(౮) ౩. అపణ్ణకవగ్గో

౧. పధానసుత్తవణ్ణనా

౭౧. తతియవగ్గస్స పఠమే అపణ్ణకప్పటిపదన్తి అవిరద్ధప్పటిపదం. యోని చస్స ఆరద్ధా హోతీతి కారణఞ్చస్స పరిపుణ్ణం హోతి. ఆసవానం ఖయాయాతి అరహత్తత్థాయ. దుతియం ఉత్తానమేవ.

౩. సప్పురిససుత్తవణ్ణనా

౭౩. తతియే అవణ్ణోతి అగుణో. పాతు కరోతీతి కథేతి, పాకటం కరోతి. పఞ్హాభినీతోతి పఞ్హత్థాయ అభినీతో. అహాపేత్వా అలమ్బిత్వాతి అపరిహీనం అలమ్బితం కత్వా. ఏత్థ చ అసప్పురిసో పాపిచ్ఛతాయ అత్తనో అవణ్ణం ఛాదేతి, సప్పురిసో లజ్జితాయ అత్తనో వణ్ణం. ఇదాని యస్మా అసప్పురిసో హిరోత్తప్పరహితో సంవాసేన అవజానాతి, సప్పురిసో పన హిరోత్తప్పసమన్నాగతో సంవాసేనాపి నావజానాతి. తస్మా అసప్పురిసభావసాధకం అధునాగతవధుకోపమ్మం దస్సేతుం సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, వధుకాతిఆదిమాహ. తత్థ వధుకాతి సుణిసా. తిబ్బన్తి బహలం. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

౪-౫. అగ్గసుత్తద్వయవణ్ణనా

౭౪-౭౫. చతుత్థే సీలగ్గన్తి అగ్గప్పత్తం ఉత్తమసీలం. ఏసేవ నయో సబ్బత్థ. పఞ్చమే రూపగ్గన్తి యం రూపం సమ్మసిత్వా అరహత్తం పాపుణాతి, ఇదం రూపగ్గం నామ. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. భవగ్గన్తి ఏత్థ పన యస్మిం అత్తభావే ఠితో అరహత్తం పాపుణాతి, ఏతం భవగ్గం నామాతి.

౬. కుసినారసుత్తవణ్ణనా

౭౬. ఛట్ఠే ఉపవత్తనేతి పాచీనగతాయ సాలపన్తియా ఉత్తరేన నివత్తిత్వా ఠితాయ వేమజ్ఝట్ఠానే. అన్తరేన యమకసాలానన్తి ద్విన్నం సాలరుక్ఖానం అన్తరే. కఙ్ఖాతి ద్వేళ్హకం. విమతీతి వినిచ్ఛితుం అసమత్థతా. ‘‘బుద్ధో ను ఖో న బుద్ధో ను ఖో, ధమ్మో ను ఖో న ధమ్మో ను ఖో, సఙ్ఘో ను ఖో న సఙ్ఘో ను ఖో, మగ్గో ను ఖో న మగ్గో ను ఖో, పటిపదా ను ఖో న పటిపదా ను ఖో’’తి యస్స సంసయో ఉప్పజ్జేయ్య, తం వో వదామి పుచ్ఛథ, భిక్ఖవేతి అయమేత్థ సఙ్ఖేపత్థో. సత్థుగారవేనపి న పుచ్ఛేయ్యాథాతి ‘‘మయం సత్థు సన్తికే పబ్బజిమ్హ, చత్తారో పచ్చయాపి నో సత్థు సన్తకావ. తే మయం ఏత్తకం కాలం కఙ్ఖం అకత్వా న అరహామ అజ్జ పచ్ఛిమే కాలే కఙ్ఖం కాతు’’న్తి సచే ఏవం సత్థరి గారవేన న పుచ్ఛథ. సహాయకోపి, భిక్ఖవే, సహాయకస్స ఆరోచేతూతి తుమ్హాకం యో యస్స భిక్ఖుస్స సన్దిట్ఠో సమ్భత్తో, సో తస్స ఆరోచేతు, అహం ఏకస్స భిక్ఖుస్స కథేస్సామి, తస్స కథం సుత్వా సబ్బే నిక్కఙ్ఖా భవథాతి దస్సేతి. ఏవం పసన్నోతి ఏవం సద్దహామి అహన్తి అత్థో. ఞాణమేవాతి నిక్కఙ్ఖభావపచ్చక్ఖకరణఞాణంయేవ ఏత్థ తథాగతస్స, న సద్ధామత్తన్తి అత్థో. ఇమేసఞ్హి, ఆనన్దాతి ఇమేసం అన్తోసాణియం నిసిన్నానం పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం. యో పచ్ఛిమకోతి యో గుణవసేన పచ్ఛిమకో, ఆనన్దత్థేరంయేవ సన్ధాయాహ.

౭. అచిన్తేయ్యసుత్తవణ్ణనా

౭౭. సత్తమే అచిన్తేయ్యానీతి చిన్తేతుం అయుత్తాని. న చిన్తేతబ్బానీతి అచిన్తేయ్యత్తాయేవ న చిన్తేతబ్బాని. యాని చిన్తేన్తోతి యాని కారణాని చిన్తేన్తో. ఉమ్మాదస్సాతి ఉమ్మత్తకభావస్స. విఘాతస్సాతి దుక్ఖస్స. బుద్ధవిసయోతి బుద్ధానం విసయో, సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణాదీనం బుద్ధగుణానం పవత్తి చ ఆనుభావో చ. ఝానవిసయోతి అభిఞ్ఞాఝానవిసయో. కమ్మవిపాకోతి దిట్ఠధమ్మవేదనీయాదీనం కమ్మానం విపాకో. లోకచిన్తాతి ‘‘కేన ను ఖో చన్దిమసూరియా కతా, కేన మహాపథవీ, కేన మహాసముద్దో, కేన సత్తా ఉప్పాదితా, కేన పబ్బతా, కేన అమ్బతాలనాళికేరాదయో’’తి ఏవరూపా లోకచిన్తా.

౮. దక్ఖిణసుత్తవణ్ణనా

౭౮. అట్ఠమే దక్ఖిణావిసుద్ధియోతి దానసఙ్ఖాతాయ దక్ఖిణాయ విసుజ్ఝనకారణాని. దాయకతో విసుజ్ఝతీతి మహప్ఫలభావేన విసుజ్ఝతి, మహప్ఫలా హోతీతి అత్థో. కల్యాణధమ్మోతి సుచిధమ్మో. పాపధమ్మోతి లామకధమ్మో. దాయకతో విసుజ్ఝతీతి ఏత్థ వేస్సన్తరమహారాజా కథేతబ్బో. సో హి జూజకబ్రాహ్మణస్స దారకే దత్వా మహాపథవిం కమ్పేసి. పటిగ్గాహకతో విసుజ్ఝతీతి ఏత్థ కల్యాణీనదీముఖద్వారవాసీ కేవట్టో కథేతబ్బో. సో కిర దీఘసుమత్థేరస్స తిక్ఖత్తుం పిణ్డపాతం దత్వా మరణమఞ్చే నిపన్నో ‘‘అయ్యస్స మం దీఘసుమత్థేరస్స దిన్నపిణ్డపాతో ఉద్ధరతీ’’తి ఆహ. నేవ దాయకతోతి ఏత్థ వడ్ఢమానవాసీ లుద్దకో కథేతబ్బో. సో కిర పేతదక్ఖిణం దేన్తో ఏకస్స దుస్సీలస్సేవ తయో వారే అదాసి. తతియవారే ‘‘అమనుస్సో దుస్సీలో మం విలుమ్పతీ’’తి విరవి. ఏకస్స సీలవతో భిక్ఖునో దత్వా పాపితకాలేయేవస్స పాపుణి. దాయకతో చేవ విసుజ్ఝతి పటిగ్గాహకతో చాతి ఏత్థ అసదిసదానం కథేతబ్బన్తి.

౯. వణిజ్జసుత్తవణ్ణనా

౭౯. నవమే తాదిసా వాతి తంసదిసావ తంసరిక్ఖకావ. ఛేదగామినీ హోతీతి ఛేదం గచ్ఛతి. యం పత్థితం, తం సబ్బం నస్సతీతి అత్థో. న యథాధిప్పాయా హోతీతి యథాజ్ఝాసయా న హోతి. పరాధిప్పాయా హోతీతి పరజ్ఝాసయా అజ్ఝాసయతో అధికతరఫలా హోతి. సమణం వా బ్రాహ్మణం వాతి ఏత్థ సమితపాపబాహితపాపతాహి సమణబ్రాహ్మణతా వేదితబ్బా. వదతు, భన్తే, పచ్చయేనాతి, భన్తే, చతుబ్బిధేన చీవరాదినా పచ్చయేన వదేయ్యాసీతి ఏవం పవారేతి నిమన్తేతి. యేన పవారేతీతి పరిచ్ఛిన్దిత్వా యత్తకేన పవారేతి. తం న దేతీతి తం సబ్బసోవ న దేతి. న యథాధిప్పాయం దేతీతి యథా తస్స అజ్ఝాసయో, ఏవం దాతుం న సక్కోతి, హాపేత్వా అప్పకం దేతి. యథాధిప్పాయం దేతీతి యత్తకం సో ఇచ్ఛతి, తత్తకమేవ దేతి. పరాధిప్పాయం దేతీతి అప్పకం పవారేత్వా అవత్థరిత్వా బహుం దేతి.

౧౦. కమ్బోజసుత్తవణ్ణనా

౮౦. దసమే నేవ సభాయం నిసీదతీతి వినిచ్ఛయకరణత్థం వినిచ్ఛయసభాయం నేవ నిసీదతి. న కమ్మన్తం పయోజేతీతి కసివణిజ్జాదిమహాకమ్మన్తం నప్పయోజేతి. న కమ్బోజం గచ్ఛతీతి భోగే సమ్భరణత్థాయ కమ్బోజరట్ఠం న గచ్ఛతి. దేసనామత్తమేవ చేతం, యం కిఞ్చి తిరోరట్ఠం న గచ్ఛతీతి అత్థో. కోధనోతిఆదీసు కోధనతాయ కోధపరియుట్ఠితో అత్థానత్థం న జానాతి, ఇస్సుకితాయ పరసమ్పత్తిం న సహతి, మచ్ఛరితాయ ధనం దత్వా కిచ్చం కాతుం న సక్కోతి, నిప్పఞ్ఞతాయ కిచ్చం సంవిధాతుం న సక్కోతి. తస్మా ఏతాని సభానిసీదనాదీని న కరోతీతి.

అపణ్ణకవగ్గో తతియో.