మఘమాణవవత్థు

౩౫౫. దీఘరత్తం విసుద్ధో ఖో అయం యక్ఖోతి చిరకాలతో పభుతి విసుద్ధో. కీవ చిరకాలతో? అనుప్పన్నే బుద్ధే మగధరట్ఠే మచలగామకే మఘమాణవకాలతో పట్ఠాయ. తదా కిరేస ఏకదివసం కాలస్సేవ వుట్ఠాయ గామమజ్ఝే మనుస్సానం గామకమ్మకరణట్ఠానం గన్త్వా అత్తనో ఠితట్ఠానం పాదన్తేనేవ పంసుకచవరం అపనేత్వా రమణీయమకాసి, అఞ్ఞో ఆగన్త్వా తత్థ అట్ఠాసి. సో తావతకేనేవ సతిం పటిలభిత్వా మజ్ఝే గామస్స ఖలమణ్డలమత్తం ఠానం సోధేత్వా వాలుకం ఓకిరిత్వా దారూని ఆహరిత్వా సీతకాలే అగ్గిం కరోతి, దహరా చ మహల్లకా చ ఆగన్త్వా తత్థ నిసీదన్తి.

అథస్స ఏకదివసం ఏతదహోసి – ‘‘మయం నగరం గన్త్వా రాజరాజమహామత్తాదయో పస్సామ, ఇమేసుపి చన్దిమసూరియేసు ‘చన్దో నామ దేవపుత్తో, సూరియో నామ దేవపుత్తో’తి వదన్తి. కిం ను ఖో కత్వా ఏతే ఏతా సమ్పత్తియో అధిగతా’’తి? తతో ‘‘నాఞ్ఞం కిఞ్చి, పుఞ్ఞకమ్మమేవ కత్వా’’తి చిన్తేత్వా ‘‘మయాపి ఏవంవిధసమ్పత్తిదాయకం పుఞ్ఞకమ్మమేవ కత్తబ్బ’’న్తి చిన్తేసి.

సో కాలస్సేవ వుట్ఠాయ యాగుం పివిత్వా వాసిఫరసుకుదాలముసలహత్థో చతుమహాపథం గన్త్వా ముసలేన పాసాణే ఉచ్చాలేత్వా పవట్టేతి, యానానం అక్ఖపటిఘాతరుక్ఖే హరతి, విసమం సమం కరోతి, చతుమహాపథే సాలం కరోతి, పోక్ఖరణిం ఖణతి, సేతుం బన్ధతి, ఏవం దివసం కమ్మం కత్వా అత్థఙ్గతే సూరియే ఘరం ఏతి. తం అఞ్ఞో పుచ్ఛి – ‘‘భో, మఘ, త్వం పాతోవ నిక్ఖమిత్వా సాయం అరఞ్ఞతో ఏసి, కిం కమ్మం కరోసీ’’తి? పుఞ్ఞకమ్మం కరోమి. సగ్గగామిమగ్గం సోధేమీతి. కిమిదం, భో, పుఞ్ఞం నామాతి? త్వం న జానాసీతి? ఆమ, న జానామీతి. నగరం గతకాలే దిట్ఠపుబ్బా తే రాజరాజమహామత్తాదయోతి? ఆమ, దిట్ఠపుబ్బాతి. పుఞ్ఞకమ్మం కత్వా తేహి తం ఠానం లద్ధం, అహమ్పి ఏవంవిధసమ్పత్తిదాయకం కమ్మం కరోమి. ‘‘చన్దో నామ దేవపుత్తో, సూరియో నామ దేవపుత్తో’’తి సుతపుబ్బం తయాతి? ఆమ సుతపుబ్బన్తి. ఏతస్స సగ్గస్స గమనమగ్గం అహం సోధేమీతి. ఇదం పన పుఞ్ఞకమ్మం కిం తవేవ వట్టతి, అఞ్ఞస్స న వట్టతీతి? న కస్సచేతం వారితన్తి. యది ఏవం స్వే అరఞ్ఞం గమనకాలే మయ్హమ్పి సద్దం దేహీతి. పునదివసే తం గహేత్వా గతో, ఏవం తస్మిం గామే తేత్తింస మనుస్సా తరుణవయా సబ్బే తస్సేవ అనువత్తకా అహేసుం. తే ఏకచ్ఛన్దా హుత్వా పుఞ్ఞకమ్మాని కరోన్తా విచరన్తి. యం దిసం గచ్ఛన్తి, మగ్గం సమం కరోన్తా ఏకదివసేనేవ కరోన్తి, పోక్ఖరణిం ఖణన్తా, సాలం కరోన్తా, సేతుం బన్ధన్తా ఏకదివసేనేవ నిట్ఠాపేన్తి.

అథ నేసం గామభోజకో చిన్తేసి – ‘‘అహం పుబ్బే ఏతేసు సురం పివన్తేసు పాణఘాతాదీని కరోన్తేసు చ కహాపణాదివసేన చేవ దణ్డబలివసేన చ ధనం లభామి. ఇదాని ఏతేసం పుఞ్ఞకరణకాలతో పట్ఠాయ ఏత్తకో ఆయో నత్థి, హన్ద నే రాజకులే పరిభిన్దామీ’’తి రాజానం ఉపసఙ్కమిత్వా చోరే, మహారాజ, పస్సామీతి. కుహిం, తాతాతి? మయ్హం గామేతి. కిం చోరా నామ, తాతాతి? రాజాపరాధికా దేవాతి. కిం జాతికాతి? గహపతిజాతికా దేవాతి. గహపతికా కిం కరిస్సన్తి, తయా జానమానేన కస్మా మయ్హం న కథితన్తి? భయేన, మహారాజ, న కథేమి, ఇదాని మా మయ్హం దోసం కరేయ్యాథాతి. అథ రాజా ‘‘అయం మయ్హం మహారవం రవతీ’’తి సద్దహిత్వా ‘‘తేన హి గచ్ఛ, త్వమేవ నే ఆనేహీ’’తి బలం దత్వా పేసేసి. సో గన్త్వా దివసం అరఞ్ఞే కమ్మం కత్వా సాయమాసం భుఞ్జిత్వా గామమజ్ఝే నిసీదిత్వా ‘‘స్వే కిం కమ్మం కరిస్సామ, కిం మగ్గం సమం కరోమ, పోక్ఖరణిం ఖణామ, సేతుం బన్ధామా’’తి మన్తయమానేయేవ తే పరివారేత్వా ‘‘మా ఫన్దిత్థ, రఞ్ఞో ఆణా’’తి బన్ధిత్వా పాయాసి. అథ ఖో నేసం ఇత్థియో ‘‘సామికా కిర వో ‘రాజాపరాధికా చోరా’తి బన్ధిత్వా నియ్యన్తీ’’తి సుత్వా ‘‘అతిచిరేన కూటా ఏతే ‘పుఞ్ఞకమ్మం కరోమా’తి దివసే దివసే అరఞ్ఞేవ అచ్ఛన్తి, సబ్బకమ్మన్తా పరిహీనా, గేహే న కిఞ్చి వడ్ఢతి, సుట్ఠు బద్ధా సుట్ఠు గహితా’’తి వదింసు.

గామభోజకోపి తే నేత్వా రఞ్ఞో దస్సేసి. రాజా అనుపపరిక్ఖిత్వాయేవ ‘‘హత్థినా మద్దాపేథా’’తి ఆహ. తేసు నీయమానేసు మఘో ఇతరే ఆహ – ‘‘భో, సక్ఖిస్సథ మమ వచనం కాతు’’న్తి? తవ వచనం కరోన్తాయేవమ్హ ఇమం భయం పత్తా, ఏవం సన్తేపి తవ వచనం కరోమ, భణ భో, కిం కరోమాతి? ఏత్థ భో వట్టే చరన్తానం నామ నిబద్ధం ఏతం, కిం పన తుమ్హే చోరాతి? న చోరమ్హాతి. ఇమస్స లోకస్స సచ్చకిరియా నామ అవస్సయో, తస్మా సబ్బేపి ‘‘యది అమ్హే చోరా, హత్థీ మద్దతు, అథ న చోరా, మా మద్దతూ’’తి సచ్చకిరియం కరోథాతి. తే తథా అకంసు. హత్థీ ఉపగన్తుమ్పి న సక్కోతి, విరవన్తో పలాయతి, హత్థిం తుత్తతోమరఙ్కుసేహి కోట్టేన్తాపి ఉపనేతుం న సక్కోన్తి. ‘‘హత్థిం ఉపనేతుం న సక్కోమా’’తి రఞ్ఞో ఆరోచేసుం. తేన హి ఉపరి కటేన పటిచ్ఛాదేత్వా మద్దాపేథాతి. ఉపరి కటే దిన్నే దిగుణరవం విరవన్తో పలాయతి.

రాజా సుత్వా పేసుఞ్ఞకారకం పక్కోసాపేత్వా ఆహ – ‘‘తాత, హత్థీ మద్దితుం న ఇచ్ఛతీ’’తి? ఆమ, దేవ, జేట్ఠకమాణవో మన్తం జానాతి, మన్తస్సేవ అయమానుభావోతి. రాజా తం పక్కోసాపేత్వా ‘‘మన్తో కిర తే అత్థీ’’తి పుచ్ఛి? నత్థి, దేవ, మయ్హం మన్తో, సచ్చకిరియం పన మయం కరిమ్హ – ‘‘యది అమ్హే రఞ్ఞో చోరా, మద్దతు, అథ న చోరా, మా మద్దతూ’’తి, సచ్చకిరియాయ నో ఏస ఆనుభావోతి. కిం పన, తాత, తుమ్హే కమ్మం కరోథాతి? అమ్హే, దేవ, మగ్గం సమం కరోమ, చతుమహాపథే సాలం కరోమ, పోక్ఖరణిం ఖణామ, సేతుం బన్ధామ, ఏవరూపాని పుఞ్ఞకమ్మాని కరోన్తా విచరిమ్హాతి.

అయం తుమ్హే కిమత్థం పిసుణేసీతి? అమ్హాకం పమత్తకాలే ఇదఞ్చిదఞ్చ లభతి, అప్పమత్తకాలే తం నత్థి, ఏతేన కారణేనాతి. తాత, అయం హత్థీ నామ తిరచ్ఛానో, సోపి తుమ్హాకం గుణే జానాతి. అహం మనుస్సో హుత్వాపి న జానామి, తుమ్హాకం వసనగామం తుమ్హాకంయేవ పున అహరణీయం కత్వా దేమి, అయమ్పి హత్థీ తుమ్హాకంయేవ హోతు, పేసుఞ్ఞకారకోపి తుమ్హాకంయేవ దాసో హోతు. ఇతో పట్ఠాయ మయ్హమ్పి పుఞ్ఞకమ్మం కరోథాతి ధనం దత్వా విస్సజ్జేసి. తే ధనం గహేత్వా వారేన వారేన హత్థిం ఆరుయ్హ గచ్ఛన్తా మన్తయన్తి ‘‘భో పుఞ్ఞకమ్మం నామ అనాగతభవత్థాయ కరియతి, అమ్హాకం పన అన్తోఉదకే పుప్ఫితం నీలుప్పలం వియ ఇమస్మిఞ్ఞేవ అత్తభావే విపాకం దేతి. ఇదాని అతిరేకం పుఞ్ఞం కరిస్సామా’’తి, కిం కరోమాతి? చతుమహాపథే థావరం కత్వా మహాజనస్స విస్సమనసాలం కరోమ, ఇత్థీహి పన సద్ధిం అపత్తికం కత్వా కరిస్సామ, అమ్హేసు హి ‘‘చోరా’’తి గహేత్వా నీయమానేసు ఇత్థీనం ఏకాపి చిన్తామత్తకమ్పి అకత్వా ‘‘సుబద్ధా సుగహితా’’తి ఉట్ఠహింసు, తస్మా తాసం పత్తిం న దస్సామాతి. తే అత్తనో గేహాని గన్త్వా హత్థినో తేత్తింసపిణ్డం దేన్తి, తేత్తింస తిణముట్ఠియో ఆహరన్తి, తం సబ్బం హత్థిస్స కుచ్ఛిపూరం జాతం. తే అరఞ్ఞం పవిసిత్వా రుక్ఖే ఛిన్దన్తి, ఛిన్నం ఛిన్నం హత్థీ కడ్ఢిత్వా సకటపథే ఠపేసి. తే రుక్ఖే తచ్ఛేత్వా సాలాయ కమ్మం ఆరభింసు.

మఘస్స గేహే సుజాతా, సుధమ్మా, చిత్తా, నన్దాతి చతస్సో భరియాయో అహేసుం. సుధమ్మా వడ్ఢకిం పుచ్ఛతి – ‘‘తాత, ఇమే సహాయా కాలస్సేవ గన్త్వా సాయం ఏన్తి, కిం కమ్మం కరోన్తీ’’తి? ‘‘సాలం కరోన్తి, అమ్మా’’తి. ‘‘తాత, మయ్హమ్పి సాలాయ పత్తిం కత్వా దేహీ’’తి. ‘‘ఇత్థీహి అపత్తికం కరోమా’’తి ఏతే వదన్తీతి. సా వడ్ఢకిస్స అట్ఠ కహాపణే దత్వా ‘‘తాత, యేన కేనచి ఉపాయేన మయ్హం పత్తికం కరోహీ’’తి ఆహ. సో ‘‘సాధు అమ్మా’’తి వత్వా పురేతరం వాసిఫరసుం గహేత్వా గామమజ్ఝే ఠత్వా ‘‘కిం భో అజ్జ ఇమస్మిమ్పి కాలే న నిక్ఖమథా’’తి ఉచ్చాసద్దం కత్వా ‘‘సబ్బే మగ్గం ఆరుళ్హా’’తి ఞత్వా ‘‘గచ్ఛథ తావ తుమ్హే, మయ్హం పపఞ్చో అత్థీ’’తి తే పురతో కత్వా అఞ్ఞం మగ్గం ఆరుయ్హ కణ్ణికూపగం రుక్ఖం ఛిన్దిత్వా తచ్ఛేత్వా మట్ఠం కత్వా ఆహరిత్వా సుధమ్మాయ గేహే ఠపేసి – ‘‘మయా దేహీతి వుత్తదివసే నీహరిత్వా దదేయ్యాసీ’’తి.

అథ నిట్ఠితే దబ్బసమ్భారకమ్మే భూమికమ్మతో పట్ఠాయ చయబన్ధనథమ్భుస్సాపన సఙ్ఘాటయోజన కణ్ణికమఞ్చబన్ధనేసు కతేసు సో వడ్ఢకీ కణ్ణికమఞ్చే నిసీదిత్వా చతూహి దిసాహి గోపానసియో ఉక్ఖిపిత్వా ‘‘భో ఏకం పముట్ఠం అత్థీ’’తి ఆహ. కిం భో పముట్ఠం, సబ్బమేవ త్వం పముస్ససీతి. ఇమా భో గోపానసియో కత్థ పతిట్ఠహిస్సన్తీతి? కణ్ణికా నామ లద్ధుం వట్టతీతి. కుహిం భో ఇదాని సక్కా లద్ధున్తి? కులానం గేహే సక్కా లద్ధున్తి. ఆహిణ్డన్తా పుచ్ఛథాతి. తే అన్తోగామం పవిసిత్వా పుచ్ఛిత్వా సుధమ్మాయ ఘరద్వారే ‘‘ఇమస్మిం ఘరే కణ్ణికా అత్థీ’’తి ఆహంసు. సా ‘‘అత్థీ’’తి ఆహ. హన్ద మూలం గణ్హాహీతి. మూలం న గణ్హామి, సచే మమ పత్తిం కరోథ, దస్సామీతి. ఏథ భో మాతుగామస్స పత్తిం న కరోమ, అరఞ్ఞం గన్త్వా రుక్ఖం ఛిన్దిస్సామాతి నిక్ఖమింసు.

తతో వడ్ఢకీ ‘‘కిం న లద్ధా, తాత, కణ్ణికా’’తి పుచ్ఛి. తే తమత్థం ఆరోచయింసు. వడ్ఢకీ కణ్ణికమఞ్చే నిసిన్నోవ ఆకాసం ఉల్లోకేత్వా ‘‘భో అజ్జ నక్ఖత్తం సున్దరం, ఇదం అఞ్ఞం సంవచ్ఛరం అతిక్కమిత్వా సక్కా లద్ధుం, తుమ్హేహి చ దుక్ఖేన ఆభతా దబ్బసమ్భారా, తే సకలసంవచ్ఛరేన ఇమస్మిఞ్ఞేవ ఠానే పూతికా భవిస్సన్తి. దేవలోకే నిబ్బత్తకాలే తస్సాపి ఏకస్మిం కోణే సాలా హోతు, ఆహరథ న’’న్తి ఆహ. సాపి యావ తే న పున ఆగచ్ఛన్తి, తావ కణ్ణికాయ హేట్ఠిమతలే ‘‘అయం సాలా సుధమ్మా నామా’’తి అక్ఖరాని ఛిన్దాపేత్వా అహతేన వత్థేన వేఠేత్వా ఠపేసి. కమ్మికా ఆగన్త్వా – ‘‘ఆహర, రే కణ్ణికం, యం హోతు తం హోతు. తుయ్హమ్పి పత్తిం కరిస్సామా’’తి ఆహంసు. సా నీహరిత్వా ‘‘తాతా, యావ అట్ఠ వా సోళస వా గోపానసియో న ఆరోహన్తి, తావ ఇమం వత్థం మా నిబ్బేఠయిత్థా’’తి వత్వా అదాసి. తే ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా గహేత్వా గోపానసియో ఆరోపేత్వావ వత్థం నిబ్బేఠేసుం.

ఏకో మహాగామికమనుస్సో ఉద్ధం ఉల్లోకేన్తో అక్ఖరాని దిస్వా ‘‘కిం, భో, ఇద’’న్తి అక్ఖరఞ్ఞుం మనుస్సం పక్కోసాపేత్వా దస్సేసి. సో ‘‘సుధమ్మా నామ అయం సాలా’’తి ఆహ. ‘‘హరథ, భో, మయం ఆదితో పట్ఠాయ సాలం కత్వా నామమత్తమ్పి న లభామ, ఏసా రతనమత్తేన కణ్ణికరుక్ఖేన సాలం అత్తనో నామేన కారేతీ’’తి విరవన్తి. వడ్ఢకీ తేసం విరవన్తానంయేవ గోపానసియో పవేసేత్వా ఆణిం దత్వా సాలాకమ్మం నిట్ఠాపేసి.

సాలం తిధా విభజింసు, ఏకస్మిం కోట్ఠాసే ఇస్సరానం వసనట్ఠానం అకంసు, ఏకస్మిం దుగ్గతానం, ఏకస్మిం గిలానానం. తేత్తింస జనా తేత్తింస ఫలకాని పఞ్ఞపేత్వా హత్థిస్స సఞ్ఞం అదంసు – ‘‘ఆగన్తుకో ఆగన్త్వా యస్స అత్థతే ఫలకే నిసీదతి, తం గహేత్వా ఫలకసామికస్సేవ గేహే పతిట్ఠపేహి. తస్స పాదపరికమ్మపిట్ఠిపరికమ్మఖాదనీయభోజనీయసయనాని సబ్బాని ఫలకసామికస్సేవ భారో భవిస్సతీ’’తి. హత్థీ ఆగతాగతం గహేత్వా ఫలకసామికస్స గేహం నేతి, సో తస్స తం దివసం కత్తబ్బం కరోతి.

మఘమాణవో సాలతో అవిదూరే ఠానే కోవిళారరుక్ఖం రోపాపేసి, మూలే చస్స పాసాణఫలకం అత్థరి. నన్దా నామస్స భరియా అవిదూరే పోక్ఖరణిం ఖణాపేసి, చిత్తా మాలావచ్ఛే రోపాపేసి, సబ్బజేట్ఠికా పన ఆదాసం గహేత్వా అత్తభావం మణ్డయమానావ విచరతి. మఘో తం ఆహ – ‘‘భద్దే, సుధమ్మా, సాలాయ పత్తికా జాతా, నన్దా పోక్ఖరణిం ఖణాపేసి, చిత్తా మాలావచ్ఛే రోపాపేసి. తవ పన పుఞ్ఞకమ్మం నామ నత్థి, ఏకం పుఞ్ఞం కరోహి, భద్దే’’తి సా ‘‘త్వం కస్స కారణా కరోసి, నను తయా కతం మయ్హమేవా’’తి వత్వా అత్తభావమణ్డనమేవ అనుయుఞ్జతి.

మఘో యావతాయుకం ఠత్వా తతో చవిత్వా తావతింసభవనే సక్కో హుత్వా నిబ్బత్తి, తేపి తేత్తింస గామికమనుస్సా కాలఙ్కత్వా తేత్తింస దేవపుత్తా హుత్వా తస్సేవ సన్తికే నిబ్బత్తా. సక్కస్స వేజయన్తో నామ పాసాదో సత్త యోజనసతాని ఉగ్గచ్ఛి, ధజో తీణి యోజనసతాని ఉగ్గచ్ఛి, కోవిళారరుక్ఖస్స నిస్సన్దేన సమన్తా తియోజనసతపరిమణ్డలో పఞ్చదసయోజనపరిణాహక్ఖన్ధో పారిచ్ఛత్తకో నిబ్బత్తి, పాసాణఫలకస్స నిస్సన్దేన పారిచ్ఛత్తకమూలే సట్ఠియోజనికా పణ్డుకమ్బలసిలా నిబ్బత్తి. సుధమ్మాయ కణ్ణికరుక్ఖస్స నిస్సన్దేన తియోజనసతికా సుధమ్మా దేవసభా నిబ్బత్తి. నన్దాయ పోక్ఖరణియా నిస్సన్దేన పఞ్ఞాసయోజనా నన్దా నామ పోక్ఖరణీ నిబ్బత్తి. చిత్తాయ మాలావచ్ఛవత్థునిస్సన్దేన సట్ఠియోజనికం చిత్తలతావనం నామ ఉయ్యానం నిబ్బత్తి.

సక్కో దేవరాజా సుధమ్మాయ దేవసభాయ యోజనికే సువణ్ణపల్లఙ్కే నిసిన్నో తియోజనికే సేతచ్ఛత్తే ధారియమానే తేహి దేవపుత్తేహి తాహి దేవకఞ్ఞాహి అడ్ఢతియాహి నాటకకోటీహి ద్వీసు దేవలోకేసు దేవతాహి చ పరివారితో మహాసమ్పత్తిం ఓలోకేన్తో తా తిస్సో ఇత్థియో దిస్వా ‘‘ఇమా తావ పఞ్ఞాయన్తి, సుజాతా కుహి’’న్తి ఓలోకేన్తో ‘‘అయం మమ వచనం అకత్వా గిరికన్దరాయ బకసకుణికా హుత్వా నిబ్బత్తా’’తి దిస్వా దేవలోకతో ఓతరిత్వా తస్సా సన్తికం గతో. సా దిస్వావ సఞ్జానిత్వా అధోముఖా జాతా. ‘‘బాలే, ఇదాని కిం సీసం న ఉక్ఖిపసి? త్వం మమ వచనం అకత్వా అత్తభావమేవ మణ్డయమానా వీతినామేసి. సుధమ్మాయ చ నన్దాయ చ చిత్తాయ చ మహాసమ్పత్తి నిబ్బత్తా, ఏహి అమ్హాకం సమ్పత్తిం పస్సా’’తి దేవలోకం నేత్వా నన్దాయ పోక్ఖరణియా పక్ఖిపిత్వా పల్లఙ్కే నిసీది.

నాటకిత్థియో ‘‘కుహిం గతత్థ, మహారాజా’’తి పుచ్ఛింసు. సో అనారోచేతుకామోపి తాహి నిప్పీళియమానో ‘‘సుజాతాయ సన్తిక’’న్తి ఆహ. కుహిం నిబ్బత్తా, మహారాజాతి? కన్దరపాదేతి. ఇదాని కుహిన్తి? నన్దాపోక్ఖరణియం మే విస్సట్ఠాతి. ఏథ, భో, అమ్హాకం అయ్యం పస్సామాతి సబ్బా తత్థ అగమంసు. సా పుబ్బే సబ్బజేట్ఠికా హుత్వా తా అవమఞ్ఞిత్థ. ఇదాని తాపి తం దిస్వా – ‘‘పస్సథ, భో అమ్హాకం అయ్యాయ ముఖం కక్కటకవిజ్ఝనసూలసదిస’’న్తిఆదీని వదన్తియో కేళిం అకంసు. సా అతివియ అట్టియమానా సక్కం దేవరాజానం ఆహ – ‘‘మహారాజ, ఇమాని సువణ్ణరజతమణివిమానాని వా నన్దాపోక్ఖరణీ వా మయ్హం కిం కరిస్సతి, జాతిభూమియేవ మహారాజ సత్తానం సుఖా, మం తత్థేవ కన్దరపాదే విస్సజ్జేహీ’’తి. సక్కో తం తత్థ విస్సజ్జేత్వా ‘‘మమ వచనం కరిస్ససీ’’తి ఆహ. కరిస్సామి, మహారాజాతి. పఞ్చ సీలాని గహేత్వా అఖణ్డాని కత్వా రక్ఖ, కతిపాహేన తం ఏతాసం జేట్ఠికం కరిస్సామీతి. సా తథా అకాసి.

సక్కో కతిపాహస్స అచ్చయేన ‘‘సక్కా ను ఖో సీలం రక్ఖితు’’న్తి గన్త్వా మచ్ఛరూపేన ఉత్తానకో హుత్వా తస్సా పురతో ఉదకపిట్ఠే ఓసరతి, సా ‘‘మతమచ్ఛకో భవిస్సతీ’’తి గన్త్వా సీసే అగ్గహేసి. మచ్ఛో నఙ్గుట్ఠం చాలేసి. సా ‘‘జీవతి మఞ్ఞే’’తి ఉదకే విస్సజ్జేసి. సక్కో ఆకాసే ఠత్వా ‘‘సాధు, సాధు, రక్ఖసి సిక్ఖాపదం, ఏవం తం రక్ఖమానం కతిపాహేనేవ నాటకానం జేట్ఠికం కరిస్సామీ’’తి ఆహ. తస్సాపి పఞ్చ వస్ససతాని ఆయు అహోసి. ఏకదివసమ్పి ఉదరపూరం నాలత్థం, సుక్ఖిత్వా పరిసుక్ఖిత్వా మిలాయమానాపి సీలం అఖణ్డేత్వా కాలఙ్కత్వా బారాణసియం కుమ్భకారగేహే నిబ్బత్తి.

సక్కో ‘‘కుహిం నిబ్బత్తా’’తి ఓలోకేన్తో దిస్వా ‘‘తతో ఇధ ఆనేతుం న సక్కా, జీవితవుత్తిమస్సా దస్సామీ’’తి సువణ్ణఏళాలుకానం యానకం పూరేత్వా మజ్ఝే గామస్స మహల్లకవేసేన నిసీదిత్వా ‘‘ఏళాలుకాని గణ్హథా’’తి ఉక్కుట్ఠిమకాసి. సమన్తా గామవాసికా ఆగన్త్వా ‘‘దేహి, తాతా’’తి ఆహంసు. అహం సీలరక్ఖకానం దేమి, తుమ్హే సీలం రక్ఖథాతి. తాత మయం సీలం నామ కీదిసన్తిపి న జానామ, మూలేన దేహీతి. ‘‘సీలరక్ఖకానంయేవ దమ్మీ’’తి ఆహ. ‘‘ఏథ, రే కోసి అయం ఏళాలుకమహల్లకో’’తి సబ్బే నివత్తింసు.

సా దారికా పుచ్ఛి – ‘‘అమ్మ, తుమ్హే ఏళాలుకత్థాయ గతా తుచ్ఛహత్థావ ఆగతా’’తి. కోసి, అమ్మ, ఏళాలుకమహల్లకో ‘‘అహం సీలరక్ఖకానం దమ్మీ’’తి వదతి, నూనిమస్స దారికా సీలం ఖాదిత్వా వత్తన్తి, మయం సీలమేవ న జానామాతి. సా ‘‘మయ్హం ఆనీతం భవిస్సతీ’’తి గన్త్వా ‘‘ఏళాలుకం, తాత, దేహీ’’తి ఆహ. ‘‘త్వం సీలాని రక్ఖసి అమ్మా’’తి? ‘‘ఆమ, తాత రక్ఖామీ’’తి. ఇదం మయా తుయ్హమేవ ఆభతన్తి గేహద్వారే యానేన సద్ధిం ఠపేత్వా పక్కామి. సాపి యావజీవం సీలం రక్ఖిత్వా చవిత్వా వేపచిత్తిఅసురస్స ధీతా హుత్వా నిబ్బత్తి. సీలనిస్సన్దేన పాసాదికా అహోసి. సో ‘‘ధీతువివాహమఙ్గలం కరిస్సామీ’’తి అసురే సన్నిపాతేసి.

సక్కో ‘‘కుహిం నిబ్బత్తా’’తి ఓలోకేన్తో ‘‘అసురభవనే నిబ్బత్తా, అజ్జస్సా వివాహమఙ్గలం కరిస్సన్తీ’’తి దిస్వా ‘‘ఇదాని యంకిఞ్చి కత్వా ఆనేతబ్బా మయా’’తి అసురవణ్ణం నిమ్మినిత్వా గన్త్వా అసురానం అన్తరే అట్ఠాసి. ‘‘తవ సామికం వదేహీ’’తి తస్సా హత్థే పితా పుప్ఫదామం అదాసి ‘‘యం ఇచ్ఛసి, తస్సూపరి ఖిపాహీ’’తి. సా ఓలోకేన్తీ సక్కం దిస్వా పుబ్బసన్నివాసేన సఞ్జాతసినేహా ‘‘అయం మే సామికో’’తి తస్సూపరి దామం ఖిపి. సో తం బాహాయ గహేత్వా ఆకాసే ఉప్పతి, తస్మిం ఖణే అసురా సఞ్జానింసు. తే ‘‘గణ్హథ, గణ్హథ, జరసక్కం, వేరికో అమ్హాకం, న మయం ఏతస్స దారికం దస్సామా’’తి అనుబన్ధింసు. వేపచిత్తి పుచ్ఛి ‘‘కేనాహటా’’తి? ‘‘జరసక్కేన మహారాజా’’తి. ‘‘అవసేసేసు అయమేవ సేట్ఠో, అపేథా’’తి ఆహ. సక్కో నం నేత్వా అడ్ఢతియకోటినాటకానం జేట్ఠికట్ఠానే ఠపేసి. సా సక్కం వరం యాచి – ‘‘మహారాజ, మయ్హం ఇమస్మిం దేవలోకే మాతా వా పితా వా భాతా వా భగినీ వా నత్థి, యత్థ యత్థ గచ్ఛసి, తత్థ తత్థ మం గహేత్వావ గచ్ఛ మహారాజా’’తి. సక్కో ‘‘సాధూ’’తి పటిఞ్ఞం అదాసి.

ఏవం మచలగామకే మఘమాణవకాలతో పట్ఠాయ విసుద్ధభావమస్స సమ్పస్సన్తో భగవా ‘‘దీఘరత్తం విసుద్ధో ఖో అయం యక్ఖో’’తి ఆహ. అత్థసఞ్హితన్తి అత్థనిస్సితం కారణనిస్సితం.