౧౧. గతిఅనుయోగవణ్ణనా

౬౯-౭౨. ఇదాని గతిపరివత్తనముఖేన చుతిపటిసన్ధిఅనుయోగో హోతి. తత్థ యస్మా పుగ్గలవాదీ ‘‘స సత్తక్ఖత్తుపరమం సన్ధావిత్వాన పుగ్గలో’’తిఆదీని (సం. ని. ౨.౧౩౩; ఇతివు. ౨౪) సుత్తాని నిస్సాయ పుగ్గలో సన్ధావతీతి లద్ధిం గహేత్వా వోహరతి, తస్మాస్స తం లద్ధిం భిన్దితుం సన్ధావతీతి పుచ్ఛా సకవాదిస్స. తత్థ సన్ధావతీతి సంసరతి గమనాగమనం కరోతి. అత్తనో లద్ధివసేన పటిఞ్ఞా పరవాదిస్స. సో పుగ్గలోతిఆదయో అనుయోగోపి సకవాదిస్స, పటిక్ఖేపో ఇతరస్స. తత్థ సోతి సోయేవాతి అత్థో. ఏవం పన అనుయుత్తో సస్సతదిట్ఠిభయేన పటిక్ఖిపతి. అఞ్ఞోతి పుట్ఠో ఉచ్ఛేదదిట్ఠిభయేన. సో చ అఞ్ఞో చాతి పుట్ఠో ఏకచ్చసస్సతదిట్ఠిభయేన. నేవ సో న అఞ్ఞోతి పుట్ఠో అమరావిక్ఖేపదిట్ఠిభయేన. పున చత్తారోపి పఞ్హే ఏకతో పుట్ఠో చతున్నమ్పి దిట్ఠీనం భయేన పటిక్ఖిపిత్వా పున యానిస్స సుత్తాని నిస్సాయ లద్ధి ఉప్పన్నా తాని దస్సేన్తో తేన హి పుగ్గలోసన్ధావతీతిఆదిమాహ.

౭౬. పున సకవాదినా ‘‘య్వాయం తవ లద్ధియా సన్ధావతి, కిం సో అస్మిఞ్చ పరస్మిఞ్చ లోకే ఏకోయేవా’’తి అధిప్పాయేన స్వేవాతి నియమేత్వా పుట్ఠో సస్సతభయా పటిక్ఖిపిత్వా పున దళ్హం కత్వా తథేవ పుట్ఠో యస్మా సో పుగ్గలోవ న అఞ్ఞో భావో, ‘‘సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’’తిఆదిసుత్తమ్పి (పారా. ౧౨; దీ. ని. ౧.౨౪౫) అత్థి, తస్మా పటిజానాతి. స్వేవ మనుస్సోతి పుట్ఠో మనుస్సస్సేవ దేవత్తాభావతో పటిక్ఖిపతి.

౭౭. పున పుట్ఠో ‘‘అహం తేన సమయేన సునేత్తో నామ సత్థా అహోసి’’న్తిఆదిసుత్తవసేన (అ. ని. ౭.౬౬ అత్థతో సమానం) పటిజానాతి. అథస్స సకవాదీ దేవమనుస్సుపపత్తీనం నానత్తతో వచనం మిచ్ఛాతి పకాసేన్తో మనుస్సో హుత్వాతిఆదిమాహ.

౭౮. తత్థ హేవం మరణం న హేహితీతి ఏవం సన్తే మరణం న భవిస్సతీతి అత్థో. ఇతో పరం యక్ఖో పేతోతి అత్తభావనానత్తవసేన అనుయోగనానత్తం వేదితబ్బం.

౮౨. ఖత్తియోతిఆదీని జాతివసేన చేవ అఙ్గవేకల్లాదివసేన చ వుత్తాని.

౮౭. పున న వత్తబ్బన్తి పరవాదినా పుట్ఠో ఇధట్ఠకస్స ఉపపత్తివసేన పరలోకస్స గమనాభావతో పటిఞ్ఞా సకవాదిస్స పున సోతాపన్నస్స భవన్తరేపి సోతాపన్నభావావిజహనతో దుతియపటిఞ్ఞాపి తస్సేవ. హఞ్చీతిఆదివచనం పరవాదిస్స.

౮౮. పున దేవలోకే ఉపపన్నస్స మనుస్సత్తాభావదస్సనేన అనుయోగో సకవాదిస్స.

౮౯. తతో పరం అనఞ్ఞో అవిగతోతి ఏత్థ అనఞ్ఞోతి సబ్బాకారేన ఏకసదిసో. అవిగతోతి ఏకేనాపి ఆకారేన అవిగతోతి అత్థో. న హేవన్తి దేవలోకే ఉపపన్నస్స మనుస్సభావాభావతో ఏవమాహ.

౯౦. పున దళ్హం కత్వా అనుయుత్తో ‘‘స్వేవ పుగ్గలో సన్ధావతీ’’తి లద్ధియా అనుజానాతి. హత్థచ్ఛిన్నోతిఆది ఆకారవిగమనదస్సనేన అవిగతో సన్ధావతీతి లద్ధిభిన్దనత్థం వుత్తం. తత్థ అళచ్ఛిన్నోతి యస్స అఙ్గుట్ఠకా ఛిన్నా. కణ్డరచ్ఛిన్నోతి యస్స మహాన్హారూ ఛిన్నా.

౯౧. సరూపోతిఆదీసు పఠమే పఞ్హే ఇమినా రూపకాయేన సద్ధిం అగమనం సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి. దుతియే అన్తరాభవపుగ్గలం సన్ధాయ పటిజానాతి. సో హి తస్స లద్ధియా సరూపోవ గన్త్వా మాతుకుచ్ఛిం పవిసతి. అథస్స తం రూపం భిజ్జతి. తం జీవన్తి యేన రూపసఙ్ఖాతేన సరీరేన సద్ధిం గచ్ఛతి, కిమస్స తదేవ జీవం తం సరీరన్తి పుచ్ఛతి. పరవాదీ ఇధ సరీరనిక్ఖేపా సుత్తవిరోధా చ పటిక్ఖిపతి.

సవేదనోతిఆదీసు అసఞ్ఞూపపత్తిం సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి, తదఞ్ఞం ఉపపత్తిం సన్ధాయ పటిజానాతి. తం జీవన్తి యేన వేదనాదిసఙ్ఖాతేన సరీరేన సద్ధిం గచ్ఛతి. కిమస్స తదేవ జీవం తం సరీరన్తి పుచ్ఛతి. తం జీవం తం సరీరం, అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరన్తి ఏతిస్సా హి లద్ధియా పఞ్చపి ఖన్ధా సరీరన్తి అధిప్పేతా. పరవాదీ సుత్తవిరోధా పటిక్ఖిపతి.

౯౨. అరూపోతిఆదీసు పఠమే పఞ్హే అన్తరాభవం సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి. దుతియే అరూపా రూపం ఉపపజ్జమానం సన్ధాయ పటిజానాతి. అఞ్ఞం, జీవన్తి యం రూపసఙ్ఖాతం సరీరం పహాయ అరూపో సన్ధావతి, కిం తే తం సరీరం అఞ్ఞం, అఞ్ఞం జీవన్తి పుచ్ఛతి. ఇతరో సుత్తవిరోధా పటిక్ఖిపతి.

అవేదనోతిఆదీసు సఞ్ఞీభవం సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి, తదఞ్ఞం ఉపపత్తిం సన్ధాయ పటిజానాతి. అఞ్ఞం జీవన్తి యం వేదనాదిసఙ్ఖాతం సరీరం పహాయ అవేదనో అవిఞ్ఞాణో సన్ధావతి, కిం తే తం అఞ్ఞం సరీరం, అఞ్ఞం జీవన్తి పుచ్ఛతి. ఇతరో సుత్తవిరోధా పటిక్ఖిపతి.

౯౩. రూపం సన్ధావతీతిఆదీసు యే రూపాదయో ఖన్ధే ఉపాదాయ పుగ్గలం పఞ్ఞపేతి, కిం తే తస్మిం పుగ్గలే సన్ధావన్తే తమ్పి రూపం సన్ధావతీతి పుచ్ఛతి. పరవాదీ ‘‘అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరత’’న్తి సత్తస్సేవ సన్ధావనవచనతో పటిక్ఖిపతి. పున పుట్ఠో యస్మా రూపాదిధమ్మే వినా పుగ్గలో నత్థి, తస్మా తస్మిం సన్ధావన్తే తేనపి రూపేన సన్ధావితబ్బన్తి సఞ్ఞాయ పటిజానాతి. వేదనాదీసుపి ఏసేవ నయో.

౯౪. రూపం న సన్ధావతీతిఆదీసు యస్మా తే రూపం పుగ్గలో న హోతి, స్వేవ చ సన్ధావతీతి వదేసి, తస్మా తం పుచ్ఛామి, కిం తే రూపం న సన్ధావతీతి అత్థో. ఇతరో పుగ్గలే సన్ధావన్తే న సక్కా తస్స ఉపాదానభూతేన రూపేన సన్ధావితున్తి సఞ్ఞాయ పటిక్ఖిపతి. పున పుట్ఠో సత్తానఞ్ఞేవ సన్ధావనవచనతో పటిజానాతి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ.

గాథానం పన అయమత్థో – ఆయస్మతో మతేన రుక్ఖం ఉపాదాయ ఛాయా వియ, ఇన్ధనం ఉపాదాయ అగ్గి వియ చ, ఖన్ధే ఉపాదాయ పుగ్గలో; రూపాదీనం సన్ధావనే అసతి తేసు ఖన్ధేసు భిజ్జమానేసు సో తవ పుగ్గలో భిజ్జతి చే, ఏవం సన్తే ఉచ్ఛేదా భవతి దిట్ఠి, ఉచ్ఛేదదిట్ఠి తే ఆపజ్జతి. కతరా యా బుద్ధేన వివజ్జితా అకుసలదిట్ఠి. యా పన ‘‘ఉచ్ఛేదవాదీ సమణో గోతమో’’తి పరియాయభాసితా, న తం వదామాతి దస్సేతి. అథాపి తేసు ఖన్ధేసు భిజ్జమానేసు సో పుగ్గలో న భిజ్జతి, ఏవం సన్తే సస్సతో పుగ్గలో హోతి. తతో సో నిబ్బానేన సమసమో ఆపజ్జతి. సమసమోతి అతివియ సమో, సమేన వా సమో, సమభావేనేవ సమో. యథేవ నిబ్బానం నుప్పజ్జతి న భిజ్జతి, ఏవం తే పుగ్గలోపి తేన సమసమోతి.

గతిపరివత్తనముఖేన చుతిపటిసన్ధానుయోగో నిట్ఠితో.

అనుయోగవణ్ణనా.