౧. సారన్దదసుత్తవణ్ణనా

౨౧. తతియస్స పఠమే సారన్దదే చేతియేతి ఏవంనామకే విహారే. అనుప్పన్నే కిర తథాగతే తత్థ సారన్దదస్స యక్ఖస్స నివాసనట్ఠానం చేతియం అహోసి, అథేత్థ భగవతో విహారం కారేసుం. సో సారన్దదచేతియంత్వేవ సఙ్ఖం గతో. యావకీవఞ్చాతి యత్తకం కాలం. అభిణ్హం సన్నిపాతాతి దివసస్స తిక్ఖత్తుం సన్నిపతన్తాపి అన్తరన్తరా సన్నిపతన్తాపి అభిణ్హం సన్నిపాతావ. సన్నిపాతబహులాతి ‘‘హియ్యోపి పురిమదివసమ్పి సన్నిపతమ్హ, పున అజ్జ కిమత్థం సన్నిపతామా’’తి వోసానమనాపజ్జనేన సన్నిపాతబహులా. వుద్ధియేవ లిచ్ఛవీ వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా నో పరిహానీతి అభిణ్హం అసన్నిపతన్తా హి దిసాసు ఆగతం సాసనం న సుణన్తి, తతో ‘‘అసుకగామసీమా వా నిగమసీమా వా ఆకులా, అసుకట్ఠానే చోరా పరియుట్ఠితా’’తి న జానన్తి. చోరాపి ‘‘పమత్తా రాజానో’’తి ఞత్వా గామనిగమాదీని పహరన్తా జనపదం నాసేన్తి. ఏవం రాజూనం పరిహాని హోతి. అభిణ్హం సన్నిపతన్తా పన తం పవత్తిం సుణన్తి, తతో బలం పేసేత్వా అమిత్తమద్దనం కరోన్తి. చోరాపి ‘‘అప్పమత్తా రాజానో, న సక్కా అమ్హేహి వగ్గబన్ధనేన విచరితు’’న్తి భిజ్జిత్వా పలాయన్తి. ఏవం రాజూనం వుద్ధి హోతి. తేన వుత్తం – ‘‘వుద్ధియేవ లిచ్ఛవీ వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా నో పరిహానీ’’తి.

సమగ్గాతిఆదీసు సన్నిపాతభేరియా నిగ్గతాయ ‘‘అజ్జ మే కిచ్చం అత్థి మఙ్గలం అత్థీ’’తి విక్ఖేపం కరోన్తా న సమగ్గా సన్నిపతన్తి నామ. భేరిసద్దం పన సుత్వావ భుఞ్జమానాపి అలఙ్కురుమానాపి వత్థాని నివాసయమానాపి అద్ధభుత్తా అద్ధాలఙ్కతా వత్థం నివాసేన్తావ సన్నిపతన్తా సమగ్గా సన్నిపతన్తి నామ. సన్నిపతితా పన చిన్తేత్వా మన్తేత్వా కత్తబ్బం కత్వా ఏకతోవ అవుట్ఠహన్తా న సమగ్గా వుట్ఠహన్తి నామ. ఏవం వుట్ఠితేసు హి యే పఠమం గచ్ఛన్తి, తేసం ఏవం హోతి – ‘‘అమ్హేహి బాహిరకథావ సుతా, ఇదాని వినిచ్ఛయకథా భవిస్సతీ’’తి. ఏకతో వుట్ఠహన్తా పన సమగ్గా వుట్ఠహన్తి నామ. అపిచ ‘‘అసుకట్ఠానే గామసీమా వా నిగమసీమా వా ఆకులా, చోరా వా పరియుట్ఠితా’’తి సుత్వా ‘‘కో గన్త్వా అమిత్తమద్దనం కరిస్సతీ’’తి వుత్తే ‘‘అహం పఠమం అహం పఠమ’’న్తి వత్వా గచ్ఛన్తాపి సమగ్గా వుట్ఠహన్తి నామ. ఏకస్స పన కమ్మన్తే ఓసీదమానే సేసా పుత్తభాతరో పేసేత్వా తస్స కమ్మన్తం ఉపత్థమ్భయమానాపి ఆగన్తుకరాజానం ‘‘అసుకస్స గేహం గచ్ఛతు, అసుకస్స గేహం గచ్ఛతూ’’తి అవత్వా సబ్బే ఏకతో సఙ్గణ్హన్తాపి ఏకస్స మఙ్గలే వా రోగే వా అఞ్ఞస్మిం వా పన తాదిసే సుఖదుక్ఖే ఉప్పన్నే సబ్బే తత్థ సహాయభావం గచ్ఛన్తాపి సమగ్గా వజ్జికరణీయాని కరోన్తి నామ.

అప్పఞ్ఞత్తన్తిఆదీసు పుబ్బే అకతం సుఙ్కం వా బలిం వా దణ్డం వా ఆహరాపేన్తా అప్పఞ్ఞత్తం పఞ్ఞాపేన్తి నామ. పోరాణపవేణియా ఆగతమేవ పన అనాహరాపేన్తా పఞ్ఞత్తం సముచ్ఛిన్దన్తి నామ. చోరోతి గహేత్వా దస్సితే అవిచినిత్వా ఛేజ్జభేజ్జం అనుసాసన్తా పోరాణం వజ్జిధమ్మం సమాదాయ న వత్తన్తి నామ. తేసం అపఞ్ఞత్తం పఞ్ఞాపేన్తానం అభినవసుఙ్కాదిపీళితా మనుస్సా ‘‘అతిఉపద్దుతమ్హ, కే ఇమేసం విజితే వసిస్సన్తీ’’తి పచ్చన్తం పవిసిత్వా చోరా వా చోరసహాయా వా హుత్వా జనపదం హనన్తి. పఞ్ఞత్తం సముచ్ఛిన్దన్తానం పవేణిఆగతాని సుఙ్కాదీని అగణ్హన్తానం కోసో పరిహాయతి, తతో హత్థిఅస్సబలకాయఓరోధాదయో యథానిబద్ధం వట్టం అలభమానా థామబలేన పరిహాయన్తి. తే నేవ యుద్ధక్ఖమా హోన్తి న పారిచరియక్ఖమా. పోరాణం వజ్జిధమ్మం సమాదాయ అవత్తన్తానం విజితే మనుస్సా ‘‘అమ్హాకం పుత్తం పితరం భాతరం అచోరంయేవ చోరోతి కత్వా ఛిన్దింసు భిన్దింసూ’’తి కుజ్ఝిత్వా పచ్చన్తం పవిసిత్వా చోరా వా చోరసహాయా వా హుత్వా జనపదం హనన్తి. ఏవం రాజూనం పరిహాని హోతి. అపఞ్ఞత్తం న పఞ్ఞాపేన్తానం పన ‘‘పవేణిఆగతంయేవ రాజానో కరోన్తీ’’తి మనుస్సా హట్ఠతుట్ఠా కసివాణిజ్జాదికే కమ్మన్తే సమ్పాదేన్తి. పఞ్ఞత్తం అసముచ్ఛిన్దన్తానం పవేణిఆగతాని సుఙ్కాదీని గణ్హన్తానం కోసో వడ్ఢతి, తతో హత్థిఅస్సబలకాయఓరోధాదయో యథానిబద్ధం వట్టం లభమానా థామబలసమ్పన్నా యుద్ధక్ఖమా చేవ పారిచరియక్ఖమా చ హోన్తి. పోరాణే వజ్జిధమ్మే సమాదాయ వత్తన్తానం మనుస్సా న ఉజ్ఝాయన్తి. ‘‘రాజానో పోరాణపవేణియా కరోన్తి, అట్టకులికసేనాపతిఉపరాజూహి పరిక్ఖితం సయమ్పి పరిక్ఖిపిత్వా పవేణిపోత్థకం వాచాపేత్వా అనుచ్ఛవికమేవ దణ్డం పవత్తయన్తి, ఏతేసం దోసో నత్థి, అమ్హాకంయేవ దోసో’’తి అప్పమత్తా కమ్మన్తే కరోన్తి. ఏవం రాజూనం వుద్ధి హోతి.

సక్కరిస్సన్తీతి యంకిఞ్చి తేసం సక్కారం కరోన్తా సున్దరమేవ కరిస్సన్తి. గరుం కరిస్సన్తీతి గరుభావం పచ్చుపట్ఠపేత్వా కరిస్సన్తి. మానేస్సన్తీతి మనేన పియాయిస్సన్తి. పూజేస్సన్తీతి పచ్చయపూజాయ పూజేస్సన్తి. సోతబ్బం మఞ్ఞిస్సన్తీతి దివసస్స ద్వే తయో వారే ఉపట్ఠానం గన్త్వా తేసం కథం సోతబ్బం సద్ధాతబ్బం మఞ్ఞిస్సన్తి. తత్థ యే ఏవం మహల్లకానం రాజూనం సక్కారాదీని న కరోన్తి, ఓవాదత్థాయ వా నేసం ఉపట్ఠానం న గచ్ఛన్తి, తే తేహి విస్సట్ఠా అనోవదియమానా కీళాపసుతా రజ్జతో పరిహాయన్తి. యే పన తథా పటిపజ్జన్తి, తేసం మహల్లకరాజానో ‘‘ఇదం కాతబ్బం ఇదం న కాతబ్బ’’న్తి పోరాణపవేణిం ఆచిక్ఖన్తి. సఙ్గామం పత్వాపి ‘‘ఏవం పవిసితబ్బం, ఏవం నిక్ఖమితబ్బ’’న్తి ఉపాయం దస్సేన్తి. తే తేహి ఓవదియమానా యథాఓవాదం పటిపజ్జమానా సక్కోన్తి రజ్జపవేణిం సన్ధారేతుం. తేన వుత్తం – ‘‘వుద్ధియేవ లిచ్ఛవీ వజ్జీనం పాటికఙ్ఖా’’తి.

కులిత్థియోతి కులఘరణియో. కులకుమారియోతి అనివిద్ధా తాసం ధీతరో. ఓకస్సాతి వా పసయ్హాతి వా పసయ్హాకారస్సేవేతం నామం. ఓకాసాతిపి పఠన్తి. తత్థ ఓకస్సాతి అవకసిత్వా ఆకడ్ఢిత్వా. పసయ్హాతి అభిభవిత్వా అజ్ఝోత్థరిత్వాతి అయం వచనత్థో. ఏవఞ్హి కరోన్తానం విజితే మనుస్సా ‘‘అమ్హాకం గేహే పుత్తభాతరోపి, ఖేళసిఙ్ఘానికాదీని ముఖేన అపనేత్వా సంవడ్ఢితా ధీతరోపి ఇమే బలక్కారేన గహేత్వా అత్తనో ఘరే వాసేన్తీ’’తి కుపితా పచ్చన్తం పవిసిత్వా చోరా వా చోరసహాయా వా హుత్వా జనపదం హనన్తి. ఏవం అకరోన్తానం పన విజితే మనుస్సా అప్పోస్సుక్కా సకాని కమ్మాని కరోన్తా రాజకోసం వడ్ఢేన్తి. ఏవమేత్థ వుద్ధిహానియో వేదితబ్బా.

వజ్జీనం వజ్జిచేతియానీతి వజ్జిరాజూనం వజ్జిరట్ఠే చిత్తీకతట్ఠేన చేతియానీతి లద్ధనామాని యక్ఖట్ఠానాని. అబ్భన్తరానీతి అన్తోనగరే ఠితాని. బాహిరానీతి బహినగరే ఠితాని. దిన్నపుబ్బం కతపుబ్బన్తి పుబ్బే దిన్నఞ్చ కతఞ్చ. నో పరిహాపేస్సన్తీతి అహాపేత్వా యథాపవత్తమేవ కరిస్సన్తి. ధమ్మికం బలిం పరిహాపేన్తానఞ్హి దేవతా ఆరక్ఖం సుసంవిహితం న కరోన్తి, అనుప్పన్నం దుక్ఖం ఉప్పాదేతుం అసక్కోన్తియోపి ఉప్పన్నం కాససీసరోగాదిం వడ్ఢేన్తి, సఙ్గామే పత్తే సహాయా న హోన్తి. అపరిహాపేన్తానం పన ఆరక్ఖం సుసంవిహితం కరోన్తి, అనుప్పన్నం సుఖం ఉప్పాదేతుం అసక్కోన్తియోపి ఉప్పన్నం కాససీసరోగాదిం హరన్తి, సఙ్గామసీసే సహాయా హోన్తీతి. ఏవమేత్థ వుద్ధిహానియో వేదితబ్బా.

ధమ్మికా రక్ఖావరణగుత్తీతి ఏత్థ రక్ఖా ఏవ యథా అనిచ్ఛితం నాగచ్ఛతి, ఏవం ఆవరణతో ఆవరణం. యథా ఇచ్ఛితం న నస్సతి, ఏవం గోపాయనతో గుత్తి. తత్థ బలకాయేన పరివారేత్వా రక్ఖనం పబ్బజితానం ధమ్మికా రక్ఖావరణగుత్తి నామ న హోతి. యథా పన విహారస్స ఉపవనే రుక్ఖే న ఛిన్దన్తి, వాజికా వాజం న కరోన్తి, పోక్ఖరణీసు మచ్ఛే న గణ్హన్తి, ఏవం కరణం ధమ్మికా రక్ఖావరణగుత్తి నామ. కిన్తీతి కేన ను ఖో కారణేన.

తత్థ యే అనాగతానం అరహన్తానం ఆగమనం న ఇచ్ఛన్తి, తే అస్సద్ధా హోన్తి అప్పసన్నా. పబ్బజితే సమ్పత్తే పచ్చుగ్గమనం న కరోన్తి, గన్త్వా న పస్సన్తి, పటిసన్థారం న కరోన్తి, పఞ్హం న పుచ్ఛన్తి, ధమ్మం న సుణన్తి, దానం న దేన్తి, అనుమోదనం న సుణన్తి, నివాసనట్ఠానం న సంవిదహన్తి. అథ నేసం అవణ్ణో ఉగ్గచ్ఛతి ‘‘అసుకో నామ రాజా అస్సద్ధో అప్పసన్నో, పబ్బజితే సమ్పత్తే పచ్చుగ్గమనం న కరోతి…పే… నివాసనట్ఠానం న సంవిదహతీ’’తి. తం సుత్వా పబ్బజితా తస్స నగరద్వారేన గచ్ఛన్తాపి నగరం న పవిసన్తి. ఏవం అనాగతానం అరహన్తానం అనాగమనమేవ హోతి. ఆగతానం పన ఫాసువిహారే అసతి యేపి అజానిత్వా ఆగతా, తే ‘‘వసిస్సామాతి తావ చిన్తేత్వా ఆగతమ్హా, ఇమేసం పన రాజూనం ఇమినా నీహారేన కే వసిస్సన్తీ’’తి నిక్ఖమిత్వా గచ్ఛన్తి. ఏవం అనాగతేసు అనాగచ్ఛన్తేసు ఆగతేసు దుక్ఖం విహరన్తేసు సో దోసో పబ్బజితానం అనావాసో హోతి. తతో దేవతారక్ఖా న హోతి, దేవతారక్ఖాయ అసతి అమనుస్సా ఓకాసం లభన్తి, అమనుస్సా ఉస్సన్నా అనుప్పన్నం బ్యాధిం ఉప్పాదేన్తి. సీలవన్తానం దస్సనపఞ్హపుచ్ఛనాదివత్థుకస్స పుఞ్ఞస్స అనాగమో హోతి. విపరియాయేన యథావుత్తకణ్హపక్ఖవిపరీతస్స సుక్కపక్ఖస్స సమ్భవో హోతీతి ఏవమేత్థ వుద్ధిహానియో వేదితబ్బా.