౧౨. ఉపాదాపఞ్ఞత్తానుయోగవణ్ణనా

౯౫. ఇదాని ఉపాదాపఞ్ఞత్తానుయోగో హోతి. తత్థ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞాపటిక్ఖేపో పరవాదిస్స. సో హి రుక్ఖం ఉపాదాయ ఛాయాయ వియ, ఇన్ధనం ఉపాదాయ అగ్గిస్స వియ చ, రూపాదీని ఉపాదాయ పుగ్గలస్స పఞ్ఞత్తిం పఞ్ఞాపనం అవబోధనం ఇచ్ఛతి, తస్మా ‘‘రూపం ఉపాదాయా’’తి పుట్ఠో పటిజానాతి. పున యథా రుక్ఖుపాదానా ఛాయా రుక్ఖో వియ, ఇన్ధనుపాదానో చ అగ్గి ఇన్ధనం వియ అనిచ్చాదిధమ్మో, ఏవం తే రూపాదిఉపాదానో పుగ్గలో రూపాదయో వియ అనిచ్చోతి ఇమమత్థం పుట్ఠో అత్తనో లద్ధియం ఠత్వా పటిక్ఖిపతి.

౯౭. నీలం రూపం ఉపాదాయ నీలోతిఆదీసు నీలరూపేన సద్ధిం పుగ్గలస్స ఏకత్తం, ఏకసరీరే నీలాదీనం బహూనం వసేన బహుభావఞ్చ అనిచ్ఛన్తో పటిక్ఖిపతి.

౯౮. కుసలం వేదనన్తి ఏత్థాపి వేదనాయ సద్ధిం ఏకత్తం ఏకసన్తానే బహూనం కుసలవేదనానం వసేన బహుభావఞ్చ అనిచ్ఛన్తో పటిక్ఖిపతి. దుతియనయే మగ్గకుసలోతిఆదివచనసబ్భావతో ఛేకట్ఠం సన్ధాయ పటిజానాతి. సఫలోతిఆదీని పుట్ఠో తథారూపస్స వోహారస్స అభావతో పటిక్ఖిపతి.

౯౯. అకుసలపక్ఖే అఛేకట్ఠం సన్ధాయ పటిజానాతి.

౧౦౦. అబ్యాకతపక్ఖే సస్సతాదివసేన అబ్యాకతభావం సన్ధాయ పటిజానాతి. సేసమేత్థ హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.

౧౦౪. చక్ఖుం ఉపాదాయాతిఆదీసు ‘‘చక్ఖుమా విసమానీవ…పే… పాపాని పరివజ్జయే’’తి(ఉదా. ౪౩) ఆదివోహారసబ్భావతో పటిజానాతి. చక్ఖుమత్తాదినిరోధేన పుగ్గలనిరోధం అనిచ్ఛన్తో పటిక్ఖిపతి.

౧౦౭. రూపం ఉపాదాయ వేదనం ఉపాదాయాతి ఏత్థ అఞ్ఞేపి రూపమూలకా దుకతికచతుక్కా వేదితబ్బా. యస్మా పన ఖన్ధే ఉపాదాయ పుగ్గలస్స పఞ్ఞత్తి, తస్మా ద్వేపి తయోపి చత్తారోపి పఞ్చపి ఉపాదాయ పఞ్ఞత్తిం పటిజానాతి. ఏకసన్తానే పన ద్విన్నం పఞ్చన్నం వా అభావా పటిక్ఖిపతి. ఆయతనాదీసుపి ఏసేవ నయో.

౧౧౨. ఇదాని యం ఉపాదాయ యస్స పఞ్ఞత్తి, యథా తస్స అనిచ్చతాయ తస్సాపి అనిచ్చతా, తతో చ అఞ్ఞత్తం సిద్ధం, ఏవం తస్స పుగ్గలస్సాపి ఆపజ్జతీతి దస్సేతుం యథా రుక్ఖన్తిఆదిమాహ. తత్థ ఉపాదాయాతి పటిచ్చ ఆగమ్మ, న వినా తన్తి అత్థో. పరవాదీ పన తథా అనిచ్ఛన్తో లద్ధియం ఠత్వా పటిక్ఖిపతి.

౧౧౫. నిగళోతి సఙ్ఖలికబన్ధనం. నేగళికోతి తేన బన్ధకో యస్స రూపం సో రూపవాతి యస్మా యస్స రూపం సో రూపవా హోతి, తస్మా యథా న నిగళో …పే… అఞ్ఞో రూపవాతి అత్థో.

౧౧౬. చిత్తే చిత్తేతిఆదీసు సరాగాదిచిత్తవసేన సరాగాదితం సన్ధాయ చిత్తానుపస్సనావసేన పటిజానాతి. జాయతీతిఆదినా నయేన పుట్ఠో పుగ్గలస్స ఖణికభావం అనిచ్ఛన్తో పటిక్ఖిపతి. ‘‘సో’’తి వా ‘‘అఞ్ఞో’’తి వా పుట్ఠో సస్సతుచ్ఛేదభయేన పటిక్ఖిపతి. పున న వత్తబ్బం ‘‘కుమారకో’’తి వా ‘‘కుమారికా’’తి వా పుట్ఠో లోకవోహారసముచ్ఛేదభయేన వత్తబ్బన్తి పటిజానాతి. సేసమేత్థ పాకటమేవ.

౧౧౮. ఇదాని పరవాదీ అఞ్ఞేనాకారేన లద్ధిం పతిట్ఠాపేతుకామో న వత్తబ్బం పుగ్గలో ఉపలబ్భతీతిఆదిమాహ. తత్థ న వత్తబ్బన్తి కిం తే ఇమినా ఏవం బహునా ఉపాదాపఞ్ఞత్తానుయోగేన, ఇదం తావ వదేహి, కిం న వత్తబ్బం ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి. తతో సకవాదినా ఆమన్తాతి వుత్తే నను యో పస్సతీతిఆదిమాహ. తత్థ యోతి పుగ్గలో. యన్తి రూపం. యేనాతి చక్ఖునా. సోతి పుగ్గలో. తన్తి రూపం. తేనాతి చక్ఖునా. ఇదం వుత్తం హోతి – నను యో యం రూపం యేన చక్ఖునా పస్సతి, సో తం రూపం తేన చక్ఖునా పస్సన్తో పుగ్గలోతి. సకవాదీ కిఞ్చాపి చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స నిస్సయభావం గచ్ఛన్తం చక్ఖుమేవ రూపం పస్సతి, తథా సోతమేవ సద్దం సుణాతి…పే… విఞ్ఞాణమేవ ధమ్మం విజానాతి, ‘‘అత్థి అరహతో చక్ఖు, పస్సతి అరహా చక్ఖునా రూప’’న్తిఆదిసమ్ముతివసేన పన ఆమన్తాతి పటిజానాతి.

౧౨౦. తతో ఛలవాదం నిస్సాయ పరవాదినా పుగ్గలస్స వత్తబ్బతాయ సాధితాయ తమేవ వాదం పరివత్తేత్వా పుగ్గలో ఉపలబ్భతీతిఆదిమాహ. తత్థ యో న పస్సతీతి అన్ధో అసఞ్ఞసత్తో అరూపం ఉపపన్నో నిరోధం సమాపన్నో, అనన్ధోపి చ అఞ్ఞత్ర దస్సనసమయా న పస్సతి నామ. సేసవారేసుపి ఏసేవ నయో. సేసం పాళివసేనేవ అత్థతో వేదితబ్బం.

౧౨౨. సుత్తసంసన్దనాయం దిబ్బస్స చక్ఖునో రూపగోచరత్తా రూపం పస్సతీతి ఆహ. దుతియవారే ‘‘సత్తే పస్సామీ’’తివచనతో పుగ్గలం పస్సతీతి ఆహ. తతియవారే ‘‘రూపం దిస్వా పుగ్గలం విభావేతీ’’తి లద్ధితో ఉభో పస్సతీతి ఆహ. యస్మా పన పస్సితబ్బం నామ దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతన్తి చతుబ్బిధే రూపసఙ్గహే రూపాయతనమేవ సఙ్గహితం, తస్మా సకవాదీ ‘‘రూపం పుగ్గలో, పుగ్గలో రూపం, ఉభో రూప’’న్తి అనుయోగం కరోతి. తస్సత్థో పాకటోయేవాతి.

ఉపాదాపఞ్ఞత్తానుయోగవణ్ణనా.