౨౦. విప్పయుత్తపచ్చయనిద్దేసవణ్ణనా

౨౦. విప్పయుత్తపచ్చయనిద్దేసే రూపినో ధమ్మా అరూపీనన్తి ఇదం తావ హదయవత్థునో చేవ చక్ఖున్ద్రియాదీనఞ్చ వసేన వేదితబ్బం. రూపధమ్మేసు హి ఏతేయేవ ఛ కోట్ఠాసా అరూపక్ఖన్ధానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయా హోన్తి. రూపాయతనాదయో పన ఆరమ్మణధమ్మా కిఞ్చాపి విప్పయుత్తధమ్మా, విప్పయుత్తపచ్చయా పన న హోన్తి. కిం కారణా? సమ్పయోగాసఙ్కాయ అభావతో. అరూపినో హి ఖన్ధా చక్ఖాదీనం వత్థూనం అబ్భన్తరతో నిక్ఖమన్తా వియ ఉప్పజ్జన్తి. తత్థ ఆసఙ్కా హోతి – ‘‘కిం ను ఖో ఏతే ఏతేహి సమ్పయుత్తా, ఉదాహు విప్పయుత్తా’’తి. ఆరమ్మణధమ్మా పన వత్థునిస్సయేన ఉప్పజ్జమానానం ఆరమ్మణమత్తా హోన్తీతి నత్థి తేసు సమ్పయోగాసఙ్కా. ఇతి సమ్పయోగాసఙ్కాయ అభావతో న తే విప్పయుత్తపచ్చయా. హదయవత్థుఆదీసు ఏవ పనాయం విప్పయుత్తపచ్చయతా వేదితబ్బా. వుత్తమ్పి చేతం పఞ్హావారే – వత్థు కుసలానం ఖన్ధానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. వత్థు అకుసలానం ఖన్ధానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. చక్ఖాయతనం చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. సోత… ఘాన… జివ్హా… కాయాయతనం కాయవిఞ్ఞాణస్స విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. వత్థు విపాకాబ్యాకతానం కిరియాబ్యాకతానం ఖన్ధానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయోతి.

అరూపినో ధమ్మా రూపీనన్తి ఇదం పన చతున్నం ఖన్ధానం వసేన వేదితబ్బం. అరూపధమ్మేసు హి చత్తారో ఖన్ధావ సహజాతపురేజాతానం రూపధమ్మానం విప్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, నిబ్బానం పన అరూపమ్పి సమానం రూపస్స విప్పయుత్తపచ్చయో న హోతి. ‘‘చతూహి సమ్పయోగో చతూహి విప్పయోగో’’తి హి వుత్తం. ఇతి చతున్నం అరూపక్ఖన్ధానంయేవ విప్పయుత్తపచ్చయతా వేదితబ్బా. వుత్తమ్పి చేతం పఞ్హావారే – సహజాతా కుసలా ఖన్ధా చిత్తసముట్ఠానానం రూపానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. పచ్ఛాజాతా కుసలా ఖన్ధా పురేజాతస్స ఇమస్స కాయస్స విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. పటిసన్ధిక్ఖణే విపాకాబ్యాకతా ఖన్ధా కటత్తారూపానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో, ఖన్ధా వత్థుస్సాతి. ఏవం తావేత్థ పాళివణ్ణనా వేదితబ్బా.

అయం పన విప్పయుత్తపచ్చయో నామ సఙ్ఖేపతో పఞ్చవోకారభవే వత్తమానా రూపారూపధమ్మా. తేసు రూపం వత్థునో చక్ఖాదీనఞ్చ వసేన ఛధా భిన్నం, అరూపం పఞ్చవోకారభవే ఉప్పన్నకుసలాకుసలవిపాకకిరియవసేన చతుధా భిన్నం. తస్స భూమితో కామావచరాదివసేన చతుధా, ఏకధా, తిధా, తిధాతి ఏకదసధా భేదో హోతి. ఆరుప్పవిపాకఞ్హి విప్పయుత్తపచ్చయో న హోతీతి ఏవమేత్థ నానప్పకారభేదతో విఞ్ఞాతబ్బో వినిచ్ఛయో.

ఏవం భిన్నే పనేత్థ పఞ్చవోకారభవే ఉప్పన్నం చతుభూమకమ్పి కుసలం అకుసలఞ్చ అత్తనా సముట్ఠాపితచిత్తసముట్ఠానరూపస్స సహజాతవిప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో హోతి. ఉప్పాదక్ఖణం పన అతిక్కమిత్వా ఠితిక్ఖణం పత్తస్స పురేజాతస్స చతుసముట్ఠానికతిసముట్ఠానికరూపకాయస్స పచ్ఛాజాతవిప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో హోతి. ఏత్థ చ తిసముట్ఠానికకాయోతి ఆహారసముట్ఠానస్స అభావతో బ్రహ్మపారిసజ్జాదీనం కాయో వేదితబ్బో. కామావచరరూపావచరవిపాకం పన పవత్తే చిత్తసముట్ఠానరూపస్స, పటిసన్ధియం కటత్తారూపస్స చ సహజాతవిప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో హోతి. లోకుత్తరవిపాకం చిత్తసముట్ఠానరూపస్సేవ. తివిధమ్పి పనేతం పురేజాతస్స చతుసముట్ఠానికతిసముట్ఠానికకాయస్స పచ్ఛాజాతవిప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. తేభూమకమ్పి కిరియం చిత్తసముట్ఠానస్స సహజాతవిప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో, పురేజాతస్స చతుసముట్ఠానికతిసముట్ఠానికకాయస్స పచ్ఛాజాతవిప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. ఛధా ఠితేసు పన రూపేసు వత్థురూపం పటిసన్ధిక్ఖణే కామావచరరూపావచరవిపాకానం సహజాతవిప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో, పవత్తే ఉప్పజ్జమానానం చతుభూమకకుసలానం అకుసలానం ద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణవజ్జానం తేభూమకవిపాకానం తేభూమకకిరియానఞ్చ పురేజాతవిప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. చక్ఖాయతనాదీని చక్ఖువిఞ్ఞాణాదీనం పురేజాతవిప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయోతి ఏవమేత్థ పచ్చయుప్పన్నతోపి విఞ్ఞాతబ్బో వినిచ్ఛయోతి.

విప్పయుత్తపచ్చయనిద్దేసవణ్ణనా.