణాపేసి – ‘‘పుత్తం మే ఆనేథా’’తి. తే ‘‘సాధు, దేవా’’తి నగరం అలఙ్కారాపేత్వా సబ్బాలఙ్కారవిభూసితం మఙ్గలవారణం ఆదాయ తత్థ గన్త్వా కుమారం అలఙ్కరిత్వా హత్థిక్ఖన్ధే నిసీదాపేత్వా నగరం పదక్ఖిణం కారేత్వా రఞ్ఞో దస్సేసుం. మహాసత్తో రాజానం వన్దిత్వా అట్ఠాసి. రాజా తస్స సరీరసోభం ఓలోకేత్వా బలవసినేహేన తం ఆలిఙ్గిత్వా ‘‘అజ్జేవ మే పుత్తం అభిసిఞ్చథా’’తి అమచ్చే ఆణాపేసి. మహాసత్తో పితరం వన్దిత్వా ‘‘న మయ్హం రజ్జేన అత్థో, అహం పబ్బజిస్సామి, పబ్బజ్జం మే అనుజానాథా’’తి ఆహ. తేన వుత్తం ‘‘దుక్ఖేన జీవితో లద్ధో’’తిఆది.

తత్థ దుక్ఖేనాతి, తాత, తవ భాతికా ద్వే ఏకాయ యక్ఖినియా ఖాదితా, తుయ్హం పన తతో అమనుస్సభయతో నివారణత్థం కతేన దుక్ఖేన మహతా ఆయాసేన జీవితో లద్ధో. సంపీళే పతిపోసితోతి నానావిధాయ అమనుస్సరక్ఖాయ సమ్బాధే అయోఘరే విజాయనకాలతో పట్ఠాయ యావ సోళసవస్సుప్పత్తియా సమ్బాధే సంవడ్ఢితోతి అత్థో. అజ్జేవ, పుత్త, పటిపజ్జ, కేవలం వసుధం ఇమన్తి కఞ్చనమాలాలఙ్కతస్స సేతచ్ఛత్తస్స హేట్ఠా రతనరాసిమ్హి ఠపేత్వా తీహి సఙ్ఖేహి అభిసిఞ్చియమానో ఇమం కులసన్తకం కేవలం సకలం సముద్దపరియన్తం తతోయేవ సహ రట్ఠేహీతి సరట్ఠకం సహ నిగమేహి మహాగామేహీతి సనిగమం అపరిమితేన పరివారజనేన సద్ధిం సజనం ఇమం వసుధం మహాపథవిం అజ్జేవ, పుత్త, పటిపజ్జ, రజ్జం కారేహీతి అత్థో. వన్దిత్వా ఖత్తియం. అఞ్జలిం పగ్గహేత్వాన, ఇదం వచనమబ్రవిన్తి ఖత్తియం కాసిరాజానం మమ పితరం వన్దిత్వా తస్స అఞ్జలిం పణామేత్వా ఇదం వచనం అభాసిం.

౨౭. యే కేచి మహియా సత్తాతి ఇమిస్సా మహాపథవియా యే కేచి సత్తా నామ. హీనముక్కట్ఠమజ్ఝిమాతి లామకా చేవ ఉత్తమా చ, ఉభిన్నం వేమజ్ఝే భవత్తా మజ్ఝిమా చ. సకే గేహేతి సబ్బే తే సకే గేహే. సకఞాతిభీతి సకేహి ఞాతీహి సమ్మోదమానా విస్సట్ఠా అనుక్కణ్ఠితా యథావిభవం వడ్ఢన్తి.

౨౮. ఇదం లోకే ఉత్తరియన్తి ఇదం పన ఇమస్మిం లోకే అసదిసం, మయ్హం ఏవ ఆవేణికం. కిం పన తం సంపీళే మమ పోసనన్తి సమ్బాధే మమ సంవడ్ఢనం. తథా హి అయోఘరమ్హి సంవడ్ఢో, అప్పభే చన్దసూరియేతి చన్దసూరియానం పభారహితే అయోఘరే సంవడ్ఢోమ్హీతి సంవడ్ఢో అమ్హి.

౨౯. పూతికుణపసమ్పుణ్ణాతి పూతిగన్ధనానప్పకారకుణపసమ్పుణ్ణా గూథనిరయసదిసా. మాతు కుచ్ఛితో జీవితసంసయే వత్తమానే కథం ముచ్చిత్వా నిక్ఖమిత్వా. తతో ఘోరతరేతి తతోపి గబ్భవాసతో దారుణతరే, అవిస్సట్ఠవాసేన దుక్ఖే. పక్ఖిత్తయోఘరేతి పక్ఖిత్తో అయోఘరే, బన్ధనాగారే ఠపితో వియ అహోసిన్తి దస్సేతి.

౩౦. యదిహన్తి ఏత్థ యదీతి నిపాతమత్తం. తాదిసన్తి యాదిసం పుబ్బే వుత్తం, తాదిసం పరమదారుణం దుక్ఖం పత్వా అహం రజ్జేసు యది రజ్జామి యది రమిస్సామి, ఏవం సన్తే పాపానం లామకానం నిహీనపురిసానం ఉత్తమో నిహీనతమో సియం.

౩౧. ఉక్కణ్ఠితోమ్హి కాయేనాతి అపరిముత్తగబ్భవాసాదినా పూతికాయేన ఉక్కణ్ఠితో నిబ్బిన్నో అమ్హి. రజ్జేనమ్హి అనత్థికోతి రజ్జేనపి అనత్థికో అమ్హి. యక్ఖినియా హత్థతో ముత్తోపి హి నాహం అజరామరో, కిం మే రజ్జేన, రజ్జఞ్హి నామ సబ్బేసం అనత్థానం సన్నిపాతట్ఠానం, తత్థ ఠితకాలతో పట్ఠాయ దున్నిక్ఖమం హోతి, తస్మా తం అనుపగన్త్వా నిబ్బుతిం పరియేసిస్సం, యత్థ మం మచ్చు న మద్దియేతి యత్థ ఠితం మం మహాసేనో మచ్చురాజా న మద్దియే న ఓత్థరేయ్య న అభిభవేయ్య, తం నిబ్బుతిం అమతమహానిబ్బానం పరియేసిస్సామీతి.

౩౨. ఏవాహం చిన్తయిత్వానాతి ఏవం ఇమినా వుత్తప్పకారేన నానప్పకారం సంసారే ఆదీనవం పచ్చవేక్ఖణేన నిబ్బానే ఆనిసంసదస్సనేన చ యోనిసో చిన్తేత్వా. విరవన్తే మహాజనేతి మయా విప్పయోగదుక్ఖాసహనేన విరవన్తే పరిదేవన్తే మాతాపితుప్పముఖే మహన్తే జనే. నాగోవ బన్ధనం ఛేత్వాతి యథా నామ మహాబలో హత్థినాగో దుబ్బలతరం రజ్జుబన్ధనం సుఖేనేవ ఛిన్దతి, ఏవమేవ ఞాతిసఙ్గాదిభేదస్స తస్మిం జనే తణ్హాబన్ధనస్స ఛిన్దనేన బన్ధనం ఛేత్వా కాననసఙ్ఖాతం మహావనం పబ్బజ్జూపగమనవసేన పావిసిం. ఓసానగాథా వుత్తత్థా ఏవ.

తత్థ చ మహాసత్తో అత్తనో పబ్బజ్జాధిప్పాయం జానిత్వా ‘‘తాత, కింకారణా పబ్బజసీ’’తి రఞ్ఞా వుత్తో ‘‘దేవ, అహం మాతుకుచ్ఛిమ్హి దస మాసే గూథనిరయే వియ వసిత్వా మాతు కుచ్ఛితో నిక్ఖన్తో యక్ఖినియా భయేన సోళసవస్సాని బన్ధనాగారే వసన్తో బహి ఓలోకేతుమ్పి న లభిం, ఉస్సదనిరయే పక్ఖిత్తో వియ అహోసిం, యక్ఖినితో ముత్తోపి అజరామరో న హోమి, మచ్చు నామేస న సక్కా కేనచి జినితుం, భవే ఉక్కణ్ఠితోమ్హి, యావ మే బ్యాధిజరామరణాని నాగచ్ఛన్తి, తావదేవ పబ్బజిత్వా ధమ్మం చరిస్సామి, అలం మే రజ్జేన, అనుజానాహి మం, దేవ, పబ్బజితు’’న్తి వత్వా –

‘‘యమేకరత్తిం పఠమం, గబ్భే వసతి మాణవో;

అబ్భుట్ఠితోవ సో యాతి, స గచ్ఛం న నివత్తతీ’’తి. (జా. ౧.౧౫.౩౬౩) –

ఆదినా చతువీసతియా గాథాహి పితు ధమ్మం దేసేత్వా ‘‘మహారాజ, తుమ్హాకం రజ్జం తుమ్హాకమేవ హోతు, న మయ్హం ఇమినా అత్థో, తుమ్హేహి సద్ధిం కథేన్తేయేవ బ్యాధిజరామరణాని ఆగచ్ఛేయ్యుం, తిట్ఠథ తుమ్హే’’తి వత్వా అయదామం ఛిన్దిత్వా మత్తహత్థీ వియ, కఞ్చనపఞ్జరం భిన్దిత్వా సీహపోతకో వియ, కామే పహాయ మాతాపితరో వన్దిత్వా నిక్ఖమి. అథస్స పితా ‘‘అయం నామ కుమారో పబ్బజితుకామో, కిమఙ్గం పనాహం, మమాపి రజ్జేన అత్థో నత్థీ’’తి రజ్జం పహాయ తేన సద్ధిం ఏవ నిక్ఖమి. తస్మిం నిక్ఖమన్తే దేవీపి అమచ్చాపి బ్రాహ్మణగహపతికాదయోపీతి సకలనగరవాసినో భోగే ఛడ్డేత్వా నిక్ఖమింసు. సమాగమో మహా అహోసి, పరిసా ద్వాదసయోజనికా జాతా, తే ఆదాయ మహాసత్తో హిమవన్తం పావిసి.

సక్కో దేవరాజా తస్స నిక్ఖన్తభావం ఞత్వా విస్సకమ్మం పేసేత్వా ద్వాదసయోజనాయామం సత్తయోజనవిత్థారం అస్సమపదం కారేసి, సబ్బే చ పబ్బజితపరిక్ఖారే పటియాదాపేసి. ఇధ మహాసత్తస్స పబ్బజ్జా చ ఓవాదదానఞ్చ బ్రహ్మలోకపరాయనతా చ పరిసాయ సమ్మా పటిపత్తి చ సబ్బా మహాగోవిన్దచరియాయం (చరియా. ౧.౩౭ ఆదయో) వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బా.

తదా మాతాపితరో మహారాజకులాని అహేసుం, పరిసా బుద్ధపరిసా, అయోఘరపణ్డితో లోకనాథో.

తస్స సేసపారమినిద్ధారణా ఆనుభావవిభావనా చ హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బాతి.

అయోఘరచరియావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. భిసచరియావణ్ణనా

౩౪. చతుత్థే యదా హోమి, కాసీనం పురవరుత్తమేతి ‘‘కాసీ’’తి బహువచనవసేన లద్ధవోహారస్స రట్ఠస్స నగరవరే బారాణసియం యస్మిం కాలే జాతసంవడ్ఢో హుత్వా వసామీతి అత్థో. భగినీ చ భాతరో సత్త, నిబ్బత్తా సోత్తియే కులేతి ఉపకఞ్చనాదయో ఛ అహఞ్చాతి భాతరో సత్త సబ్బకనిట్ఠా కఞ్చనదేవీ నామ భగినీ చాతి సబ్బే మయం అట్ఠ జనా మన్తజ్ఝేననిరతతాయ సోత్తియే ఉదితోదితే మహతి బ్రాహ్మణకులే తదా నిబ్బత్తా జాతాతి అత్థో.

౩౫. బోధిసత్తో హి తదా బారాణసియం అసీతికోటివిభవస్స బ్రాహ్మణమహాసాలస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి. తస్స ‘‘కఞ్చనకుమారో’’తి నామం కరింసు. అథస్స పదసా విచరణకాలే అపరో పుత్తో విజాయి. ‘‘ఉపకఞ్చనకుమారో’’తిస్స నామం కరింసు. తతో పట్ఠాయ మహాసత్తం ‘‘మహాకఞ్చనకుమారో’’తి సముదాచరన్తి. ఏవం పటిపాటియా సత్త పుత్తా అహేసుం. సబ్బకనిట్ఠా పన ఏకా ధీతా. తస్సా ‘‘కఞ్చనదేవీ’’తి నామం కరింసు. మహాసత్తో వయప్పత్తో తక్కసిలం గన్త్వా సబ్బసిప్పాని ఉగ్గహేత్వా పచ్చాగఞ్ఛి.

అథ నం మాతాపితరో ఘరావాసేన బన్ధితుకామా ‘‘అత్తనో సమానజాతికులతో తే దారికం ఆనేస్సామా’’తి వదింసు. సో ‘‘అమ్మ, తాత, న మయ్హం ఘరావాసేన అత్థో. మయ్హఞ్హి సబ్బో లోకసన్నివాసో ఆదిత్తో వియ సప్పటిభయో, బన్ధనాగారం వియ పలిబుద్ధనం, ఉక్కారభూమి వియ జిగుచ్ఛో హుత్వా ఉపట్ఠాతి, న మే చిత్తం కామేసు రజ్జతి, అఞ్ఞే వో పుత్తా అత్థి, తే ఘరావాసేన నిమన్తేథా’’తి వత్వా పునప్పునం యాచితోపి సహాయేహి యాచాపితోపి న ఇచ్ఛి, అథ నం సహాయా ‘‘సమ్మ, కిం పన త్వం పత్థయన్తో కామే పరిభుఞ్జితుం న ఇచ్ఛసీ’’తి పుచ్ఛింసు. సో తేసం అత్తనో నేక్ఖమ్మజ్ఝాసయం ఆరోచేసి. తేన వుత్తం ‘‘ఏతేసం పుబ్బజో ఆసి’’న్తిఆది.

తత్థ ఏతేసం పుబ్బజో ఆసిన్తి ఏతేసం ఉపకఞ్చనకాదీనం సత్తన్నం జేట్ఠభాతికో అహం తదా అహోసిం. హిరీసుక్కముపాగతోతి సుక్కవిపాకత్తా సన్తానస్స విసోధనతో చ సుక్కం పాపజిగుచ్ఛనలక్ఖణం హిరిం భుసం ఆగతో, అతివియ పాపం జిగుచ్ఛన్తో ఆసిన్తి అత్థో. భవం దిస్వాన భయతో, నేక్ఖమ్మాభిరతో అహన్తి కామభవాదీనం వసేన సబ్బం భవం పక్ఖన్దితుం ఆగచ్ఛన్తం చణ్డహత్థిం వియ, హింసితుం ఆగచ్ఛన్తం ఉక్ఖిత్తాసికం వధకం వియ, సీహం వియ, యక్ఖం వియ, రక్ఖసం వియ, ఘోరవిసం వియ, ఆసివిసం వియ, ఆదిత్తం అఙ్గారం వియ, సప్పటిభయం భయానకభావతో పస్సిత్వా తతో ముచ్చనత్థఞ్చ పబ్బజ్జాభిరతో పబ్బజిత్వా ‘‘కథం ను ఖో ధమ్మచరియం సమ్మాపటిపత్తిం పూరేయ్యం, ఝానసమాపత్తియో చ నిబ్బత్తేయ్య’’న్తి పబ్బజ్జాకుసలధమ్మపఠమజ్ఝానాదిఅభిరతో తదా అహం ఆసిన్తి అత్థో.

౩౬. పహితాతి మాతాపితూహి పేసితా. ఏకమానసాతి సమానజ్ఝాసయా పుబ్బే మయా ఏకచ్ఛన్దా మనాపచారినో మాతాపితూహి పహితత్తా పన మమ పటిక్కూలం అమనాపం వదన్తా. కామేహి మం నిమన్తేన్తీతి మహాపితూహి వా ఏకమానసా కామేహి మం నిమన్తేన్తి. కులవంసం ధారేహీతి ఘరావాసం సణ్ఠపేన్తో అత్తనో కులవంసం ధారేహి పతిట్ఠపేహీతి కామేహి మం నిమన్తేసున్తి అత్థో.

౩౭. యం తేసం వచనం వుత్తన్తి తేసం మమ పియసహాయానం యం వచనం వుత్తం. గిహిధమ్మే సుఖావహన్తి గిహిభావే సతి గహట్ఠభావే ఠితస్స పురిసస్స ఞాయానుగతత్తా దిట్ఠధమ్మికస్స సమ్పరాయికస్స చ సుఖస్స ఆవహనతో సుఖావహం. తం మే అహోసి కఠినన్తి తం తేసం మయ్హం సహాయానం మాతాపితూనఞ్చ వచనం ఏకన్తేనేవ నేక్ఖమ్మాభిరతత్తా అమనాపభావేన మే కఠినం ఫరుసం దివసం సన్తత్తఫాలసదిసం ఉభోపి కణ్ణే ఝాపేన్తం వియ అహోసి.

౩౮. తే మం తదా ఉక్ఖిపన్తన్తి తే మయ్హం సహాయా మాతాపితూహి అత్తనో చ ఉపనిమన్తనవసేన అనేకవారం ఉపనీయమానే కామే ఉద్ధముద్ధం ఖిపన్తం ఛడ్డేన్తం పటిక్ఖిపన్తం మం పుచ్ఛింసు. పత్థితం మమాతి ఇతో విసుద్ధతరం కిం ను ఖో ఇమినా పత్థితన్తి మయా అభిపత్థితం మమ తం పత్థనం పుచ్ఛింసు – ‘‘కిం త్వం పత్థయసే, సమ్మ, యది కామే న భుఞ్జసీ’’తి.

౩౯. అత్థకామోతి అత్తనో అత్థకామో, పాపభీరూతి అత్థో. ‘‘అత్తకామో’’తిపి పాళి. హితేసినన్తి మయ్హం హితేసీనం పియసహాయానం. కేచి ‘‘అత్థకామహితేసిన’’న్తి పఠన్తి, తం న సున్దరం.

౪౦. పితు మాతు చ సావయున్తి తే మయ్హం సహాయా అనివత్తనీయం మమ పబ్బజ్జాఛన్దం విదిత్వా పబ్బజితుకామతాదీపకం మయ్హం వచనం పితు మాతు చ సావేసుం. ‘‘యగ్ఘే, అమ్మతాతా, జానాథ, ఏకన్తేనేవ మహాకఞ్చనకుమారో పబ్బజిస్సతి, న సో సక్కా కేనచి ఉపాయేన కామేసు ఉపనేతు’’న్తి అవోచుం. మాతాపితా ఏవమాహూతి తదా మయ్హం మాతాపితరో మమ సహాయేహి వుత్తం మమ వచనం సుత్వా ఏవమాహంసు – ‘‘సబ్బేవ పబ్బజామ, భో’’తి, యది మహాకఞ్చనకుమారస్స నేక్ఖమ్మం అభిరుచితం, యం తస్స అభిరుచితం, తదమ్హాకమ్పి అభిరుచితమేవ, తస్మా సబ్బేవ పబ్బజామ, భోతి. ‘‘భో’’తి తేసం బ్రాహ్మణానం ఆలపనం. ‘‘పబ్బజామ ఖో’’తిపి పాఠో, పబ్బజామ ఏవాతి అత్థో. మహాసత్తస్స హి పబ్బజ్జాఛన్దం విదిత్వా ఉపకఞ్చనాదయో ఛ భాతరో భగినీ చ కఞ్చనదేవీ పబ్బజితుకామావ అహేసుం, తేన తేపి మాతాపితూహి ఘరావాసేన నిమన్తియమానా న ఇచ్ఛింసుయేవ. తస్మా ఏవమాహంసు ‘‘సబ్బేవ పబ్బజామ, భో’’తి.

ఏవఞ్చ పన వత్వా మహాసత్తం మాతాపితరో పక్కోసిత్వా అత్తనోపి అధిప్పాయం తస్స ఆచిక్ఖిత్వా ‘‘తాత, యది పబ్బజితుకామోసి, అసీతికోటిధనం తవ సన్తకం యథాసుఖం విస్సజ్జేహీ’’తి ఆహంసు. అథ నం మహాపురిసో కపణద్ధికాదీనం విస్సజ్జేత్వా మహాభినిక్ఖమనం నిక్ఖమిత్వా హిమవన్తం పావిసి. తేన సద్ధిం మాతాపితరో ఛ భాతరో చ భగినీ చ ఏకో దాసో ఏకా దాసీ ఏకో చ సహాయో ఘరావాసం పహాయ అగమంసు. తేన వుత్తం –

౪౧. ‘‘ఉభో మాతా పితా మయ్హం, భగినీ చ సత్త భాతరో;

అమితధనం ఛడ్డయిత్వా, పవిసిమ్హా మహావన’’న్తి.

జాతకట్ఠకథాయం (జా. అట్ఠ. ౪.౧౪.౭౭ భిసజాతకవణ్ణనా) పన ‘‘మాతాపితూసు కాలంకతేసు తేసం కత్తబ్బకిచ్చం కత్వా మహాసత్తో మహాభినిక్ఖమనం నిక్ఖమీ’’తి వుత్తం.

ఏవం హిమవన్తం పవిసిత్వా చ తే బోధిసత్తప్పముఖా ఏకం పదుమసరం నిస్సాయ రమణీయే భూమిభాగే అస్సమం కత్వా పబ్బజిత్వా వనమూలఫలాహారా యాపయింసు. తేసు ఉపకఞ్చనాదయో అట్ఠ జనా వారేన ఫలాఫలం ఆహరిత్వా ఏకస్మిం పాసాణఫలకే అత్తనో ఇతరేసఞ్చ కోట్ఠాసే కత్వా ఘణ్టిసఞ్ఞం దత్వా అత్తనో కోట్ఠాసం ఆదాయ వసనట్ఠానం పవిసన్తి. సేసాపి ఘణ్టిసఞ్ఞాయ పణ్ణసాలతో నిక్ఖమిత్వా అత్తనో అత్తనో పాపుణనకోట్ఠాసం ఆదాయ వసనట్ఠానం గన్త్వా పరిభుఞ్జిత్వా సమణధమ్మం కరోన్తి.

అపరభాగే భిసాని ఆహరిత్వా తథేవ ఖాదన్తి. తత్థ తే ఘోరతపా పరమధితిన్ద్రియా కసిణపరికమ్మం కరోన్తా విహరింసు. అథ నేసం సీలతేజేన సక్కస్స భవనం కమ్పి. సక్కో తం కారణం ఞత్వా ‘‘ఇమే ఇసయో వీమంసిస్సామీ’’తి అత్తనో ఆనుభావేన మహాసత్తస్స కోట్ఠాసే తయో దివసే అన్తరధాపేసి. మహాసత్తో పఠమదివసే కోట్ఠాసం అదిస్వా ‘‘మమ కోట్ఠాసో పముట్ఠో భవిస్సతీ’’తి చిన్తేసి. దుతియదివసే ‘‘మమ దోసేన భవితబ్బం, పణామనవసేన మమ కోట్ఠాసం న ఠపితం మఞ్ఞే’’తి చిన్తేసి. తతియదివసే ‘‘తం కారణం సుత్వా ఖమాపేస్సామీ’’తి సాయన్హసమయే ఘణ్టిసఞ్ఞం దత్వా తాయ సఞ్ఞాయ సబ్బేసు సన్నిపతితేసు తమత్థం ఆరోచేత్వా తీసుపి దివసేసు తేహి జేట్ఠకోట్ఠాసస్స ఠపితభావం సుత్వా ‘‘తుమ్హేహి మయ్హం కోట్ఠాసో ఠపితో, మయా పన న లద్ధో, కిం ను ఖో కారణ’’న్తి ఆహ. తం సుత్వా సబ్బేవ సంవేగప్పత్తా అహేసుం.

తస్మిం అస్సమే రుక్ఖదేవతాపి అత్తనో భవనతో ఓతరిత్వా తేసం సన్తికే నిసీది. మనుస్సానం హత్థతో పలాయిత్వా అరఞ్ఞం పవిట్ఠో ఏకో వారణో అహితుణ్డికహత్థతో పలాయిత్వా ముత్తో సప్పకీళాపనకో ఏకో వానరో చ తేహి ఇసీహి కతపరిచయా తదా తేసం సన్తికం గన్త్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. సక్కోపి ‘‘ఇసిగణం పరిగ్గణ్హిస్సామీ’’తి అదిస్సమానకాయో తత్థేవ అట్ఠాసి. తస్మిఞ్చ ఖణే బోధిసత్తస్స కనిట్ఠో ఉపకఞ్చనతాపసో ఉట్ఠాయ బోధిసత్తం వన్దిత్వా సేసానం అపచితిం దస్సేత్వా ‘‘అహం సఞ్ఞం పట్ఠపేత్వా అత్తానఞ్ఞేవ సోధేతుం లభామీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఆమ, లభసీ’’తి వుత్తే ఇసిగణమజ్ఝే ఠత్వా సపథం కరోన్తో –

‘‘అస్సం గవం రజతం జాతరూపం, భరియఞ్చ సో ఇధ లభతం మనాపం;

పుత్తేహి దారేహి సమఙ్గి హోతు, భిసాని తే బ్రాహ్మణ యో అహాసీ’’తి. (జా. ౧.౧౪.౭౮) –

ఇమం గాథం అభాసి. ఇమఞ్హి సో ‘‘యత్తకాని పియవత్థూని హోన్తి, తేహి విప్పయోగే తత్తకాని దుక్ఖాని ఉప్పజ్జన్తీ’’తి వత్థుకామే గరహన్తో ఆహ.

తం సుత్వా ఇసిగణో ‘‘మారిస, మా కథయ, అతిభారియో తే సపథో’’తి కణ్ణే పిదహి. బోధిసత్తోపి ‘‘అతిభారియో తే సపథో, న, త్వం తాత, గణ్హసి, తవ పత్తాసనే నిసీదా’’తి ఆహ. సేసాపి సపథం కరోన్తా యథాక్కమం –

‘‘మాలఞ్చ సో కాసికచన్దనఞ్చ, ధారేతు పుత్తస్స బహూ భవన్తు;

కామేసు తిబ్బం కురుతం అపేక్ఖం, భిసాని తే బ్రాహ్మణ యో అహాసి.

‘‘పహూతధఞ్ఞో కసిమా యసస్సీ, పుత్తే గిహీ ధనిమా సబ్బకామే;

వయం అపస్సం ఘరమావసాతు, భిసాని తే బ్రాహ్మణ యో అహాసి.

‘‘సో ఖత్తియో హోతు పసయ్హకారీ, రాజాభిరాజా బలవా యసస్సీ;

సచాతురన్తం మహిమావసాతు, భిసాని తే బ్రాహ్మణ యో అహాసి.

‘‘సో బ్రాహ్మణో హోతు అవీతరాగో, ముహుత్తనక్ఖత్తపథేసు యుత్తో;

పూజేతు నం రట్ఠపతీ యసస్సీ, భిసాని తే బ్రాహ్మణ యో అహాసి.

‘‘అజ్ఝాయకం సబ్బసమన్తవేదం, తపస్సినం మఞ్ఞతు సబ్బలోకో;

పూజేన్తు నం జానపదా సమేచ్చ, భిసాని తే బ్రాహ్మణ యో అహాసి.

‘‘చతుస్సదం గామవరం సమిద్ధం, దిన్నఞ్హి సో భుఞ్జతు వాసవేన;

అవీతరాగో మరణం ఉపేతు, భిసాని తే బ్రాహ్మణ యో అహాసి.

‘‘సో గామణీ హోతు సహాయమజ్ఝే, నచ్చేహి గీతేహి పమోదమానో;

సో రాజతో బ్యసనమాలత్థ కిఞ్చి, భిసాని తే బ్రాహ్మణ యో అహాసి.

‘‘తం ఏకరాజా పథవిం విజేత్వా, ఇత్థీసహస్సస్స ఠపేతు అగ్గే;

సీమన్తినీనం పవరా భవాతు, భిసాని తే బ్రాహ్మణ యా అహాసి.

‘‘ఇసీనఞ్హి సా సబ్బసమాగతానం, భుఞ్జేయ్య సాదుం అవికమ్పమానా;

చరాతు లాభేన వికత్థమానా, భిసాని తే బ్రాహణ యా అహాసి.

‘‘ఆవాసికో హోతు మహావిహారే, నవకమ్మికో హోతు గజఙ్గలాయం;

ఆలోకసన్ధిం దివసం కరోతు, భిసాని తే బ్రాహ్మణ యో అహాసి.

‘‘సో బజ్ఝతం పాససతేహి ఛమ్హి, రమ్మా వనా నీయతు రాజధానిం;

తుత్తేహి సో హఞ్ఞతు పాచనేహి, భిసాని తే బ్రాహ్మణ యో అహాసి.

‘‘అలక్కమాలీ తిపుకణ్ణపిట్ఠో, లట్ఠీహతో సప్పముఖం ఉపేతు;

సకచ్ఛబన్ధో విసిఖం చరాతు, భిసాని తే బ్రాహ్మణ యో అహాసీ’’తి. (జా. ౧.౧౪.౭౯-౯౦) –

ఇమా గాథాయో అవోచుం.

తత్థ తిబ్బన్తి వత్థుకామకిలేసకామేసు బహలం అపేక్ఖం కరోతు. కసిమాతి సమ్పన్నకసికమ్మో. పుత్తే గిహీ ధనిమా సబ్బకామేతి పుత్తే లభతు, గిహీ హోతు, సత్తవిధేన ధనేన ధనిమా హోతు, రూపాదిభేదే సబ్బకామే లభతు. వయం అపస్సన్తి మహల్లకకాలేపి అపబ్బజిత్వా అత్తనో వయం అపస్సన్తో పఞ్చకామగుణసమిద్ధం ఘరమేవ ఆవసతు. రాజాభిరాజాతి రాజూనం అన్తరే అతిరాజా. అవీతరాగోతి పురోహితట్ఠానతణ్హాయ సతణ్హో. తపస్సినన్తి తపసీలం, సీలసమ్పన్నోతి నం మఞ్ఞతు. చతుస్సదన్తి ఆకిణ్ణమనుస్సతాయ మనుస్సేహి పహూతధఞ్ఞతాయ ధఞ్ఞేన సులభదారుతాయ దారూహి సమ్పన్నోదకతాయ ఉదకేనాతి చతూహి ఉస్సన్నం. వాసవేనాతి వాసవేన దిన్నం వియ అచలం, వాసవతో లద్ధవరానుభావేనేవ రాజానం ఆరాధేత్వా తేన దిన్నన్తిపి అత్థో. అవీతరాగోతి అవిగతరాగో కద్దమే సూకరో వియ కామపఙ్కే నిముగ్గోవ హోతు.

గామణీతి గామజేట్ఠకో. తన్తి తం ఇత్థిం. ఏకరాజాతి అగ్గరాజా. ఇత్థీసహస్సస్సాతి వచనమట్ఠతాయ వుత్తం. సోళసన్నం ఇత్థిసహస్సానం అగ్గట్ఠానే ఠపేతూతి అత్థో. సీమన్తినీనన్తి సీమన్తధరానం, ఇత్థీనన్తి అత్థో. సబ్బసమాగతానన్తి సబ్బేసం సన్నిపతితానం మజ్ఝే నిసీదిత్వా. అవికమ్పమానాతి అనోసక్కమానా సాదురసం భుఞ్జతూతి అత్థో. చరాతు లాభేన వికత్థమానాతి లాభహేతు సిఙ్గారవేసం గహేత్వా లాభం ఉప్పాదేతుం చరతు. ఆవాసికోతి ఆవాసజగ్గనకో. గజఙ్గలాయన్తి ఏవంనామకే నగరే. తత్థ కిర దబ్బసమ్భారా సులభా. ఆలోకసన్ధిం దివసన్తి ఏకదివసేన ఏకమేవ వాతపానం కరోతు. సో కిర దేవపుత్తో కస్సపబుద్ధకాలే గజఙ్గలనగరం నిస్సాయ యోజనికే మహావిహారే ఆవాసికో సఙ్ఘత్థేరో హుత్వా జిణ్ణే విహారే నవకమ్మాని కరోన్తోవ మహాదుక్ఖం అనుభవి, తం సన్ధాయాహ.

పాససతేహీతి బహూహి పాసేహి. ఛమ్హీతి చతూసు పాదేసు గీవాయ కటిభాగే చాతి ఛసు ఠానేసు. తుత్తేహీతి ద్వికణ్టకాహి దీఘలట్ఠీహి. పాచనేహీతి రస్సపాచనేహి, అఙ్కుసకేహి వా. అలక్కమాలీతి అహితుణ్డికేన కణ్ఠే పరిక్ఖిపిత్వా ఠపితాయ అలక్కమాలాయ సమన్నాగతో. తిపుకణ్ణపిట్ఠోతి తిపుపిళన్ధనేన పిళన్ధితపిట్ఠికణ్ణో కణ్ణపిట్ఠో. లట్ఠిహతోతి సప్పకీళాపనం సిక్ఖాపయమానో లట్ఠియా హతో హుత్వా. సబ్బం తే కామభోగం ఘరావాసం అత్తనా అత్తనా అనుభూతదుక్ఖఞ్చ జిగుచ్ఛన్తా తథా తథా సపథం కరోన్తా ఏవమాహంసు.

అథ బోధిసత్తో ‘‘సబ్బేహి ఇమేహి సపథో కతో, మయాపి కాతుం వట్టతీ’’తి సపథం కరోన్తో –

‘‘యో వే అనట్ఠంవ నట్ఠన్తి చాహ, కామేవ సో లభతం భుఞ్జతఞ్చ;