౨. సోమనస్సచరియావణ్ణనా

౭. దుతియే ఇన్దపత్థే పురుత్తమేతి ఏవంనామకే నగరవరే. కామితోతి మాతాపితుఆదీహి ‘‘అహో వత ఏకో పుత్తో ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి ఏవం చిరకాలే పత్థితో. దయితోతి పియాయితో. సోమనస్సోతి విస్సుతోతి ‘‘సోమనస్సో’’తి ఏవం పకాసనామో.

౮. సీలవాతి దసకుసలకమ్మపథసీలేన చేవ ఆచారసీలేన చ సమన్నాగతో. గుణసమ్పన్నోతి సద్ధాబాహుసచ్చాదిగుణేహి ఉపేతో, పరిపుణ్ణో వా. కల్యాణపటిభానవాతి తంతంఇతికత్తబ్బసాధనేన ఉపాయకోసల్లసఙ్ఖాతేన చ సున్దరేన పటిభానేన సమన్నాగతో. వుడ్ఢాపచాయీతి మాతాపితరో కులే జేట్ఠాతి ఏవం యే జాతివుడ్ఢా, యే చ సీలాదిగుణేహి వుడ్ఢా, తేసం అపచాయనసీలో. హిరీమాతి పాపజిగుచ్ఛనలక్ఖణాయ హిరియా సమన్నాగతో. సఙ్గహేసు చ కోవిదోతి దానపియవచనఅత్థచరియాసమానత్తతాసఙ్ఖాతేహి చతూహి సఙ్గహవత్థూహి యథారహం సత్తానం సఙ్గణ్హనేసు కుసలో. ఏవరూపో రేణుస్స నామ కురురాజస్స పుత్తో సోమనస్సోతి విస్సుతో యదా హోమీతి సమ్బన్ధో.

౯. తస్స రఞ్ఞో పతికరోతి తేన కురురాజేన పతి అభిక్ఖణం ఉపకత్తబ్బభావేన పతికరో వల్లభో. కుహకతాపసోతి అసన్తగుణసమ్భావనలక్ఖణేన కోహఞ్ఞేన జీవితకప్పనకో ఏకో తాపసో, తస్స రఞ్ఞో సక్కాతబ్బో అహోసి. ఆరామన్తి ఫలారామం, యత్థ ఏళాలుకలాబుకుమ్భణ్డతిపుసాదివల్లిఫలాని చేవ తణ్డులేయ్యకాదిసాకఞ్చ రోపీయతి. మాలావచ్ఛన్తి జాతిఅతిముత్తకాదిపుప్ఫగచ్ఛం, తేన పుప్ఫారామం దస్సేతి. ఏత్థ చ ఆరామం కత్వా తత్థ మాలావచ్ఛఞ్చ యథావుత్తఫలవచ్ఛఞ్చ రోపేత్వా తతో లద్ధధనం సంహరిత్వా ఠపేన్తో జీవతీతి అత్థో వేదితబ్బో.

తత్రాయం అనుపుబ్బికథా – తదా మహారక్ఖితో నామ తాపసో పఞ్చసతతాపసపరివారో హిమవన్తే వసిత్వా లోణమ్బిలసేవనత్థాయ జనపదచారికం చరన్తో ఇన్దపత్థనగరం పత్వా రాజుయ్యానే వసిత్వా సపరిసో పిణ్డాయ చరన్తో రాజద్వారం పాపుణి. రాజా ఇసిగణం దిస్వా ఇరియాపథే పసన్నో అలఙ్కతమహాతలే నిసీదాపేత్వా పణీతేనాహారేన పరివిసిత్వా ‘‘భన్తే, ఇమం వస్సారత్తం మమ ఉయ్యానేయేవ వసథా’’తి వత్వా తేహి సద్ధిం ఉయ్యానం గన్త్వా వసనట్ఠానాని కారేత్వా పబ్బజితపరిక్ఖారే దత్వా నిక్ఖమి. తతో పట్ఠాయ సబ్బేపి తే రాజనివేసనే భుఞ్జన్తి.

రాజా పన అపుత్తకో పుత్తే పత్థేతి, పుత్తా నుప్పజ్జన్తి. వస్సారత్తచ్చయేన మహారక్ఖితో ‘‘హిమవన్తం గమిస్సామా’’తి రాజానం ఆపుచ్ఛిత్వా రఞ్ఞా కతసక్కారసమ్మానో నిక్ఖమిత్వా అన్తరామగ్గే మజ్ఝన్హికసమయే మగ్గా ఓక్కమ్మ ఏకస్స సన్దచ్ఛాయస్స రుక్ఖస్స హేట్ఠా సపరిసో నిసీది. తాపసా కథం సముట్ఠాపేసుం – ‘‘రాజా అపుత్తకో, సాధు వతస్స సచే రాజపుత్తం లభేయ్యా’’తి. మహారక్ఖితో తం కథం సుత్వా ‘‘భవిస్సతి ను ఖో రఞ్ఞో పుత్తో, ఉదాహు నో’’తి ఉపధారేన్తో ‘‘భవిస్సతీ’’తి ఞత్వా ‘‘మా తుమ్హే చిన్తయిత్థ, అజ్జ పచ్చూసకాలే ఏకో దేవపుత్తో చవిత్వా రఞ్ఞో అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిమ్హి నిబ్బత్తిస్సతీ’’తి ఆహ.

తం సుత్వా ఏకో కూటజటిలో ‘‘ఇదాని రాజకులూపకో భవిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా తాపసానం గమనకాలే గిలానాలయం కత్వా నిపజ్జిత్వా ‘‘ఏహి గచ్ఛామా’’తి వుత్తే ‘‘న సక్కోమీ’’తి ఆహ. మహారక్ఖితో తస్స నిపన్నకారణం ఞత్వా ‘‘యదా సక్కోసి, తదా ఆగచ్ఛేయ్యాసీ’’తి ఇసిగణం ఆదాయ హిమవన్తమేవ గతో. కుహకో నివత్తిత్వా వేగేన గన్త్వా రాజద్వారే ఠత్వా ‘‘మహారక్ఖితస్స ఉపట్ఠాకతాపసో ఆగతో’’తి రఞ్ఞో ఆరోచాపేత్వా రఞ్ఞా వేగేన పక్కోసాపితో పాసాదం అభిరుయ్హ పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. రాజా తం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసిన్నో ఇసీనం ఆరోగ్యం పుచ్ఛిత్వా ‘‘భన్తే, అతిఖిప్పం నివత్తిత్థ, కేనత్థేన ఆగతత్థా’’తి ఆహ.

మహారాజ, ఇసిగణో సుఖనిసిన్నో ‘‘సాధు వతస్స సచే రఞ్ఞో వంసానురక్ఖకో పుత్తో ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి కథం సముట్ఠాపేసి. అహం తం కథం సుత్వా ‘‘భవిస్సతి ను ఖో రఞ్ఞో పుత్తో, ఉదాహు నో’’తి దిబ్బచక్ఖునా ఓలోకేన్తో ‘‘మహిద్ధికో దేవపుత్తో చవిత్వా అగ్గమహేసియా సుధమ్మాయ కుచ్ఛిమ్హి నిబ్బత్తిస్సతీ’’తి దిస్వా ‘‘అజానన్తా గబ్భం నాసేయ్యుం, ఆచిక్ఖిస్సామి తావ న’’న్తి తుమ్హాకం కథనత్థాయ ఆగతో, కథితం వో మయా, గచ్ఛామహ’’న్తి. రాజా ‘‘భన్తే, న సక్కా గన్తు’’న్తి హట్ఠతుట్ఠో పసన్నచిత్తో కుహకతాపసం ఉయ్యానం నేత్వా వసనట్ఠానం సంవిదహిత్వా అదాసి. సో తతో పట్ఠాయ రాజకులే భుఞ్జన్తో వసతి, ‘‘దిబ్బచక్ఖుకో’’త్వేవస్స నామం అహోసి.

తదా బోధిసత్తో తావతింసభవనతో చవిత్వా తత్థ పటిసన్ధిం గణ్హి, జాతస్స చ నామగ్గహణదివసే ‘‘సోమనస్సో’’తి నామం కరింసు. సో కుమారపరిహారేన వడ్ఢతి. కుహకతాపసోపి ఉయ్యానస్స ఏకపస్సే నానప్పకారం సూపేయ్యసాకఞ్చ ఫలవల్లిఆదయో చ రోపేత్వా పణ్ణికానం హత్థే విక్కిణన్తో ధనం సంహరతి. అథ బోధిసత్తస్స సత్తవస్సికకాలే రఞ్ఞో పచ్చన్తో కుపితో. సో ‘‘తాత, దిబ్బచక్ఖుతాపసే మా పమజ్జా’’తి కుమారం పటిచ్ఛాపేత్వా పచ్చన్తం వూపసమేతుం గతో.

౧౦-౧౩. అథేకదివసం కుమారో ‘‘జటిలం పస్సిస్సామీ’’తి ఉయ్యానం గన్త్వా కూటజటిలం ఏకం గన్ధికకాసావం నివాసేత్వా ఏకం పారుపిత్వా ఉభోహి హత్థేహి ద్వే ఘటే గహేత్వా సాకవత్థుస్మిం ఉదకం సిఞ్చన్తం దిస్వా ‘‘అయం కూటజటిలో అత్తనో సమణధమ్మం అకత్వా పణ్ణికకమ్మం కరోతీ’’తి ఞత్వా ‘‘కిం కరోసి పణ్ణికగహపతికా’’తి తం లజ్జాపేత్వా అవన్దిత్వా ఏవ నిక్ఖమి.

కూటజటిలో ‘‘అయం ఇదానేవ ఏవరూపో, పచ్ఛా ‘కో జానాతి కిం కరిస్సతీ’తి ఇదానేవ నం నాసేతుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా రఞ్ఞో ఆగమనకాలే పాసాణఫలకం ఏకమన్తం ఖిపిత్వా పానీయఘటం భిన్దిత్వా పణ్ణసాలాయ తిణాని వికిరిత్వా సరీరం తేలేన మక్ఖేత్వా పణ్ణసాలం పవిసిత్వా ససీసం పారుపిత్వా మహాదుక్ఖప్పత్తో వియ మఞ్చే నిపజ్జి. రాజా ఆగన్త్వా నగరం పదక్ఖిణం కత్వా నివేసనం అపవిసిత్వావ ‘‘మమ సామికం దిబ్బచక్ఖుకం పస్సిస్సామీ’’తి పణ్ణసాలద్వారం గన్త్వా తం విప్పకారం దిస్వా ‘‘కిం ను ఖో ఏత’’న్తి అన్తో పవిసిత్వా తం నిపన్నకం దిస్వా పాదే పరిమజ్జన్తో పుచ్ఛి – ‘‘కేన, త్వం భన్తే, ఏవం విహేఠితో, కమజ్జ యమలోకం నేమి, తం మే సీఘం ఆచిక్ఖా’’తి.

తం సుత్వా కూటజటిలో నిత్థునన్తో ఉట్ఠాయ దిట్ఠో, మహారాజ, త్వం మే, పస్సిత్వా తయి విస్సాసేన అహం ఇమం విప్పకారం పత్తో, తవ పుత్తేనమ్హి ఏవం విహేఠితోతి. తం సుత్వా రాజా చోరఘాతకే ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛథ కుమారస్స సీసం ఛిన్దిత్వా సరీరఞ్చస్స ఖణ్డాఖణ్డికం ఛిన్దిత్వా రథియా రథియం వికిరథా’’తి. తే మాతరా అలఙ్కరిత్వా అత్తనో అఙ్కే నిసీదాపితం కుమారం ఆకడ్ఢింసు – ‘‘రఞ్ఞా తే వధో ఆణత్తో’’తి. కుమారో మరణభయతజ్జితో మాతు అఙ్కతో వుట్ఠాయ – ‘‘రఞ్ఞో మం దస్సేథ, సన్తి రాజకిచ్చానీ’’తి ఆహ. తే కుమారస్స వచనం సుత్వా మారేతుం అవిసహన్తా గోణం వియ రజ్జుయా పరికడ్ఢన్తా నేత్వా రఞ్ఞో దస్సేసుం. తేన వుత్తం ‘‘తమహం దిస్వాన కుహక’’న్తిఆది.

తత్థ థుసరాసింవ అతణ్డులన్తి తణ్డులకణేహి విరహితం థుసరాసిం వియ, దుమంవ రుక్ఖం వియ, అన్తో మహాసుసిరం. కదలింవ అసారకం సీలాదిసారరహితం తాపసం అహం దిస్వా నత్థి ఇమస్స సతం సాధూనం ఝానాదిధమ్మో. కస్మా? సామఞ్ఞా సమణభావా సీలమత్తతోపి అపగతో పరిహీనో అయం, తథా హి అయం హిరీసుక్కధమ్మజహితో పజహితహిరిసఙ్ఖాతసుక్కధమ్మో. జీవితవుత్తికారణాతి ‘‘కేవలం జీవితస్సేవ హేతు అయం తాపసలిఙ్గేన చరతీ’’తి చిన్తేసిన్తి దస్సేతి. పరన్తిహీతి పరన్తో పచ్చన్తో నివాసభూతో ఏతేసం అత్థీతి పరన్తినో, సీమన్తరికవాసినో. తేహి పరన్తీహి అటవికేహి పచ్చన్తదేసో ఖోభితో అహోసి. తం పచ్చన్తకోపం నిసేధేతుం వూపసమేతుం గచ్ఛన్తో మమ పితా కురురాజా ‘‘తాత సోమనస్సకుమార, మయ్హం సామికం ఉగ్గతాపనం ఘోరతపం పరమసన్తిన్ద్రియం జటిలం మా పమజ్జి. సో హి అమ్హాకం సబ్బకామదదో, తస్మా యదిచ్ఛకం చిత్తరుచియం తస్స చిత్తానుకూలం పవత్తేహి అనువత్తేహీ’’తి తదా మం అనుసాసీతి దస్సేతి.

౧౪. తమహం గన్త్వానుపట్ఠానన్తి పితు వచనం అనతిక్కన్తో తం కూటతాపసం ఉపట్ఠానత్థం గన్త్వా తం సాకవత్థుస్మిం ఉదకం ఆసిఞ్చన్తం దిస్వా ‘‘పణ్ణికో అయ’’న్తి చ ఞత్వా కచ్చి తే, గహపతి, కుసలన్తి, గహపతి, తే సరీరస్స కచ్చి కుసలం కుసలమేవ, తథా హి సాకవత్థుస్మిం ఉదకం ఆసిఞ్చసి. కిం వా తవ హిరఞ్ఞం వా సువణ్ణం వా ఆహరీయతు, తథా హి పణ్ణికవుత్తిం అనుతిట్ఠసీతి ఇదం వచనం అభాసిం.

౧౫. తేన సో కుపితో ఆసీతి తేన మయా వుత్తగహపతివాదేన సో మాననిస్సితో మానం అల్లీనో కుహకో మయ్హం కుపితో కుద్ధో అహోసి. కుద్ధో చ సమానో ‘‘ఘాతాపేమి తువం అజ్జ, రట్ఠా పబ్బాజయామి వా’’తి ఆహ.

తత్థ తువం అజ్జాతి, త్వం అజ్జ, ఇదానియేవ రఞ్ఞో ఆగతకాలేతి అత్థో.

౧౬. నిసేధయిత్వా పచ్చన్తన్తి పచ్చన్తం వూపసమేత్వా నగరం అపవిట్ఠో తఙ్ఖణఞ్ఞేవ ఉయ్యానం గన్త్వా కుహకం కుహకతాపసం కచ్చి తే, భన్తే, ఖమనీయం, సమ్మానో తే పవత్తితోతి కుమారేన తే సమ్మానో పవత్తితో అహోసి.

౧౭. కుమారో యథా నాసియోతి యథా కుమారో నాసియో నాసేతబ్బో ఘాతాపేతబ్బో, తథా సో పాపో తస్స రఞ్ఞో ఆచిక్ఖి. ఆణాపేసీతి మయ్హం సామికే ఇమస్మిం దిబ్బచక్ఖుతాపసే సతి కిం మమ న నిప్ఫజ్జతి, తస్మా పుత్తేన మే అత్థో నత్థి, తతోపి అయమేవ సేయ్యోతి చిన్తేత్వా ఆణాపేసి.

౧౮. కిన్తి? సీసం తత్థేవ ఛిన్దిత్వాతి యస్మిం ఠానే తం కుమారం పస్సథ, తత్థేవ తస్స సీసం ఛిన్దిత్వా సరీరఞ్చస్స కత్వాన చతుఖణ్డికం చతురో ఖణ్డే కత్వా రథియా రథియం నీయన్తా వీథితో వీథిం విక్ఖిపన్తా దస్సేథ. కస్మా? సా గతి జటిలహీళితాతి యేహి అయం జటిలో హీళితో, తేసం జటిలహీళితానం సా గతి సా నిప్ఫత్తి సో విపాకోతి. జటిలహీళితాతి వా జటిలహీళనహేతు సా తస్స నిప్ఫత్తీతి ఏవఞ్చేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో.

౧౯. తత్థాతి తస్స రఞ్ఞో ఆణాయం, తస్మిం వా తాపసస్స పరిభవే. కారణికాతి ఘాతకా, చోరఘాతకాతి అత్థో. చణ్డాతి కురూరా. లుద్దాతి సుదారుణా. అకారుణాతి తస్సేవ వేవచనం కతం. ‘‘అకరుణా’’తిపి పాళి, నిక్కరుణాతి అత్థో. మాతు అఙ్కే నిసిన్నస్సాతి మమ మాతు సుధమ్మాయ దేవియా ఉచ్ఛఙ్గే నిసిన్నస్స. ‘‘నిసిన్నస్సా’’తి అనాదరే సామివచనం. ఆకడ్ఢిత్వా నయన్తి మన్తి మాతరా అలఙ్కరిత్వా అత్తనో అఙ్కే నిసీదాపితం మం రాజాణాయ తే చోరఘాతకా గోణం వియ రజ్జుయా ఆకడ్ఢిత్వా ఆఘాతనం నయన్తి. కుమారే పన నీయమానే దాసిగణపరివుతా సద్ధిం ఓరోధేహి సుధమ్మా దేవీ నాగరాపి ‘‘మయం నిరపరాధం కుమారం మారేతుం న దస్సామా’’తి తేన సద్ధింయేవ అగమంసు.

౨౦. బన్ధతం గాళ్హబన్ధనన్తి గాళ్హబన్ధనం బన్ధన్తానం తేసం కారణికపురిసానం. రాజకిరియాని అత్థి మేతి మయా రఞ్ఞో వత్తబ్బాని రాజకిచ్చాని అత్థి. తస్మా రఞ్ఞో దస్సేథ మం ఖిప్పన్తి తేసం అహం ఏవం వచనం అవచం.

౨౧. రఞ్ఞో దస్సయింసు, పాపస్స పాపసేవినోతి అత్తనా పాపసీలస్స లామకాచారస్స కూటతాపసస్స సేవనతో పాపసేవినో రఞ్ఞో మం దస్సయింసు. దిస్వాన తం సఞ్ఞాపేసిన్తి తం మమ పితరం కురురాజానం పస్సిత్వా ‘‘కస్మా మం, దేవ, మారాపేసీ’’తి వత్వా తేన ‘‘కస్మా చ పన త్వం మయ్హం సామికం దిబ్బచక్ఖుతాపసం గహపతివాదేన సముదాచరి. ఇదఞ్చిదఞ్చ విప్పకారం కరీ’’తి వుత్తే ‘‘దేవ, గహపతిఞ్ఞేవ ‘గహపతీ’తి వదన్తస్స కో మయ్హం దోసో’’తి వత్వా తస్స నానావిధాని మాలావచ్ఛాని రోపేత్వా పుప్ఫపణ్ణఫలాఫలాదీనం విక్కిణనం హత్థతో చస్స తాని దేవసికం విక్కిణన్తేహి మాలాకారపణ్ణికేహి సద్దహాపేత్వా ‘‘మాలావత్థుపణ్ణవత్థూని ఉపధారేథా’’తి వత్వా పణ్ణసాలఞ్చస్స పవిసిత్వా పుప్ఫాదివిక్కియలద్ధం కహాపణకభణ్డికం అత్తనో పురిసేహి నీహరాపేత్వా రాజానం సఞ్ఞాపేసిం తస్స కూటతాపసభావం జానాపేసిం. మమఞ్చ వసమానయిన్తి తేన సఞ్ఞాపనేన ‘‘సచ్చం ఖో పన కుమారో వదతి, అయం కూటతాపసో పుబ్బే అప్పిచ్ఛో వియ హుత్వా ఇదాని మహాపరిగ్గహో జాతో’’తి యథా తస్మిం నిబ్బిన్నో మమ వసే వత్తతి, ఏవం రాజానం మమ వసమానేసిం.

తతో మహాసత్తో ‘‘ఏవరూపస్స బాలస్స రఞ్ఞో సన్తికే వసనతో హిమవన్తం పవిసిత్వా పబ్బజితుం యుత్త’’న్తి చిన్తేత్వా రాజానం ఆపుచ్ఛి – ‘‘న మే, మహారాజ, ఇధ వాసేన అత్థో, అనుజానాథ మం పబ్బజిస్సామీ’’తి. రాజా ‘‘తాత, మయా అనుపధారేత్వావ తే వధో ఆణత్తో, ఖమ మయ్హం అపరాధ’’న్తి మహాసత్తం ఖమాపేత్వా ‘‘అజ్జేవ ఇమం రజ్జం పటిపజ్జాహీ’’తి ఆహ. కుమారో ‘‘దేవ, కిమత్థి మానుసకేసు భోగేసు, అహం పుబ్బే దీఘరత్తం దిబ్బభోగసమ్పత్తియో అనుభవిం, న తత్థాపి మే సఙ్గో, పబ్బజిస్సామేవాహం, న తాదిసస్స బాలస్స పరనేయ్యబుద్ధినో సన్తికే వసామీ’’తి వత్వా తం ఓవదన్తో –

‘‘అనిసమ్మ కతం కమ్మం, అనవత్థాయ చిన్తితం;

భేసజ్జస్సేవ వేభఙ్గో, విపాకో హోతి పాపకో.

‘‘నిసమ్మ చ కతం కమ్మం, సమ్మావత్థాయ చిన్తితం;

భేసజ్జస్సేవ సమ్పత్తి, విపాకో హోతి భద్రకో.

‘‘అలసో గిహీ కామభోగీ న సాధు, అసఞ్ఞతో పబ్బజితో న సాధు;

రాజా న సాధు అనిసమ్మకారీ, యో పణ్డితో కోధనో తం న సాధు.

‘‘నిసమ్మ ఖత్తియో కయిరా, నానిసమ్మ దిసమ్పతి;

నిసమ్మకారినో రాజ, యసో కిత్తి చ వడ్ఢతి.

‘‘నిసమ్మ దణ్డం పణయేయ్య ఇస్సరో, వేగా కతం తప్పతి భూమిపాల;

సమ్మాపణీధీ చ నరస్స అత్థా, అనానుతప్పా తే భవన్తి పచ్ఛా.

‘‘అనానుతప్పాని హి యే కరోన్తి, విభజ్జ కమ్మాయతనాని లోకే;

విఞ్ఞుప్పసత్థాని సుఖుద్రయాని, భవన్తి బుద్ధానుమతాని తాని.

‘‘ఆగచ్ఛుం దోవారికా ఖగ్గబన్ధా, కాసావియా హన్తు మమం జనిన్ద;

మాతుఞ్చ అఙ్కస్మిమహం నిసిన్నో, ఆకడ్ఢితో సహసా తేహి దేవ.

‘‘కటుకఞ్హి సమ్బాధం సుకిచ్ఛం పత్తో, మధురమ్పియం జీవితం లద్ధ రాజ;

కిచ్ఛేనహం అజ్జ వధా పముత్తో, పబ్బజ్జమేవాభిమనోహమస్మీ’’తి. (జా. ౧.౧౫.౨౨౭-౨౩౪) –

ఇమాహి గాథాహి ధమ్మం దేసేసి.

తత్థ అనిసమ్మాతి అనుపధారేత్వా. అనవత్థాయాతి అవవత్థపేత్వా. వేభఙ్గోతి విపత్తి. విపాకోతి నిప్ఫత్తి. అసఞ్ఞతోతి అసంవుతో దుస్సీలో. పణయేయ్యాతి పట్ఠపేయ్య. వేగాతి వేగేన సహసా. సమ్మాపణీధీ చాతి సమ్మాపణిధినా, యోనిసో ఠపితేన చిత్తేన కతా నరస్స అత్థా పచ్ఛా అనానుతప్పా భవన్తీతి అత్థో. విభజ్జాతి ఇమాని కాతుం యుత్తాని, ఇమాని అయుత్తానీతి ఏవం పఞ్ఞాయ విభజిత్వా. కమ్మాయతనానీతి కమ్మాని. బుద్ధానుమతానీతి పణ్డితేహి అనుమతాని అనవజ్జాని హోన్తి. కటుకన్తి దుక్ఖం అసాతం, సమ్బాధం సుకిచ్ఛం మరణభయం పత్తోమ్హి. లద్ధాతి అత్తనో ఞాణబలేన జీవితం లభిత్వా. పబ్బజ్జమేవాభిమనోతి పబ్బజ్జాభిముఖచిత్తో ఏవాహమస్మి.

ఏవం మహాసత్తేన ధమ్మే దేసితే రాజా దేవిం ఆమన్తేసి – ‘‘దేవి, త్వం పుత్తం నివత్తేహీ’’తి. దేవీపి కుమారస్స పబ్బజ్జమేవ రోచేసి. మహాసత్తో మాతాపితరో వన్దిత్వా ‘‘సచే మయ్హం దోసో అత్థి, తం ఖమథా’’తి ఖమాపేత్వా మహాజనం ఆపుచ్ఛిత్వా హిమవన్తాభిముఖో అగమాసి. గతే చ పన మహాసత్తే మహాజనో కూటజటిలం పోథేత్వా జీవితక్ఖయం పాపేసి. బోధిసత్తోపి సనాగరేహి అమచ్చపారిసజ్జాదీహి రాజపురిసేహి అస్సుముఖేహి అనుబన్ధియమానో తే నివత్తేసి. మనుస్సేసు నివత్తేసు మనుస్సవణ్ణేనాగన్త్వా దేవతాహి నీతో సత్త పబ్బతరాజియో అతిక్కమిత్వా హిమవన్తే విస్సకమ్మునా నిమ్మితాయ పణ్ణసాలాయ ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజి. తేన వుత్తం –

౨౨. ‘‘సో మం తత్థ ఖమాపేసి, మహారజ్జం అదాసి మే;

సోహం తమం దాలయిత్వా, పబ్బజిం అనగారియ’’న్తి.

తత్థ తమం దాలయిత్వాతి కామాదీనవదస్సనస్స పటిపక్ఖభూతం సమ్మోహతమం విధమిత్వా. పబ్బజిన్తి ఉపాగచ్ఛిం. అనగారియన్తి పబ్బజ్జం.

౨౩. ఇదాని యదత్థం తదా తం రాజిస్సరియం పరిచ్చత్తం, తం దస్సేతుం ‘‘న మే దేస్స’’న్తి ఓసానగాథమాహ. తస్సత్థో వుత్తనయోవ.

ఏవం పన మహాసత్తే పబ్బజితే యావ సోళసవస్సకాలా రాజకులే పరిచారికవేసేన దేవతాయేవ నం ఉపట్ఠహింసు. సో తత్థ ఝానాభిఞ్ఞాయో నిబ్బత్తేత్వా బ్రహ్మలోకూపగో అహోసి.

తదా కుహకో దేవదత్తో అహోసి, మాతా మహామాయా, మహారక్ఖితతాపసో సారిపుత్తత్థేరో, సోమనస్సకుమారో లోకనాథో.

తస్స యుధఞ్జయచరియాయం (చరియా. ౩.౧ ఆదయో) వుత్తనయేనేవ దస పారమియో నిద్ధారేతబ్బా. ఇధాపి నేక్ఖమ్మపారమీ అతిసయవతీతి సా ఏవ దేసనం ఆరుళ్హా. తథా సత్తవస్సికకాలే ఏవ రాజకిచ్చేసు సమత్థతా, తస్స తాపసస్స కూటజటిలభావపరిగ్గణ్హనం, తేన పయుత్తేన రఞ్ఞా వధే ఆణత్తే సన్తాసాభావో, రఞ్ఞో సన్తికం గన్త్వా నానానయేహి తస్స సదోసతం అత్తనో చ నిరపరాధతం మహాజనస్స మజ్ఝే పకాసేత్వా రఞ్ఞో చ పరనేయ్యబుద్ధితం బాలభావఞ్చ పట్ఠపేత్వా తేన ఖమాపితేపి తస్స సన్తికే వాసతో రజ్జిస్సరియతో చ సంవేగమాపజ్జిత్వా నానప్పకారం యాచియమానేనపి హత్థగతం రజ్జసిరిం ఖేళపిణ్డం వియ ఛడ్డేత్వా కత్థచి అలగ్గచిత్తేన హుత్వా పబ్బజనం, పబ్బజిత్వా పవివేకారామేన హుత్వా నచిరస్సేవ అప్పకసిరేన ఝానాభిఞ్ఞానిబ్బత్తనన్తి ఏవమాదయో మహాసత్తస్స గుణానుభావా విభావేతబ్బాతి.

సోమనస్సచరియావణ్ణనా నిట్ఠితా.