౧౨. మహాసుతసోమచరియావణ్ణనా

౧౦౫. ద్వాదసమే సుతసోమో మహీపతీతి ఏవంనామో ఖత్తియో. మహాసత్తో హి తదా కురురట్ఠే ఇన్దపత్థనగరే కోరబ్యస్స రఞ్ఞో అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిమ్హి నిబ్బత్తి. తం సుతవిత్తతాయ చన్దసమానసోమ్మవరవణ్ణతాయ చ ‘‘సుతసోమో’’తి సఞ్జానింసు. తం వయప్పత్తం సబ్బసిప్పనిప్ఫత్తిప్పత్తం మాతాపితరో రజ్జే అభిసిఞ్చింసు. గహితో పోరిసాదేనాతి పురిసానం మనుస్సానం అదనతో ఖాదనతో ‘‘పోరిసాదో’’తి లద్ధనామేన బారాణసిరఞ్ఞా దేవతాబలికమ్మత్థం గహితో.

బారాణసిరాజా హి తదా మంసం వినా అభుఞ్జన్తో అఞ్ఞం మంసం అలభన్తేన భత్తకారకేన మనుస్సమంసం ఖాదాపితో రసతణ్హాయ బద్ధో హుత్వా మనుస్సే ఘాతేత్వా మనుస్సమంసం ఖాదన్తో ‘‘పోరిసాదో’’తి లద్ధనామో అమచ్చపారిసజ్జప్పముఖేహి నాగరేహి నేగమజానపదేహి చ ఉస్సాహితేన కాళహత్థినా నామ అత్తనో సేనాపతినా ‘‘దేవ, యది రజ్జేన అత్థికో మనుస్సమంసఖాదనతో విరమాహీ’’తి వుత్తో ‘‘రజ్జం పజహన్తోపి మనుస్సమంసఖాదనతో న ఓరమిస్సామీ’’తి వత్వా తేహి రట్ఠా పబ్బాజితో అరఞ్ఞం పవిసిత్వా ఏకస్మిం నిగ్రోధరుక్ఖమూలే వసన్తో ఖాణుప్పహారేన పాదే జాతస్స వణస్స ఫాసుభావాయ ‘‘సకలజమ్బుదీపే ఏకసతఖత్తియానం గలలోహితేన బలికమ్మం కరిస్సామీ’’తి దేవతాయ ఆయాచనం కత్వా సత్తాహం అనాహారతాయ వణే ఫాసుకే జాతే ‘‘దేవతానుభావేన మే సోత్థి అహోసీ’’తి సఞ్ఞాయ ‘‘దేవతాయ బలికమ్మత్థం రాజానో ఆనేస్సామీ’’తి గచ్ఛన్తో అతీతభవే సహాయభూతేన యక్ఖేన సమాగన్త్వా తేన దిన్నమన్తబలేన అధికతరథామజవపరక్కమససమ్పన్నో హుత్వా సత్తాహబ్భన్తరేయేవ సతరాజానో ఆనేత్వా అత్తనో వసననిగ్రోధరుక్ఖే ఓలమ్బేత్వా బలికమ్మకరణసజ్జో అహోసి.

అథ తస్మిం రుక్ఖే అధివత్థా దేవతా తం బలికమ్మం అనిచ్ఛన్తీ ‘‘ఉపాయేన నం నిసేధేస్సామీ’’తి పబ్బజితరూపేన తస్స అత్తానం దస్సేత్వా తేన అనుబద్ధో తియోజనం గన్త్వా పున అత్తనో దిబ్బరూపమేవ దస్సేత్వా ‘‘త్వం ముసావాదీ తయా ‘సకలజమ్బుదీపే రాజానో ఆనేత్వా బలికమ్మం కరిస్సామీ’తి పటిస్సుతం. ఇదాని యే వా తే వా దుబ్బలరాజానో ఆనేసి. జమ్బుదీపే జేట్ఠకం సుతసోమరాజానం సచే నానేస్ససి, న మే తే బలికమ్మేన అత్థో’’తి ఆహ.

సో ‘‘దిట్ఠా మే అత్తనో దేవతా’’తి తుసిత్వా ‘‘సామి, మా చిన్తయి, అహం అజ్జేవ సుతసోమం ఆనేస్సామీ’’తి వత్వా వేగేన మిగాజినఉయ్యానం గన్త్వా అసంవిహితాయ ఆరక్ఖాయ పోక్ఖరణిం ఓతరిత్వా పదుమినిపత్తేన సీసం పటిచ్ఛాదేత్వా అట్ఠాసి. తస్మిం అన్తోఉయ్యానగతేయేవ బలవపచ్చూసే సమన్తా తియోజనం ఆరక్ఖం గణ్హింసు. మహాసత్తో పాతోవ అలఙ్కతహత్థిక్ఖన్ధవరగతో చతురఙ్గినియా సేనాయ నగరతో నిక్ఖమి. తదా తక్కసిలతో నన్దో నామ బ్రాహ్మణో చతస్సో సతారహగాథాయో గహేత్వా వీసయోజనసతం మగ్గం అతిక్కమ్మ తం నగరం పత్తో రాజానం పాచీనద్వారేన నిక్ఖమన్తం దిస్వా హత్థం ఉక్ఖిపిత్వా ‘‘జయతు భవం, మహారాజా’’తి వత్వా జయాపేసి.

రాజా హత్థినా తం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘కుతో ను, త్వం బ్రాహ్మణ, ఆగచ్ఛసి, కిమిచ్ఛసి, కిం తే దజ్జ’’న్తి ఆహ. బ్రాహ్మణో ‘‘తుమ్హే ‘సుతవిత్తకా’తి సుత్వా చతస్సో సతారహగాథాయో ఆదాయ తుమ్హాకం దేసేతుం ఆగతోమ్హీ’’తి ఆహ. మహాసత్తో తుట్ఠమానసో హుత్వా ‘‘అహం ఉయ్యానం గన్త్వా న్హాయిత్వా ఆగన్త్వా సోస్సామి, త్వం మా ఉక్కణ్ఠీ’’తి వత్వా ‘‘గచ్ఛథ బ్రాహ్మణస్స అసుకగేహే నివాసం ఘాసచ్ఛాదనఞ్చ సంవిదహథా’’తి ఆణాపేత్వా ఉయ్యానం పవిసిత్వా మహన్తం ఆరక్ఖం సంవిధాయ ఓళారికాని ఆభరణాని ఓముఞ్చిత్వా మస్సుకమ్మం కారేత్వా ఉబ్బట్టితసరీరో పోక్ఖరణియా రాజవిభవేన న్హాయిత్వా పచ్చుత్తరిత్వా ఉదకగ్గహణసాటకే నివాసేత్వా అట్ఠాసి.

అథస్స గన్ధమాలాలఙ్కారే ఉపహరింసు. పోరిసాదో ‘‘అలఙ్కతకాలే రాజా భారికో భవిస్సతి, సల్లహుకకాలేయేవ నం గణ్హిస్సామీ’’తి నదన్తో ఖగ్గం పరివత్తేన్తో ‘‘అహమస్మి పోరిసాదో’’తి నామం సావేత్వా ఉదకా నిక్ఖమి. తస్స సద్దం సుత్వా హత్థారోహాదయో హత్థిఆదితో భస్సింసు. బలకాయో దూరే ఠితో తతోవ పలాయి. ఇతరో అత్తనో ఆవుధాని ఛడ్డేత్వా ఉరేన నిపజ్జి. పోరిసాదో రాజానం ఉక్ఖిపిత్వా ఖన్ధే నిసీదాపేత్వా సమ్ముఖట్ఠానేయేవ అట్ఠారసహత్థం పాకారం లఙ్ఘిత్వా పురతో పగలితమదమత్తవరవారణే కుమ్భే అక్కమిత్వా పబ్బతకూటాని వియ పాతేన్తో వాతజవానిపి అస్సరతనాని పిట్ఠియం అక్కమిత్వా పాతేన్తో రథసీసే అక్కమిత్వా పాతేన్తో భమరికం భమన్తో వియ నీలకాని నిగ్రోధపత్తాని మద్దన్తో వియ ఏకవేగేనేవ తియోజనమగ్గం గన్త్వా కఞ్చి అనుబన్ధన్తం అదిస్వా సణికం గచ్ఛన్తో సుతసోమస్స కేసేహి ఉదకబిన్దూని అత్తనో ఉపరి పతన్తాని ‘‘అస్సుబిన్దూనీ’’తి సఞ్ఞాయ ‘‘కిమిదం సుతసోమోపి మరణం అనుసోచన్తో రోదతీ’’తి ఆహ.

మహాసత్తో ‘‘నాహం మరణతో అనుసోచామి, కుతో రోదనా, అపి చ ఖో సఙ్గరం కత్వా సచ్చాపనం నామ పణ్డితానం ఆచిణ్ణం, తం న నిప్ఫజ్జతీ’’తి అనుసోచామి. కస్సపదసబలేన దేసితా చతస్సో సతారహగాథాయో ఆదాయ తక్కసిలతో ఆగతస్స బ్రాహ్మణస్స ఆగన్తుకవత్తం కారేత్వా ‘‘న్హాయిత్వా ఆగన్త్వా సుణిస్సామి, యావ మమాగమనా ఆగమేహీ’’తి సఙ్గరం కత్వా ఉయ్యానం గతో, త్వఞ్చ తా గాథాయో సోతుం అదత్వా మం గణ్హీతి. తేన వుత్తం –

‘‘గహితో పోరిసాదేన, బ్రాహ్మణే సఙ్గరం సరి’’న్తి.

తత్థ బ్రాహ్మణే సఙ్గరం సరిన్తి నన్దబ్రాహ్మణే అత్తనా కతం పటిఞ్ఞం అనుస్సరిం.

౧౦౬. ఆవుణిత్వా కరత్తలేతి తత్థ తత్థ ఉయ్యానాదీసు గన్త్వా అత్తనో బలేన ఆనీతానం ఏకసతఖత్తియానం హత్థతలే ఛిద్దం కత్వా రుక్ఖే లమ్బనత్థం రజ్జుం పటిముఞ్చిత్వా. ఏతేసం పమిలాపేత్వాతి ఏతే ఏకసతఖత్తియే జీవగ్గాహం గహేత్వా ఉద్ధంపాదే అధోసిరే కత్వా పణ్హియా సీసం పహరన్తో భమణవసేన హత్థతలే ఆవుణిత్వా రుక్ఖే ఆలమ్బనవసేన సబ్బసో ఆహారూపచ్ఛేదేన చ సబ్బథా పమిలాపేత్వా విసోసేత్వా ఖేదాపేత్వాతి అత్థో. యఞ్ఞత్థేతి బలికమ్మత్థే సాధేతబ్బే. ఉపనయీ మమన్తి మం ఉపనేసి.

౧౦౭. తథా ఉపనీయమానో పన మహాసత్తో పోరిసాదేన ‘‘కిం త్వం మరణతో భాయసీ’’తి వుత్తే ‘‘నాహం మరణతో భాయామి, తస్స పన బ్రాహ్మణస్స మయా కతో సఙ్గరో న పరిమోచితో’’తి అనుసోచామి. ‘‘సచే మం విస్సజ్జేస్ససి, తం ధమ్మం సుత్వా తస్స చ సక్కారసమ్మానం కత్వా పున ఆగమిస్సామీ’’తి. ‘‘నాహమిదం సద్దహామి, యం త్వం మయా విస్సజ్జితో గన్త్వా పున మమ హత్థం ఆగమిస్సాసీ’’తి. ‘‘సమ్మ పోరిసాద, మయా సద్ధిం ఏకాచరియకులే సిక్ఖితో సహాయో హుత్వా ‘అహం జీవితహేతుపి న ముసా కథేమీ’తి కిం న సద్దహసీ’’తి? కిఞ్చాపి మే ఏతేన వాచామత్తకేన –

‘‘అసిఞ్చ సత్తిఞ్చ పరామసామి, సపథమ్పి తే సమ్మ అహం కరోమి;

తయా పముత్తో అనణో భవిత్వా, సచ్చానురక్ఖీ పునరావజిస్స’’న్తి. (జా. ౨.౨౧.౪౦౭) –

మహాసత్తేన ఇమాయ గాథాయ వుత్తాయ పోరిసాదో ‘‘అయం సుతసోమో ‘ఖత్తియేహి అకత్తబ్బం సపథం కరోమీ’తి వదతి, గన్త్వా అనాగచ్ఛన్తోపి మమ హత్థతో న ముచ్చిస్సతీ’’తి చిన్తేత్వా –

‘‘యో తే కతో సఙ్గరో బ్రాహ్మణేన, రట్ఠే సకే ఇస్సరియే ఠితేన;

తం సఙ్గరం బ్రాహ్మణ సప్పదాయ, సచ్చానురక్ఖీ పునరావజస్సూ’’తి. (జా. ౨.౨౧.౪౦౮) –

విస్సజ్జేసి.

మహాసత్తో రాహుముఖా ముత్తో చన్దో వియ నాగబలో థామసమ్పన్నో ఖిప్పమేవ తం నగరం సమ్పాపుణి. సేనాపిస్స ‘‘సుతసోమరాజా పణ్డితో, పోరిసాదం దమేత్వా సీహముఖా పముత్తమత్తవరవారణో వియ ఆగమిస్సతీ’’తి చ ‘‘రాజానం పోరిసాదస్స దత్వా ఆగతా’’తి గరహభయేన చ బహినగరేయేవ నివిట్ఠా తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా పచ్చుగ్గన్త్వా వన్దిత్వా ‘‘కచ్చిత్థ, మహారాజ, పోరిసాదేన న కిలమితో’’తి పటిసన్థారం కత్వా ‘‘పోరిసాదేన మయ్హం మాతాపితూహిపి దుక్కరం కతం, తథారూపో నామ చణ్డో సాహసికో మమం సద్దహిత్వా మం విస్సజ్జేసీ’’తి వుత్తే రాజానం అలఙ్కరిత్వా హత్థిక్ఖన్ధం ఆరోపేత్వా పరివారేత్వా నగరం పావిసి. తం దిస్వా సబ్బే నాగరా తుసింసు.

సోపి ధమ్మసోణ్డతాయ మాతాపితరోపి అనుపసఙ్కమిత్వా నివేసనం గన్త్వా బ్రాహ్మణం పక్కోసాపేత్వా తస్స మహన్తం సక్కారసమ్మానం కత్వా ధమ్మగరుతాయ సయం నీచాసనే నిసీదిత్వా ‘‘తుమ్హేహి మయ్హం ఆభతా సతారహగాథా సుణోమి ఆచరియా’’తి ఆహ. బ్రాహ్మణో మహాసత్తేన యాచితకాలే గన్ధేహి హత్థే ఉబ్బట్టేత్వా పసిబ్బకతో మనోరమం పోత్థకం నీహరిత్వా ఉభోహి హత్థేహి గహేత్వా ‘‘తేన హి, మహారాజ, సుణోహీ’’తి పోత్థకం వాచేన్తో గాథా అభాసి –

‘‘సకిదేవ సుతసోమ, సబ్భి హోతి సమాగమో;

సా నం సఙ్గతి పాలేతి, నాసబ్భి బహుసఙ్గమో.

‘‘సబ్భిరేవ సమాసేథ, సబ్భి కుబ్బేథ సన్థవం;

సతం సద్ధమ్మమఞ్ఞాయ, సేయ్యో హోతి న పాపియో.

‘‘జీరన్తి వే రాజరథా సుచిత్తా, అథో సరీరమ్పి జరం ఉపేతి;

సతఞ్చ ధమ్మో న జరం ఉపేతి, సన్తో హవే సబ్భి పవేదయన్తి.

‘‘నభఞ్చ దూరే పథవీ చ దూరే, పారం సముద్దస్స తదాహు దూరే;

తతో హవే దూరతరం వదన్తి, సతఞ్చ ధమ్మో అసతఞ్చ రాజా’’తి. (జా. ౨.౨౧.౪౧౧-౪౧౪, ౪౪౫-౪౪౮);

తా సుత్వా మహాసత్తో ‘‘సఫలం మే ఆగమన’’న్తి తుట్ఠచిత్తో ‘‘ఇమా గాథా నేవ సావకభాసితా, న ఇసిభాసితా, న కవిభాసితా, న దేవభాసితా, సబ్బఞ్ఞునావ భాసితా. కిం ను ఖో అగ్ఘ’’న్తి చిన్తేన్తో ‘‘ఇమం సకలమ్పి చక్కవాళం యావ బ్రహ్మలోకా సత్తరతనపుణ్ణం కత్వా దిన్నేపి నేవ అనుచ్ఛవికం కతం నామ హోతి, అహం ఖో పనస్స తియోజనసతికే కురురట్ఠే సత్తయోజనికే ఇన్దపత్థనగరే రజ్జం దాతుం పహోమి. రజ్జం కాతుం పనస్స భాగ్యం నత్థి, తథా హిస్స అఙ్గలక్ఖణానుసారేన అప్పానుభావతా దిస్సతి, తస్మా దిన్నమ్పి రజ్జం న ఇమస్మిం తిట్ఠతీ’’తి చిన్తేత్వా ‘‘ఆచరియ, తుమ్హే అఞ్ఞేసం ఖత్తియానం ఇమా గాథాయో దేసేత్వా కిం లభథా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘ఏకేకాయ సతం సతం, మహారాజ, తేనేవ సతారహగాథా నామ జాతా’’తి. అథస్స మహాసత్తో ‘‘త్వం ఆచరియ, అత్తనా గహేత్వా విచరణభణ్డస్స అగ్ఘం న జానాసీ’’తి.

‘‘సహస్సియా ఇమా గాథా, నయిమా గాథా సతారహా;

చత్తారి త్వం సహస్సాని, ఖిప్పం గణ్హాహి బ్రాహ్మణా’’తి. (జా. ౨.౨౧.౪౧౫);

చత్తారి సహస్సాని దాపేత్వా ఏకఞ్చ సుఖయానకం దత్వా మహతా సక్కారసమ్మానేనేవ తం ఉయ్యోజేత్వా మాతాపితరో వన్దిత్వా ‘‘అహం బ్రాహ్మణేన ఆభతం సద్ధమ్మరతనం పూజేత్వా తస్స చ సక్కారసమ్మానం కత్వా ఆగమిస్సామీతి పోరిసాదస్స పటిఞ్ఞం దత్వా ఆగతో. తత్థ యం బ్రాహ్మణస్స కత్తబ్బం పటిపజ్జితబ్బం తం కతం, ఇదాని పోరిసాదస్స సన్తికం గమిస్సామీ’’తి వుత్వా ‘‘తేన హి, తాత సుతసోమ, కిం నామేతం కథేసి, చతురఙ్గినియా సేనాయ చోరం గణ్హిస్సామ, మా గచ్ఛ చోరస్స సన్తిక’’న్తి యాచింసు. సోళససహస్సా నాటకిత్థియో సేసపరిజనాపి ‘‘అమ్హే అనాథే కత్వా కుహిం గచ్ఛసి దేవా’’తి పరిదేవింసు. ‘‘పునపి కిర రాజా చోరస్స సన్తికం గమిస్సతీ’’తి ఏకకోలాహలం అహోసి.

మహాసత్తో ‘‘పటిఞ్ఞాయ సచ్చాపనం నామ సాధూనం సప్పురిసానం ఆచిణ్ణం, సోపి మమం సద్దహిత్వా విస్సజ్జేసి, తస్మా గమిస్సామియేవా’’తి మాతాపితరో వన్దిత్వా సేసజనం అనుసాసేత్వా అస్సుముఖేన నానప్పకారం పరిదేవన్తేన ఇత్థాగారాదినా జనేన అనుగతో నగరా నిక్ఖమ్మ తం జనం నివత్తేతుం మగ్గే దణ్డకేన తిరియం లేఖం కత్వా ‘‘ఇమం మమ లేఖం మా అతిక్కమింసూ’’తి వత్వా అగమాసి. మహాజనో తేజవతో మహాసత్తస్స ఆణం అతిక్కమితుం అసక్కోన్తో మహాసద్దేన కన్దిత్వా రోదిత్వా నివత్తి. బోధిసత్తో ఆగతమగ్గేనేవ తస్స సన్తికం అగమాసి. తేన వుత్తం ‘‘అపుచ్ఛి మం పోరిసాదో’’తిఆది.

తత్థ కిం త్వం ఇచ్ఛసి నిసజ్జన్తి త్వం అత్తనో నగరం గన్తుం మమ హత్థతో నిస్సజ్జనం కిం ఇచ్ఛసి, త్వం ‘‘మయా తక్కసిలాదీసు చిరపరిచితో సచ్చవాదీ చా’’తి వదసి, తస్మా యథా మతి తే కాహామి, యథారుచి తే కరిస్సామి. యది మే త్వం పునేహిసీతి సచే పున త్వం ఏకంసేనేవ మమ సన్తికం ఆగమిస్ససి.

౧౦౮. పణ్హే ఆగమనం మమాతి పగేవ మమ ఆగమనం తస్స పోరిసాదస్స పటిస్సుణిత్వా పాతోవ ఆగమిస్సామీతి పటిస్సవం కత్వా. రజ్జం నియ్యాతయిం తదాతి తదా పోరిసాదస్స సన్తికం గన్తుకామో ‘‘ఇదం వో రజ్జం పటిపజ్జథా’’తి మాతాపితూనం తియోజనసతికం రజ్జం నియ్యాతేసిం.

౧౦౯. కస్మా పన రజ్జం నియ్యాతయిన్తి? అనుస్సరిత్వా సతం ధమ్మన్తి యస్మా పన పటిఞ్ఞాయ సచ్చాపనం నామ సతం సాధూనం మహాబోధిసత్తానం పవేణీ కులవంసో, తస్మా తం సచ్చపారమితాధమ్మం పుబ్బకం పోరాణం జినేహి బుద్ధాదీహి సేవితం అనుస్సరిత్వా సచ్చం అనురక్ఖన్తో తస్స బ్రాహ్మణస్స ధనం దత్వా అత్తనో జీవితం పరిచ్చజిత్వా పోరిసాదం ఉపాగమిం.

౧౧౦. నత్థి మే సంసయో తత్థాతి తస్మిం పోరిసాదస్స సన్తికం గమనే ‘‘అయం మం కిం ను ఖో ఘాతేస్సతి, ఉదాహు నో’’తి మయ్హం సంసయో నత్థి. ‘‘చణ్డో సాహసికో మయా సద్ధిం ఏకసతఖత్తియే దేవతాయ బలికమ్మకరణసజ్జో ఏకన్తేనేవ ఘాతేస్సతీ’’తి జానన్తో ఏవ కేవలం సచ్చవాచం అనురక్ఖన్తో అత్తనో జీవితం పరిచ్చజిత్వా తం ఉపాగమిం. యస్మా చేతదేవం, తస్మా సచ్చేన మే సమో నత్థి, ఏసా మే పరమత్థభావప్పత్తా సచ్చపారమీతి.

ఉపాగతే పన మహాసత్తే వికసితపుణ్డరీకపదుమసస్సిరికమస్స ముఖం దిస్వా ‘‘అయం విగతమరణభయో హుత్వా ఆగతో, కిస్స ను ఖో ఏస ఆనుభావో’’తి చిన్తేన్తో ‘‘తస్స మఞ్ఞే ధమ్మస్స సుతత్తా అయం ఏవం తేజవా నిబ్భయో చ జాతో, అహమ్పి తం సుత్వా తేజవా నిబ్భయో చ భవిస్సామీ’’తి సన్నిట్ఠానం కత్వా పోరిసాదో మహాసత్తం ఆహ – ‘‘సుణోమ సతారహగాథాయో యాసం సవనత్థం త్వం అత్తనో నగరం గతో’’తి.

తం సుత్వా బోధిసత్తో ‘‘అయం పోరిసాదో పాపధమ్మో, ఇమం థోకం నిగ్గహేత్వా లజ్జాపేత్వా కథేస్సామీ’’తి –

‘‘అధమ్మికస్స లుద్దస్స, నిచ్చం లోహితపాణినో;

నత్థి సచ్చం కుతో ధమ్మో, కిం సుతేన కరిస్ససీ’’తి. (జా. ౨.౨౧.౪౨౭) –

వత్వా పున తేన సుట్ఠుతరం సఞ్జాతసవనాదరేన –

‘‘సుత్వా ధమ్మం విజానన్తి, నరా కల్యాణపాపకం;

అపి గాథా సుణిత్వాన, ధమ్మే మే రమతే మనో’’తి. (జా. ౨.౨౧.౪౪౪) –

వుత్తే ‘‘అయం అతివియ సఞ్జాతాదరో సోతుకామో, హన్దస్స కథేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా ‘‘తేన హి సమ్మ, సాధుకం సుణోహి మనసికరోహీ’’తి వత్వా నన్దబ్రాహ్మణేన కథితనియామేనేవ గాథానం సక్కచ్చం థుతిం కత్వా ఛకామావచరదేవలోకే ఏకకోలాహలం కత్వా దేవతాసు సాధుకారం దదమానాసు మహాసత్తో పోరిసాదస్స –

‘‘సకిదేవ మహారాజ, సబ్భి హోతి సమాగమో;

సా నం సఙ్గతి పాలేతి, నాసబ్భి బహుసఙ్గమో.

‘‘సబ్భిరేవ సమాసేథ, సబ్భి కుబ్బేథ సన్థవం;

సతం సద్ధమ్మమఞ్ఞాయ, సేయ్యో హోతి న పాపియో.

‘‘జీరన్తి వే రాజరథా సుచిత్తా, అత్థో సరీరమ్పి జరం ఉపేతి;

సతఞ్చ ధమ్మో న జరం ఉపేతి, సన్తో హవే సబ్భి పవేదయన్తి.

‘‘నభఞ్చ దూరే పథవీ చ దూరే, పారం సముద్దస్స తదాహు దూరే;

తతో హవే దూరతరం వదన్తి, సతఞ్చ ధమ్మో అసతఞ్చ రాజా’’తి. (జా. ౨.౨౧.౪౧౧-౪౧౪) –

ధమ్మం కథేసి. తస్స తేన సుకథితత్తా చేవ అత్తనో చ పుఞ్ఞానుభావేన గాథా సుణన్తస్సేవ సకలసరీరం పఞ్చవణ్ణాయ పీతియా పరిపూరి. సో బోధిసత్తే ముదుచిత్తో హుత్వా ‘‘సమ్మ సుతసోమ, దాతబ్బయుత్తకం హిరఞ్ఞాదిం న పస్సామి, ఏకేకాయ గాథాయ ఏకేకం వరం దస్సామీ’’తి ఆహ. అథ నం మహాసత్తో ‘‘త్వం అత్తనోపి హితాని అజానన్తో పరస్స కిం నామ వరం దస్ససీ’’తి అపసాదేత్వా పున తేన ‘‘వరం గణ్హథా’’తి యాచితో సబ్బపఠమం ‘‘అహం చిరకాలం తం అరోగం పస్సేయ్య’’న్తి వరం యాచి. సో ‘‘అయం ఇదాని మే వధిత్వా మంసం ఖాదితుకామస్స మహానత్థకరస్స మయ్హమేవ జీవితమిచ్ఛతీ’’తి తుట్ఠమానసో వఞ్చేత్వా వరస్స గహితభావం అజానన్తో అదాసి. మహాసత్తో హి ఉపాయకుసలతాయ తస్స చిరం జీవితుకామతాపదేసేన అత్తనో జీవితం యాచి. అథ ‘‘పరోసతం ఖత్తియానం జీవితం దేహీ’’తి దుతియం వరం, తేసం సకే రట్ఠే పటిపాదనం తతియం వరం, మనుస్సమంసఖాదనతో విరమణం చతుత్థం వరం యాచి. సో తీణి వరాని దత్వా చతుత్థం వరం అదాతుకామో ‘‘అఞ్ఞం వరం గణ్హాహీ’’తి వత్వాపి మహాసత్తేన నిప్పీళియమానో తమ్పి అదాసియేవ.

అథ బోధిసత్తో పోరిసాదం నిబ్బిసేవనం కత్వా తేనేవ రాజానో మోచాపేత్వా భూమియం నిపజ్జాపేత్వా దారకానం కణ్ణతో సుత్తవట్టి వియ సణికం రజ్జుయో నీహరిత్వా పోరిసాదేన ఏకం తచం ఆహరాపేత్వా పాసాణేన ఘంసిత్వా సచ్చకిరియం కత్వా తేసం హత్థతలాని మక్ఖేసి. తఙ్ఖణం ఏవ ఫాసుకం అహోసి. ద్వీహతీహం తత్థేవ వసిత్వా తే అరోగే కారేత్వా తేహి సద్ధిం అభిజ్జనకసభావం మిత్తసన్థవం కారేత్వా తేహి సద్ధిం తం బారాణసిం నేత్వా రజ్జే పతిట్ఠాపేత్వా ‘‘అప్పమత్తా హోథా’’తి తే రాజానో అత్తనో అత్తనో నగరం పేసేత్వా ఇన్దపత్థనగరతో ఆగతాయ అత్తనో చతురఙ్గినియా సేనాయ పరివుతో అత్తనో నగరం గతో తుట్ఠపముదితేన నాగరజనేన సమ్పరివారియమానో అన్తేపురం పవిసిత్వా మాతాపితరో వన్దిత్వా మహాతలం అభిరుహి.

అథ మహాసత్తో ఛ దానసాలాయో కారేత్వా దేవసికం మహాదానాని పవత్తేన్తో సీలాని పరిపూరేన్తో ఉపోసథం ఉపవసన్తో పారమియో అనుబ్రూహేసి. తేపి రాజానో మహాసత్తస్స ఓవాదే ఠత్వా దానాదీని పుఞ్ఞాని కత్వా ఆయుపరియోసానే సగ్గపురం పూరయింసు.

తదా పోరిసాదో అఙ్గులిమాలత్థేరో అహోసి, కాళహత్థిఅమచ్చో సారిపుత్తత్థేరో, నన్దబ్రాహ్మణో ఆనన్దత్థేరో, రుక్ఖదేవతా మహాకస్సపత్థేరో, రాజానో బుద్ధపరిసా, మాతాపితరో మహారాజకులాని, సుతసోమమహారాజా లోకనాథో.

తస్స హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ సేసపారమియోపి నిద్ధారేతబ్బా. తథా అలీనసత్తుచరియావణ్ణనాయ (చరియా అట్ఠ. ౨.౭౪ ఆదయో) వియ మహాసత్తస్స గుణానుభావా విభావేతబ్బాతి.

మహాసుతసోమచరియావణ్ణనా నిట్ఠితా.

సచ్చపారమీ నిట్ఠితా.