౯. వచనసోధనవణ్ణనా

౫౫-౫౯. ఇదాని వచనసోధనం హోతి. తత్థ యదేతం పుగ్గలో ఉపలబ్భతీతి వచనం, తం సోధేతుం పుగ్గలో ఉపలబ్భతి, ఉపలబ్భతి పుగ్గలోతి. పుచ్ఛా సకవాదిస్స. తస్సత్థో – యదేతం పుగ్గలో ఉపలబ్భతీతి పదద్వయం, తం ఏకత్థం వా భవేయ్య నానత్థం వా. యది తావ నానత్థం, యథా అఞ్ఞం రూపం, అఞ్ఞా వేదనా, ఏవం అఞ్ఞో పుగ్గలో, అఞ్ఞో ఉపలబ్భతీతి ఆపజ్జతి. అథేకత్థం, యథా యం చిత్తం తం మనో, ఏవం స్వేవ పుగ్గలో, సో ఉపలబ్భతీతి ఆపజ్జతి. తేన తం వదామి ‘‘యది తే యో పుగ్గలో, సో ఉపలబ్భతి, ఏవం సన్తే యో యో ఉపలబ్భతి, సో సో పుగ్గలోతి ఆపజ్జతి, కిం సమ్పటిచ్ఛసి ఏత’’న్తి? తతో పుగ్గలవాదీ యస్మా పుగ్గలస్స ఉపలబ్భతం ఇచ్ఛతి, న ఉపలబ్భమానానమ్పి రూపాదీనం పుగ్గలభావం, తస్మా పుగ్గలో ఉపలబ్భతి, ఉపలబ్భతి కే హి చి పుగ్గలో కే హి చి న పుగ్గలోతిఆదిమాహ. తస్సత్థో – మమ పుగ్గలో అత్థి పుగ్గలోతి సత్థు వచనతో ఉపలబ్భతి. యో పన ఉపలబ్భతి, న సో సబ్బో పుగ్గలో, అథ ఖో కే హి చి పుగ్గలో కే హి చి న పుగ్గలోతి. తత్థ కో-కారత్థే కే-కారో, హి-కారో చ నిపాతమత్తో. కోచి పుగ్గలో, కోచి న పుగ్గలోతి అయం పనేత్థ అత్థో. ఇదం వుత్తం హోతి – పుగ్గలోపి హి రూపాదీసుపి యో కోచి ధమ్మో ఉపలబ్భతియేవ, తత్థ పుగ్గలోవ పుగ్గలో. రూపాదీసు పన కోచిపి న పుగ్గలోతి. తతో తం సకవాదీ ఆహ – పుగ్గలో కే హి చి ఉపలబ్భతి కే హి చి న ఉపలబ్భతీతి. తస్సత్థో – పుగ్గలో ఉపలబ్భతీతి పదద్వయస్స అత్థతో ఏకత్తే యది ఉపలబ్భతీతి అనుఞ్ఞాతో ధమ్మో పుగ్గలతో అనఞ్ఞోపి కోచి పుగ్గలో కోచి న పుగ్గలో, పుగ్గలోపి తే కోచి ఉపలబ్భతి, కోచి న ఉపలబ్భతీతి ఆపజ్జతి, కిం సమ్పటిచ్ఛసి ఏతన్తి? సో పుగ్గలస్స అనుపలద్ధిం అనిచ్ఛన్తో న హేవన్తి పటిక్ఖిపతి. ఇతో పరం ‘‘ఆజానాహి నిగ్గహ’’న్తిఆది సబ్బం సఙ్ఖిత్తం. విత్థారతో పన వేదితబ్బం. పుగ్గలో సచ్చికట్ఠోతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. సబ్బాని హేతాని ఉపలబ్భతివేవచనానేవ, అపిచ యస్మా ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతిసచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి అయం పుగ్గలవాదినో పటిఞ్ఞా, తస్మాస్స యథేవ పుగ్గలో ఉపలబ్భతీతి లద్ధి, ఏవమేవం పుగ్గలో సచ్చికట్ఠోతిపి ఆపజ్జతి. యా పనస్స పుగ్గలో అత్థీతి లద్ధి, తస్సా విజ్జమానోతివేవచనమేవ, తస్మా సబ్బానిపేతాని వచనాని సోధితాని.

౬౦. తత్థ యం అవసానే ‘‘పుగ్గలో అత్థి, అత్థి న సబ్బో పుగ్గలో’’తిఆది వుత్తం, తత్రాయమధిప్పాయో – యఞ్హేతం పరవాదినా ‘‘పుగ్గలో అత్థి, అత్థి కేహిచి పుగ్గలో, కేహిచి న పుగ్గలో’’తి వుత్తం, తం యస్మా అత్థతో పుగ్గలో అత్థి, అత్థి న సబ్బో పుగ్గలోతి ఏత్తకం హోతి, తస్మా నం సకవాదీ సమ్పటిచ్ఛాపేత్వా ఇదాని నం ఏవం అనుయుఞ్జతి. తయా హి ‘‘అత్థి పుగ్గలో అత్తహితాయ పటిపన్నో’’తి వచనమత్తం నిస్సాయ ‘‘పుగ్గలో అత్థీ’’తి లద్ధి గహితా, యథా చ భగవతా ఏతం వుత్తం, తథా ‘‘సుఞ్ఞతో లోకం అవేక్ఖస్సు, మోఘరాజా, సదా సతో’’తిఆదినా (సు. ని. ౧౧౨౫) నయేన ‘‘నత్థీ’’తిపి వుత్తం, తస్మా యథేవ తే ‘‘పుగ్గలో అత్థి, అత్థి న సబ్బో పుగ్గలో’’తి లద్ధి, తథా పుగ్గలో నత్థి, నత్థి న సబ్బో పుగ్గలోతిపి ఆపజ్జతి, కిం ఏతం సమ్పటిచ్ఛసీతి? అథ నం అసమ్పటిచ్ఛన్తో న హేవాతి పటిక్ఖిపతి. సేసమేత్థ నిగ్గహాదివిధానం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

వచనసోధనవణ్ణనా నిట్ఠితా.