౧౦. నన్దమాతాసుత్తవణ్ణనా

౫౩. దసమం అత్థుప్పత్తివసేన దేసితం. సత్థా కిర వుత్థవస్సో పవారేత్వా ద్వే అగ్గసావకే ఓహాయ ‘‘దక్ఖిణాగిరిం చారికం గమిస్సామీ’’తి నిక్ఖమి, రాజా పసేనది కోసలో, అనాథపిణ్డికో గహపతి, విసాఖా మహాఉపాసికా, అఞ్ఞే చ బహుజనా దసబలం నివత్తేతుం నాసక్ఖింసు. అనాథపిణ్డికో గహపతి ‘‘సత్థారం నివత్తేతుం నాసక్ఖి’’న్తి రహో చిన్తయమానో నిసీది. అథ నం పుణ్ణా నామ దాసీ దిస్వా ‘‘కిం ను ఖో తే, సామి, న పుబ్బే వియ ఇన్ద్రియాని విప్పసన్నానీ’’తి పుచ్ఛి. ఆమ, పుణ్ణే, సత్థా చారికం పక్కన్తో, తమహం నివత్తేతుం నాసక్ఖిం. న ఖో పన సక్కా జానితుం పున సీఘం ఆగచ్ఛేయ్య వా న వా, తేనాహం చిన్తయమానో నిసిన్నోతి. సచాహం దసబలం నివత్తేయ్యం, కిం మే కరేయ్యాసీతి? భుజిస్సం తం కరిస్సామీతి. సా గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా ‘‘నివత్తథ, భన్తే’’తి ఆహ. మమ నివత్తనపచ్చయా త్వం కిం కరిస్ససీతి? తుమ్హే, భన్తే, మమ పరాధీనభావం జానాథ, అఞ్ఞం కిఞ్చి కాతుం న సక్కోమి, సరణేసు పన పతిట్ఠాయ పఞ్చ సీలాని రక్ఖిస్సామీతి. సాధు సాధు పుణ్ణేతి, సత్థా ధమ్మగారవేన ఏకపదస్మిఞ్ఞేవ నివత్తి. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘ధమ్మగరు, భిక్ఖవే, తథాగతో ధమ్మగారవో’’తి (అ. ని. ౫.౯౯).

సత్థా నివత్తిత్వా జేతవనమహావిహారం పావిసి. మహాజనో పుణ్ణాయ సాధుకారసహస్సాని అదాసి. సత్థా తస్మిం సమాగమే ధమ్మం దేసేసి, చతురాసీతిపాణసహస్సాని అమతపానం పివింసు. పుణ్ణాపి సేట్ఠినా అనుఞ్ఞాతా భిక్ఖునిఉపస్సయం గన్త్వా పబ్బజి. సమ్మాసమ్బుద్ధో సారిపుత్తమోగ్గల్లానే ఆమన్తేత్వా ‘‘అహం యం దిసం చారికాయ నిక్ఖన్తో, తత్థ న గచ్ఛామి. తుమ్హే తుమ్హాకం పరిసాయ సద్ధిం తం దిసం చారికం గచ్ఛథా’’తి వత్వా ఉయ్యోజేసి. ఇమిస్సం అత్థుప్పత్తియం ఏకం సమయం ఆయస్మా సారిపుత్తోతిఆది వుత్తం.

తత్థ వేళుకణ్డకీతి వేళుకణ్టకనగరవాసినీ. తస్స కిర నగరస్స పాకారగుత్తత్థాయ పాకారపరియన్తేన వేళూ రోపితా, తేనస్స వేళుకణ్టకన్తేవ నామం జాతం. పారాయనన్తి నిబ్బానసఙ్ఖాతపారం అయనతో పారాయనన్తి లద్ధవోహారం ధమ్మం. సరేన భాసతీతి సత్తభూమికస్స పాసాదస్స ఉపరిమతలే సుసంవిహితారక్ఖట్ఠానే నిసిన్నా సమాపత్తిబలేన రత్తిభాగం వీతినామేత్వా సమాపత్తితో వుట్ఠాయ ‘‘ఇమం రత్తావసేసం కతరాయ రతియా వీతినామేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా ‘‘ధమ్మరతియా’’తి కతసన్నిట్ఠానా తీణి ఫలాని పత్తా అరియసావికా అడ్ఢతేయ్యగాథాసతపరిమాణం పారాయనసుత్తం మధురేన సరభఞ్ఞేన భాసతి. అస్సోసి ఖోతి ఆకాసట్ఠకవిమానాని పరిహరిత్వా తస్స పాసాదస్స ఉపరిభాగం గతేన మగ్గేన నరవాహనయానం ఆరుయ్హ గచ్ఛమానో అస్సోసి. కథాపరియోసానం ఆగమయమానో అట్ఠాసీతి ‘‘కిం సద్దో ఏస భణే’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘నన్దమాతాయ ఉపాసికాయ సరభఞ్ఞసద్దో’’తి వుత్తే ఓతరిత్వా ‘‘ఇదమవోచా’’తి ఇదం దేసనాపరియోసానం ఓలోకేన్తో అవిదూరట్ఠానే ఆకాసే అట్ఠాసి.

సాధు భగిని, సాధు భగినీతి ‘‘సుగ్గహితా తే భగిని ధమ్మదేసనా సుకథితా, పాసాణకచేతియే నిసీదిత్వా సోళసన్నం పారాయనికబ్రాహ్మణానం సమ్మాసమ్బుద్ధేన కథితదివసే చ అజ్జ చ న కిఞ్చి అన్తరం పస్సామి, మజ్ఝే భిన్నసువణ్ణం వియ తే సత్థు కథితేన సద్ధిం సదిసమేవ కథిత’’న్తి వత్వా సాధుకారం దదన్తో ఏవమాహ. కో పనేసో భద్రముఖాతి ఇమస్మిం సుసంవిహితారక్ఖట్ఠానే ఏవం మహన్తేన సద్దేన కో నామేస, భద్రముఖ, లద్ధముఖ, కిం నాగో సుపణ్ణో దేవో మారో బ్రహ్మాతి సువణ్ణపట్టవణ్ణం వాతపానం వివరిత్వా విగతసారజ్జా తీణి ఫలాని పత్తా అరియసావికా వేస్సవణేన సద్ధిం కథయమానా ఏవమాహ. అహం తే భగిని భాతాతి సయం సోతాపన్నత్తా అనాగామిఅరియసావికం జేట్ఠికం మఞ్ఞమానో ‘‘భగినీ’’తి వత్వా పున తం పఠమవయే ఠితత్తా అత్తనో కనిట్ఠం, అత్తానం పన నవుతివస్ససతసహస్సాయుకత్తా మహల్లకతరం మఞ్ఞమానో ‘‘భాతా’’తి ఆహ. సాధు భద్రముఖాతి, భద్రముఖ, సాధు సున్దరం, స్వాగమనం తే ఆగమనం, ఆగన్తుం యుత్తట్ఠానమేవసి ఆగతోతి అత్థో. ఇదం తే హోతు ఆతిథేయ్యన్తి ఇదమేవ ధమ్మభణనం తవ అతిథిపణ్ణాకారో హోతు, న హి తే అఞ్ఞం ఇతో ఉత్తరితరం దాతబ్బం పస్సామీతి అధిప్పాయో. ఏవఞ్చేవ మే భవిస్సతి ఆతిథేయ్యన్తి ఏవం అత్తనో పత్తిదానం యాచిత్వా ‘‘అయం తే ధమ్మకథికసక్కారో’’తి అడ్ఢతేళసాని కోట్ఠసతాని రత్తసాలీనం పూరేత్వా ‘‘యావాయం ఉపాసికా చరతి, తావ మా ఖయం గమింసూ’’తి అధిట్ఠహిత్వా పక్కామి. యావ ఉపాసికా అట్ఠాసి, తావ కోట్ఠానం హేట్ఠిమతలం నామ దట్ఠుం నాసక్ఖింసు. తతో పట్ఠాయ ‘‘నన్దమాతాయ కోట్ఠాగారం వియా’’తి వోహారో ఉదపాది.

అకతపాతరాసోతి అభుత్తపాతరాసో. పుఞ్ఞన్తి పుబ్బచేతనా చ ముఞ్చనచేతనా చ. పుఞ్ఞమహీతి అపరచేతనా. సుఖాయ హోతూతి సుఖత్థాయ హితత్థాయ హోతు. ఏవం అత్తనో దానే వేస్సవణస్స పత్తిం అదాసి.

పకరణేతి కారణే. ఓక్కస్స పసయ్హాతి ఆకడ్ఢిత్వా అభిభవిత్వా. యక్ఖయోనిన్తి భుమ్మదేవతాభావం. తేనేవ పురిమేన అత్తభావేన ఉద్దస్సేతీతి పురిమసరీరసదిసమేవ సరీరం మాపేత్వా అలఙ్కతపటియత్తో సిరిగబ్భసయనతలే అత్తానం దస్సేతి. ఉపాసికా పటిదేసితాతి ఉపాసికా అహన్తి ఏవం ఉపాసికాభావం దేసేసిం. యావదేతి యావదేవ. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

మహాయఞ్ఞవగ్గో పఞ్చమో.