౬. సహజాతపచ్చయనిద్దేసవణ్ణనా

౬. సహజాతపచ్చయనిద్దేసే అఞ్ఞమఞ్ఞన్తి అఞ్ఞో అఞ్ఞస్స. ఇమినా ఏతేసం ధమ్మానం ఏకక్ఖణే పచ్చయభావఞ్చేవ పచ్చయుప్పన్నభావఞ్చ దీపేతి. ఓక్కన్తిక్ఖణేతి పఞ్చవోకారభవే పటిసన్ధిక్ఖణే. తస్మిఞ్హి ఖణే నామరూపం ఓక్కన్తం వియ పక్ఖన్దన్తం వియ పరలోకతో ఇమం లోకం ఆగన్త్వా పవిసన్తం వియ ఉప్పజ్జతి, తస్మా సో ఖణో ‘‘ఓక్కన్తిక్ఖణో’’తి వుచ్చతి. ఏత్థ చ రూపన్తి హదయవత్థుమత్తమేవ అధిప్పేతం. తఞ్హి నామస్స, నామఞ్చ తస్స అఞ్ఞమఞ్ఞం సహజాతపచ్చయట్ఠం ఫరతి. చిత్తచేతసికాతి పవత్తియం చత్తారో ఖన్ధా. సహజాతపచ్చయేనాతి ఏత్థ చిత్తసముట్ఠానరూపా చిత్తచేతసికానం పచ్చయట్ఠం న ఫరన్తి, తస్మా ‘‘అఞ్ఞమఞ్ఞ’’న్తి న వుత్తం. తథా ఉపాదారూపా భూతానం. రూపినో ధమ్మా అరూపీనం ధమ్మానన్తి హదయవత్థు చతున్నం ఖన్ధానం. కిఞ్చి కాలేతి కిస్మిఞ్చి కాలే. సహజాతపచ్చయేనాతి పటిసన్ధిం సన్ధాయ వుత్తం. న సహజాతపచ్చయేనాతి పవత్తిం సన్ధాయ వుత్తం.

అయం పన ‘చత్తారో ఖన్ధా అరూపినో అఞ్ఞమఞ్ఞం సహజాతపచ్చయేన పచ్చయో’తి ఏవం ఛహి కోట్ఠాసేహి ఠితో. తత్థ తయో కోట్ఠాసా అఞ్ఞమఞ్ఞవసేన వుత్తా, తయో న అఞ్ఞమఞ్ఞవసేన. తత్థ పఠమకోట్ఠాసే అరూపమేవ పచ్చయో చేవ పచ్చయుప్పన్నఞ్చ, దుతియే రూపమేవ, తతియే నామరూపం, చతుత్థే పచ్చయో అరూపం, పచ్చయుప్పన్నం రూపం; పఞ్చమే పచ్చయోపి పచ్చయుప్పన్నమ్పి రూపమేవ; ఛట్ఠే పచ్చయో రూపం, పచ్చయుప్పన్నం అరూపన్తి అయం తావేత్థ పాళివణ్ణనా.

అయం పన సహజాతపచ్చయో జాతివసేన కుసలో అకుసలో విపాకో కిరియం రూపన్తి పఞ్చధా భిజ్జతి. తత్థ కుసలో భూమితో చతుబ్బిధో హోతి, అకుసలో ఏకవిధోవ విపాకో చతుబ్బిధో, కిరియసఙ్ఖాతో తివిధో, రూపం ఏకవిధం కామావచరమేవాతి ఏవం తావేత్థ నానప్పకారభేదతో విఞ్ఞాతబ్బో వినిచ్ఛయో.

ఏవం భిన్నే పనేత్థ చతుభూమకమ్పి కుసలం పఞ్చవోకారభవే అత్తనా సమ్పయుత్తధమ్మానఞ్చేవ చిత్తసముట్ఠానరూపస్స చ సహజాతపచ్చయో హోతి, తథా అకుసలం. యం పనేత్థ అరూపే ఉప్పజ్జతి, తం అరూపధమ్మానంయేవ సహజాతపచ్చయో హోతి.

కామావచరరూపావచరవిపాకం చిత్తసముట్ఠానరూపస్స చేవ సమ్పయుత్తధమ్మానఞ్చ సహజాతపచ్చయో హోతి. యం పనేత్థ రూపం న సముట్ఠాపేతి, తం సమ్పయుత్తధమ్మానఞ్ఞేవ. యం పటిసన్ధియం ఉప్పజ్జతి, తం కటత్తారూపానఞ్చాపి సహజాతపచ్చయో హోతి. అరూపావచరవిపాకం సమ్పయుత్తధమ్మానఞ్ఞేవ. లోకుత్తరవిపాకం పఞ్చవోకారే సమ్పయుత్తధమ్మానఞ్చేవ చిత్తసముట్ఠానరూపానఞ్చ, చతువోకారే అరూపానఞ్ఞేవ. కామావచరఅరూపావచరకిరియా పఞ్చవోకారే సమ్పయుత్తకానఞ్చేవ చిత్తసముట్ఠానరూపానఞ్చ సహజాతపచ్చయో హోతి, చతువోకారే అరూపానఞ్ఞేవ. రూపావచరకిరియా సమ్పయుత్తధమ్మానఞ్చేవ చిత్తసముట్ఠానరూపానఞ్చ ఏకన్తేన సహజాతపచ్చయో హోతి.

చతుసముట్ఠానికస్స రూపస్స కమ్మసముట్ఠానరూపే ఏకం మహాభూతం తిణ్ణం, తీణి ఏకస్స, ద్వే ద్విన్నం మహాభూతానం, మహాభూతా ఉపాదారూపస్స సహజాతపచ్చయేన పచ్చయో. కామావచరరూపావచరపటిసన్ధిక్ఖణే వత్థురూపం విపాకక్ఖన్ధానం సహజాతపచ్చయేన పచ్చయో. ఉతుచిత్తాహారసముట్ఠానేసు పన మహాభూతాని అఞ్ఞమఞ్ఞఞ్చేవ ఉపాదారూపస్స చ సహజాతపచ్చయేన పచ్చయోతి ఏవమేత్థ పచ్చయుప్పన్నతోపి విఞ్ఞాతబ్బో వినిచ్ఛయోతి.

సహజాతపచ్చయనిద్దేసవణ్ణనా.