౧౩. పురిసకారానుయోగవణ్ణనా

౧౨౩. ఇదాని పురిసకారానుయోగో హోతి. తత్థ కమ్మే సతి నియమతో తస్స కారకేనపి భవితబ్బన్తి లద్ధియా పుచ్ఛా పరవాదిస్స, తథారూపానం కమ్మానం అత్థితాయ పటిఞ్ఞా సకవాదిస్స. పున కత్తా కారేతాతి పుచ్ఛా పరవాదిస్స. తత్థ కత్తాతి తేసం కమ్మానం కారకో. కారేతాతి ఆణత్తిదేసనాదీహి ఉపాయేహి కారాపకో. ఇదాని యస్మా పరవాదీ పుగ్గలం సన్ధాయ కత్తాతి పుచ్ఛతి, న కరణమత్తం, తస్మా పటిక్ఖేపో సకవాదిస్స.

౧౨౪. తస్స కత్తా కారేతాతి ఏత్థ యది యం యం ఉపలబ్భతి, తస్స తస్స కత్తా పుగ్గలో తే ఉపలబ్భతి, కిం తస్సాపి కారకో చ కారాపకో చ అఞ్ఞో పుగ్గలో ఉపలబ్భతీతి అత్థో. పరవాదీ తథా అనిచ్ఛన్తో ఇస్సరనిమ్మానవాదభయేన పటిక్ఖిపతి. పున పుట్ఠో యస్మా పుగ్గలం మాతాపితరో జనేన్తి నామం కరోన్తి పోసేన్తి, తస్మాస్స తే కారకా. యే చ పన తం కల్యాణమిత్తా వా ఆచరియా వా తాని తాని విజ్జాట్ఠానసిప్పాయతనాని సిక్ఖాపేన్తి, తే కారాపకా నామాతి ఇమమత్థం సన్ధాయ పటిజానాతి. పురిమకమ్మమేవ తస్స కత్తా చేవ కారాపేతా చాతి అధిప్పేతం.

౧౨౫. తస్స తస్సేవాతి ఇమినా ఇదం పుచ్ఛతి – యది కమ్మానం కారకస్స కత్తా తస్సాపి కత్తా తస్సాపి కత్తా అత్థేవ, ఏవం సన్తే పురిమేన పురిమేన అవస్సం పచ్ఛా పచ్ఛా పుగ్గలో కాతబ్బోతి ఇమినాపి తే కమ్మానం కారకేన పుగ్గలేన ఆయతిం అఞ్ఞో పుగ్గలో కాతబ్బో, తేనాపి అఞ్ఞోతి నత్థి దుక్ఖస్స అన్తకిరియా, నత్థి వట్టస్స ఉపచ్ఛేదో, నత్థి అప్పచ్చయపరినిబ్బానం. పచ్చయాభావేన పచ్చయపటిబద్ధస్స దుక్ఖస్స అభావా యం నిబ్బానం వుత్తం, నత్థి తే తన్తి. అథ వా తస్స తస్సేవాతి యది కమ్మం కమ్మమత్తం న హోతి, తస్స పన కారకో పుగ్గలో, తస్సాపి కారకో, తస్సాపి కారకోతి ఏవం పుగ్గలపరమ్పరా అత్థి. ఏవం సన్తే యా ఏసా కమ్మవట్టస్స అప్పవత్తికరణేన దుక్ఖస్స అన్తకిరియా వుత్తా, సా నత్థీతి అత్థో. పరవాదీ తం అనిచ్ఛన్తో పటిక్ఖిపతి. ఇతో అపరాసుపి ఉపలబ్భతి సామఞ్ఞేన కారకపుచ్ఛాసు పుగ్గలంయేవ సన్ధాయ ‘‘కత్తా కారేతా’’తి వుత్తం, న పచ్చయే. న హి మహాపథవీఆదీనం పచ్చయా నత్థి.

౧౩౫. అఞ్ఞో కల్యాణపాపకానం కమ్మానం కత్తాతి పఞ్హో ‘‘సఙ్ఖారవన్తం వా అత్తాన’’న్తిఆదిదిట్ఠిభయా పటిక్ఖిత్తో.

౧౩౬. విపాకో ఉపలబ్భతీతిఆది విపాకపటిసంవేదీవసేన పుగ్గలం దస్సేన్తస్స లద్ధిభిన్దనత్థం వుత్తం. తత్థ విపాకపటిసంవేదీతి అనుయోగో పరవాదిస్స, విపాకపవత్తితో అఞ్ఞస్స వేదకస్స అభావా పటిక్ఖేపో సకవాదిస్స. పున పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా ఇతరస్స.

౧౩౮. తస్స పటిసంవేదీతి తస్స విపాకపటిసంవేదకస్స పటిసంవేదీ యస్మా పన పటిసంవేదితబ్బో నామ విపాకో, న చ పుగ్గలో విపాకో, తస్మా పటిక్ఖేపో పరవాదిస్స. పున పుట్ఠో యస్మా పుఞ్ఞవిపాకే ఠితత్తా విపాకపటిసంవేదీ పుత్తం వా పతిం వా మాతా వా జాయా వా పరిచుమ్బతి పరిసజ్జతి, తస్మా తథారూపం పటిసంవేదితం సన్ధాయ పటిజానాతి పరవాదీ.

తస్స తస్సేవాతి యది విపాకో విపాకమత్తం న హోతి, తస్స పన పటిసంవేదీ పుగ్గలో, తస్సాపి పటిసంవేదీ తస్సాపి పటిసంవేదీతి ఏవం పుగ్గలపరమ్పరా అత్థి. ఏవం సన్తే యా ఏసా విపాకవట్టస్స అప్పవత్తికరణేన దుక్ఖస్స అన్తకిరియా వుత్తా, సా నత్థీతి అత్థో. ఇతో పరం ఉపలబ్భతిసామఞ్ఞేన పటిసంవేదీపుచ్ఛాసు హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ అత్థో వేదితబ్బో.

౧౪౨. అఞ్ఞో కల్యాణపాపకానం కమ్మానం విపాకపటిసంవేదీతి పఞ్హో ‘‘వేదనవన్తం వా అత్తాన’’న్తిఆదిదిట్ఠిభయా పటిక్ఖిత్తో.

౧౪౩. దిబ్బం సుఖన్తిఆది కల్యాణపాపకానం కమ్మానం విపాకం భాజేత్వా దస్సనవసేన ఆరద్ధం. తం సబ్బం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. సకవాదినో చేత్థ పుగ్గలవసేనేవ పటిసంవేదీపటిక్ఖేపో వేదితబ్బో, న వేదయితవసేన.

౧౪౮. మహాపథవీఆదీని హి ఆరమ్మణం కత్వా వేదయితానం ఉప్పత్తి అప్పటిసిద్ధా.

౧౭౦. కత్తా కారేతా విపాకపటిసంవేదీతిఆది వోమిస్సకనయవసేన ఆరద్ధం. తత్థ సో కరోతీతి యం త్వం కత్తాతి చ పటిసంవేదీతి చ వదేసి, కిం సోయేవ కరోతి, సో పటిసంవేదేతి. అయమనుయోగో సకవాదిస్స, సుత్తవిరోధభయేన పటిక్ఖేపో పరవాదిస్స.

౧౭౧. పున పుట్ఠో ‘‘ఇధ నన్దతి పేచ్చ నన్దతీ’’తిఆదిసుత్తవసేన (ధ. ప. ౧౮) పటిఞ్ఞా తస్సేవ. అథస్స వచనోకాసం పటిబాహన్తో సకవాదీ సయంకతం సుఖదుక్ఖన్తి ఆహ.

౧౭౨. తత్థ అఞ్ఞో కరోతీతి కారకవేదకానం అఞ్ఞత్తపుచ్ఛావసేన వుత్తం. తతో పరవాదీ సుత్తవిరోధభయేన పటిక్ఖిపిత్వా పున పుట్ఠో ‘‘మనుస్సభూతో కత్వా దేవభూతో పటిసంవేదేతీ’’తి మఞ్ఞమానో పటిజానాతి. ఏవంవాదినో పన పరంకతం సుఖదుక్ఖం ఆపజ్జతీతి తస్స వసేన పుట్ఠో పున పటిక్ఖిపతి.

౧౭౪. సో చ అఞ్ఞో చాతి కారకవేదకానం ఏకత్తఅఞ్ఞత్తపుచ్ఛావసేన వుత్తం. తతో పరవాదీ సుత్తవిరోధభయేనేవ పటిక్ఖిపిత్వా పున పుట్ఠో పురిమే ద్వేపి నయే ఏకతో కత్వా పటిజానాతి. ఏవంవాదినో పన సయంకతఞ్చ పరంకతఞ్చ సుఖదుక్ఖం ఆపజ్జతీతి తస్స వసేన పుట్ఠో పున పటిక్ఖిపతి.

౧౭౬. నేవ సో కరోతీతి కారకవేదకానం ఏకత్తఅఞ్ఞత్తపటిక్ఖేపవసేన వుత్తం. తతో పరవాదీ సుత్తవిరోధవసేనేవ పటిక్ఖిపిత్వా పున పుట్ఠో యస్మా మనుస్సో దేవలోకూపపత్తియా కమ్మం కత్వా న మనుస్సభూతోవ పటిసంవేదేతి, నాపి యేన కమ్మం కతం, తతో అఞ్ఞోవ పటిసంవేదేతి, తస్మా కారకతో వేదకో నేవ సో హోతి, న అఞ్ఞోతి మఞ్ఞమానో పటిజానాతి. లద్ధిమత్తమేవేతం? ఏవంవాదినో పన అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం సుఖదుక్ఖం ఆపజ్జతీతి తస్స వసేన పుట్ఠో పున పటిక్ఖిపతి. అపిచ ఇమస్మిం వోమిస్సకనయే ఆదితో పట్ఠాయ ఇమినాపి నయేన అత్థో వేదితబ్బో. యస్మా హి అయం పుగ్గలవాదీ కమ్మానం కారకఞ్చేవ వేదకఞ్చ ఇచ్ఛతి, తస్మాస్స యో కారకో, తేనేవ వా వేదకేన భవితబ్బం, అఞ్ఞేన వా ఉభోహి వా భవితబ్బం, ఉభోహి వాపి న భవితబ్బన్తి ఇదమాపన్నం హోతి. ఏవమాపన్నమేవ అనుయోగం అనుయుఞ్జన్తో సకవాదీ ‘‘సో కరోతీ’’తిఆదయో చత్తారోపి వికప్పే ఆహ. సేసం వుత్తప్పకారమేవ.

పరియోసానే పన చత్తారోపి పఞ్హా ఏకతో పుట్ఠా. తత్థ పటిక్ఖేపో చ పటిజాననా చ సయంకతాదిదోసప్పత్తి చ పురిమనయేనేవ వేదితబ్బా. ఇతో పరం ‘‘కల్యాణపాపకానీ’’తి అవత్వా హేట్ఠా వుత్తనయా ఏవ ‘‘కమ్మం అత్థీ’’తిఆదినా వికప్పేన దస్సితా. తేసమ్పి హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ అత్థో వేదితబ్బో.

పురిసకారానుయోగవణ్ణనా.

కల్యాణవగ్గోతిపి ఏతస్సేవ నామం.