(౧౧) ౧. సమ్బోధవగ్గో

౧. పుబ్బేవసమ్బోధసుత్తవణ్ణనా

౧౦౪. తతియస్స పఠమే పుబ్బేవ సమ్బోధాతి సమ్బోధితో పుబ్బేవ, అరియమగ్గప్పత్తితో అపరభాగేయేవాతి వుత్తం హోతి. అనభిసమ్బుద్ధస్సాతి అప్పటివిద్ధచతుసచ్చస్స. బోధిసత్తస్సేవ సతోతి బుజ్ఝనకసత్తస్సేవ సతో, సమ్మాసమ్బోధిం అధిగన్తుం ఆరభన్తస్సేవ సతో, సమ్బోధియా వా సత్తస్సేవ లగ్గస్సేవ సతో. దీపఙ్కరస్స హి భగవతో పాదమూలే అట్ఠధమ్మసమోధానేన అభినీహారసమిద్ధితో పభుతి తథాగతో సమ్మాసమ్బోధిం సత్తో లగ్గో ‘‘పత్తబ్బా మయా ఏసా’’తి తదధిగమాయ పరక్కమం అముఞ్చన్తోయేవ ఆగతో, తస్మా బోధిసత్తోతి వుచ్చతి. కో ను ఖోతి కతమో ను ఖో. లోకోతి సఙ్ఖారలోకో. అస్సాదోతి మధురాకారో. ఆదీనవోతి అనభినన్దితబ్బాకారో. తస్స మయ్హన్తి తస్స ఏవం బోధిసత్తస్సేవ సతో మయ్హం. ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహానన్తి నిబ్బానం ఆగమ్మ ఆరబ్భ పటిచ్చ ఛన్దరాగో వినయం గచ్ఛతి పహీయతి, తస్మా నిబ్బానం ‘‘ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహాన’’న్తి వుచ్చతి. ఇదం లోకనిస్సరణన్తి ఇదం నిబ్బానం లోకతో నిస్సటత్తా లోకనిస్సరణన్తి వుచ్చతి. యావకీవన్తి యత్తకం పమాణం కాలం. అబ్భఞ్ఞాసిన్తి అభివిసిట్ఠేన అరియమగ్గఞాణేన అఞ్ఞాసిం. ఞాణఞ్చ పన మే దస్సనన్తి ద్వీహిపి పదేహి పచ్చవేక్ఖణఞాణం వుత్తం. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవాతి.

౨. పఠమఅస్సాదసుత్తవణ్ణనా

౧౦౫. దుతియే అస్సాదపరియేసనం అచరిన్తి అస్సాదపరియేసనత్థాయ అచరిం. కుతో పట్ఠాయాతి? సుమేధకాలతో పట్ఠాయ. పఞ్ఞాయాతి సహవిపస్సనాయ మగ్గపఞ్ఞాయ. సుదిట్ఠోతి సుప్పటివిద్ధో. ఇమినా ఉపాయేన సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బో. తతియం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవ.

౪. సమణబ్రాహ్మణసుత్తవణ్ణనా

౧౦౭. చతుత్థే సామఞ్ఞత్థన్తి చతుబ్బిధం అరియఫలం. ఇతరం తస్సేవ వేవచనం. సామఞ్ఞత్థేన వా చత్తారో మగ్గా, బ్రహ్మఞ్ఞత్థేన చత్తారి ఫలాని. ఇమేసు పన చతూసుపి సుత్తేసు ఖన్ధలోకోవ కథితో.

౫. రుణ్ణసుత్తవణ్ణనా

౧౦౮. పఞ్చమం అత్థుప్పత్తియా నిక్ఖిత్తం. కతరాయ అత్థుప్పత్తియా? ఛబ్బగ్గియానం అనాచారే. తే కిర గాయన్తా నచ్చన్తా హసన్తా విచరింసు. భిక్ఖూ దసబలస్స ఆరోచయింసు. సత్థా తే పక్కోసాపేత్వా తేసం ఓవాదత్థాయ ఇదం సుత్తం ఆరభి. తత్థ రుణ్ణన్తి రోదితం. ఉమ్మత్తకన్తి ఉమ్మత్తకకిరియా. కోమారకన్తి కుమారకేహి కత్తబ్బకిచ్చం. దన్తవిదంసకహసితన్తి దన్తే దస్సేత్వా పాణిం పహరన్తానం మహాసద్దేన హసితం. సేతుఘాతో గీతేతి గీతే వో పచ్చయఘాతో హోతు, సహేతుకం గీతం పజహథాతి దీపేతి. నచ్చేపి ఏసేవ నయో. అలన్తి యుత్తం. ధమ్మప్పమోదితానం సతన్తి ఏత్థ ధమ్మో వుచ్చతి కారణం, కేనచిదేవ కారణేన పముదితానం సన్తానం. సితం సితమత్తాయాతి తస్మిం సితకారణే సతి యం సితం కరోథ, తం వో సితమత్తాయ అగ్గదన్తే దస్సేత్వా పహట్ఠాకారమత్తదస్సనాయయేవ యుత్తన్తి వుత్తం హోతి.

౬. అతిత్తిసుత్తవణ్ణనా

౧౦౯. ఛట్ఠే సోప్పస్సాతి నిద్దాయ. పటిసేవనాయ నత్థి తిత్తీతి యథా యథా పటిసేవతి, తథా తథా రుచ్చతియేవాతి తిత్తి నామ నత్థి. సేసపదద్వయేపి ఏసేవ నయో. సచే హి మహాసముద్దే ఉదకం సురా భవేయ్య, సురాసోణ్డో చ మచ్ఛో హుత్వా నిబ్బత్తేయ్య, తస్స తత్థ చరన్తస్సపి సయన్తస్సపి తిత్తి నామ న భవేయ్య. ఇమస్మిం సుత్తే వట్టమేవ కథితం.

౭. అరక్ఖితసుత్తవణ్ణనా

౧౧౦. సత్తమే అవస్సుతం హోతీతి తిన్తం హోతి. న భద్దకం మరణం హోతీతి అపాయే పటిసన్ధిపచ్చయతాయ న లద్ధకం హోతి. కాలకిరియాతి తస్సేవ వేవచనం. సుక్కపక్ఖే సగ్గే పటిసన్ధిపచ్చయతాయ భద్దకం హోతి లద్ధకం. తం పన ఏకన్తేన సోతాపన్నాదీనం తిణ్ణం అరియసావకానంయేవ వట్టతి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవాతి.

౮. బ్యాపన్నసుత్తవణ్ణనా

౧౧౧. అట్ఠమే బ్యాపన్నన్తి పకతిభావం జహిత్వా ఠితం. సేసం పురిమసుత్తే వుత్తనయమేవ.

౯. పఠమనిదానసుత్తవణ్ణనా

౧౧౨. నవమే నిదానానీతి కారణాని. కమ్మానం సముదయాయాతి వట్టగామికమ్మానం పిణ్డకరణత్థాయ. లోభపకతన్తి లోభేన పకతం. సావజ్జన్తి సదోసం. తం కమ్మం కమ్మసముదయాయ సంవత్తతీతి తం కమ్మం అఞ్ఞేసమ్పి వట్టగామికమ్మానం సముదయాయ పిణ్డకరణత్థాయ సంవత్తతి. న తం కమ్మం కమ్మనిరోధాయాతి తం పన కమ్మం వట్టగామికమ్మానం నిరోధత్థాయ న సంవత్తతి. సుక్కపక్ఖే కమ్మానం సముదయాయాతి వివట్టగామికమ్మానం సముదయత్థాయ. ఇమినా నయేన సబ్బం అత్థతో వేదితబ్బం.

౧౦. దుతియనిదానసుత్తవణ్ణనా

౧౧౩. దసమే కమ్మానన్తి వట్టగామికమ్మానమేవ. ఛన్దరాగట్ఠానియేతి ఛన్దరాగస్స కారణభూతే. ఆరబ్భాతి ఆగమ్మ సన్ధాయ పటిచ్చ. ఛన్దోతి తణ్హాఛన్దో. యో చేతసో సారాగోతి యో చిత్తస్స రాగో రజ్జనా రజ్జితత్తం, ఏతమహం సంయోజనం వదామి, బన్ధనం వదామీతి అత్థో. సుక్కపక్ఖే కమ్మానన్తి వివట్టగామికమ్మానం. తదభినివత్తేతీతి తం అభినివత్తేతి. యదా వా తేన విపాకో ఞాతో హోతి విదితో, తదా తే చేవ ధమ్మే తఞ్చ విపాకం అభినివత్తేతి. ఇమినా చ పదేన విపస్సనా కథితా, తదభినివత్తేత్వాతి ఇమినా మగ్గో. చేతసా అభినివిజ్ఝిత్వాతి ఇమినా చ మగ్గోవ. పఞ్ఞాయ అతివిజ్ఝ పస్సతీతి సహ విపస్సనాయ మగ్గపఞ్ఞాయ నిబ్బిజ్ఝిత్వా పస్సతి. ఏవం సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బో. ఇమస్మిం పన సుత్తే వట్టవివట్టం కథితన్తి.

సమ్బోధవగ్గో పఠమో.