౬. మహాసుపినసుత్తవణ్ణనా

౧౯౬. ఛట్ఠే మహాసుపినాతి మహన్తేహి పురిసేహి పస్సితబ్బతో మహన్తానఞ్చ అత్థానం నిమిత్తభావతో మహాసుపినా. పాతురహేసున్తి పాకటా అహేసుం. తత్థ సుపినం పస్సన్తో చతూహి కారణేహి పస్సతి ధాతుక్ఖోభతో వా అనుభూతపుబ్బతో వా దేవతోపసంహారతో వా పుబ్బనిమిత్తతో వాతి.

తత్థ పిత్తాదీనం ఖోభకరణపచ్చయప్పయోగేన ఖుభితధాతుకో ధాతుక్ఖోభతో సుపినం పస్సతి. పస్సన్తో చ నానావిధం సుపినం పస్సతి పబ్బతా పతన్తో వియ, ఆకాసేన గచ్ఛన్తో వియ, వాళమిగహత్థిచోరాదీహి అనుబద్ధో వియ చ. అనుభూతపుబ్బతో పస్సన్తో పుబ్బే అనుభూతపుబ్బం ఆరమ్మణం పస్సతి. దేవతోపసంహారతో పస్సన్తస్స దేవతా అత్థకామతాయ వా అనత్థకామతాయ వా అత్థాయ వా అనత్థాయ వా నానావిధాని ఆరమ్మణాని ఉపసంహరన్తి. సో తాసం దేవతానం ఆనుభావేన తాని ఆరమ్మణాని పస్సతి. పుబ్బనిమిత్తతో పస్సన్తో పుఞ్ఞాపుఞ్ఞవసేన ఉప్పజ్జితుకామస్స అత్థస్స వా అనత్థస్స వా పుబ్బనిమిత్తభూతం సుపినం పస్సతి బోధిసత్తమాతా వియ పుత్తపటిలాభనిమిత్తం, కోసలరాజా వియ సోళస సుపినే, అయమేవ భగవా బోధిసత్తభూతో ఇమే పఞ్చ మహాసుపినే వియ చాతి.

తత్థ యం ధాతుక్ఖోభతో అనుభూతపుబ్బతో చ సుపినే పస్సతి, న తం సచ్చం హోతి. యం దేవతోపసంహారతో పస్సతి, తం సచ్చం వా హోతి అలికం వా. కుద్ధా హి దేవతా ఉపాయేన వినాసేతుకామా విపరీతమ్పి కత్వా దస్సేన్తి. యం పన పుబ్బనిమిత్తతో పస్సతి, తం ఏకన్తం సచ్చమేవ హోతి. ఏతేసం చతున్నం మూలకారణానం సంసగ్గభేదతోపి సుపినభేదో హోతియేవ.

తం పనేతం చతుబ్బిధమ్పి సుపినం సేఖపుథుజ్జనావ పస్సన్తి అప్పహీనవిపల్లాసత్తా, అసేఖా న పస్సన్తి పహీనవిపల్లాసత్తా. కిం పనేతం పస్సన్తో సుత్తో పస్సతి పటిబుద్ధో, ఉదాహు నేవ సుత్తో న పటిబుద్ధోతి? కిఞ్చేత్థ యది తావ సుత్తో పస్సతి, అభిధమ్మవిరోధో ఆపజ్జతి. భవఙ్గచిత్తేన హి సుపతి, తం రూపనిమిత్తాదిఆరమ్మణం రాగాదిసమ్పయుత్తం వా న హోతి. సుపినం పస్సన్తస్స చ ఈదిసాని చిత్తాని ఉప్పజ్జన్తి. అథ పటిబుద్ధో పస్సతి, వినయవిరోధో ఆపజ్జతి. యఞ్హి పటిబుద్ధో పస్సతి, తం సబ్బోహారికచిత్తేన పస్సతి. సబ్బోహారికచిత్తేన చ కతే వీతిక్కమే అనాపత్తి నామ నత్థి. సుపినం పస్సన్తేన పన కతేపి వీతిక్కమే ఏకన్తం అనాపత్తి ఏవ. అథ నేవ సుత్తో న పటిబుద్ధో పస్సతి, న నామ పస్సతి. ఏవఞ్చ సతి సుపినస్స అభావో చ ఆపజ్జతి? న అభావో. కస్మా? యస్మా కపిమిద్ధపరేతో పస్సతి. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘కపిమిద్ధపరేతో ఖో, మహారాజ, సుపినం పస్సతీ’’తి.

కపిమిద్ధపరేతోతి మక్కటనిద్దాయ యుత్తో. యథా హి మక్కటస్స నిద్దా లహుపరివత్తా హోతి, ఏవం యా నిద్దా పునప్పునం కుసలాదిచిత్తవోకిణ్ణత్తా లహుపరివత్తా, యస్సా పవత్తియం పునప్పునం భవఙ్గతో ఉత్తరణం హోతి, తాయ యుత్తో సుపినం పస్సతి. తేనాయం సుపినో కుసలోపి హోతి అకుసలోపి అబ్యాకతోపి. తత్థ సుపినన్తే చేతియవన్దనధమ్మస్సవనధమ్మదేసనాదీని కరోన్తస్స కుసలో, పాణాతిపాతాదీని కరోన్తస్స అకుసలో, ద్వీహి అన్తేహి ముత్తో ఆవజ్జనతదారమ్మణక్ఖణే అబ్యాకతోతి వేదితబ్బో. స్వాయం దుబ్బలవత్థుకత్తా చేతనాయ పటిసన్ధిం ఆకడ్ఢితుం అసమత్థో. పవత్తే పన అఞ్ఞేహి కుసలాకుసలేహి ఉపత్థమ్భితో విపాకం దేతి. కిఞ్చాపి విపాకం దేతి, అథ ఖో అవిసయే ఉప్పన్నత్తా అబ్బోహారికావ సుపినన్తచేతనా. సో పనేస సుపినో కాలవసేనపి దివా తావ దిట్ఠో న సమేతి, తథా పఠమయామే మజ్ఝిమయామే పచ్ఛిమయామే చ. బలవపచ్చూసే పన అసితపీతఖాయితే సమ్మా పరిణామం గతే కాయస్మిం ఓజాయ పతిట్ఠితాయ అరుణే ఉగ్గచ్ఛమానేవ దిట్ఠో సుపినో సమేతి. ఇట్ఠనిమిత్తం సుపినం పస్సన్తో ఇట్ఠం పటిలభతి, అనిట్ఠనిమిత్తం పస్సన్తో అనిట్ఠం.

ఇమే పన పఞ్చ మహాసుపినే నేవ లోకియమహాజనో పస్సతి, న మహారాజానో, న చక్కవత్తిరాజానో, న అగ్గసావకా, న పచ్చేకబుద్ధా, న సమ్మాసమ్బుద్ధా, ఏకో సబ్బఞ్ఞుబోధిసత్తోయేవ పస్సతి. అమ్హాకం పన బోధిసత్తో కదా ఇమే సుపినే పస్సీతి? ‘‘స్వే బుద్ధో భవిస్సామీ’’తి చాతుద్దసియం పక్ఖస్స రత్తివిభాయనకాలే పస్సి. తేరసియన్తిపి వదన్తియేవ. సో ఇమే సుపినే దిస్వా ఉట్ఠాయ పల్లఙ్కం ఆభుఞ్జిత్వా నిసిన్నో చిన్తేసి – ‘‘సచే మయా కపిలవత్థునగరే ఇమే సుపినా దిట్ఠా అస్సు, పితు మహారాజస్స కథేయ్యం. సచే పన మే మాతా జీవేయ్య, తస్సా కథేయ్యం. ఇమస్మిం ఖో పన ఠానే ఇమేసం పటిగ్గాహకో నామ నత్థి, అహమేవ పటిగణ్హిస్సామీ’’తి. తతో ‘‘ఇదం ఇమస్స పుబ్బనిమిత్తం ఇదం ఇమస్సా’’తి సయమేవ సుపినే పటిగ్గణ్హిత్వా ఉరువేలగామే సుజాతాయ దిన్నం పాయాసం పరిభుఞ్జిత్వా బోధిమణ్డం ఆరుయ్హ బోధిం పత్వా అనుక్కమేన జేతవనే విహరన్తో అత్తనో మకులబుద్ధకాలే దిట్ఠే పఞ్చ మహాసుపినే విత్థారేతుం భిక్ఖూ ఆమన్తేత్వా ఇమం దేసనం ఆరభి.

తత్థ మహాపథవీతి చక్కవాళగబ్భం పూరేత్వా ఠితా మహాపథవీ. మహాసయనం అహోసీతి సిరిసయనం అహోసి. ఓహితోతి ఠపితో. సో పన న ఉదకస్మింయేవ ఠపితో అహోసి, అథ ఖో పాచీనసముద్దస్స ఉపరూపరిభాగేన గన్త్వా పాచీనచక్కవాళమత్థకే ఠపితో అహోసీతి వేదితబ్బో. పచ్ఛిమే సముద్దే దక్ఖిణే సముద్దేతి ఏతేసుపి ఏసేవ నయో. తిరియా నామ తిణజాతీతి దబ్బతిణం వుచ్చతి. నాభియా ఉగ్గన్త్వా నభం ఆహచ్చ ఠితా అహోసీతి నఙ్గలమత్తేన రత్తదణ్డేన నాభితో ఉగ్గన్త్వా పస్సన్తస్స పస్సన్తస్సేవ విదత్థిమత్తం రతనమత్తం బ్యామమత్తం యట్ఠిమత్తం గావుతమత్తం అడ్ఢయోజనమత్తం యోజనమత్తన్తి ఏవం ఉగ్గన్త్వా ఉగ్గన్త్వా అనేకయోజనసహస్సం నభం ఆహచ్చ ఠితా అహోసి. పాదేహి ఉస్సక్కిత్వాతి అగ్గనఖతో పట్ఠాయ పాదేహి అభిరుహిత్వా. నానావణ్ణాతి ఏకో నీలవణ్ణో, ఏకో పీతవణ్ణో, ఏకో లోహితవణ్ణో, ఏకో పణ్డుపలాసవణ్ణోతి ఏవం నానావణ్ణా. సేతాతి పణ్డరా పరిసుద్ధా. మహతో మీళ్హపబ్బతస్సాతి తియోజనుబ్బేధస్స గూథపబ్బతస్స. ఉపరూపరి చఙ్కమతీతి మత్థకమత్థకే చఙ్కమతి. దీఘాయుకబుద్ధా పన తియోజనికే మీళ్హపబ్బతే అనుపవిసిత్వా నిసిన్నా వియ హోన్తి.

ఏవం ఏత్తకేన ఠానేన పుబ్బనిమిత్తాని దస్సేత్వా ఇదాని సహ పుబ్బనిమిత్తేహి పటిలాభం దస్సేతుం యమ్పి, భిక్ఖవేతిఆదిమాహ. తత్థ సబ్బగుణదాయకత్తా బుద్ధానం అరహత్తమగ్గో అనుత్తరా సమ్మాసమ్బోధి నామ. తస్మా యం సో చక్కవాళమహాపథవిం సిరిసయనభూతం అద్దస, తం బుద్ధభావస్స పుబ్బనిమిత్తం. యం హిమవన్తపబ్బతరాజానం బిమ్బోహనం అద్దస, తం సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణబిమ్బోహనస్స పుబ్బనిమిత్తం. యం చత్తారో హత్థపాదే చక్కవాళమత్థకే ఠితే అద్దస, తం ధమ్మచక్కస్స అప్పటివత్తియభావే పుబ్బనిమిత్తం. యం అత్తానం ఉత్తానకం నిపన్నం అద్దస, తం తీసు భవేసు అవకుజ్జానం సత్తానం ఉత్తానముఖభావస్స పుబ్బనిమిత్తం. యం అక్ఖీని ఉమ్మీలేత్వా పస్సన్తో వియ అహోసి, తం దిబ్బచక్ఖుపటిలాభస్స పుబ్బనిమిత్తం. యం యావ భవగ్గా ఏకాలోకం అహోసి, తం అనావరణఞాణస్స పుబ్బనిమిత్తం. సేసం పాళివసేనేవ వేదితబ్బన్తి.