నిదానవణ్ణనా

౩౪౪. ఏవం మే సుతన్తి సక్కపఞ్హసుత్తం. తత్రాయమనుత్తానపదవణ్ణనా – అమ్బసణ్డా నామ బ్రాహ్మణగామోతి సో కిర గామో అమ్బసణ్డానం అవిదూరే నివిట్ఠో, తస్మా ‘‘అమ్బసణ్డా’’ త్వేవ వుచ్చతి. వేదియకే పబ్బతేతి సో కిర పబ్బతో పబ్బతపాదే జాతేన మణివేదికాసదిసేన నీలవనసణ్డేన సమన్తా పరిక్ఖిత్తో, తస్మా ‘వేదియకపబ్బతో’ త్వేవ సఙ్ఖ్యం గతో. ఇన్దసాలగుహాయన్తి పుబ్బేపి సా ద్విన్నం పబ్బతానం అన్తరే గుహా, ఇన్దసాలరుక్ఖో చస్సా ద్వారే, తస్మా ‘ఇన్దసాలగుహా’తి సఙ్ఖ్యం గతా. అథ నం కుట్టేహి పరిక్ఖిపిత్వా ద్వారవాతపానాని యోజేత్వా సుపరినిట్ఠితసుధాకమ్మమాలాకమ్మలతాకమ్మవిచిత్తం లేణం కత్వా భగవతో అదంసు. పురిమవోహారవసేన పన ‘‘ఇన్దసాలగుహా’’ త్వేవ నం సఞ్జానన్తి. తం సన్ధాయ వుత్తం ‘ఇన్దసాలగుహాయ’న్తి.

ఉస్సుక్కం ఉదపాదీతి ధమ్మికో ఉస్సాహో ఉప్పజ్జి. నను చ ఏస అభిణ్హదస్సావీ భగవతో, న సో దేవతాసన్నిపాతో నామ అత్థి, యత్థాయం న ఆగతపుబ్బో, సక్కేన సదిసో అప్పమాదవిహారీ దేవపుత్తో నామ నత్థి. అథ కస్మా బుద్ధదస్సనం అనాగతపుబ్బస్స వియ అస్స ఉస్సాహో ఉదపాదీతి? మరణభయేన సన్తజ్జితత్తా. తస్మిం కిరస్స సమయే ఆయు పరిక్ఖీణో, సో పఞ్చ పుబ్బనిమిత్తాని దిస్వా ‘‘పరిక్ఖీణో దాని మే ఆయూ’’తి అఞ్ఞాసి. యేసఞ్చ దేవపుత్తానం మరణనిమిత్తాని ఆవి భవన్తి, తేసు యే పరిత్తకేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తా, తే ‘‘కుహిం ను ఖో ఇదాని నిబ్బత్తిస్సామా’’తి భయం సన్తాసం ఆపజ్జన్తి. యే కతభీరుత్తానా బహుం పుఞ్ఞం కత్వా నిబ్బత్తా, తే అత్తనా దిన్నదానం రక్ఖితసీలం భావితభావనఞ్చ ఆగమ్మ ‘‘ఉపరిదేవలోకే సమ్పత్తిం అనుభవిస్సామా’’తి న భాయన్తి.

సక్కో పన దేవరాజా పుబ్బనిమిత్తాని దిస్వా దసయోజనసహస్సం దేవనగరం, యోజనసహస్సుబ్బేధం వేజయన్తం, తియోజనసతికం సుధమ్మదేవసభం, యోజనసతుబ్బేధం పారిచ్ఛత్తకం, సట్ఠియోజనికం పణ్డుకమ్బలసిలం, అడ్ఢతియా నాటకకోటియో ద్వీసు దేవలోకేసు దేవపరిసం, నన్దనవనం, చిత్తలతావనం, మిస్సకవనం, ఫారుసకవనన్తి ఏతం సబ్బసమ్పత్తిం ఓలోకేత్వా ‘‘నస్సతి వత భో మే అయం సమ్పత్తీ’’తి భయాభిభూతో అహోసి.

తతో ‘‘అత్థి ను ఖో కోచి సమణో వా బ్రాహ్మణో వా లోకపితామహో మహాబ్రహ్మా వా, యో మే హదయనిస్సితం సోకసల్లం సముద్ధరిత్వా ఇమం సమ్పత్తిం థావరం కరేయ్యా’’తి ఓలోకేన్తో కఞ్చి అదిస్వా పున అద్దస ‘‘మాదిసానం సతసహస్సానమ్పి ఉప్పన్నం సోకసల్లం సమ్మాసమ్బుద్ధో ఉద్ధరితుం పటిబలో’’తి. అథేవం పరివితక్కేన్తస్స తేన ఖో పన సమయేన సక్కస్స దేవానమిన్దస్స ఉస్సుక్కం ఉదపాది భగవన్తం దస్సనాయ.

కహం ను ఖో భగవా ఏతరహి విహరతీతి కతరస్మిం జనపదే కతరం నగరం ఉపనిస్సాయ కస్స పచ్చయే పరిభుఞ్జన్తో కస్స అమతం ధమ్మం దేసయమానో విహరతీతి. అద్దసా ఖోతి అద్దక్ఖి పటివిజ్ఝి. మారిసాతి పియవచనమేతం, దేవతానం పాటియేక్కో వోహారో. నిద్దుక్ఖాతిపి వుత్తం హోతి. కస్మా పనేస దేవే ఆమన్తేసి? సహాయత్థాయ. పుబ్బే కిరేస భగవతి సళలఘరే విహరన్తే ఏకకోవ దస్సనాయ అగమాసి. సత్థా ‘‘అపరిపక్కం తావస్స ఞాణం, కతిపాహం పన అతిక్కమిత్వా మయి ఇన్దసాలగుహాయం విహరన్తే పఞ్చ పుబ్బనిమిత్తాని దిస్వా మరణభయభీతో ద్వీసు దేవలోకేసు దేవతాహి సద్ధిం ఉపసఙ్కమిత్వా చుద్దస పఞ్హే పుచ్ఛిత్వా ఉపేక్ఖాపఞ్హవిస్సజ్జనావసానే అసీతియా దేవతాసహస్సేహి సద్ధిం సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహిస్సతీ’’తి చిన్తేత్వా ఓకాసం నాకాసి. సో ‘‘మమ పుబ్బేపి ఏకకస్స గతత్తా సత్థారా ఓకాసో న కతో, అద్ధా మే నత్థి మగ్గఫలస్స ఉపనిస్సయో, ఏకస్స పన ఉపనిస్సయే సతి చక్కవాళపరియన్తాయపి పరిసాయ భగవా ధమ్మం దేసేతియేవ. అవస్సం ఖో పన ద్వీసు దేవలోకేసు కస్సచి దేవస్స ఉపనిస్సయో భవిస్సతి, తం సన్ధాయ సత్థా ధమ్మం దేసేస్సతి. తం సుత్వా అహమ్పి అత్తనో దోమనస్సం వూపసమేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా సహాయత్థాయ ఆమన్తేసి.

ఏవం భద్దం తవాతి ఖో దేవా తావతింసాతి ఏవం హోతు మహారాజ, గచ్ఛామ భగవన్తం దస్సనాయ, దుల్లభో బుద్ధుప్పాదో, భద్దం తవ, యో త్వం ‘‘పబ్బతకీళం నదీకీళం గచ్ఛామా’’తి అవత్వా అమ్హే ఏవరూపేసు ఠానేసు నియోజేసీతి. పచ్చస్సోసున్తి తస్స వచనం సిరసా సమ్పటిచ్ఛింసు.

౩౪౫. పఞ్చసిఖం గన్ధబ్బదేవపుత్తం ఆమన్తేసీతి దేవే తావ ఆమన్తేతు, ఇమం కస్మా విసుం ఆమన్తేసి? ఓకాసకరణత్థం. ఏవం కిరస్స అహోసి ‘‘ద్వీసు దేవలోకేసు దేవతా గహేత్వా ధురేన పహరన్తస్స వియ సత్థారం ఉపసఙ్కమితుం న యుత్తం, అయం పన పఞ్చసిఖో దసబలస్స ఉపట్ఠాకో వల్లభో ఇచ్ఛితిచ్ఛితక్ఖణే గన్త్వా పఞ్హం పుచ్ఛిత్వా ధమ్మం సుణాతి, ఇమం పురతో పేసేత్వా ఓకాసం కారేత్వా ఇమినా కతోకాసే ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్హం పుచ్ఛిస్సామీ’’తి ఓకాసకరణత్థం ఆమన్తేసి.

ఏవం భద్దం తవాతి సో ‘‘ఏవం మహారాజ, హోతు, భద్దం తవ, యో త్వం మం ‘ఏహి, మారిస, ఉయ్యానకీళాదీని వా నటసమజ్జాదీని వా దస్సనాయ గచ్ఛామా’తి అవత్వా ‘బుద్ధం పస్సిస్సామ, ధమ్మం సోస్సామా’తి వదసీ’’తి దళ్హతరం ఉపత్థమ్భేన్తో దేవానమిన్దస్స వచనం పటిస్సుత్వా అనుచరియం సహచరణం ఏకతో గమనం ఉపాగమి.

తత్థ బేలువపణ్డున్తి బేలువపక్కం వియ పణ్డువణ్ణం. తస్స కిర సోవణ్ణమయం పోక్ఖరం, ఇన్దనీలమయో దణ్డో, రజతమయా తన్తియో, పవాళమయా వేఠకా, వీణాపత్తకం గావుతం, తన్తిబన్ధనట్ఠానం గావుతం, ఉపరి దణ్డకో గావుతన్తి తిగావుతప్పమాణా వీణా. ఇతి సో తం వీణం ఆదాయ సమపఞ్ఞాసముచ్ఛనా ముచ్ఛేత్వా అగ్గనఖేహి పహరిత్వా మధురం గీతస్సరం నిచ్ఛారేత్వా సేసదేవే సక్కస్స గమనకాలం జానాపేన్తో ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏవం తస్స గీతవాదితసఞ్ఞాయ సన్నిపతితే దేవగణే అథ ఖో సక్కో దేవానమిన్దో…పే… వేదియకే పబ్బతే పచ్చుట్ఠాసి.

౩౪౬. అతిరివ ఓభాసజాతోతి అఞ్ఞేసు దివసేసు ఏకస్సేవ దేవస్స వా మారస్స వా బ్రహ్మునో వా ఓభాసేన ఓభాసజాతో హోతి, తందివసం పన ద్వీసు దేవలోకేసు దేవతానం ఓభాసేన అతిరివ ఓభాసజాతో ఏకపజ్జోతో సహస్సచన్దసూరియఉగ్గతకాలసదిసో అహోసి. పరితో గామేసు మనుస్సాతి సమన్తా గామేసు మనుస్సా. పకతిసాయమాసకాలేయేవ కిర గామమజ్ఝే దారకేసు కీళన్తేసు తత్థ సక్కో అగమాసి, తస్మా మనుస్సా పస్సిత్వా ఏవమాహంసు. నను చ మజ్ఝిమయామే దేవతా భగవన్తం ఉపసఙ్కమన్తి, అయం కస్మా పఠమయామస్సాపి పురిమభాగేయేవ ఆగతోతి? మరణభయేనేవ తజ్జితత్తా. కింసు నామాతి కింసు నామ భో ఏతం, కో ను ఖో అజ్జ మహేసక్ఖో దేవో వా బ్రహ్మా వా భగవన్తం పఞ్హం పుచ్ఛితుం ధమ్మం సోతుం ఉపసఙ్కమన్తో, కథంసు నామ భో భగవా పఞ్హం విస్సజ్జేస్సతి ధమ్మం దేసేస్సతి, లాభా అమ్హాకం, యేసం నో ఏవం దేవతానం కఙ్ఖావినోదకో సత్థా అవిదూరే విహారే వసతి, యే లభామ థాలకభిక్ఖమ్పి కటచ్ఛుభిక్ఖమ్పి దాతున్తి సంవిగ్గా లోమహట్ఠజాతా ఉద్ధగ్గలోమా హుత్వా దసనఖసమోధానసముజ్జలం అఞ్జలిం సిరస్మిం పతిట్ఠపేత్వా నమస్సమానా అట్ఠంసు.

౩౪౭. దురుపసఙ్కమాతి దుపయిరుపాసియా. అహం సరాగో సదోసో సమోహో, సత్థా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో, తస్మా దుపయిరుపాసియా తథాగతా మాదిసేన. ఝాయీతి లక్ఖణూపనిజ్ఝానేన చ ఆరమ్మణూపనిజ్ఝానేన చ ఝాయీ. తస్మిఞ్ఞేవ ఝానే రతాతి ఝానరతా. తదన్తరం పటిసల్లీనాతి తదన్తరం పటిసల్లీనా సమ్పతి పటిసల్లీనా వా. తస్మా న కేవలం ఝాయీ ఝానరతాతి దురుపసఙ్కమా, ఇదానిమేవ పటిసల్లీనాతిపి దురుపసఙ్కమా. పసాదేయ్యాసీతి ఆరాధేయ్యాసి, ఓకాసం మే కారేత్వా దదేయ్యాసీతి వదతి. బేలువపణ్డువీణం ఆదాయాతి నను పుబ్బేవ ఆదిన్నాతి? ఆమ, ఆదిన్నా. మగ్గగమనవసేన పన అంసకూటే లగ్గితా, ఇదాని నం వామహత్థే ఠపేత్వా వాదనసజ్జం కత్వా ఆదియి. తేన వుత్తం ‘‘ఆదాయా’’తి.