౫. సంసట్ఠవారవణ్ణనా

౩౩౮-౩౪౬. సంసట్ఠవారే కుసలం ధమ్మం సంసట్ఠోతి కుసలం ధమ్మం ఏకుప్పాదాదిలక్ఖణేన సమ్పయోగట్ఠేన పచ్చయం కత్వాతి అత్థో. కుసలం ఏకం ఖన్ధం సంసట్ఠోతి కుసలం ఏకం ఖన్ధం సమ్పయుత్తపచ్చయం కత్వా తయో ఖన్ధా ఉప్పజ్జన్తి హేతుపచ్చయాతి వుత్తం హోతి. ఇమినా ఉపాయేన సబ్బపదేసు అత్థో వేదితబ్బో. ఇమస్మిం పన హేతుపచ్చయే అరూపధమ్మస్సేవ సమ్పయోగట్ఠేన పచ్చయం కత్వా తయో పఞ్హా విస్సజ్జితా. యథా చ హేతుపచ్చయే, తథా ఆరమ్మణపచ్చయాదీసుపి, కేవలం విపాకపచ్చయే ఏకమేవ విస్సజ్జనం.

౩౪౭-౩౫౦. ఇదాని యథాలద్ధాని విస్సజ్జనాని గణనవసేన దస్సేతుం హేతుయా తీణీతిఆది వుత్తం. తత్థ సబ్బతికేసు కుసలేన కుసలం, అకుసలేన అకుసలం, అబ్యాకతేన అబ్యాకతన్తి అయమేవ నియమో. ఏకకే పన అబ్యాకతేన అబ్యాకతమేవ లబ్భతీతి ఏవమేత్థ బావీసతియా పచ్చయేసు తీణి, విపాకే ఏకన్తి ద్వే పరిచ్ఛేదా. పచ్ఛాజాతే అనులోమం నత్థి. తస్మా తీణి ఏకన్తి ఇమేసఞ్ఞేవ వసేన దుకతికాదీసు పచ్చయసంసన్దనే యత్థ విపాకపచ్చయో పవిసతి; తత్థ ఏకం, సేసేసు తీణీతి ఏవం గణనా వేదితబ్బా. సేసమేత్థ అనులోమే ఉత్తానత్థమేవ.

౩౫౧-౩౫౪. పచ్చనీయే పన కుసలం న లబ్భతీతి అకుసలమేవ ఆదిం కత్వా విస్సజ్జనం కతం, తం ఉత్తానత్థమేవ.

౩౫౯. యం పనేత్థ పచ్చనీయే విస్సజ్జనపరిచ్ఛేదం గణనతో దస్సేతుం నహేతుయా ద్వేతిఆది వుత్తం, తత్థ ద్వే తీణి ఏకన్తి తయో పరిచ్ఛేదా. తేసం వసేన దుకతికాదీసు పచ్చయసంసన్దనే గణనా వేదితబ్బా. ఇధాపి అధికతరగణనానం ఊనతరగణనేన సద్ధిం సంసన్దనే ఊనతరగణనమేవ లబ్భతి, సమగణనేన సద్ధిం సమగణనం. యస్మా చేత్థ అరూపధమ్మాయేవ పచ్చయుప్పన్నా, తస్మా నహేతునాధిపతినపురేజాతనపచ్ఛాజాతనాసేవననకమ్మనవిపాకనఝాననమగ్గనవిప్పయుత్తవసేన దసేవ పచ్చయా పచ్చనీకతో దస్సితా, సేసా చుద్దస న లబ్భన్తి. యేపి లబ్భన్తి, తేసుపి విపాకే పచ్చయుప్పన్నే నకమ్మనవిపాకా న లబ్భన్తి.

౩౬౦-౩౬౮. నహేతుపచ్చయా నాధిపతియా ద్వేతి నహేతుయా లద్ధం ద్వయమేవ. సేసద్వయేసుపి ఏసేవ నయో. నకమ్మే ఏకన్తి అహేతుకకిరియచేతనం పచ్చయుప్పన్నం కత్వా అబ్యాకతేన అబ్యాకతం. నవిపాకే ద్వేతి అహేతుకమోహకిరియవసేన ద్వే. నఝానే ఏకన్తి అహేతుకపఞ్చవిఞ్ఞాణవసేన అబ్యాకతవిస్సజ్జనం వేదితబ్బం. నమగ్గే ఏకన్తి అహేతుకవిపాకకిరియవసేన అబ్యాకతవిస్సజ్జనం. ఇమినావుపాయేన సబ్బసంసన్దనేసు అత్థో వేదితబ్బోతి.

౩౬౯-౩౮౩. అనులోమపచ్చనీయే హేట్ఠా వుత్తా నహేతుఆదయో దసేవ పచ్చనీయతో లబ్భన్తి, న సేసా. యేపి లబ్భన్తి, తేసు హేతుమ్హి అనులోమతో ఠితే ఝానమగ్గా పచ్చనీయతో న లబ్భన్తీతి సబ్బం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

౩౮౪-౩౯౧. పచ్చనీయానులోమే నహేతుపచ్చయుప్పన్నేసు అహేతుకమోహోవ ఝానమగ్గపచ్చయం లభతి, సేసా న లభన్తి. నఝానపచ్చయే అట్ఠాహేతుకచిత్తానిపి. నకమ్మపచ్చయా నహేతుపచ్చయా నాధిపతిపచ్చయా నపురేజాతపచ్చయా ఆరమ్మణే ఏకన్తి ఆరుప్పే అహేతుకకిరియచేతనావసేన అబ్యాకతేన అబ్యాకతం. ఇమినా ఉపాయేన యం లబ్భతి, యఞ్చ న లబ్భతి, తస్స వసేన సబ్బత్థ గణనా వేదితబ్బాతి.

సంసట్ఠవారవణ్ణనా.