మహాసీవత్థేరవత్థు

థేరో కిర అట్ఠారస మహాగణే వాచేసి. తస్సోవాదే ఠత్వా తింససహస్సా భిక్ఖూ అరహత్తం పాపుణింసు. అథేకో భిక్ఖు ‘‘మయ్హం తావ అబ్భన్తరే గుణా అప్పమాణా, కీదిసా ను ఖో మే ఆచరియస్స గుణా’’తి ఆవజ్జన్తో పుథుజ్జనభావం పస్సిత్వా ‘‘అమ్హాకం ఆచరియో అఞ్ఞేసం అవస్సయో హోతి, అత్తనో భవితుం న సక్కోతి, ఓవాదమస్స దస్సామీ’’తి ఆకాసేన గన్త్వా విహారసమీపే ఓతరిత్వా దివాట్ఠానే నిసిన్నం ఆచరియం ఉపసఙ్కమిత్వా వత్తం దస్సేత్వా ఏకమన్తం నిసీది.

థేరో – ‘‘కిం కారణా ఆగతోసి పిణ్డపాతికా’’తి ఆహ. ఏకం అనుమోదనం గణ్హిస్సామీతి ఆగతోస్మి, భన్తేతి. ఓకాసో న భవిస్సతి, ఆవుసోతి? వితక్కమాళకే ఠితకాలే పుచ్ఛిస్సామి, భన్తేతి. తస్మిం ఠానే అఞ్ఞే పుచ్ఛన్తీతి. భిక్ఖాచారమగ్గే, భన్తేతి. తత్రాపి అఞ్ఞే పుచ్ఛన్తీతి. దుపట్టనివాసనట్ఠానే, సఙ్ఘాటిపారుపనట్ఠానే, పత్తనీహరణట్ఠానే, గామే చరిత్వా ఆసనసాలాయం యాగుపీతకాలే, భన్తేతి. తత్థ అట్ఠకథాథేరా అత్తనో కఙ్ఖం వినోదేన్తి, ఆవుసోతి. అన్తోగామతో నిక్ఖన్తకాలే పుచ్ఛిస్సామి, భన్తేతి. తత్రాపి అఞ్ఞే పుచ్ఛన్తి, ఆవుసోతి. అన్తరామగ్గే, భన్తే, భోజనసాలాయం భత్తకిచ్చపరియోసానే, భన్తే, దివాట్ఠానే, పాదధోవనకాలే, ముఖధోవనకాలే, భన్తేతి? తదా అఞ్ఞే పుచ్ఛన్తీతి. తతో పట్ఠాయ యావ అరుణా అపరే పుచ్ఛన్తి, ఆవుసోతి. దన్తకట్ఠం గహేత్వా ముఖధోవనత్థం గమనకాలే, భన్తేతి? తదా అఞ్ఞే పుచ్ఛన్తీతి. ముఖం ధోవిత్వా ఆగమనకాలే, భన్తేతి? తత్రాపి అఞ్ఞే పుచ్ఛన్తీతి. సేనాసనం పవిసిత్వా నిసిన్నకాలే, భన్తేతి? తత్రాపి అఞ్ఞే పుచ్ఛన్తీతి. భన్తే, నను ముఖం ధోవిత్వా సేనాసనం పవిసిత్వా తయో చత్తారో పల్లఙ్కే ఉసుమం గాహాపేత్వా యోనిసోమనసికారే కమ్మం కరోన్తానం ఓకాసకాలేన భవితబ్బం సియా, మరణఖణమ్పి న లభిస్సథ, భన్తే, ఫలకసదిసత్థ భన్తే పరస్స అవస్సయో హోథ, అత్తనో భవితుం న సక్కోథ, న మే తుమ్హాకం అనుమోదనాయ అత్థోతి ఆకాసే ఉప్పతిత్వా అగమాసి.

థేరో – ‘‘ఇమస్స భిక్ఖునో పరియత్తియా కమ్మం నత్థి, మయ్హం పన అఙ్కుసకో భవిస్సామీతి ఆగతో’’తి ఞత్వా ‘‘ఇదాని ఓకాసో న భవిస్సతి, పచ్చూసకాలే గమిస్సామీ’’తి పత్తచీవరం సమీపే కత్వా సబ్బం దివసభాగం పఠమయామమజ్ఝిమయామఞ్చ ధమ్మం వాచేత్వా పచ్ఛిమయామే ఏకస్మిం థేరే ఉద్దేసం గహేత్వా నిక్ఖన్తే పత్తచీవరం గహేత్వా తేనేవ సద్ధిం నిక్ఖన్తో. నిసిన్నఅన్తేవాసికా ఆచరియో కేనచి పపఞ్చేన నిక్ఖన్తోతి మఞ్ఞింసు. నిక్ఖన్తో థేరో కోచి దేవ సమానాచరియభిక్ఖూతి సఞ్ఞం అకాసి.

థేరో కిర ‘‘మాదిసస్స అరహత్తం నామ కిం, ద్వీహతీహేనేవ పాపుణిత్వా పచ్చాగమిస్సామీ’’తి అన్తేవాసికానం అనారోచేత్వావ ఆసాళ్హీమాసస్స జుణ్హపక్ఖతేరసియా నిక్ఖన్తో గామన్తపబ్భారం గన్త్వా చఙ్కమం ఆరుయ్హ కమ్మట్ఠానం మనసికరోన్తో తం దివసం అరహత్తం గహేతుం నాసక్ఖి. ఉపోసథదివసే సమ్పత్తే ‘‘ద్వీహతీహేన అరహత్తం గణ్హిస్సామీతి ఆగతో, గహేతుం పన నాసక్ఖిం. తయో మాసే పన తీణి దివసాని వియ యావ మహాపవారణా తావ జానిస్సామీ’’తి వస్సం ఉపగన్త్వాపి గహేతుం నాసక్ఖి. పవారణాదివసే చిన్తేసి – ‘‘అహం ద్వీహతీహేన అరహత్తం గణ్హిస్సామీతి ఆగతో, తేమాసేనాపి నాసక్ఖిం, సబ్రహ్మచారినో పన విసుద్ధిపవారణం పవారేన్తీ’’తి. తస్సేవం చిన్తయతో అస్సుధారా పవత్తన్తి. తతో ‘‘న మఞ్చే మయ్హం చతూహి ఇరియాపథేహి మగ్గఫలం ఉప్పజ్జిస్సతి, అరహత్తం అప్పత్వా నేవ మఞ్చే పిట్ఠిం పసారేస్సామి, న పాదే ధోవిస్సామీ’’తి మఞ్చం ఉస్సాపేత్వా ఠపేసి. పున అన్తోవస్సం పత్తం, అరహత్తం గహేతుం నాసక్ఖియేవ. ఏకూనతింసపవారణాసు అస్సుధారా పవత్తన్తి. గామదారకా థేరస్స పాదేసు ఫాలితట్ఠానాని కణ్టకేహి సిబ్బన్తి, దవం కరోన్తాపి ‘‘అయ్యస్స మహాసీవత్థేరస్స వియ పాదా హోన్తూ’’తి దవం కరోన్తి.

థేరో తింససంవచ్ఛరే మహాపవారణాదివసే ఆలమ్బణఫలకం నిస్సాయ ఠితో ‘‘ఇదాని మే తింస వస్సాని సమణధమ్మం కరోన్తస్స, నాసక్ఖిం అరహత్తం పాపుణితుం, అద్ధా మే ఇమస్మిం అత్తభావే మగ్గో వా ఫలం వా నత్థి, న మే లద్ధం సబ్రహ్మచారీహి సద్ధిం విసుద్ధిపవారణం పవారేతు’’న్తి చిన్తేసి. తస్సేవం చిన్తయతోవ దోమనస్సం ఉప్పజ్జి, అస్సుధారా పవత్తన్తి. అథ అవిదూరట్ఠానే ఏకా దేవధీతా రోదమానా అట్ఠాసి. ‘‘కో ఏత్థ రోదసీ’’తి? ‘‘అహం, భన్తే, దేవధీతా’’తి. ‘‘కస్మా రోదసీ’’తి? ‘‘రోదమానేన మగ్గఫలం నిబ్బత్తితం, తేన అహమ్పి ఏకం ద్వే మగ్గఫలాని నిబ్బత్తేస్సామీతి రోదామి, భన్తే’’తి.

తతో థేరో – ‘‘భో మహాసీవత్థేర, దేవతాపి తయా సద్ధిం కేళిం కరోన్తి, అనుచ్ఛవికం ను ఖో తే ఏత’’న్తి విపస్సనం వడ్ఢేత్వా సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం అగ్గహేసి. సో ‘‘ఇదాని నిపజ్జిస్సామీ’’తి సేనాసనం పటిజగ్గిత్వా మఞ్చకం పఞ్ఞపేత్వా ఉదకట్ఠానే ఉదకం పచ్చుపట్ఠపేత్వా ‘‘పాదే ధోవిస్సామీ’’తి సోపానఫలకే నిసీది.

అన్తేవాసికాపిస్స ‘‘అమ్హాకం ఆచరియస్స సమణధమ్మం కాతుం గచ్ఛన్తస్స తింస వస్సాని, సక్ఖి ను ఖో విసేసం నిబ్బత్తేతుం, నాసక్ఖీ’’తి ఆవజ్జయమానా ‘‘అరహత్తం పత్వా పాదధోవనత్థం నిసిన్నో’’తి దిస్వా ‘‘అమ్హాకం ఆచరియో అమ్హాదిసేసు అన్తేవాసికేసు తిట్ఠన్తేసు ‘అత్తనావ పాదే ధోవిస్సతీ’తి అట్ఠానమేతం, అహం ధోవిస్సామి అహం ధోవిస్సామీ’’తి తింససహస్సానిపి ఆకాసేన గన్త్వా వన్దిత్వా ‘‘పాదే ధోవిస్సామ, భన్తే’’తి ఆహంసు. ఆవుసో, ఇదాని తింస వస్సాని హోన్తి మమ పాదానం అధోతానం, తిట్ఠథ, తుమ్హే, అహమేవ ధోవిస్సామీతి.

సక్కోపి ఆవజ్జన్తో – ‘‘మయ్హం అయ్యో మహాసీవత్థేరో అరహత్తం పత్తో తింససహస్సానం అన్తేవాసికానం ‘పాదే ధోవిస్సామా’తి ఆగతానం పాదే ధోవితుం న దేతి. మాదిసే పన ఉపట్ఠాకే తిట్ఠన్తే ‘మయ్హం అయ్యో సయం పాదే ధోవిస్సతీ’తి అట్ఠానమేతం, అహం ధోవిస్సామీ’’తి సన్నిట్ఠానం కత్వా సుజాతాయ దేవియా సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘస్స సన్తికే పాతురహోసి. సో సుజం అసురకఞ్ఞం పురతో కత్వా ‘‘అపేథ, భన్తే, మాతుగామో’’తి ఓకాసం కారేత్వా థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా పురతో ఉక్కుటికో నిసీదిత్వా ‘‘పాదే ధోవిస్సామి, భన్తే’’తి ఆహ. కోసియ, ఇదాని మే తింస వస్సాని పాదానం అధోతానం, దేవతానఞ్చ పకతియాపి మనుస్ససరీరగన్ధో నామ జేగుచ్ఛో, యోజనసతే ఠితానమ్పి కణ్ఠే ఆసత్తకుణపం వియ హోతి, అహమేవ ధోవిస్సామీతి. భన్తే, అయం గన్ధో నామ న పఞ్ఞాయతి, తుమ్హాకం పన సీలగన్ధో ఛ దేవలోకే అతిక్కమిత్వా ఉపరి భవగ్గం పత్వా ఠితో. సీలగన్ధతో అఞ్ఞో ఉత్తరితరో గన్ధో నామ నత్థి, భన్తే, తుమ్హాకం సీలగన్ధేనమ్హి ఆగతోతి వామహత్థేన గోప్ఫకసన్ధియం గహేత్వా దక్ఖిణహత్థేన పాదతలం పరిమజ్జి. దహరకుమారస్సేవ పాదా అహేసుం. సక్కో పాదే ధోవిత్వా వన్దిత్వా దేవలోకమేవ గతో.

ఏవం ‘‘న లభామి సబ్రహ్మచారీహి సద్ధిం విసుద్ధిపవారణం పవారేతు’’న్తి ఆవజ్జన్తస్స ఉప్పన్నం దోమనస్సం నిస్సాయ భిక్ఖునో మఞ్ఞనవసేన విపస్సనాయ ఆరమ్మణమ్పి విపస్సనాపి మగ్గోపి ఫలమ్పి సవితక్కసవిచారదోమనస్సన్తి చ అవితక్కావిచారదోమనస్సన్తి చ వుత్తన్తి వేదితబ్బం.

తత్థ ఏకో భిక్ఖు సవితక్కసవిచారదోమనస్సే విపస్సనం పట్ఠపేత్వా ఇదం దోమనస్సం కిం నిస్సితన్తి ఉపధారేన్తో వత్థునిస్సితన్తి పజానాతీతి ఫస్సపఞ్చమకే వుత్తనయేనేవ అనుక్కమేన అరహత్తే పతిట్ఠాతి. ఏకో అవితక్కావిచారే దోమనస్సే విపస్సనం పట్ఠపేత్వా వుత్తనయేనేవ అరహత్తే పతిట్ఠాతి. తత్థ అభినివిట్ఠదోమనస్సేసుపి సవితక్కసవిచారతో అవితక్కఅవిచారం పణీతతరం. సవితక్కసవిచారదోమనస్సవిపస్సనాతోపి అవితక్కావిచారదోమనస్సవిపస్సనా పణీతతరా. సవితక్కసవిచారదోమనస్సఫలసమాపత్తితోపి అవితక్కావిచారదోమనస్సఫలసమాపత్తియేవ పణీతతరా. తేనాహ భగవా – ‘‘యే అవితక్కఅవిచారే తే పణీతతరే’’తి.

౩౬౨. ఏవరూపా ఉపేక్ఖా న సేవితబ్బాతి ఏవరూపా గేహసితఉపేక్ఖా న సేవితబ్బా. గేహసితఉపేక్ఖా నామ ‘‘తత్థ కతమా ఛ గేహసితఉపేక్ఖా. చక్ఖునా రూపం దిస్వా ఉప్పజ్జతి ఉపేక్ఖా బాలస్స మూళ్హస్స పుథుజ్జనస్స అనోధిజినస్స అవిపాకజినస్స అనాదీనవదస్సావినో అస్సుతవతో పుథుజ్జనస్స, యా ఏవరూపా ఉపేక్ఖా, రూపం సా నాతివత్తతి, తస్మా సా ఉపేక్ఖా గేహసితాతి వుచ్చతీ’’తి ఏవం ఛసు ద్వారేసు ఇట్ఠారమ్మణే ఆపాథగతే గుళపిణ్డికే నిలీనమక్ఖికా వియ రూపాదీని అనతివత్తమానా తత్థేవ లగ్గా లగ్గితా హుత్వా ఉప్పన్నా కామగుణనిస్సితా ఉపేక్ఖా న సేవితబ్బా.

ఏవరూపా ఉపేక్ఖా సేవితబ్బాతి ఏవరూపా నేక్ఖమ్మసితా ఉపేక్ఖా సేవితబ్బా. నేక్ఖమ్మసితా ఉపేక్ఖా నామ – ‘‘తత్థ కతమా ఛ నేక్ఖమ్మసితా ఉపేక్ఖా? రూపానం త్వేవ అనిచ్చతం విదిత్వా విపరిణామవిరాగనిరోధం ‘పుబ్బే చేవ రూపా ఏతరహి చ, సబ్బే తే రూపా అనిచ్చా, దుక్ఖా, విపరిణామధమ్మా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతో ఉప్పజ్జతి ఉపేక్ఖా, యా ఏవరూపా ఉపేక్ఖా, రూపం సా అతివత్తతి, తస్మా సా ఉపేక్ఖా నేక్ఖమ్మసితాతి వుచ్చతీ’’తి (మ. ని. ౩.౩౦౮). ఏవం ఛసు ద్వారేసు ఇట్ఠానిట్ఠఆరమ్మణే ఆపాథగతే ఇట్ఠే అరజ్జన్తస్స, అనిట్ఠే అదుస్సన్తస్స, అసమపేక్ఖనేన అసమ్ముయ్హన్తస్స ఉప్పన్నా విపస్సనా ఞాణసమ్పయుత్తా ఉపేక్ఖా. అపిచ వేదనాసభాగా తత్ర మజ్ఝత్తుపేక్ఖాపి ఏత్థ ఉపేక్ఖావ. తస్మా సేవితబ్బాతి అయం నేక్ఖమ్మవసేన విపస్సనావసేన అనుస్సతిట్ఠానవసేన పఠమదుతియతతియచతుత్థజ్ఝానవసేన చ ఉప్పజ్జనకఉపేక్ఖా సేవితబ్బా నామ.

ఏత్థ యం చే సవితక్కం సవిచారన్తి తాయపి నేక్ఖమ్మసితఉపేక్ఖాయ యం నేక్ఖమ్మవసేన విపస్సనావసేన అనుస్సతిట్ఠానవసేన పఠమజ్ఝానవసేన చ ఉప్పన్నం సవితక్కసవిచారం ఉపేక్ఖన్తి జానేయ్య. యం చే అవితక్కం అవిచారన్తి యం పన దుతియజ్ఝానాదివసేన ఉప్పన్నం అవితక్కావిచారం ఉపేక్ఖన్తి జానేయ్య. యే అవితక్కే అవిచారే తే పణీతతరేతి ఏతాసు ద్వీసు యా అవితక్కఅవిచారా, సా పణీతతరాతి అత్థో. ఇమినా కిం కథితం హోతి? ద్విన్నం అరహత్తం కథితం. ఏకో హి భిక్ఖు సవితక్కసవిచారఉపేక్ఖాయ విపస్సనం పట్ఠపేత్వా అయం ఉపేక్ఖా కిం నిస్సితాతి ఉపధారేన్తో వత్థునిస్సితాతి పజానాతీతి ఫస్సపఞ్చమకే వుత్తనయేనేవ అనుక్కమేన అరహత్తే పతిట్ఠాతి. ఏకో అవితక్కావిచారాయ ఉపేక్ఖాయ విపస్సనం పట్ఠపేత్వా వుత్తనయేనేవ అరహత్తే పతిట్ఠాతి. తత్థ అభినివిట్ఠఉపేక్ఖాసుపి సవితక్కసవిచారతో అవితక్కావిచారా పణీతతరా. సవితక్కసవిచారఉపేక్ఖావిపస్సనాతోపి అవితక్కావిచారఉపేక్ఖావిపస్సనాపణీతతరా. సవితక్కసవిచారఉపేక్ఖాఫలసమాపత్తితోపి అవితక్కావిచారుపేక్ఖాఫలసమాపత్తియేవ పణీతతరా. తేనాహ భగవా ‘‘యే అవితక్కే అవిచారే తే పణీతతరే’’తి.

౩౬౩. ఏవం పటిపన్నో ఖో, దేవానమిన్ద, భిక్ఖు పపఞ్చసఞ్ఞాసఙ్ఖానిరోధసారుప్పగామినిం పటిపదం పటిపన్నో హోతీతి భగవా అరహత్తనికూటేన దేసనం నిట్ఠపేసి. సక్కో పన సోతాపత్తిఫలం పత్తో. బుద్ధానఞ్హి అజ్ఝాసయో హీనో న హోతి, ఉక్కట్ఠోవ హోతి. ఏకస్సపి బహూనమ్పి ధమ్మం దేసేన్తా అరహత్తేనేవ కూటం గణ్హన్తి. సత్తా పన అత్తనో అనురూపే ఉపనిస్సయే ఠితా కేచి సోతాపన్నా హోన్తి, కేచి సకదాగామీ, కేచి అనాగామీ, కేచి అరహన్తో. రాజా వియ హి భగవా, రాజకుమారా వియ వేనేయ్యా. యథా హి రాజా భోజనకాలే అత్తనో పమాణేన పిణ్డం ఉద్ధరిత్వా రాజకుమారానం ఉపనేతి, తే తతో అత్తనో ముఖప్పమాణేనేవ కబళం కరోన్తి, ఏవం భగవా అత్తజ్ఝాసయానురూపాయ దేసనాయ అరహత్తేనేవ కూటం గణ్హాతి. వేనేయ్యా అత్తనో ఉపనిస్సయప్పమాణేన తతో సోతాపత్తిఫలమత్తం వా సకదాగామిఅనాగామిఅరహత్తఫలమేవ వా గణ్హన్తి. సక్కో పన సోతాపన్నో జాతో. సోతాపన్నో చ హుత్వా భగవతో పురతోయేవ చవిత్వా తరుణసక్కో హుత్వా నిబ్బత్తి, దేవతానఞ్హి చవమానానం అత్తభావస్స గతాగతట్ఠానం నామ న పఞ్ఞాయతి, దీపసిఖాగమనం వియ హోతి. తస్మా సేసదేవతా న జానింసు. సక్కో పన సయం చుతత్తా భగవా చ అప్పటిహతఞాణత్తా ద్వేవ జనా జానింసు. అథ సక్కో చిన్తేసి ‘‘మయ్హఞ్హి భగవతా తీసు ఠానేసు నిబ్బత్తితఫలమేవ కథితం, అయఞ్చ పన మగ్గో వా ఫలం వా సకుణికాయ వియ ఉప్పతిత్వా గహేతుం న సక్కా, ఆగమనీయపుబ్బభాగపటిపదాయ అస్స భవితబ్బం. హన్దాహం ఉపరి ఖీణాసవస్స పుబ్బభాగపటిపదం పుచ్ఛామీ’’తి.