౧౩. సువణ్ణసామచరియావణ్ణనా

౧౧౧. తేరసమే సామో యదా వనే ఆసిన్తి హిమవన్తస్మిం మిగసమ్మతాయ నామ నదియా తీరే మహతి అరఞ్ఞే సామో నామ తాపసకుమారో యదా అహోసి. సక్కేన అభినిమ్మితోతి సక్కస్స దేవానమిన్దస్స ఉపదేససమ్పత్తియా జాతత్తా సక్కేన నిబ్బత్తితో జనితో. తత్రాయం అనుపుబ్బికథా – అతీతే బారాణసితో అవిదూరే నదియా తీరే ఏకో నేసాదగామో అహోసి. తత్థ జేట్ఠనేసాదస్స పుత్తో జాతో. తస్స ‘‘దుకూలో’’తి నామమకంసు. తస్సా ఏవ నదియా పరతీరేపి ఏకో నేసాదగామో అహోసి. తత్థ జేట్ఠనేసాదస్స ధీతా జాతా. తస్సా ‘‘పారికా’’తి నామమకంసు. తే ఉభోపి బ్రహ్మలోకతో ఆగతా సుద్ధసత్తా. తేసం వయప్పత్తానం అనిచ్ఛమానానంయేవ ఆవాహవివాహం కరింసు. తే ఉభోపి కిలేససముద్దం అనోతరిత్వా బ్రహ్మానో వియ ఏకతో వసింసు. న చ కిఞ్చి నేసాదకమ్మం కరోన్తి.

అథ దుకూలం మాతాపితరో ‘‘తాత, త్వం నేసాదకమ్మం న కరోసి, నేవ ఘరావాసం ఇచ్ఛసి, కిం నామ కరిస్ససీ’’తి ఆహంసు. సో ‘‘తుమ్హేసు అనుజానన్తేసు పబ్బజిస్సామీ’’తి ఆహ. ‘‘తేన హి పబ్బజాహీ’’తి. ద్వేపి జనా హిమవన్తం పవిసిత్వా యస్మిం ఠానే మిగసమ్మతా నామ నదీ హిమవన్తతో ఓతరిత్వా గఙ్గం పత్తా, తం ఠానం గన్త్వా గఙ్గం పహాయ మిగసమ్మతాభిముఖా అభిరుహింసు. తదా సక్కస్స భవనం ఉణ్హాకారం దస్సేసి. సక్కో తం కారణం ఞత్వా విస్సకమ్మునా తస్మిం ఠానే అస్సమం మాపేసి. తే తత్థ గన్త్వా పబ్బజిత్వా సక్కదత్తియే అస్సమే కామావచరమేత్తం భావేత్వా పటివసింసు. సక్కోపి తేసం ఉపట్ఠానం ఆగచ్ఛతి.

సో ఏకదివసం ‘‘తేసం చక్ఖూ పరిహాయిస్సన్తీ’’తి ఞత్వా ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘భన్తే, వో చక్ఖూనం అన్తరాయో పఞ్ఞాయతి, పటిజగ్గనకం పుత్తం లద్ధుం వట్టతి, జానామి తుమ్హాకం సుద్ధచిత్తతం, తస్మా పారికాయ ఉతునికాలే నాభిం హత్థేన పరామసేయ్యాథ, ఏవం వో పుత్తో జాయిస్సతి, సో వో ఉపట్ఠహిస్సతీ’’తి వత్వా పక్కామి. దుకూలపణ్డితో తం కారణం పారికాయ ఆచిక్ఖిత్వా తస్సా ఉతునికాలే నాభిం పరామసి. తదా బోధిసత్తో దేవలోకా చవిత్వా తస్సా కుచ్ఛిమ్హి పటిసన్ధిం గణ్హి, సా దసమాసచ్చయేన సువణ్ణవణ్ణం పుత్తం విజాయి. తేనేవస్స ‘‘సువణ్ణసామో’’తి నామం కరింసు. తం అపరభాగే వడ్ఢిత్వా సోళసవస్సుద్దేసికమ్పి మాతాపితరో రక్ఖన్తా అస్సమే నిసీదాపేత్వా సయమేవ వనమూలఫలాఫలత్థాయ గచ్ఛన్తి.

అథేకదివసం వనే ఫలాఫలం ఆదాయ నివత్తిత్వా అస్సమపదతో అవిదూరే మేఘే ఉట్ఠితే రుక్ఖమూలం పవిసిత్వా వమ్మికమత్థకే ఠితానం సరీరతో సేదగన్ధమిస్సకే ఉదకే తస్మిం వమ్మికబిలే ఠితస్స ఆసివిసస్స నాసాపుటం పవిట్ఠే ఆసివిసో కుజ్ఝిత్వా నాసావాతేన పహరి. ద్వే అన్ధా హుత్వా పరిదేవమానా విరవింసు. అథ మహాసత్తో ‘‘మమ మాతాపితరో అతిచిరాయన్తి, కా ను ఖో తేసం పవత్తీ’’తి పటిమగ్గం గన్త్వా సద్దమకాసి. తే తస్స సద్దం సఞ్జానిత్వా పటిసద్దం కత్వా పుత్తసినేహేన ‘‘తాత సామ, ఇధ పరిపన్థో అత్థి, మా ఆగమీ’’తి వత్వా సద్దానుసారేన సయమేవ సమాగమింసు. సో ‘‘కేన వో కారణేన చక్ఖూని వినట్ఠానీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘తాత, మయం న జానామ, దేవే వస్సన్తే రుక్ఖమూలే వమ్మికమత్థకే ఠితా, అథ న పస్సామా’’తి వుత్తమత్తే ఏవ అఞ్ఞాసి ‘‘తత్థ ఆసివిసేన భవితబ్బం, తేన కుద్ధేన నాసావాతో విస్సట్ఠో భవిస్సతీ’’తి.

అథ ‘‘మా చిన్తయిత్థ, అహం వో పటిజగ్గిస్సామీ’’తి మాతాపితరో అస్సమం నేత్వా తేసం రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానాదిసఞ్చరణట్ఠానే రజ్జుకే బన్ధి. తతో పట్ఠాయ తే అస్సమే ఠపేత్వా వనమూలఫలాఫలాని ఆహరతి, పాతోవ వసనట్ఠానం సమ్మజ్జతి, పానీయం ఆహరతి, పరిభోజనీయం ఉపట్ఠాపేతి, దన్తకట్ఠముఖోదకాని దత్వా మధురఫలాఫలం దేతి. తేహి ముఖే విక్ఖాలితే సయం పరిభుఞ్జిత్వా మాతాపితరో వన్దిత్వా తేసం అవిదూరేయేవ అచ్ఛతి – ‘‘కిం ను ఖో ఇమే ఆణాపేన్తీ’’తి. విసేసేన చ మేత్తం బహులమకాసి, తేనస్స సత్తా అప్పటిక్కూలా అహేసుం. యథా చస్స సత్తా, ఏవం సత్తానం సో బోధిసత్తో అప్పటిక్కూలో. ఏవం సో దివసే దివసే ఫలాఫలత్థాయ అరఞ్ఞం గచ్ఛన్తోపి ఆగచ్ఛన్తోపి మిగగణపరివుతో ఏవ అహోసి. సీహబ్యగ్ఘాదివిపక్ఖసత్తాపి తేన సద్ధిం అతివియ విస్సత్థా, మేత్తానుభావేన పనస్స వసనట్ఠానే అఞ్ఞమఞ్ఞం తిరచ్ఛానగతా ముదుచిత్తతం పటిలభింసు. ఇతి సో సబ్బత్థ మేత్తానుభావేన అభీరూ అనుత్రాసీ బ్రహ్మా వియ అవేరో విహాసి. తేన వుత్తం ‘‘పవనే సీహబ్యగ్ఘే చ, మేత్తాయముపనామయి’’న్తిఆది.

తత్థ మేత్తాయముపనామయిన్తి మ-కారో పదసన్ధికరో, మేత్తాభావనాయ కురూరకమ్మన్తే సీహబ్యగ్ఘేపి ఫరి, పగేవ సేససత్తేతి అధిప్పాయో. అథ వా మేత్తా అయతి పవత్తతి ఏతేనాతి మేత్తాయో, మేత్తాభావనా. తం మేత్తాయం ఉపనామయిం సత్తేసు అనోధిసో ఉపనేసిం. ‘‘సీహబ్యగ్ఘేహీ’’తిపి పాఠో. తస్సత్థో – న కేవలమహమేవ, అథ ఖో పవనే సీహబ్యగ్ఘేహి, యస్మిం మహావనే తదా అహం విహరామి, తత్థ సీహబ్యగ్ఘేహి సద్ధిం అహం సత్తేసు మేత్తం ఉపనామేసిం. సీహబ్యగ్ఘాపి హి తదా మమానుభావేన సత్తేసు మేత్తచిత్తతం పటిలభింసు, పగేవ ఇతరే సత్తాతి దస్సేతి.

౧౧౨. పసదమిగవరాహేహీతి పసదమిగేహి చేవ వనసూకరేహి చ. పరివారేత్వాతి ఏతేహి అత్తానం పరివారితం కత్వా తస్మిం అరఞ్ఞే వసిం.

౧౧౩. ఇదాని తదా అత్తనో మేత్తాభావనాయ లద్ధం ఆనిసంసం మత్థకప్పత్తిఞ్చస్స దస్సేతుం ‘‘న మం కోచి ఉత్తసతీ’’తి ఓసానగాథమాహ. తస్సత్థో – ససబిళారాదికో భీరుకజాతికోపి కోచి సత్తో మం న ఉత్తసతి న ఉబ్బిజ్జేతి. అహమ్పి కస్సచి సీహబ్యగ్ఘాదితిరచ్ఛానతో యక్ఖాదిఅమనుస్సతో లుద్దలోహితపాణిమనుస్సతోతి కుతోచిపి న భాయామి. కస్మా? యస్మా మేత్తాబలేనుపత్థద్ధో చిరకాలం భావితాయ మేత్తాపారమితాయానుభావేన ఉపత్థమ్భితో తస్మిం పవనే మహాఅరఞ్ఞే తదా రమామి అభిరమామీతి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

ఏవం పన మహాసత్తో సబ్బసత్తే మేత్తాయన్తో మాతాపితరో చ సాధుకం పటిజగ్గన్తో ఏకదివసం అరఞ్ఞతో మధురఫలాఫలం ఆహరిత్వా అస్సమే ఠపేత్వా మాతాపితరో వన్దిత్వా ‘‘పానీయం ఆదాయ ఆగమిస్సామీ’’తి మిగగణపరివుతో ద్వే మిగే ఏకతో కత్వా తేసం పిట్ఠియం పానీయఘటం ఠపేత్వా హత్థేన గహేత్వా నదీతిత్థం అగమాసి. తస్మిం సమయే బారాణసియం పీళియక్ఖో నామ రాజా రజ్జం కారేసి. సో మిగమంసలోభేన మాతరం రజ్జం పటిచ్ఛాపేత్వా సన్నద్ధపఞ్చావుధో హిమవన్తం పవిసిత్వా మిగే వధిత్వా మంసం ఖాదిత్వా చరన్తో మిగసమ్మతం నదిం పత్వా అనుపుబ్బేన సామస్స పానీయగహణతిత్థం పత్తో. మిగపదవలఞ్జం దిస్వా గచ్ఛన్తో తం తథా గచ్ఛన్తం దిస్వా ‘‘మయా ఏత్తకం కాలం ఏవం విచరన్తో మనుస్సో న దిట్ఠపుబ్బో, దేవో ను ఖో ఏస నాగో ను ఖో, సచాహం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛిస్సామి, సహసా పక్కమేయ్యాతి. యంనూనాహం ఏతం విజ్ఝిత్వా దుబ్బలం కత్వా పుచ్ఛేయ్య’’న్తి చిన్తేత్వా మహాసత్తం న్హత్వా వాకచీరం నివాసేత్వా అజినచమ్మం ఏకంసం కరిత్వా పానీయఘటం పూరేత్వా ఉక్ఖిపిత్వా వామంసకూటే ఠపనకాలే ‘‘ఇదాని తం విజ్ఝితుం సమయో’’తి విసపీతేన సరేన దక్ఖిణపస్సే విజ్ఝి. సరో వామపస్సేన నిక్ఖమి. తస్స విద్ధభావం ఞత్వా మిగగణో భీతో పలాయి.

సామపణ్డితో పన విద్ధోపి పానీయఘటం యథా వా తథా వా అనవసుమ్భేత్వా సతిం పచ్చుపట్ఠాపేత్వా సణికం ఓతారేత్వా వాలుకం బ్యూహిత్వా ఠపేత్వా దిసం వవత్థపేత్వా మాతాపితూనం వసనట్ఠానదిసాభాగేన సీసం కత్వా నిపజ్జిత్వా ముఖేన లోహితం ఛడ్డేత్వా ‘‘మమ కోచి వేరీ నామ నత్థి, మమపి కత్థచి వేరం నామ నత్థీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

‘‘కో ను మం ఉసునా విజ్ఝి, పమత్తం ఉదహారకం;

ఖత్తియో బ్రాహ్మణో వేస్సో, కో మం విద్ధా నిలీయతీ’’తి. (జా. ౨.౨౨.౨౯౬);

తం సుత్వా రాజా ‘‘అయం మయా విజ్ఝిత్వా పథవియం పాతితోపి నేవ మం అక్కోసతి న పరిభాసతి, మమ హదయమంసం సమ్బాహన్తో వియ పియవచనేన సముదాచరతి, గమిస్సామిస్స సన్తిక’’న్తి చిన్తేత్వా ఉపసఙ్కమిత్వా అత్తానం అత్తనా చ విద్ధభావం ఆవికత్వా ‘‘కో వా త్వం కస్స వా పుత్తో’’తి మహాసత్తం పుచ్ఛి.

సో ‘‘సామో నామాహం దుకూలపణ్డితస్స నామ నేసాదఇసినో పుత్తో, కిస్స పన మం విజ్ఝీ’’తి ఆహ. సో పఠమం ‘‘మిగసఞ్ఞాయా’’తి ముసావాదం వత్వా ‘‘అహం ఇమం నిరపరాధం అకారణేన విజ్ఝి’’న్తి అనుసోచిత్వా యథాభూతం ఆవికత్వా తస్స మాతాపితూనం వసనట్ఠానం పుచ్ఛిత్వా తత్థ గన్త్వా తేసం అత్తానం ఆవికత్వా తేహి కతపటిసన్థారో ‘‘సామో మయా విద్ధో’’తి వత్వా తే పరిదేవన్తే సోకసమాపన్నే ‘‘యం సామేన కత్తబ్బం పరిచారికకమ్మం, తం కత్వా అహం వో ఉపట్ఠహిస్సామీ’’తి సమస్సాసేత్వా సామస్స సన్తికం ఆనేసి. తే తత్థ గన్త్వా నానప్పకారం పరిదేవిత్వా తస్స ఉరే హత్థం ఠపేత్వా ‘‘పుత్తస్స మే సరీరే ఉసుమా వత్తతేవ, విసవేగేన విసఞ్ఞితం ఆపన్నో భవిస్సతీతి నిబ్బిసభావత్థాయ సచ్చకిరియం కరిస్సామా’’తి చిన్తేత్వా –

‘‘యం కిఞ్చిత్థి కతం పుఞ్ఞం, మయ్హఞ్చేవ పితుచ్చ తే;

సబ్బేన తేన కుసలేన, విసం సామస్స హఞ్ఞతూ’’తి. (జా. ౨.౨౨.౩౮౮) –

మాతరా,

‘‘యం కిఞ్చిత్థి కతం పుఞ్ఞం, మయ్హఞ్చేవ మాతుచ్చ తే;

సబ్బేన తేన కుసలేన, విసం సామస్స హఞ్ఞతూ’’తి. (జా. ౨.౨౨.౩౯౬) –

పితరా,

‘‘పబ్బత్యాహం గన్ధమాదనే, చిరరత్తనివాసినీ;

న మే పియతరో కోచి, అఞ్ఞో సామేన విజ్జతి;

ఏతేన సచ్చవజ్జేన, విసం సామస్స హఞ్ఞతూ’’తి. (జా. ౨.౨౨.౩౯౮) –

దేవతాయ చ సచ్చకిరియాయ కతాయ మహాసత్తో ఖిప్పం వుట్ఠాసి. పదుమపత్తపలాసే ఉదకబిన్దు వియ వినివట్టేత్వా ఆబాధో విగతో. విద్ధట్ఠానం అరోగం పాకతికమేవ అహోసి. మాతాపితూనం చక్ఖూని ఉప్పజ్జింసు. ఇతి మహాసత్తస్స అరోగతా, మాతాపితూనఞ్చ చక్ఖుపటిలాభో, అరుణుగ్గమనం, తేసం చతున్నమ్పి అస్సమేయేవ అవట్ఠానన్తి సబ్బం ఏకక్ఖణేయేవ అహోసి.

అథ మహాసత్తో రఞ్ఞా సద్ధిం పటిసన్థారం కత్వా ‘‘ధమ్మం చర, మహారాజా’’తిఆదినా (జా. ౨.౨౨.౪౧౧-౪౧౨) ధమ్మం దేసేత్వా ఉత్తరిమ్పి ఓవదిత్వా పఞ్చ సీలాని అదాసి. సో తస్స ఓవాదం సిరసా పటిగ్గహేత్వా వన్దిత్వా బారాణసిం గన్త్వా దానాదీని పుఞ్ఞాని కత్వా సగ్గపరాయనో అహోసి. బోధిసత్తోపి సద్ధిం మాతాపితూహి అభిఞ్ఞాసమాపత్తియో నిబ్బత్తేత్వా ఆయుపరియోసానే బ్రహ్మలోకూపగో అహోసి.

తదా రాజా ఆనన్దత్థేరో అహోసి, దేవధీతా ఉప్పలవణ్ణా, సక్కో అనురుద్ధో, పితా మహాకస్సపత్థేరో, మాతా భద్దకాపిలానీ, సామపణ్డితో లోకనాథో.

తస్స హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ సేసపారమియో నిద్ధారేతబ్బా. తథా విసపీతేన సల్లేన దక్ఖిణపస్సేన పవిసిత్వా వామపస్సతో వినివిజ్ఝనవసేన విద్ధోపి కిఞ్చి కాయవికారం అకత్వా ఉదకఘటస్స భూమియం నిక్ఖిపనం, వధకే అఞ్ఞాతేపి ఞాతే వియ చిత్తవికారాభావో, పియవచనేన సముదాచారో, మాతాపితుఉపట్ఠానపుఞ్ఞతో మయ్హం పరిహానీతి అనుసోచనమత్తం, అరోగే జాతే రఞ్ఞో కారుఞ్ఞం మేత్తఞ్చ ఉపట్ఠాపేత్వా ధమ్మదేసనా, ఓవాదదానన్తి ఏవమాదయో గుణానుభావా విభావేతబ్బాతి.

సువణ్ణసామచరియావణ్ణనా నిట్ఠితా.