(౯) ౪. మచలవగ్గో

౧-౫. పాణాతిపాతాదిసుత్తపఞ్చకవణ్ణనా

౮౧-౮౫. చతుత్థస్స పఠమాదీని ఉత్తానత్థానేవ. పఞ్చమే ‘‘నీచే కులే పచ్చాజాతో’’తిఆదికేన తమేన యుత్తోతి తమో. కాయదుచ్చరితాదీహి పున నిరయతమూపగమనతో తమపరాయణో. ఇతి ఉభయేనపి ఖన్ధతమోవ కథితో హోతి. ‘‘అడ్ఢే కులే పచ్చాజాతో’’తిఆదికేన జోతినా యుత్తతో జోతి, ఆలోకభూతోతి వుత్తం హోతి. కాయసుచరితాదీహి పున సగ్గుప్పత్తిజోతిభావూపగమనతో జోతిపరాయణో. ఇమినా నయేన ఇతరేపి ద్వే వేదితబ్బా.

వేనకులేతి విలీవకారకులే. నేసాదకులేతి మిగలుద్దకాదీనం కులే. రథకారకులేతి చమ్మకారకులే. పుక్కుసకులేతి పుప్ఫఛడ్డకకులే. కసిరవుత్తికేతి దుక్ఖవుత్తికే. దుబ్బణ్ణోతి పంసుపిసాచకో వియ ఝామఖాణువణ్ణో. దుద్దసికోతి విజాతమాతుయాపి అమనాపదస్సనో. ఓకోటిమకోతి లకుణ్డకో. కాణోతి ఏకచ్ఛికాణో వా ఉభయచ్ఛికాణో వా. కుణీతి ఏకహత్థకుణీ వా ఉభయహత్థకుణీ వా. ఖఞ్జోతి ఏకపాదఖఞ్జో వా ఉభయపాదఖఞ్జో వా. పక్ఖహతోతి హతపక్ఖో పీఠసప్పీ. పదీపేయ్యస్సాతి తేలకపల్లాదినో దీపఉపకరణస్స. ఏవం ఖో, భిక్ఖవేతి ఏత్థ ఏకో పుగ్గలో బహిద్ధా ఆలోకం అదిస్వా మాతు కుచ్ఛిమ్హియేవ కాలం కత్వా అపాయేసు నిబ్బత్తన్తో సకలమ్పి కప్పం సంసరతి. సోపి తమోతమపరాయణోవ. సో పన కుహకపుగ్గలో భవేయ్య. కుహకస్స హి ఏవరూపా నిప్ఫత్తి హోతీతి వుత్తం.

ఏత్థ చ ‘‘నీచే కులే’’తిఆదీహి ఆగమనవిపత్తి చేవ పచ్చుప్పన్నపచ్చయవిపత్తి చ దస్సితా. ‘‘దలిద్దే’’తిఆదీహి పవత్తపచ్చయవిపత్తి, ‘‘కసిరవుత్తికే’’తిఆదీహి ఆజీవుపాయవిపత్తి, ‘‘దుబ్బణ్ణో’’తిఆదీహి అత్తభావవిపత్తి, ‘‘బహ్వాబాధో’’తిఆదీహి దుక్ఖకారణసమాయోగో, ‘‘న లాభీ’’తిఆదీహి సుఖకారణవిపత్తి చేవ ఉపభోగవిపత్తి చ, ‘‘కాయేన దుచ్చరిత’’న్తిఆదీహి తమపరాయణభావస్స కారణసమాయోగో, ‘‘కాయస్స భేదా’’తిఆదీహి సమ్పరాయికతమూపగమో. సుక్కపక్ఖో వుత్తపటిపక్ఖనయేన వేదితబ్బో.

౬. ఓణతోణతసుత్తవణ్ణనా

౮౬. ఛట్ఠే ఓణతోణతోతి ఇదాని నీచకో ఆయతిమ్పి నీచకో భవిస్సతి. ఓణతుణ్ణతోతి ఇదాని నీచో ఆయతిం ఉచ్చో భవిస్సతి. ఉణ్ణతోణతోతి ఇదాని ఉచ్చో ఆయతిం నీచో భవిస్సతి. ఉణ్ణతుణ్ణతోతి ఇదాని ఉచ్చో ఆయతిమ్పి ఉచ్చో భవిస్సతి. విత్థారో పన నేసం పురిమసుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో.

౭. పుత్తసుత్తవణ్ణనా

౮౭. సత్తమే సమణమచలోతి సమణఅచలో, మకారో పదసన్ధికరో, నిచ్చలసమణోతి అత్థో. ఇమినా సత్తవిధమ్పి సేఖం దస్సేతి. సో హి సాసనే మూలజాతాయ సద్ధాయ పతిట్ఠితత్తా అచలో నామ. సమణపుణ్డరీకోతి పుణ్డరీకసదిసో సమణో. పుణ్డరీకం నామ ఊనసతపత్తం సరోరుహం. ఇమినా సుక్ఖవిపస్సకఖీణాసవం దస్సేతి. సో హి ఝానాభిఞ్ఞానం అభావేన అపరిపుణ్ణగుణత్తా సమణపుణ్డరీకో నామ హోతి. సమణపదుమోతి పదుమసదిసో సమణో. పదుమం నామ పరిపుణ్ణసతపత్తం సరోరుహం. ఇమినా ఉభతోభాగవిముత్తం ఖీణాసవం దస్సేతి. సో హి ఝానాభిఞ్ఞానం భావేన పరిపుణ్ణగుణత్తా సమణపదుమో నామ హోతి. సమణేసు సమణసుఖుమాలోతి సబ్బేసుపి ఏతేసు సమణేసు సుఖుమాలసమణో ముదుచిత్తసరీరో కాయికచేతసికదుక్ఖరహితో ఏకన్తసుఖీ. ఏతేన అత్తానఞ్చేవ అత్తసదిసే చ దస్సేతి.

ఏవం మాతికం నిక్ఖిపిత్వా ఇదాని పటిపాటియా విభజన్తో కథఞ్చ, భిక్ఖవేతిఆదిమాహ. తత్థ సేఖోతి సత్తవిధోపి సేఖో. పాటిపదోతి పటిపన్నకో. అనుత్తరం యోగక్ఖేమం పత్థయమానో విహరతీతి అరహత్తం పత్థయన్తో విహరతి. ముద్ధావసిత్తస్సాతి ముద్ధని అవసిత్తస్స, కతాభిసేకస్సాతి అత్థో. ఆభిసేకోతి అభిసేకం కాతుం యుత్తో. అనభిసిత్తోతి న తావ అభిసిత్తో. మచలప్పత్తోతి రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స పుత్తభావేన చేవ పుత్తేసు జేట్ఠకభావేన చ న తావ అభిసిత్తభావేన చ అభిసేకప్పత్తిఅత్థాయ అచలప్పత్తో నిచ్చలపత్తో. మకారో నిపాతమత్తం. కాయేన ఫుసిత్వాతి నామకాయేన ఫుసిత్వా.

యాచితోవ బహులం చీవరం పరిభుఞ్జతీతి ‘‘ఇదం, భన్తే, పరిభుఞ్జథా’’తి ఏవం దాయకేహి యాచమానేహేవ ఉపనీతం చీవరం బహుం పరిభుఞ్జతి, కిఞ్చిదేవ అయాచితం, బాకులత్థేరో వియ. పిణ్డపాతం ఖదిరవనమగ్గే సీవలిత్థేరో వియ. సేనాసనం అట్ఠకనాగరసుత్తే (మ. ని. ౨.౧౭ ఆదయో; అ. ని. ౧౧.౧౬ ఆదయో) ఆనన్దత్థేరో వియ. గిలానపచ్చయం పిలిన్దవచ్ఛథేరో వియ. త్యస్సాతి తే అస్స. మనాపేనేవాతి మనం అల్లీయనకేన. సముదాచరన్తీతి కత్తబ్బకిచ్చాని కరోన్తి పవత్తన్తి వా. ఉపహారం ఉపహరన్తీతి కాయికచేతసికఉపహారం ఉపహరన్తి ఉపనీయన్తి. సన్నిపాతికానీతి తిణ్ణమ్పి సన్నిపాతేన నిబ్బత్తాని. ఉతుపరిణామజానీతి ఉతుపరిణామతో అతిసీతఅతిఉణ్హఉతుతో జాతాని. విసమపరిహారజానీతి అచ్చాసనఅతిట్ఠానాదికా విసమపరిహారతో జాతాని. ఓపక్కమికానీతి వధబన్ధనాదిఉపక్కమేన నిబ్బత్తాని. కమ్మవిపాకజానీతి వినాపి ఇమేహి కారణేహి కేవలం పుబ్బే కతకమ్మవిపాకవసేనేవ జాతాని. చతున్నం ఝానానన్తి ఏత్థ ఖీణాసవానమ్పి బుద్ధానమ్పి కిరియజ్ఝానానేవ అధిప్పేతాని. సేసం ఉత్తానత్థమేవాతి.

౮. సంయోజనసుత్తవణ్ణనా

౮౮. అట్ఠమే సాసనే లద్ధప్పతిట్ఠత్తా సోతాపన్నోవ సమణమచలోతి వుత్తో, నాతిబహుగుణత్తా న బహుపత్తం వియ సరోరుహం సకదాగామీ సమణపుణ్డరీకోతి, తతో బహుతరగుణత్తా సతపత్తం వియ సరోరుహం అనాగామీ సమణపదుమోతి, థద్ధభావకరానం కిలేసానం సబ్బసో సముచ్ఛిన్నత్తా ముదుభావప్పత్తో ఖీణాసవో సమణసుఖుమాలోతి.

౯. సమ్మాదిట్ఠిసుత్తవణ్ణనా

౮౯. నవమే సమ్మాదిట్ఠికోతిఆదీహి అట్ఠఙ్గికమగ్గవసేన పఠమసుత్తే వియ సత్త సేఖా గహితా. దుతియవారే దసఙ్గికమగ్గవసేన వా అరహత్తఫలఞాణఅరహత్తఫలవిముత్తీహి సద్ధిం, అట్ఠఙ్గికమగ్గవసేన వా సుక్ఖవిపస్సకఖీణాసవో కథితో, తతియవారే ఉభతోభాగవిముత్తో, చతుత్థవారే తథాగతో చ తథాగతసదిసఖీణాసవో చాతి. ఇతి ఇదం సుత్తం పఠమసుత్తే కథితపుగ్గలానం వసేనేవ కథితం, దేసనామత్తమేవ పనేత్థ నానన్తి.

౧౦. ఖన్ధసుత్తవణ్ణనా

౯౦. దసమే పఠమవారే అరహత్తత్థాయ పయోగం అనారభిత్వా ఠితో పమాదవిహారీ సేఖపుగ్గలో కథితో. దుతియవారే అనుప్పాదితజ్ఝానో ఆరద్ధవిపస్సకో అప్పమాదవిహారీ సేఖపుగ్గలో కథితో. తతియవారే ఆరద్ధవిపస్సకో అప్పమాదవిహారీ అట్ఠవిమోక్ఖలాభీ సేఖపుగ్గలో కథితో, చతుత్థవారే పరమసుఖుమాలఖీణాసవోతి.

మచలవగ్గో చతుత్థో.