(౨౪) ౪. కమ్మవగ్గో

౧. సంఖిత్తసుత్తవణ్ణనా

౨౩౨. చతుత్థస్స పఠమే కణ్హన్తి కాళకం దసఅకుసలకమ్మపథకమ్మం. కణ్హవిపాకన్తి అపాయే నిబ్బత్తనతో కాళకవిపాకం. సుక్కన్తి పణ్డరకం కుసలకమ్మపథకమ్మం. సుక్కవిపాకన్తి సగ్గే నిబ్బత్తనతో పణ్డరకవిపాకం. కణ్హసుక్కన్తి మిస్సకకమ్మం. కణ్హసుక్కవిపాకన్తి సుఖదుక్ఖవిపాకం. మిస్సకకమ్మఞ్హి కత్వా అకుసలేన తిరచ్ఛానయోనియం మఙ్గలహత్థిట్ఠానాదీసు ఉప్పన్నో కుసలేన పవత్తే సుఖం వేదియతి. కుసలేన రాజకులేపి నిబ్బత్తో అకుసలేన పవత్తే దుక్ఖం వేదియతి. అకణ్హం అసుక్కన్తి కమ్మక్ఖయకరం చతుమగ్గఞాణం అధిప్పేతం. తఞ్హి యది కణ్హం భవేయ్య, కణ్హవిపాకం దదేయ్య. యది సుక్కం భవేయ్య, సుక్కవిపాకం దదేయ్య. ఉభయవిపాకస్స పన అప్పదానతో అకణ్హం అసుక్కన్తి అయమేత్థ అత్థో.

౨. విత్థారసుత్తవణ్ణనా

౨౩౩. దుతియే సబ్యాబజ్ఝన్తి సదోసం. కాయసఙ్ఖారన్తి కాయద్వారచేతనం. అభిసఙ్ఖరోతీతి ఆయూహతి సమ్పిణ్డేతి. సేసద్వయేపి ఏసేవ నయో. సబ్యాబజ్ఝం లోకన్తి సదుక్ఖం లోకం. సబ్యాబజ్ఝా ఫస్సాతి సదుక్ఖా విపాకఫస్సా. సబ్యాబజ్ఝం వేదనం వేదియతీతి సాబాధం విపాకవేదనం వేదియతి. ఏకన్తదుక్ఖన్తి ఏకన్తేనేవ దుక్ఖం, న సుఖసమ్మిస్సం. సేయ్యథాపి సత్తా నేరయికాతి ఏత్థ సేయ్యథాపీతి నిదస్సనత్థే నిపాతో. తేన కేవలం నేరయికసత్తే దస్సేతి, అఞ్ఞే పన తంసరిక్ఖకా నామ నత్థి. ఇమినా ఉపాయేన సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బో. సేయ్యథాపి మనుస్సాతిఆదీసు పన మనుస్సానం తావ కాలేన సుఖా వేదనా ఉప్పజ్జతి, కాలేన దుక్ఖా వేదనా. ఏకచ్చే చ దేవాతి ఏత్థ పన కామావచరదేవా దట్ఠబ్బా. తేసఞ్హి మహేసక్ఖతరా దేవతా దిస్వా నిసిన్నాసనతో వుట్ఠానం, పారుతఉత్తరాసఙ్గస్స ఓతారణం, అఞ్జలిపగ్గణ్హనన్తిఆదీనం వసేన కాలేన దుక్ఖం ఉప్పజ్జతి, దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవన్తానం కాలేన సుఖం. ఏకచ్చే చ వినిపాతికాతి ఏత్థ వేమానికపేతా దట్ఠబ్బా. తే నిరన్తరమేవ ఏకస్మిం కాలే సుఖం, ఏకస్మిం కాలే దుక్ఖం వేదియన్తి. నాగసుపణ్ణహత్థిఅస్సాదయో పన మనుస్సా వియ వోకిణ్ణసుఖదుక్ఖావ హోన్తి. పహానాయ యా చేతనాతి ఏత్థ వివట్టగామినీ మగ్గచేతనా వేదితబ్బా. సా హి కమ్మక్ఖయాయ సంవత్తతీతి.

౩. సోణకాయనసుత్తవణ్ణనా

౨౩౪. తతియే సిఖామోగ్గల్లానోతి సీసమజ్ఝే ఠితాయ మహతియా సిఖాయ సమన్నాగతో మోగ్గల్లానగోత్తో బ్రాహ్మణో. పురిమానీతి అతీతానన్తరదివసతో పట్ఠాయ పురిమాని, దుతియాదితో పట్ఠాయ పురిమతరాని వేదితబ్బాని. సోణకాయనోతి తస్సేవ అన్తేవాసికో. కమ్మసచ్చాయం భో లోకోతి భో అయం లోకో కమ్మసభావో. కమ్మసమారమ్భట్ఠాయీతి కమ్మసమారమ్భేన తిట్ఠతి. కమ్మం ఆయూహన్తోవ తిట్ఠతి, అనాయూహన్తో ఉచ్ఛిజ్జతీతి దీపేతి. సేసం హేట్ఠా వుత్తనయమేవ.

౪-౯. సిక్ఖాపదసుత్తాదివణ్ణనా

౨౩౫. చతుత్థాదీనిపి ఉత్తానత్థానేవ. మగ్గఙ్గేసు పన యస్మా సతియా ఉపట్ఠపేత్వా పఞ్ఞాయ పరిచ్ఛిన్దతి, తస్మా ఉభయమేవ కమ్మం. సేసా అఙ్గానేవ హోన్తి, నో కమ్మన్తి వుత్తం. బోజ్ఝఙ్గేసుపి ఏసేవ నయో. అభిధమ్మే పన సబ్బమ్పేతం అవిసేసేన చేతనాసమ్పయుత్తకమ్మన్తేవ వణ్ణితం.

౧౦. సమణసుత్తవణ్ణనా

౨౪౧. దసమే ఇధేవాతి ఇమస్మింయేవ సాసనే. అయం పన నియమో సేసపదేసుపి వేదితబ్బో. దుతియాదయోపి హి సమణా ఇధేవ, న అఞ్ఞత్థ. సుఞ్ఞాతి రిత్తా తుచ్ఛా. పరప్పవాదాతి చత్తారో సస్సతవాదా, చత్తారో ఏకచ్చసస్సతికా, చత్తారో అన్తానన్తికా, చత్తారో అమరావిక్ఖేపికా, ద్వే అధిచ్చసముప్పన్నికా, సోళస సఞ్ఞివాదా, అట్ఠ అసఞ్ఞివాదా, అట్ఠ నేవసఞ్ఞినాసఞ్ఞివాదా, సత్త ఉచ్ఛేదవాదా, పఞ్చ దిట్ఠధమ్మనిబ్బానవాదాతి ఇమే సబ్బేపి బ్రహ్మజాలే ఆగతద్వాసట్ఠిదిట్ఠియో ఇతో బాహిరానం పరేసం పవాదా పరప్పవాదా నామ. తే సబ్బేపి ఇమేహి చతూహి ఫలట్ఠకసమణేహి సుఞ్ఞా. న హి తే ఏత్థ సన్తి. న కేవలఞ్చ ఏతేహేవ సుఞ్ఞా, చతూహి పన మగ్గట్ఠకసమణేహిపి, చతున్నం మగ్గానం అత్థాయ ఆరద్ధవిపస్సకేహిపీతి ద్వాదసహిపి సమణేహి సుఞ్ఞా ఏవ. ఇదమేవ అత్థం సన్ధాయ భగవతా మహాపరినిబ్బానే (దీ. ని. ౨.౨౧౪) వుత్తం –

‘‘ఏకూనతింసో వయసా సుభద్ద,

యం పబ్బజిం కింకుసలానుఏసీ;

వస్సాని పఞ్ఞాస సమాధికాని,

యతో అహం పబ్బజితో సుభద్ద;

ఞాయస్స ధమ్మస్స పదేసవత్తీ,

ఇతో బహిద్ధా సమణోపి నత్థి’’.

‘‘దుతియోపి సమణో నత్థి, తతియోపి సమణో నత్థి, చతుత్థోపి సమణో నత్థి, సుఞ్ఞా పరప్పవాదా సమణేహి అఞ్ఞేహీ’’తి. ఏత్థ హి పదేసవత్తీతి ఆరద్ధవిపస్సకో అధిప్పేతో. తస్మా సోతాపత్తిమగ్గస్స ఆరద్ధవిపస్సకం మగ్గట్ఠం ఫలట్ఠన్తి తయోపి ఏకతో కత్వా ‘‘సమణోపి నత్థీ’’తి ఆహ, సకదాగామిమగ్గస్స ఆరద్ధవిపస్సకం మగ్గట్ఠం ఫలట్ఠన్తి తయోపి ఏకతో కత్వా ‘‘దుతియోపి సమణో నత్థీ’’తి ఆహ. ఇతరేసుపి ద్వీసు ఏసేవ నయో. ఏకాదసమం ఉత్తానత్థమేవాతి.

కమ్మవగ్గో చతుత్థో.