పచ్చయపచ్చనీయవణ్ణనా

౮౬-౮౭. పచ్చయపచ్చనీయం పన యస్మా కుసలపదే న లబ్భతి కుసలధమ్మస్స హేతుపచ్చయేన వినా అనుప్పత్తితో, తస్మా అకుసలం ధమ్మం పటిచ్చాతిఆది ఆరద్ధం. తత్థ నహేతుపచ్చయాతి హేతుపచ్చయపటిక్ఖేపో హేతుపచ్చయం వినా అఞ్ఞేన పచ్చయేన ఉప్పజ్జతీతి అత్థో. విచికిచ్ఛాసహగతో ఉద్ధచ్చసహగతో మోహోతి అయఞ్హి సమ్పయుత్తధమ్మానఞ్చేవ చిత్తసముట్ఠానరూపస్స చ సయం హేతుపచ్చయో హోతి, అఞ్ఞస్స పన సమ్పయుత్తహేతునో అభావా న హేతుపచ్చయా ఉప్పజ్జతీతి ఠపేత్వా హేతుపచ్చయం సేసేహి అత్తనో అనురూపపచ్చయేహి ఉప్పజ్జతి. ఇమినా నయేన సబ్బపచ్చయపటిక్ఖేపేసు అత్థో వేదితబ్బో. అహేతుకం విపాకాబ్యాకతన్తి ఇదం రూపసముట్ఠాపకవసేనేవ వేదితబ్బం. అఞ్ఞేసుపి ఏవరూపేసు ఏసేవ నయో.

౮౮. నఅధిపతిపచ్చయే కామం అధిపతిపి అత్తనా సద్ధిం దుతియస్స అధిపతినో అభావా నఅధిపతిపచ్చయం లభతి, యథా పన విచికిచ్ఛుద్ధచ్చసహగతో మోహో అహేతుకో, న తథా అధిపతయో ఏవ నిరాధిపతి. ఛన్దాదీసు పన అఞ్ఞతరం అధిపతిం అకత్వా కుసలాదీనం ఉప్పత్తికాలే సబ్బేపి కుసలాదయో నిరాధిపతినో. తస్మా మోహం వియ విసుం అధిపతిమత్తమేవ అనుద్ధరిత్వా సబ్బసఙ్గాహికవసేన ఏసా ‘‘ఏకం ఖన్ధం పటిచ్చ తయో ఖన్ధా’’తిఆదికా దేసనా కతాతి వేదితబ్బా.

౮౯. నానన్తరనసమనన్తరేసు నారమ్మణే వియ రూపమేవ పచ్చయుప్పన్నం. తేన వుత్తం ‘‘నారమ్మణపచ్చయసదిస’’న్తి. సహజాతపచ్చయో పరిహీనో. యథా చేస, తథా నిస్సయఅత్థిఅవిగతపచ్చయాపి. కిం కారణా? ఏతేహి వినా కస్సచి అనుప్పత్తితో. సహజాతనిస్సయఅత్థిఅవిగతపచ్చయేపి హి పచ్చక్ఖాయ ఏకోపి రూపారూపధమ్మో నుప్పజ్జతి, తస్మా తే పరిహీనా.

౯౦. నఅఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయవిభఙ్గే పటిసన్ధిక్ఖణే విపాకాబ్యాకతే ఖన్ధే పటిచ్చ కటత్తారూపన్తి హదయవత్థువజ్జం వేదితబ్బం.

౯౧. నఉపనిస్సయపచ్చయవిభఙ్గే రూపమేవ పచ్చయుప్పన్నం, తఞ్హి ఉపనిస్సయం న లభతి. అరూపం పన కిఞ్చాపి ఆరమ్మణూపనిస్సయపకతూపనిస్సయే న లభేయ్య, అనన్తరూపనిస్సయముత్తకం పన నత్థి. తేన వుత్తం ‘‘నారమ్మణపచ్చయసదిస’’న్తి.

౯౨. నపురేజాతే చిత్తసముట్ఠానరూపన్తి పఞ్చవోకారవసేన వుత్తం.

౯౩. నపచ్ఛాజాతపచ్చయాతి ఏత్థ సహజాతపురేజాతపచ్చయా సఙ్గహం గచ్ఛన్తి. తస్మా సహజాతపచ్చయసదిసా ఏత్థ పాళి, సా నఅధిపతిపచ్చయే విత్థారితాతి ఇధ సఙ్ఖిత్తా. నాసేవనపచ్చయే కుసలాకుసలా పఠమజవనవసేన వేదితబ్బా, తథా కిరియాబ్యాకతం. పాళి పన ఇధాపి నఅధిపతిపచ్చయే విత్థారితవసేన వేదితబ్బా. తేనేవాహ – ‘‘నపచ్ఛాజాతపచ్చయమ్పి నాసేవనపచ్చయమ్పి నాధిపతిపచ్చయసదిస’’న్తి.

౯౪-౯౭. నకమ్మపచ్చయే విపాకచేతనా నానాక్ఖణికకమ్మపచ్చయం లభతీతి న గహితా. నాహారపచ్చయే ఏకచ్చం రూపమేవ పచ్చయుప్పన్నం, తథా నఇన్ద్రియపచ్చయే.

౯౮. నఝానపచ్చయే పఞ్చవిఞ్ఞాణధమ్మా చేవ ఏకచ్చఞ్చ రూపం పచ్చయుప్పన్నం. పఞ్చవిఞ్ఞాణస్మిఞ్హి వేదనా చ చిత్తేకగ్గతా చ దుబ్బలత్తా ఉపనిజ్ఝానలక్ఖణం న పాపుణన్తీతి ఝానపచ్చయే న గహితా.

౯౯-౧౦౨. నమగ్గపచ్చయే అహేతుకవిపాకకిరియఞ్చేవ ఏకచ్చఞ్చ రూపం పచ్చయుప్పన్నం. నసమ్పయుత్తనోనత్థినోవిగతేసు రూపమేవ పచ్చయుప్పన్నం. తేన వుత్తం ‘‘నారమ్మణపచ్చయసదిస’’న్తి.

౧౦౩. నహేతుయా ద్వేతి ఏకమూలకగణనాయ యథాపాళిమేవ నియ్యాతి.

౧౦౪. దుమూలకే నహేతుపచ్చయా నారమ్మణే ఏకన్తి ఏత్థ కిఞ్చాపి బహుగణనేన సద్ధిం ఊనతరగణనస్స సంసన్దనే ఊనతరగణనవసేన నహేతుయా వియ ద్వీహి భవితబ్బం. నారమ్మణవసేన పన అరూపధమ్మానం పరిహీనత్తా అబ్యాకతం పటిచ్చ రూపాబ్యాకతస్స ఉప్పత్తిం సన్ధాయ ‘‘ఏక’’న్తి వుత్తం. సబ్బేసు ఏకకేసుపి ఏసేవ నయో. ద్వేతి వుత్తట్ఠానే పన నహేతుయా లద్ధవసేన వారద్వయం వేదితబ్బం.

౧౦౫-౧౦౬. తిమూలకాదీసు పన సబ్బేసు నారమ్మణపచ్చయస్స అపరిహీనత్తా ఏకమేవ విస్సజ్జనన్తి అయం పచ్చనీయే నహేతుపచ్చయం ఆదిం కత్వా ఏకమూలకాదీసు గణనా.

౧౦౭-౧౩౦. నారమ్మణపచ్చయాదయో పన ఏకమూలకే తావ పురిమేన సదిసత్తా ఇధాపి న దస్సితాయేవ. నారమ్మణపచ్చయవసేన దుమూలకే నారమ్మణపచ్చయా, నహేతుయా ఏకన్తి నహేతుదుమూలకే వుత్తమేవ. నాధిపతియా పఞ్చాతి నారమ్మణపచ్చయే లద్ధవసేన వేదితబ్బాతి ఏవం సబ్బసంసన్దనేసు ఊనతరగణనస్సేవ పచ్చయస్స వసేన గణనా వేదితబ్బా. యత్థ యత్థ చ నారమ్మణపచ్చయో పవిసతి, తత్థ తత్థ రూపమేవ పచ్చయుప్పన్నం. నానన్తరనసమనన్తరనఅఞ్ఞమఞ్ఞనఉపనిస్సయనాహారనఇన్ద్రియనసమ్పయుత్తనోనత్థినోవిగతపచ్చయానం పవిట్ఠట్ఠానేపి ఏసేవ నయో. నాహారనఇన్ద్రియనఝాననమగ్గపచ్చయా సబ్బత్థ సదిసవిస్సజ్జనా. నసహజాతాదిచతుక్కం ఇధాపి పరిహీనమేవాతి ఇదమేత్థ లక్ఖణం. ఇమినా పన లక్ఖణేన సబ్బేసు దుమూలకాదీసు ‘‘అయం పచ్చయో మూలం, అయమేత్థ దుమూలకో, అయం తిమూలకో, అయం సబ్బమూలకో’’తి సల్లక్ఖేత్వా ఊనతరగణనస్స పచ్చయస్స వసేన గణనా వేదితబ్బాతి.

పచ్చయపచ్చనీయవణ్ణనా.