పఞ్చసిఖగీతగాథావణ్ణనా

౩౪౮. అస్సావేసీతి సావేసి. బుద్ధూపసఞ్హితాతి బుద్ధం ఆరబ్భ బుద్ధం నిస్సయం కత్వా పవత్తాతి అత్థో. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో.

వన్దే తే పితరం భద్దే, తిమ్బరుం సూరియవచ్ఛసేతి ఏత్థ సూరియవచ్ఛసాతి సూరియసమానసరీరా. తస్సా కిర దేవధీతాయ పాదన్తతో రస్మి ఉట్ఠహిత్వా కేసన్తం ఆరోహతి, తస్మా బాలసూరియమణ్డలసదిసా ఖాయతి, ఇతి నం ‘‘సూరియవచ్ఛసా’’తి సఞ్జానన్తి. తం సన్ధాయాహ – ‘‘భద్దే, సూరియవచ్ఛసే, తవ పితరం తిమ్బరుం గన్ధబ్బదేవరాజానం వన్దామీ’’తి. యేన జాతాసి కల్యాణీతి యేన కారణభూతేన యం తిమ్బరుం దేవరాజానం నిస్సాయ త్వం జాతా, కల్యాణీ సబ్బఙ్గసోభనా. ఆనన్దజననీ మమాతి మయ్హం పీతిసోమనస్సవడ్ఢనీ.

వాతోవ సేదతం కన్తోతి యథా సఞ్జాతసేదానం సేదహరణత్థం వాతో ఇట్ఠో హోతి కన్తో మనాపో, ఏవన్తి అత్థో. పానీయంవ పిపాసతోతి పాతుమిచ్ఛన్తస్స పిపాసతో పిపాసాభిభూతస్స. అఙ్గీరసీతి అఙ్గే రస్మియో అస్సాతి అఙ్గీరసీ, తమేవ ఆరబ్భ ఆలపన్తో వదతి. ధమ్మో అరహతామివాతి అరహన్తానం నవలోకుత్తరధమ్మో వియ.

జిఘచ్ఛతోతి భుఞ్జితుకామస్స ఖుదాభిభూతస్స. జలన్తమివ వారినాతి యథా కోచి జలన్తం జాతవేదం ఉదకకుమ్భేన నిబ్బాపేయ్య, ఏవం తవ కారణా ఉప్పన్నం మమ కామరాగపరిళాహం నిబ్బాపేహీతి వదతి.

యుత్తం కిఞ్జక్ఖరేణునాతి పదుమకేసరరేణునా యుత్తం. నాగో ఘమ్మాభితత్తో వాతి ఘమ్మాభితత్తహత్థీ వియ. ఓగాహే తే థనూదరన్తి యథా సో నాగో పోక్ఖరణిం ఓగాహిత్వా పివిత్వా అగ్గసోణ్డమత్తం పఞ్ఞాయమానం కత్వా నిముగ్గో సుఖం సాతం విన్దతి, ఏవం కదా ను ఖో తే థనూదరం థనవేమజ్ఝం ఉదరఞ్చ ఓతరిత్వా అహం సుఖం సాతం పటిలభిస్సామీతి వదతి.

‘‘అచ్చఙ్కుసోవ నాగోవ, జితం మే తుత్తతోమరం;

కారణం నప్పజానామి, సమ్మత్తో లక్ఖణూరుయా’’తి. –

ఏత్థ తుత్తం వుచ్చతి కణ్ణమూలే విజ్ఝనఅయదణ్డకో. తోమరన్తి పాదాదీసు విజ్ఝనదణ్డతోమరం. అఙ్కుసోతి మత్థకే విజ్ఝనకుటిలకణ్టకో. యో చ నాగో పభిన్నమత్తో అచ్చఙ్కుసో హోతి, అఙ్కుసం అతీతో; అఙ్కుసేన విజ్ఝియమానోపి వసం న గచ్ఛతి, సో ‘‘జితం మయా తుత్తతోమరం, యో అహం అఙ్కుసస్సపి వసం న గచ్ఛామీ’’తి మదదప్పేన కిఞ్చి కారణం న బుజ్ఝతి. యథా సో అచ్చఙ్కుసో నాగో ‘‘జితం మే తుత్తతోమర’’న్తి కిఞ్చి కారణం నప్పజానాతి, ఏవం అహమ్పి లక్ఖణసమ్పన్నఊరుతాయ లక్ఖణూరుయా సమ్మత్తో మత్తో పమత్తో ఉమ్మత్తో వియ కిఞ్చి కారణం నప్పజానామీతి వదతి. అథ వా అచ్చఙ్కుసోవ నాగో అహమ్పి సమ్మత్తో లక్ఖణూరుయా కిఞ్చి తతో విరాగకారణం నప్పజానామి. కస్మా? యస్మా తేన నాగేన వియ జితం మే తుత్తతోమరం, న కస్సచి వదతో వచనం ఆదియామి.

తయి గేధితచిత్తోస్మీతి భద్దే లక్ఖణూరు తయి బద్ధచిత్తోస్మి. గేధితచిత్తోతి వా గేధం అజ్ఝుపేతచిత్తో. చిత్తం విపరిణామితన్తి పకతిం జహిత్వా ఠితం. పటిగన్తుం న సక్కోమీతి నివత్తితుం న సక్కోమి. వఙ్కఘస్తోవ అమ్బుజోతి బళిసం గిలిత్వా ఠితమచ్ఛో వియ. ‘‘ఘసో’’తిపి పాఠో, అయమేవత్థో.

వామూరూతి వామాకారేన సణ్ఠితఊరు, కదలిక్ఖన్ధసదిసఊరూతి వా అత్థో. సజాతి ఆలిఙ్గ. మన్దలోచనేతి ఇత్థియో న తిఖిణం నిజ్ఝాయన్తి మన్దం ఆలోచేన్తి ఓలోకేన్తి, తస్మా ‘‘మన్దలోచనా’’తి వుచ్చన్తి. పలిస్సజాతి సబ్బతోభాగేన ఆలిఙ్గ. ఏతం మే అభిపత్థితన్తి ఏతం మయా అభిణ్హం పత్థితం.

అప్పకో వత మే సన్తోతి పకతియావ మన్దో సమానో. వేల్లితకేసియాతి కేసా ముఞ్చిత్వా పిట్ఠియం విస్సట్ఠకాలే సప్పో వియ వేల్లన్తా గచ్ఛన్తా అస్సాతి వేల్లితకేసీ, తస్సా వేల్లితకేసియా. అనేకభావో సముప్పాదీతి అనేకవిధో జాతో. అనేకభాగోతి వా పాఠో. అరహన్తేవ దక్ఖిణాతి అరహన్తమ్హి దిన్నదానం వియ నానప్పకారతో పభిన్నో.

యం మే అత్థి కతం పుఞ్ఞన్తి యం మయా కతం పుఞ్ఞమత్థి. అరహన్తేసు తాదిసూతి తాదిలక్ఖణప్పత్తేసు అరహన్తేసు. తయా సద్ధిం విపచ్చతన్తి సబ్బం తయా సద్ధిమేవ విపాకం దేతు.

ఏకోదీతి ఏకీభావం గతో. నిపకో సతోతి నేపక్కం వుచ్చతి పఞ్ఞా, తాయ సమన్నాగతోతి నిపకో. సతియా సమన్నాగతత్తా సతో. అమతం ముని జిగీసానోతి యథా సో బుద్ధముని అమతం నిబ్బానం జిగీసతి పరియేసతి, ఏవం తం అహం సూరియవచ్ఛసే జిగీసామి పరియేసామి. యథా వా సో అమతం జిగీసానో ఏసన్తో గవేసన్తో విచరతి, ఏవాహం తం ఏసన్తో గవేసన్తో విచరామీతిపి అత్థో.

యథాపి ముని నన్దేయ్య, పత్వా సమ్బోధిముత్తమన్తి యథా బుద్ధముని బోధిపల్లఙ్కే నిసిన్నో సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణం పత్వా నన్దేయ్య తోసేయ్య. ఏవం నన్దేయ్యన్తి ఏవమేవ అహమ్పి తయా మిస్సీభావం గతో నన్దేయ్యం, పీతిసోమనస్సజాతో భవేయ్యన్తి వదతి.

తాహం భద్దే వరేయ్యాహేతి అహేతి ఆమన్తనం, అహే భద్దే సూరియవచ్ఛసే, సక్కేన దేవానమిన్దేన ‘‘కిం ద్వీసు దేవలోకేసు దేవరజ్జం గణ్హసి, సురియవచ్ఛస’’న్తి, ఏవం వరే దిన్నే దేవరజ్జం పహాయ ‘‘సూరియవచ్ఛసం గణ్హామీ’’తి ఏవం తం అహం వరేయ్యం ఇచ్ఛేయ్యం గణ్హేయ్యన్తి అత్థో.

సాలంవ న చిరం ఫుల్లన్తి తవ పితు నగరద్వారే నచిరం పుప్ఫితో సాలో అత్థి. సో అతివియ మనోహరో. తం నచిరం ఫుల్లసాలం వియ. పితరం తే సుమేధసేతి అతిసస్సిరీకం తవ పితరం వన్దమానో నమస్సామి నమో కరోమి. యస్సాసేతాదిసీ పజాతి యస్స ఆసి ఏతాదిసీ ధీతా.

౩౪౯. సంసన్దతీతి కస్మా గీతసద్దస్స చేవ వీణాసద్దస్స చ వణ్ణం కథేసి? కిం తత్థ భగవతో సారాగో అత్థీతి? నత్థి. ఛళఙ్గుపేక్ఖాయ ఉపేక్ఖకో భగవా ఏతాదిసేసు ఠానేసు, కేవలం ఇట్ఠానిట్ఠం జానాతి, న తత్థ రజ్జతి. వుత్తమ్పి చేతం ‘‘సంవిజ్జతి ఖో, ఆవుసో, భగవతో చక్ఖు, పస్సతి భగవా చక్ఖునా రూపం, ఛన్దరాగో భగవతో నత్థి, సువిముత్తచిత్తో భగవా. సంవిజ్జతి ఖో, ఆవుసో, భగవతో సోత’’న్తిఆది (సం. ని. ౪.౨౩౨). సచే పన వణ్ణం న కథేయ్య, పఞ్చసిఖో ‘‘ఓకాసో మే కతో’’తి న జానేయ్య. అథ సక్కో ‘‘భగవతా పఞ్చసిఖస్స ఓకాసో న కతో’’తి దేవతా గహేత్వా తతోవ పటినివత్తేయ్య, తతో మహాజానియో భవేయ్య. వణ్ణే పన కథితే ‘‘కతో భగవతా పఞ్చసిఖస్స ఓకాసో’’తి దేవతాహి సద్ధిం ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్హం పుచ్ఛిత్వా విస్సజ్జనావసానే అసీతియా దేవతాసహస్సేహి సద్ధిం సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహిస్సతీతి ఞత్వా వణ్ణం కథేసి.

తత్థ కదా సంయూళ్హాతి కదా గన్థితా పిణ్డితా. తేన ఖో పనాహం, భన్తే, సమయేనాతి తేన సమయేన తస్మిం తుమ్హాకం సమ్బోధిప్పత్తితో పట్ఠాయ అట్ఠమే సత్తాహే. భద్దా నామ సూరియవచ్ఛసాతి నామతో భద్దా సరీరసమ్పత్తియా సూరియవచ్ఛసా. భగినీతి వోహారవచనమేతం, దేవధీతాతి అత్థో. పరకామినీతి పరం కామేతి అభికఙ్ఖతి.

ఉపనచ్చన్తియాతి నచ్చమానాయ. సా కిర ఏకస్మిం సమయే చాతుమహారాజికదేవేహి సద్ధిం సక్కస్స దేవరాజస్స నచ్చం దస్సనత్థాయ గతా, తస్మిఞ్చ ఖణే సక్కో తథాగతస్స అట్ఠ యథాభుచ్చే గుణే పయిరుదాహాసి. ఏవం తస్మిం దివసే గన్త్వా నచ్చన్తీ అస్సోసి.