౧. వాదయుత్తిపరిహానివణ్ణనా

౨౩౯. ఇదాని పరిహానికథా హోతి. పరిహానిధమ్మో అపరిహానిధమ్మో, ‘‘ద్వేమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా సేక్ఖస్స, భిక్ఖునో పరిహానాయ సంవత్తన్తి’’ (అ. ని. ౨.౧౮౫), ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా సమయవిముత్తస్స భిక్ఖునో పరిహానాయ సంవత్తన్తీ’’తి (అ. ని. ౫.౧౪౯) ఏవమాదీని హి సుత్తాని నిస్సాయ సమ్మితియా వజ్జిపుత్తకా సబ్బత్థివాదినో ఏకచ్చే చ మహాసఙ్ఘికా అరహతోపి పరిహానిం ఇచ్ఛన్తి, తస్మా తే వా హోన్తు అఞ్ఞేయేవ వా, యేసం అయం లద్ధి, తేసం లద్ధిభిన్దనత్థం పరిహాయతి అరహా అరహత్తాతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స. తత్ర పరిహాయతీతి ద్వే పరిహానియో పత్తపరిహాని చ అప్పత్తపరిహాని చ. తత్థ ‘‘దుతియమ్పి ఖో ఆయస్మా గోధికో తమ్హా సామయికాయ చేతోవిముత్తియా పరిహాయీ’’తి (సం. ని. ౧.౧౫౯) అయం పత్తపరిహాని నామ. ‘‘మా వో సామఞ్ఞత్థికానం సతం సామఞ్ఞత్థో పరిహాయీ’’తి (మ. ని. ౧.౪౧౬-౪౧౮) అయం అప్పత్తపరిహాని. తాసు ఇధ పత్తపరిహాని అధిప్పేతా. తఞ్హి సన్ధాయ ఆమన్తాతి పటిఞ్ఞా పరవాదిస్స. సకసమయే పన ఇమం పత్తపరిహానిం నామ లోకియసమాపత్తియావ ఇచ్ఛన్తి, న అరహత్తాదీహి సామఞ్ఞఫలేహి. పరసమయేపి నం సబ్బసామఞ్ఞఫలేసు సబ్బభవేసు సబ్బకాలేసు సబ్బేసఞ్చ పుగ్గలానం న ఇచ్ఛన్తి. తం పన తేసం లద్ధిమత్తమేవాతి సబ్బం లద్ధిజాలం భిన్దితుం పున సబ్బత్థాతిఆదినా నయేన దేసనా వడ్ఢితా.

తత్థ యస్మా పరవాదీ కమేన పరిహాయిత్వా సోతాపత్తిఫలే ఠితస్స అరహతో పరిహానిం న ఇచ్ఛతి, ఉపరిఫలేసు ఠితస్సేవ ఇచ్ఛతి. యస్మా చ రూపారూపభవేసు ఠితస్స న ఇచ్ఛతి, కమ్మారామతాదీనం పన పరిహానియధమ్మానం భావతో కామభవే ఠితస్సేవ ఇచ్ఛతి, తస్మా ‘‘సబ్బత్థా’’తి పుట్ఠో పటిక్ఖిపతి. పున దళ్హం కత్వా పుట్ఠో కామభవం సన్ధాయ పటిజానాతి. సబ్బస్మిమ్పి హి కామభవే పరిహానికరా కామగుణా అత్థి, తస్మా తత్థ పరిహాయతీతి తస్స లద్ధి.

తతియపుచ్ఛాయ పరిహానీతి పరిహానికరే ధమ్మే పుచ్ఛతి. తత్థ యస్మా పరిహాని నామ కమ్మారామతాదిధమ్మా, విసేసతో వా కామరాగబ్యాపాదా ఏవ, తే చ రూపారూపభవే నత్థి, తస్మా ‘‘న హేవ’’న్తి పటిక్ఖేపో పరవాదిస్స.

సబ్బదాతి కాలపుచ్ఛా. తత్థ పఠమపఞ్హే యోనిసోమనసికారకాలే అపరిహాయనతో పటిక్ఖిపతి. దుతియే అయోనిసోమనసికరోతో రత్తిభాగే వా దివసభాగే వా సబ్బదా పరిహాయనతో పటిజానాతి. తతియే పరిహానికరధమ్మసమాయోగే సతి ముహుత్తమేవ పరిహాని నామ హోతి, తతో పుబ్బే అపరిహీనస్స పచ్ఛా పరిహీనస్స చ పరిహాని నామ నత్థీతి పటిక్ఖిపతి.

సబ్బేవ అరహన్తోతి పఞ్హానం పఠమస్మిం తిక్ఖిన్ద్రియే సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి. దుతియస్మిం ముదిన్ద్రియే సన్ధాయ పటిజానాతి. తతియస్మిమ్పి తిక్ఖిన్ద్రియావ అధిప్పేతా. తేసఞ్హి సబ్బేసమ్పి పరిహాని న హోతీతి తస్స లద్ధి.

సేట్ఠిఉదాహరణే పఠమపుచ్ఛా పరవాదిస్స, దుతియా సకవాదిస్స. తత్రాయం అధిప్పాయో – యం మం తుమ్హే పుచ్ఛథ – ‘‘అరహా అరహత్తా పరిహాయన్తో చతూహి ఫలేహి పరిహాయతీ’’తి, తత్ర వో పటిపుచ్ఛామి – ‘‘చతూహి సతసహస్సేహి సేట్ఠీ సేట్ఠిత్తం కరోన్తో సతసహస్సేహి పరిహీనే సేట్ఠీ సేట్ఠిత్తా పరిహీనో హోతీ’’తి. తతో సకవాదినా ఏకదేసేన పరిహానిం సన్ధాయ ‘‘ఆమన్తా’’తి వుత్తే సబ్బసాపతేయ్యా పరిహీనో హోతీతి పుచ్ఛతి. తథా అపరిహీనత్తా సకవాదీ న హేవాతి వత్వా అథ నం ‘‘ఏవమేవ అరహాపి పరిహాయతి చ. న చ చతూహి ఫలేహీ’’తి ఉప్పన్నలద్ధికం దుతియం భబ్బపఞ్హం పుచ్ఛతి. పరవాదీ సేట్ఠినో అభబ్బతాయ నియమం అపస్సన్తో పటిజానిత్వా అరహతో చతూహి ఫలేహి పరిహానిభబ్బతం పుట్ఠో ‘‘నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’తి (అ. ని. ౩.౮౭) వచనస్స అయోనిసో అత్థం గహేత్వా లద్ధియం ఠితో సోతాపత్తిఫలతో పరిహాయితుం అభబ్బతం సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి. తం పనస్స లద్ధిమత్తమేవాతి.

ఏత్తావతా వాదయుత్తి నామ నిట్ఠితా హోతి.