౧౦. సఙ్ఖపాలచరియావణ్ణనా

౮౫. దసమే సఙ్ఖపాలోతిఆదీసు అయం సఙ్ఖేపత్థో – దేవభోగసమ్పత్తిసదిసాయ మహతియా నాగిద్ధియా సమన్నాగతత్తా మహిద్ధికో. హేట్ఠా ద్వే, ఉపరి ద్వేతి చతస్సో దాఠా ఆవుధా ఏతస్సాతి దాఠావుధో. ఉగ్గతేజవిసతాయ ఘోరవిసో. నాగయోనిసిద్ధాహి ద్వీహి జివ్హాహి సమన్నాగతోతి ద్విజివ్హో. మహానుభావానమ్పి ఉరేన గమనతో ‘‘ఉరగా’’తి లద్ధనామానం నాగానం అధిపతిభావతో ఉరగాధిభూ.

౮౬. ద్విన్నం మగ్గానం వినివిజ్ఝిత్వా సన్ధిభావేన గతట్ఠానసఙ్ఖాతే చతుప్పథే. అపరాపరం మహాజనసఞ్చరణట్ఠానభూతే మహామగ్గే. తతో ఏవ మహాజనసమాకిణ్ణభావేన నానాజనసమాకులే. ఇదాని వక్ఖమానానం చతున్నం అఙ్గానం వసేన చతురో అఙ్గే. అధిట్ఠాయ అధిట్ఠహిత్వా, చిత్తే ఠపేత్వా. యదాహం సఙ్ఖపాలో నామ యథావుత్తరూపో నాగరాజా హోమి, తదా హేట్ఠా వుత్తప్పకారే ఠానే వాసం ఉపోసథవాసవసేన నివాసం అకప్పయిం కప్పేసిం.

మహాసత్తో హి దానసీలాదిపుఞ్ఞపసుతో హుత్వా బోధిపరియేసనవసేన అపరాపరం దేవమనుస్సగతీసు సంసరన్తో కదాచి దేవభోగసదిససమ్పత్తికే నాగభవనే నిబ్బత్తిత్వా సఙ్ఖపాలో నామ నాగరాజా అహోసి మహిద్ధికో మహానుభావో. సో గచ్ఛన్తే కాలే తాయ సమ్పత్తియా విప్పటిసారీ హుత్వా మనుస్సయోనిం పత్థేన్తో ఉపోసథవాసం వసి. అథస్స నాగభవనే వసన్తస్స ఉపోసథవాసో న సమ్పజ్జతి, సీలం సంకిలిస్సతి, తేన సో నాగభవనా నిక్ఖమిత్వా కణ్హవణ్ణాయ నదియా అవిదూరే మహామగ్గస్స చ ఏకపదికమగ్గస్స చ అన్తరే ఏకం వమ్మికం పరిక్ఖిపిత్వా ఉపోసథం అధిట్ఠాయ చాతుద్దసపన్నరసేసు సమాదిన్నసీలో ‘‘మమ చమ్మాదీని అత్థికా గణ్హన్తూ’’తి అత్తానం దానముఖే విస్సజ్జేత్వా నిపజ్జతి, పాటిపదే నాగభవనం గచ్ఛతి. తేన వుత్తం ‘‘పునాపరం యదా హోమి, సఙ్ఖపాలో’’తిఆది. తస్సత్థో వుత్తో ఏవ.

౮౭. యం పనేత్థ ఛవియా చమ్మేనాతిఆదికం ‘‘చతురో అఙ్గే అధిట్ఠాయా’’తి వుత్తం చతురఙ్గాధిట్ఠానదస్సనం. ఛవిచమ్మాని హి ఇధ ఏకమఙ్గం. ఏవం ఉపోసథవాసం వసన్తస్స మహాసత్తస్స దీఘో అద్ధా వీతివత్తో.

అథేకదివసం తస్మిం తథా సీలం సమాదియిత్వా నిపన్నే సోళస భోజపుత్తా ‘‘మంసం ఆహరిస్సామా’’తి ఆవుధహత్థా అరఞ్ఞే చరన్తా కిఞ్చి అలభిత్వా నిక్ఖమన్తా తం వమ్మికమత్థకే నిపన్నం దిస్వా ‘‘మయం అజ్జ గోధాపోతకమ్పి న లభిమ్హా, ఇమం నాగరాజానం వధిత్వా ఖాదిస్సామా’’తి చిన్తేత్వా ‘‘మహా ఖో పనేస గయ్హమానో పలాయేయ్యాతి యథానిపన్నకంయేవ నం భోగేసు సూలేహి విజ్ఝిత్వా దుబ్బలం కత్వా గణ్హిస్సామా’’తి సూలాని ఆదాయ ఉపసఙ్కమింసు. బోధిసత్తస్సాపి సరీరం మహన్తం ఏకదోణికనావప్పమాణం వట్టేత్వా ఠపితసుమనపుప్ఫదామం వియ జిఞ్జుకఫలసదిసేహి అక్ఖీహి జయసుమనపుప్ఫసదిసేన చ సీసేన సమన్నాగతం అతివియ సోభతి. సో తేసం సోళసన్నం జనానం పదసద్దేన భోగన్తరతో సీసం నీహరిత్వా రత్తక్ఖీని ఉమ్మీలేత్వా తే సూలహత్థే ఆగచ్ఛన్తే దిస్వా ‘‘అజ్జ మయ్హం మనోరథో మత్థకం పాపుణిస్సతీ’’తి అత్తానం దానముఖే నియ్యాతేత్వా ‘‘ఇమే మమ సరీరం సత్తీహి కోట్టేత్వా ఛిద్దావఛిద్దం కరోన్తే న ఓలోకేస్సామీ’’తి అత్తనో సీలఖణ్డభయేన దళ్హం అధిట్ఠానం అధిట్ఠహిత్వా సీసం భోగన్తరే ఏవ పవేసేత్వా నిపజ్జి.

అథ నం తే ఉపగన్త్వా నఙ్గుట్ఠే గహేత్వా ఆకడ్ఢన్తా భూమియం పాతేత్వా తిఖిణసూలేహి అట్ఠసు ఠానేసు విజ్ఝిత్వా సకణ్టకా కాళవేత్తయట్ఠియో పహారముఖేహి పవేసేత్వా అట్ఠసు ఠానేసు కాజేహి ఆదాయ మహామగ్గం పటిపజ్జింసు. మహాసత్తో సూలేహి విజ్ఝనతో పట్ఠాయ ఏకట్ఠానేపి అక్ఖీని ఉమ్మీలేత్వా తే న ఓలోకేసి. తస్స అట్ఠహి కాజేహి ఆదాయ నీయమానస్స సీసం ఓలమ్బిత్వా భూమిం పహరతి. అథ నం ‘‘సీసమస్స ఓలమ్బతీ’’తి మహామగ్గే నిపజ్జాపేత్వా సుఖుమేన సూలేన నాసాపుటే విజ్ఝిత్వా రజ్జుకం పవేసేత్వా సీసం ఉక్ఖిపిత్వా కాజకోటియం లగ్గేత్వా పునపి ఉక్ఖిపిత్వా మగ్గం పటిపజ్జింసు. తేన వుత్తం –

౮౮. ‘‘అద్దసంసు భోజపుత్తా, ఖరా లుద్దా అకారుణా;

ఉపగఞ్ఛుం మమం తత్థ, దణ్డముగ్గరపాణినో.

౮౯. ‘‘నాసాయ వినివిజ్ఝిత్వా, నఙ్గుట్ఠే పిట్ఠికణ్టకే;

కాజే ఆరోపయిత్వాన, భోజపుత్తా హరింసు మ’’న్తి.

తత్థ భోజపుత్తాతి లుద్దపుత్తా. ఖరాతి కక్ఖళా, ఫరుసకాయవచీకమ్మన్తా. లుద్దాతి దారుణా, ఘోరమానసా. అకారుణాతి నిక్కరుణా. దణ్డముగ్గరపాణినోతి చతురస్సదణ్డహత్థా. నాసాయ వినివిజ్ఝిత్వాతి రజ్జుకం పవేసేతుం సుఖుమేన సూలేన నాసాపుటే విజ్ఝిత్వా. నఙ్గుట్ఠే పిట్ఠికణ్టకేతి నఙ్గుట్ఠప్పదేసే తత్థ తత్థ పిట్ఠికణ్టకసమీపే చ వినివిజ్ఝిత్వాతి సమ్బన్ధో. కాజే ఆరోపయిత్వానాతి అట్ఠసు ఠానేసు వినివిజ్ఝిత్వా బద్ధేసు అట్ఠసు వేత్తలతామణ్డలేసు ఏకేకస్మిం ఓవిజ్ఝితం ఏకేకం కాజం ద్వే ద్వే భోజపుత్తా అత్తనో అత్తనో ఖన్ధం ఆరోపేత్వా.

౯౦. ససాగరన్తం పథవిన్తి సముద్దపరియన్తం మహాపథవిం. సకాననం సపబ్బతన్తి సద్ధిం కాననేహి పబ్బతేహి చాతి సకాననం సపబ్బతఞ్చ. నాసావాతేన ఝాపయేతి సచాహం ఇచ్ఛమానో ఇచ్ఛన్తో కుజ్ఝిత్వా నాసావాతం విస్సజ్జేయ్యం, సముద్దపరియన్తం సకాననం సపబ్బతం ఇమం మహాపథవిం ఝాపేయ్యం, సహ నాసావాతవిస్సజ్జనేన ఛారికం కరేయ్యం, ఏతాదిసో తదా మయ్హం ఆనుభావో.

౯౧. ఏవం సన్తేపి సూలేహి వినివిజ్ఝన్తే, కోట్టయన్తేపి సత్తిభి. భోజపుత్తే న కుప్పామీతి దుబ్బలభావకరణత్థం వేత్తలతాపవేసనత్థఞ్చ సారదారూహి తచ్ఛేత్వా కతేహి తిఖిణసూలేహి అట్ఠసు ఠానేసు విజ్ఝన్తేపి దుబ్బలభావకరణత్థం తిఖిణాహి సత్తీహి తహిం తహిం కోట్టయన్తేపి భోజపుత్తానం లుద్దానం న కుప్పామి. ఏసా మే సీలపారమీతి ఏవం మహానుభావస్స తథా అధిట్ఠహన్తస్స యా మే మయ్హం సీలఖణ్డభయేన తేసం అకుజ్ఝనా, ఏసా ఏకన్తేనేవ జీవితనిరపేక్ఖభావేన పవత్తా మయ్హం సీలపారమీ, సీలవసేన పరమత్థపారమీతి అత్థో.

తథా పన బోధిసత్తే తేహి నీయమానే మిథిలనగరవాసీ ఆళారో నామ కుటుమ్బికో పఞ్చసకటసతాని ఆదాయ సుఖయానకే నిసీదిత్వా గచ్ఛన్తో తే భోజపుత్తే మహాసత్తం హరన్తే దిస్వా కారుఞ్ఞం ఉప్పాదేత్వా తే లుద్దే పుచ్ఛి – ‘‘కిస్సాయం నాగో నీయతి, నేత్వా చిమం కిం కరిస్సథా’’తి? తే ‘‘ఇమస్స నాగస్స మంసం సాదుఞ్చ ముదుఞ్చ థూలఞ్చ పచిత్వా ఖాదిస్సామా’’తి ఆహంసు. అథ సో తేసం సోళసవాహగోణే పసతం పసతం సువణ్ణమాసకే సబ్బేసం నివాసనపారుపనాని భరియానమ్పి తేసం వత్థాభరణాని దత్వా ‘‘సమ్మా, అయం మహానుభావో నాగరాజా, అత్తనో సీలగుణేన తుమ్హాకం న దుబ్భి, ఇమం కిలమన్తేహి బహుం తుమ్హేహి అపుఞ్ఞం పసుతం, విస్సజ్జేథా’’తి ఆహ. తే ‘‘అయం అమ్హాకం మనాపో భక్ఖో, బహూ చ నో ఉరగా భుత్తపుబ్బా, తథాపి తవ వచనం అమ్హేహి పూజేతబ్బం, తస్మా ఇమం నాగం విస్సజ్జేస్సామా’’తి విస్సజ్జేత్వా మహాసత్తం భూమియం నిపజ్జాపేత్వా అత్తనో కక్ఖళతాయ తా కణ్టకాచితా ఆవుతా కాళవేత్తలతా కోటియం గహేత్వా ఆకడ్ఢితుం ఆరభింసు.

అథ సో నాగరాజానం కిలమన్తం దిస్వా అకిలమేన్తోవ అసినా లతా ఛిన్దిత్వా దారకానం కణ్ణవేధతో పటిహరణనియామేన అదుక్ఖాపేన్తో సణికం నీహరి. తస్మిం కాలే తే భోజపుత్తా యం బన్ధనం తస్స నత్థుతో పవేసేత్వా పటిముక్కం, తం బన్ధనం సణికం మోచయింసు. మహాసత్తో ముహుత్తం పాచీనాభిముఖో గన్త్వా అస్సుపుణ్ణేహి నేత్తేహి ఆళారం ఓలోకేసి. లుద్దా థోకం గన్త్వా ‘‘ఉరగో దుబ్బలో, మతకాలే గహేత్వావ నం గమిస్సామా’’తి నిలీయింసు. ఆళారో మహాసత్తస్స అఞ్జలిం పగ్గయ్హ ‘‘గచ్ఛేవ ఖో త్వం, మహానాగ, మా తం లుద్దా పున గహేసు’’న్తి వదన్తో థోకం తం నాగం అనుగన్త్వా నివత్తి.

బోధిసత్తో నాగభవనం గన్త్వా తత్థ పపఞ్చం అకత్వా మహన్తేన పరివారేన నిక్ఖమిత్వా ఆళారం ఉపసఙ్కమిత్వా నాగభవనస్స వణ్ణం కథేత్వా తం తత్థ నేత్వా తీహి కఞ్ఞాసతేహి సద్ధిం మహన్తమస్స యసం దత్వా దిబ్బేహి కామేహి సన్తప్పేసి. ఆళారో నాగభవనే ఏకవస్సం వసిత్వా దిబ్బే కామే పరిభుఞ్జిత్వా ‘‘ఇచ్ఛామహం, సమ్మ, పబ్బజితు’’న్తి నాగరాజస్స కథేత్వా పబ్బజితపరిక్ఖారే గహేత్వా తతో నిక్ఖమిత్వా హిమవన్తప్పదేసం గన్త్వా పబ్బజిత్వా తత్థ చిరం వసిత్వా అపరభాగే చారికం చరన్తో బారాణసిం పత్వా బారాణసిరఞ్ఞా సమాగతో తేన ఆచారసమ్పత్తిం నిస్సాయ పసన్నేన ‘‘త్వం ఉళారభోగా మఞ్ఞే కులా పబ్బజితో, కేన ను ఖో కారణేన పబ్బజితోసీ’’తి పుట్ఠో అత్తనో పబ్బజ్జాకారణం కథేన్తో లుద్దానం హత్థతో బోధిసత్తస్స విస్సజ్జాపనం ఆదిం కత్వా సబ్బం పవత్తిం రఞ్ఞో ఆచిక్ఖిత్వా –

‘‘దిట్ఠా మయా మానుసకాపి కామా, అసస్సతా విపరిణామధమ్మా;

ఆదీనవం కామగుణేసు దిస్వా, సద్ధాయహం పబ్బజితోమ్హి, రాజ.

‘‘దుమప్ఫలానీవ పతన్తి మాణవా, దహరా చ వుద్ధా చ సరీరభేదా;

ఏతమ్పి దిస్వా పబ్బజితోమ్హి రాజ, అపణ్ణకం సామఞ్ఞమేవ సేయ్యో’’తి. (జా. ౨.౧౭.౧౯౧-౧౯౨) –

ఇమాహి గాథాహి ధమ్మం దేసేసి.

తం సుత్వా రాజా –

‘‘అద్ధా హవే సేవితబ్బా సపఞ్ఞా, బహుస్సుతా యే బహుఠానచిన్తినో;

నాగఞ్చ సుత్వాన తవఞ్చళార, కాహామి పుఞ్ఞాని అనప్పకానీ’’తి. (జా. ౨.౧౭.౧౯౩) –

ఆహ.

అథస్స తాపసో –

‘‘అద్ధా హవే సేవితబ్బా సపఞ్ఞా, బహుస్సుతా యే బహుఠానచిన్తినో;

నాగఞ్చ సుత్వాన మమఞ్చ రాజ, కరోహి పుఞ్ఞాని అనప్పకానీ’’తి. (జా. ౨.౧౭.౧౯౪) –

ఏవం ధమ్మం దేసేత్వా తత్థేవ చత్తారో వస్సానమాసే వసిత్వా పున హిమవన్తం గన్త్వా యావజీవం చత్తారో బ్రహ్మవిహారే భావేత్వా బ్రహ్మలోకూపగో అహోసి. బోధిసత్తోపి యావజీవం ఉపోసథవాసం వసిత్వా సగ్గపురం పూరేసి. సోపి రాజా దానాదీని పుఞ్ఞాని కత్వా యథాకమ్మం గతో.

తదా ఆళారో సారిపుత్తత్థేరో అహోసి, బారాణసిరాజా ఆనన్దత్థేరో, సఙ్ఖపాలనాగరాజా లోకనాథో.

తస్స సరీరపరిచ్చాగో దానపారమీ, తథారూపేనపి విసతేజేన సమన్నాగతస్స తథారూపాయపి పీళాయ సతి సీలస్స అభిన్నతా సీలపారమీ, దేవభోగసమ్పత్తిసదిసం భోగం పహాయ నాగభవనతో నిక్ఖమిత్వా సమణధమ్మకరణం నేక్ఖమ్మపారమీ, ‘‘దానాదిఅత్థం ఇదఞ్చిదఞ్చ కాతుం వట్టతీ’’తి సంవిదహనం పఞ్ఞాపారమీ, కామవితక్కవినోదనం అధివాసనవీరియఞ్చ వీరియపారమీ, అధివాసనఖన్తి ఖన్తిపారమీ, సచ్చసమాదానం సచ్చపారమీ, అచలసమాదానాధిట్ఠానం అధిట్ఠానపారమీ, భోజపుత్తే ఉపాదాయ సబ్బసత్తేసు మేత్తానుద్దయభావో మేత్తాపారమీ, వేదనాయ సత్తసఙ్ఖారకతవిప్పకారేసు చ మజ్ఝత్తభావో ఉపేక్ఖాపారమీతి ఏవం దస పారమియో లబ్భన్తి. సీలపారమీ పన అతిసయవతీతి కత్వా సా ఏవ దేసనం ఆరుళ్హా. తథా ఇధ బోధిసత్తస్స గుణానుభావా ‘‘యోజనసతికే నాగభవనట్ఠానే’’తిఆదినా భూరిదత్తచరియాయం (చరియా. ౨.౧౧ ఆదయో) వుత్తనయేనేవ యథారహం విభావేతబ్బాతి.

సఙ్ఖపాలచరియావణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఏతేతి యే హత్థినాగచరియాదయో ఇమస్మిం వగ్గే నిద్దిట్ఠా అనన్తరగాథాయ చ ‘‘హత్థినాగో భూరిదత్తో’’తిఆదినా ఉద్దానవసేన సఙ్గహేత్వా దస్సితా నవ చరియా, తే సబ్బే విసేసతో సీలపారమిపూరణవసేన పవత్తియా సీలం బలం ఏతేసన్తి సీలబలా. సీలస్స పరమత్థపారమిభూతస్స పరిక్ఖరణతో సన్తానస్స చ పరిభావనావసేన అభిసఙ్ఖరణతో పరిక్ఖారా. ఉక్కంసగతాయ సీలపరమత్థపారమియా అసమ్పుణ్ణత్తా పదేసో ఏతేసం అత్థి, న నిప్పదేసోతి పదేసికా సప్పదేసా. కస్మాతి చే? ఆహ ‘‘జీవితం పరిరక్ఖిత్వా, సీలాని అనురక్ఖిస’’న్తి, యస్మా ఏతేసు హత్థినాగచరియాదీసు (చరియా. ౨.౧ ఆదయో) అహం అత్తనో జీవితం ఏకదేసేన పరిరక్ఖిత్వావ సీలాని అనురక్ఖిం, జీవితం న సబ్బథా పరిచ్చజిం, ఏకన్తేనేవ పన సఙ్ఖపాలస్స మే సతో సబ్బకాలమ్పి జీవితం యస్స కస్సచి నియ్యత్తం, సఙ్ఖపాలనాగరాజస్స పన మే మహానుభావస్స ఉగ్గవిసతేజస్స సతో సమానస్స సబ్బకాలమ్పి తేహి లుద్దేహి సమాగమే తతో పుబ్బేపి పచ్ఛాపి సతో ఏవం పుగ్గలవిభాగం అకత్వా యస్స కస్సచి సీలానురక్ఖణత్థమేవ జీవితం ఏకంసేనేవ నియ్యత్తం నీయాతితం దానముఖే నిస్సట్ఠం, తస్మా సా సీలపారమీతి యస్మా చేతదేవం, తస్మా తేన కారణేన సా పరమత్థపారమిభావం పత్తా మయ్హం సీలపారమీతి దస్సేతీతి.

పరమత్థదీపనియా చరియాపిటకసంవణ్ణనాయ

దసవిధచరియాసఙ్గహస్స విసేసతో

సీలపారమివిభావనస్స

దుతియవగ్గస్స అత్థవణ్ణనా నిట్ఠితా.