౩. తతియపణ్ణాసకం

(౧౧) ౧. సమ్బోధవగ్గో

౧. పుబ్బేవసమ్బోధసుత్తవణ్ణనా

౧౦౪. తతియస్స పఠమే పుబ్బేవ సమ్బోధాతి సమ్బోధితో పుబ్బేవ, అరియమగ్గప్పత్తితో అపరభాగేయేవాతి వుత్తం హోతి. అనభిసమ్బుద్ధస్సాతి అప్పటివిద్ధచతుసచ్చస్స. బోధిసత్తస్సేవ సతోతి బుజ్ఝనకసత్తస్సేవ సతో, సమ్మాసమ్బోధిం అధిగన్తుం ఆరభన్తస్సేవ సతో, సమ్బోధియా వా సత్తస్సేవ లగ్గస్సేవ సతో. దీపఙ్కరస్స హి భగవతో పాదమూలే అట్ఠధమ్మసమోధానేన అభినీహారసమిద్ధితో పభుతి తథాగతో సమ్మాసమ్బోధిం సత్తో లగ్గో ‘‘పత్తబ్బా మయా ఏసా’’తి తదధిగమాయ పరక్కమం అముఞ్చన్తోయేవ ఆగతో, తస్మా బోధిసత్తోతి వుచ్చతి. కో ను ఖోతి కతమో ను ఖో. లోకోతి సఙ్ఖారలోకో. అస్సాదోతి మధురాకారో. ఆదీనవోతి అనభినన్దితబ్బాకారో. తస్స మయ్హన్తి తస్స ఏవం బోధిసత్తస్సేవ సతో మయ్హం. ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహానన్తి నిబ్బానం ఆగమ్మ ఆరబ్భ పటిచ్చ ఛన్దరాగో వినయం గచ్ఛతి పహీయతి, తస్మా నిబ్బానం ‘‘ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహాన’’న్తి వుచ్చతి. ఇదం లోకనిస్సరణన్తి ఇదం నిబ్బానం లోకతో నిస్సటత్తా లోకనిస్సరణన్తి వుచ్చతి. యావకీవన్తి యత్తకం పమాణం కాలం. అబ్భఞ్ఞాసిన్తి అభివిసిట్ఠేన అరియమగ్గఞాణేన అఞ్ఞాసిం. ఞాణఞ్చ పన మే దస్సనన్తి ద్వీహిపి పదేహి పచ్చవేక్ఖణఞాణం వుత్తం. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవాతి.

౨. పఠమఅస్సాదసుత్తవణ్ణనా

౧౦౫. దుతియే అస్సాదపరియేసనం అచరిన్తి అస్సాదపరియేసనత్థాయ అచరిం. కుతో పట్ఠాయాతి? సుమేధకాలతో పట్ఠాయ. పఞ్ఞాయాతి సహవిపస్సనాయ మగ్గపఞ్ఞాయ. సుదిట్ఠోతి సుప్పటివిద్ధో. ఇమినా ఉపాయేన సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బో. తతియం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవ.

౪. సమణబ్రాహ్మణసుత్తవణ్ణనా

౧౦౭. చతుత్థే సామఞ్ఞత్థన్తి చతుబ్బిధం అరియఫలం. ఇతరం తస్సేవ వేవచనం. సామఞ్ఞత్థేన వా చత్తారో మగ్గా, బ్రహ్మఞ్ఞత్థేన చత్తారి ఫలాని. ఇమేసు పన చతూసుపి సుత్తేసు ఖన్ధలోకోవ కథితో.

౫. రుణ్ణసుత్తవణ్ణనా

౧౦౮. పఞ్చమం అత్థుప్పత్తియా నిక్ఖిత్తం. కతరాయ అత్థుప్పత్తియా? ఛబ్బగ్గియానం అనాచారే. తే కిర గాయన్తా నచ్చన్తా హసన్తా విచరింసు. భిక్ఖూ దసబలస్స ఆరోచయింసు. సత్థా తే పక్కోసాపేత్వా తేసం ఓవాదత్థాయ ఇదం సుత్తం ఆరభి. తత్థ రుణ్ణన్తి రోదితం. ఉమ్మత్తకన్తి ఉమ్మత్తకకిరియా. కోమారకన్తి కుమారకేహి కత్తబ్బకిచ్చం. దన్తవిదంసకహసితన్తి దన్తే దస్సేత్వా పాణిం పహరన్తానం మహాసద్దేన హసితం. సేతుఘాతో గీతేతి గీతే వో పచ్చయఘాతో హోతు, సహేతుకం గీతం పజహథాతి దీపేతి. నచ్చేపి ఏసేవ నయో. అలన్తి యుత్తం. ధమ్మప్పమోదితానం సతన్తి ఏత్థ ధమ్మో వుచ్చతి కారణం, కేనచిదేవ కారణేన పముదితానం సన్తానం. సితం సితమత్తాయాతి తస్మిం సితకారణే సతి యం సితం కరోథ, తం వో సితమత్తాయ అగ్గదన్తే దస్సేత్వా పహట్ఠాకారమత్తదస్సనాయయేవ యుత్తన్తి వుత్తం హోతి.

౬. అతిత్తిసుత్తవణ్ణనా

౧౦౯. ఛట్ఠే సోప్పస్సాతి నిద్దాయ. పటిసేవనాయ నత్థి తిత్తీతి యథా యథా పటిసేవతి, తథా తథా రుచ్చతియేవాతి తిత్తి నామ నత్థి. సేసపదద్వయేపి ఏసేవ నయో. సచే హి మహాసముద్దే ఉదకం సురా భవేయ్య, సురాసోణ్డో చ మచ్ఛో హుత్వా నిబ్బత్తేయ్య, తస్స తత్థ చరన్తస్సపి సయన్తస్సపి తిత్తి నామ న భవేయ్య. ఇమస్మిం సుత్తే వట్టమేవ కథితం.

౭. అరక్ఖితసుత్తవణ్ణనా

౧౧౦. సత్తమే అవస్సుతం హోతీతి తిన్తం హోతి. న భద్దకం మరణం హోతీతి అపాయే పటిసన్ధిపచ్చయతాయ న లద్ధకం హోతి. కాలకిరియాతి తస్సేవ వేవచనం. సుక్కపక్ఖే సగ్గే పటిసన్ధిపచ్చయతాయ భద్దకం హోతి లద్ధకం. తం పన ఏకన్తేన సోతాపన్నాదీనం తిణ్ణం అరియసావకానంయేవ వట్టతి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవాతి.

౮. బ్యాపన్నసుత్తవణ్ణనా

౧౧౧. అట్ఠమే బ్యాపన్నన్తి పకతిభావం జహిత్వా ఠితం. సేసం పురిమసుత్తే వుత్తనయమేవ.

౯. పఠమనిదానసుత్తవణ్ణనా

౧౧౨. నవమే నిదానానీతి కారణాని. కమ్మానం సముదయాయాతి వట్టగామికమ్మానం పిణ్డకరణత్థాయ. లోభపకతన్తి లోభేన పకతం. సావజ్జన్తి సదోసం. తం కమ్మం కమ్మసముదయాయ సంవత్తతీతి తం కమ్మం అఞ్ఞేసమ్పి వట్టగామికమ్మానం సముదయాయ పిణ్డకరణత్థాయ సంవత్తతి. న తం కమ్మం కమ్మనిరోధాయాతి తం పన కమ్మం వట్టగామికమ్మానం నిరోధత్థాయ న సంవత్తతి. సుక్కపక్ఖే కమ్మానం సముదయాయాతి వివట్టగామికమ్మానం సముదయత్థాయ. ఇమినా నయేన సబ్బం అత్థతో వేదితబ్బం.

౧౦. దుతియనిదానసుత్తవణ్ణనా

౧౧౩. దసమే కమ్మానన్తి వట్టగామికమ్మానమేవ. ఛన్దరాగట్ఠానియేతి ఛన్దరాగస్స కారణభూతే. ఆరబ్భాతి ఆగమ్మ సన్ధాయ పటిచ్చ. ఛన్దోతి తణ్హాఛన్దో. యో చేతసో సారాగోతి యో చిత్తస్స రాగో రజ్జనా రజ్జితత్తం, ఏతమహం సంయోజనం వదామి, బన్ధనం వదామీతి అత్థో. సుక్కపక్ఖే కమ్మానన్తి వివట్టగామికమ్మానం. తదభినివత్తేతీతి తం అభినివత్తేతి. యదా వా తేన విపాకో ఞాతో హోతి విదితో, తదా తే చేవ ధమ్మే తఞ్చ విపాకం అభినివత్తేతి. ఇమినా చ పదేన విపస్సనా కథితా, తదభినివత్తేత్వాతి ఇమినా మగ్గో. చేతసా అభినివిజ్ఝిత్వాతి ఇమినా చ మగ్గోవ. పఞ్ఞాయ అతివిజ్ఝ పస్సతీతి సహ విపస్సనాయ మగ్గపఞ్ఞాయ నిబ్బిజ్ఝిత్వా పస్సతి. ఏవం సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బో. ఇమస్మిం పన సుత్తే వట్టవివట్టం కథితన్తి.

సమ్బోధవగ్గో పఠమో.

(౧౨) ౨. ఆపాయికవగ్గో

౧. ఆపాయికసుత్తవణ్ణనా

౧౧౪. దుతియస్స పఠమే అపాయం గచ్ఛిస్సన్తీతి ఆపాయికా. నిరయం గచ్ఛిస్సన్తీతి నేరయికా. ఇదమప్పహాయాతి ఇదం బ్రహ్మచారిపటిఞ్ఞతాదిం పాపధమ్మత్తయం అవిజహిత్వా. బ్రహ్మచారిపటిఞ్ఞోతి బ్రహ్మచారిపటిరూపకో, తేసం వా ఆకప్పం అవిజహనేన ‘‘అహమ్పి బ్రహ్మచారీ’’తి ఏవంపటిఞ్ఞో. అనుద్ధంసేతీతి అక్కోసతి పరిభాసతి చోదేతి. నత్థి కామేసు దోసోతి కిలేసకామేన వత్థుకామే సేవన్తస్స నత్థి దోసో. పాతబ్యతన్తి పివితబ్బతం పరిభుఞ్జితబ్బతం నిరాసఙ్కేన చిత్తేన పిపాసితస్స పానీయపివనసదిసం పరిభుఞ్జితబ్బతం. ఇమస్మిం సుత్తే వట్టమేవ కథితం.

౨. దుల్లభసుత్తవణ్ణనా

౧౧౫. దుతియే కతఞ్ఞూ కతవేదీతి ‘‘ఇమినా మయ్హం కత’’న్తి తేన కతకమ్మం ఞత్వా విదితం పాకటం కత్వా పటికరణకపుగ్గలో.

౩. అప్పమేయ్యసుత్తవణ్ణనా

౧౧౬. తతియే సుఖేన మేతబ్బోతి సుప్పమేయ్యో. దుక్ఖేన మేతబ్బోతి దుప్పమేయ్యో. పమేతుం న సక్కోతీతి అప్పమేయ్యో. ఉన్నళోతి ఉగ్గతనళో, తుచ్ఛమానం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితోతి అత్థో. చపలోతి పత్తమణ్డనాదినా చాపల్లేన సమన్నాగతో. ముఖరోతి ముఖఖరో. వికిణ్ణవాచోతి అసఞ్ఞతవచనో. అసమాహితోతి చిత్తేకగ్గతారహితో. విబ్భన్తచిత్తోతి భన్తచిత్తో భన్తగావిభన్తమిగసప్పటిభాగో. పాకతిన్ద్రియోతి వివటిన్ద్రియో. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవాతి.

౪. ఆనేఞ్జసుత్తవణ్ణనా

౧౧౭. చతుత్థే తదస్సాదేతీతి తం ఝానం అస్సాదేతి. తం నికామేతీతి తదేవ పత్థేతి. తేన చ విత్తిం ఆపజ్జతీతి తేన ఝానేన తుట్ఠిం ఆపజ్జతి. తత్ర ఠితోతి తస్మిం ఝానే ఠితో. తదధిముత్తోతి తత్థేవ అధిముత్తో. తబ్బహులవిహారీతి తేన బహులం విహరన్తో. సహబ్యతం ఉపపజ్జతీతి సహభావం ఉపపజ్జతి, తస్మిం దేవలోకే నిబ్బత్తతీతి అత్థో. నిరయమ్పి గచ్ఛతీతిఆది నిరయాదీహి అవిప్పముత్తత్తా అపరపరియాయవసేన తత్థ గమనం సన్ధాయ వుత్తం. న హి తస్స ఉపచారజ్ఝానతో బలవతరం అకుసలం అత్థి, యేన అనన్తరం అపాయే నిబ్బత్తేయ్య. భగవతో పన సావకోతి సోతాపన్నసకదాగామిఅనాగామీనం అఞ్ఞతరో. తస్మింయేవ భవేతి తత్థేవ అరూపభవే. పరినిబ్బాయతీతి అప్పచ్చయపరినిబ్బానేన పరినిబ్బాయతి. అధిప్పయాసోతి అధికప్పయోగో. సేసమేత్థ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. ఇమస్మిం పన సుత్తే పుథుజ్జనస్స ఉపపత్తిజ్ఝానం కథితం, అరియసావకస్స తదేవ ఉపపత్తిజ్ఝానఞ్చ విపస్సనాపాదకజ్ఝానఞ్చ కథితం.

౫. విపత్తిసమ్పదాసుత్తవణ్ణనా

౧౧౮. పఞ్చమే సీలవిపత్తీతి సీలస్స విపన్నాకారో. సేసద్వయేపి ఏసేవ నయో. నత్థి దిన్నన్తి దిన్నస్స ఫలాభావం సన్ధాయ వదతి. యిట్ఠం వుచ్చతి మహాయోగో. హుతన్తి పహేణకసక్కారో అధిప్పేతో. తమ్పి ఉభయం ఫలాభావమేవ సన్ధాయ పటిక్ఖిపతి. సుకతదుక్కటానన్తి సుకతదుక్కతానం, కుసలాకుసలానన్తి అత్థో. ఫలం విపాకోతి యం ఫలన్తి వా విపాకోతి వా వుచ్చతి, తం నత్థీతి వదతి. నత్థి అయం లోకోతి పరలోకే ఠితస్స అయం లోకో నత్థి, నత్థి పరో లోకోతి ఇధ లోకే ఠితస్సాపి పరలోకో నత్థి, సబ్బే తత్థ తత్థేవ ఉచ్ఛిజ్జన్తీతి దస్సేతి. నత్థి మాతా నత్థి పితాతి తేసు సమ్మాపటిపత్తిమిచ్ఛాపటిపత్తీనం ఫలాభావవసేన వదతి. నత్థి సత్తా ఓపపాతికాతి చవిత్వా ఉప్పజ్జనకసత్తా నామ నత్థీతి వదతి. సమ్పదాతి పారిపూరియో. సీలసమ్పదాతి సీలస్స పరిపుణ్ణఅవేకల్లభావో. సేసద్వయేపి ఏసేవ నయో. అత్థి దిన్నన్తిఆది వుత్తపటిపక్ఖనయేన గహేతబ్బం.

౬. అపణ్ణకసుత్తవణ్ణనా

౧౧౯. ఛట్ఠే అపణ్ణకో మణీతి ఛహి తలేహి సమన్నాగతో పాసకో. సుగతిం సగ్గన్తి చాతుమహారాజికాదీసు అఞ్ఞతరం సగ్గం లోకం. ఇమస్మిం సుత్తే సీలఞ్చ సమ్మాదిట్ఠి చాతి ఉభయమ్పి మిస్సకం కథితం. సత్తమం ఉత్తానమేవ.

౮. పఠమసోచేయ్యసుత్తవణ్ణనా

౧౨౧. అట్ఠమే సోచేయ్యానీతి సుచిభావా. కాయసోచేయ్యన్తి కాయద్వారే సుచిభావో. సేసద్వయేపి ఏసేవ నయో. ఇమేసు పన పటిపాటియా చతూసు సుత్తేసు అగారికపటిపదా కథితా. సోతాపన్నసకదాగామీనమ్పి వట్టతి.

౯. దుతియసోచేయ్యసుత్తవణ్ణనా

౧౨౨. నవమే అజ్ఝత్తన్తి నియకజ్ఝత్తం. కామచ్ఛన్దన్తి కామచ్ఛన్దనీవరణం. బ్యాపాదాదీసుపి ఏసేవ నయో. సేసమేత్థ హేట్ఠా వుత్తనయమేవ. గాథాయ పన కాయసుచిన్తి కాయద్వారే సుచిం, కాయేన వా సుచిం. సేసద్వయేపి ఏసేవ నయో. నిన్హాతపాపకన్తి సబ్బే పాపే నిన్హాపేత్వా ధోవిత్వా ఠితం. ఇమినా సుత్తేనపి గాథాయపి ఖీణాసవోవ కథితోతి.

౧౦. మోనేయ్యసుత్తవణ్ణనా

౧౨౩. దసమే మోనేయ్యానీతి మునిభావా. కాయమోనేయ్యన్తి కాయద్వారే మునిభావో సాధుభావో పణ్డితభావో. సేసద్వయేపి ఏసేవ నయో. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, కాయమోనేయ్యన్తి ఇదం తివిధకాయదుచ్చరితప్పహానం కాయమోనేయ్యం నామ. అపిచ తివిధం కాయసుచరితమ్పి కాయమోనేయ్యం, తథా కాయారమ్మణం ఞాణం కాయమోనేయ్యం, కాయపరిఞ్ఞా కాయమోనేయ్యం, పరిఞ్ఞాసహగతో మగ్గో కాయమోనేయ్యం, కాయే ఛన్దరాగస్స పహానం కాయమోనేయ్యం, కాయసఙ్ఖారనిరోధో చతుత్థజ్ఝానసమాపత్తి కాయమోనేయ్యం. వచీమోనేయ్యేపి ఏసేవ నయో.

అయం పనేత్థ విసేసో – యథా ఇధ చతుత్థజ్ఝానసమాపత్తి, ఏవం తత్థ వచీసఙ్ఖారనిరోధో దుతియజ్ఝానసమాపత్తి వచీమోనేయ్యన్తి వేదితబ్బా. మనోమోనేయ్యమ్పి ఇమినావ నయేన అత్థం ఞత్వా చిత్తసఙ్ఖారనిరోధో సఞ్ఞావేదయితనిరోధసమాపత్తి మనోమోనేయ్యన్తి వేదితబ్బా. కాయమునిన్తి కాయద్వారే మునిం ఉత్తమం పరిసుద్ధం, కాయేన వా మునిం. సేసద్వయేపి ఏసేవ నయో. సబ్బప్పహాయినన్తి ఖీణాసవం. ఖీణాసవో హి సబ్బప్పహాయీ నామాతి.

ఆపాయికవగ్గో దుతియో.

(౧౩) ౩. కుసినారవగ్గో

౧. కుసినారసుత్తవణ్ణనా

౧౨౪. తతియస్స పఠమే కుసినారాయన్తి ఏవంనామకే నగరే. బలిహరణే వనసణ్డేతి ఏవంనామకే వనసణ్డే. తత్థ కిర భూతబలికరణత్థం బలిం హరన్తి, తస్మా బలిహరణన్తి వుచ్చతి. ఆకఙ్ఖమానోతి ఇచ్ఛమానో. సహత్థాతి సహత్థేన. సమ్పవారేతీతి అలం అలన్తి వాచాయ చేవ హత్థవికారేన చ పటిక్ఖిపాపేతి. సాధు వత మాయన్తి సాధు వత మం అయం. గథితోతి తణ్హాగేధేన గథితో. ముచ్ఛితోతి తణ్హాముచ్ఛనాయయేవ ముచ్ఛితో. అజ్ఝోపన్నోతి తణ్హాయ గిలిత్వా పరినిట్ఠపేత్వా పవత్తో. అనిస్సరణపఞ్ఞోతి ఛన్దరాగం పహాయ సంకడ్ఢిత్వా పరిభుఞ్జన్తో నిస్సరణపఞ్ఞో నామ హోతి, అయం న తాదిసో, సచ్ఛన్దరాగో పరిభుఞ్జతీతి అనిస్సరణపఞ్ఞో. సుక్కపక్ఖో వుత్తవిపరియాయేన వేదితబ్బో. నేక్ఖమ్మవితక్కాదయో పనేత్థ మిస్సకా కథితాతి వేదితబ్బా.

౨. భణ్డనసుత్తవణ్ణనా

౧౨౫. దుతియే పజహింసూతి పజహన్తి. బహులమకంసూతి పునప్పునం కరోన్తి. ఇధాపి తయో వితక్కా మిస్సకావ కథితా.

౩. గోతమకచేతియసుత్తవణ్ణనా

౧౨౬. తతియే గోతమకే చేతియేతి గోతమకయక్ఖస్స భవనే. తథాగతో హి పఠమబోధియం వీసతి వస్సాని కదాచి చాపాలే చేతియే, కదాచి సారన్దదే, కదాచి బహుపుత్తే, కదాచి గోతమకేతి ఏవం యేభుయ్యేన దేవకులేసుయేవ విహాసి. ఇమస్మిం పన కాలే వేసాలిం ఉపనిస్సాయ గోతమకస్స యక్ఖస్స భవనట్ఠానే విహాసి. తేన వుత్తం – ‘‘గోతమకే చేతియే’’తి. ఏతదవోచాతి ఏతం ‘‘అభిఞ్ఞాయాహ’’న్తిఆదికం సుత్తం అవోచ.

ఇదఞ్చ భగవతా సుత్తం అత్థుప్పత్తియం వుత్తన్తి వేదితబ్బం. కతరఅత్థుప్పత్తియన్తి? మూలపరియాయఅత్థుప్పత్తియం (మ. ని. ౧.౧ ఆదయో). సమ్బహులా కిర బ్రాహ్మణపబ్బజితా అత్తనా ఉగ్గహితబుద్ధవచనం నిస్సాయ జాననమదం ఉప్పాదేత్వా ధమ్మస్సవనగ్గం న గచ్ఛన్తి – ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో కథేన్తో అమ్హేహి ఞాతమేవ కథేస్సతి, నో అఞ్ఞాత’’న్తి. భిక్ఖూ తథాగతస్స ఆరోచేసుం. సత్థా తే భిక్ఖూ పక్కోసాపేత్వా ముఖపటిఞ్ఞం గహేత్వా మూలపరియాయం దేసేసి. తే భిక్ఖూ దేసనాయ నేవ ఆగతట్ఠానం, న గతట్ఠానం అద్దసంసు. అపస్సన్తా ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో ‘మయ్హం కథా నియ్యాతీ’తి ముఖసమ్పత్తమేవ కథేతీ’’తి చిన్తయింసు. సత్థా తేసం మనం జానిత్వా ఇమం సుత్తన్తం ఆరభి.

తత్థ అభిఞ్ఞాయాతి ‘‘ఇమే పఞ్చక్ఖన్ధా, ద్వాదసాయతనాని, అట్ఠారస ధాతుయో, బావీసతిన్ద్రియాని, చత్తారి సచ్చాని, నవ హేతూ, సత్త ఫస్సా, సత్త వేదనా, సత్త చేతనా, సత్త సఞ్ఞా, సత్త చిత్తానీ’’తి జానిత్వా పటివిజ్ఝిత్వా పచ్చక్ఖం కత్వా, తథా – ‘‘ఇమే చత్తారో సతిపట్ఠానా’’తిఆదినా నయేన తే తే ధమ్మే జానిత్వా పటివిజ్ఝిత్వా పచ్చక్ఖమేవ కత్వాతి అత్థో. సనిదానన్తి సప్పచ్చయమేవ కత్వా కథేమి, నో అప్పచ్చయం. సప్పాటిహారియన్తి పచ్చనీకపటిహరణేన సప్పాటిహారియమేవ కత్వా కథేమి, నో అప్పాటిహారియం. అలఞ్చ పన వోతి యుత్తఞ్చ పన తుమ్హాకం. తుట్ఠియాతి ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో భగవా, స్వాక్ఖాతో ధమ్మో, సుప్పటిపన్నో సఙ్ఘో’’తి తీణి రతనాని గుణతో అనుస్సరన్తానం తుమ్హాకం యుత్తమేవ తుట్ఠిం కాతున్తి అత్థో. సేసపదద్వయేపి ఏసేవ నయో.

అకమ్పిత్థాతి ఛహి ఆకారేహి అకమ్పిత్థ. ఏవరూపో హి పథవికమ్పో బోధిమణ్డేపి అహోసి. బోధిసత్తే కిర దక్ఖిణదిసాభాగేన బోధిమణ్డం అభిరుళ్హే దక్ఖిణదిసాభాగో హేట్ఠా అవీచిం పాపుణన్తో వియ అహోసి, ఉత్తరభాగో ఉగ్గన్త్వా భవగ్గం అభిహనన్తో వియ. పచ్ఛిమదిసం గతే పచ్ఛిమభాగో హేట్ఠా అవీచిం పాపుణన్తో వియ అహోసి, పాచీనభాగో ఉగ్గన్త్వా భవగ్గం అభిహనన్తో వియ. ఉత్తరదిసం గతే ఉత్తరదిసాభాగో హేట్ఠా అవీచిం పాపుణన్తో వియ, దక్ఖిణదిసాభాగో ఉగ్గన్త్వా భవగ్గం అభిహనన్తో వియ. పాచీనదిసం గతే పాచీనదిసాభాగో హేట్ఠా అవీచిం పాపుణన్తో వియ, పచ్ఛిమభాగో ఉగ్గన్త్వా భవగ్గం అభిహనన్తో వియ. బోధిరుక్ఖోపి సకిం హేట్ఠా అవీచిం పాపుణన్తో వియ, సకిం ఉగ్గన్త్వా భవగ్గం అభిహనన్తో వియ. తస్మిమ్పి దివసే ఏవం ఛహి ఆకారేహి చక్కవాళసహస్సీ మహాపథవీ అకమ్పిత్థ.

౪. భరణ్డుకాలామసుత్తవణ్ణనా

౧౨౭. చతుత్థే కేవలకప్పన్తి సకలకప్పం. అన్వాహిణ్డన్తోతి విచరన్తో. నాద్దసాతి కిం కారణా న అద్దస? అయం కిర భరణ్డు కాలామో సక్యానం అగ్గపిణ్డం ఖాదన్తో విచరతి. తస్స వసనట్ఠానం సమ్పత్తకాలే ఏకా ధమ్మదేసనా సముట్ఠహిస్సతీతి ఞత్వా భగవా ఏవం అధిట్ఠాసి, యథా అఞ్ఞో ఆవసథో న పఞ్ఞాయిత్థ. తస్మా న అద్దస. పురాణసబ్రహ్మచారీతి పోరాణకో సబ్రహ్మచారీ. సో కిర ఆళారకాలామకాలే తస్మింయేవ అస్సమే అహోసి, తం సన్ధాయేవమాహ. సన్థరం పఞ్ఞాపేహీతి సన్థరితబ్బం సన్థరాహీతి అత్థో. సన్థరం పఞ్ఞాపేత్వాతి కప్పియమఞ్చకే పచ్చత్థరణం పఞ్ఞాపేత్వా. కామానం పరిఞ్ఞం పఞ్ఞాపేతీతి ఏత్థ పరిఞ్ఞా నామ సమతిక్కమో, తస్మా కామానం సమతిక్కమం పఠమజ్ఝానం పఞ్ఞాపేతి. న రూపానం పరిఞ్ఞన్తి రూపానం సమతిక్కమభూతం అరూపావచరసమాపత్తిం న పఞ్ఞాపేతి. న వేదనానం పరిఞ్ఞన్తి వేదనానం సమతిక్కమం నిబ్బానం న పఞ్ఞాపేతి. నిట్ఠాతి గతి నిప్ఫత్తి. ఉదాహు పుథూతి ఉదాహు నానా.

౫. హత్థకసుత్తవణ్ణనా

౧౨౮. పఞ్చమే అభిక్కన్తాయ రత్తియాతి ఏత్థ అభిక్కన్తసద్దో ఖయసున్దరాభిరూపఅబ్భనుమోదనాదీసు దిస్సతి. తత్థ ‘‘అభిక్కన్తా, భన్తే, రత్తి, నిక్ఖన్తో పఠమో యామో, చిరనిసిన్నో భిక్ఖుసఙ్ఘో, ఉద్దిసతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖూనం పాతిమోక్ఖ’’న్తి ఏవమాదీసు ఖయే దిస్సతి. ‘‘అయం ఇమేసం చతున్నం పుగ్గలానం అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి ఏవమాదీసు (అ. ని. ౪.౧౦౦) సున్దరే.

‘‘కో మే వన్దతి పాదాని, ఇద్ధియా యససా జలం;

అభిక్కన్తేన వణ్ణేన, సబ్బా ఓభాసయం దిసా’’తి. (వి. వ. ౮౫౭) –

ఏవమాదీసు అభిరూపే. ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమా’’తి ఏవమాదీసు (పారా. ౧౫) అబ్భనుమోదనే. ఇధ పన సున్దరే. తేన అభిక్కన్తాయ రత్తియాతి ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ రత్తియాతి వుత్తం హోతి. అభిక్కన్తవణ్ణాతి ఇధ అభిక్కన్తసద్దో అభిరూపే, వణ్ణసద్దో పన ఛవిథుతికులవగ్గకారణసణ్ఠానపమాణరూపాయతనాదీసు దిస్సతి. తత్థ ‘‘సువణ్ణవణ్ణోసి భగవా’’తి ఏవమాదీసు (మ. ని. ౨.౩౯౯; సు. ని. ౫౫౩) ఛవియం. ‘‘కదా సఞ్ఞూళ్హా పన తే గహపతి సమణస్స గోతమస్స వణ్ణా’’తి ఏవమాదీసు (మ. ని. ౨.౭౭) థుతియం. ‘‘చత్తారోమే, భో గోతమ, వణ్ణా’’తి ఏవమాదీసు (దీ. ని. ౩.౧౧౫) కులవగ్గే. ‘‘అథ కేన ను వణ్ణేన, గన్ధత్థేనోతి వుచ్చతీ’’తి ఏవమాదీసు (సం. ని. ౧.౨౩౪) కారణే. ‘‘మహన్తం హత్థిరాజవణ్ణం అభినిమ్మినిత్వా’’తి ఏవమాదీసు (సం. ని. ౧.౧౩౮) సణ్ఠానే. ‘‘తయో పత్తస్స వణ్ణా’’తి ఏవమాదీసు (పారా. ౬౦౨) పమాణే. ‘‘వణ్ణో గన్ధో రసో ఓజా’’తి ఏవమాదీసు రూపాయతనే. సో ఇధ ఛవియా దట్ఠబ్బో. తేన అభిక్కన్తవణ్ణాతి అభిరూపచ్ఛవి, ఇట్ఠవణ్ణా మనాపవణ్ణాతి వుత్తం హోతి.

కేవలకప్పన్తి ఏత్థ కేవలసద్దో అనవసేసయేభుయ్యాబ్యామిస్సానతిరేకదళ్హత్థవిసంయోగాదిఅనేకత్థో. తథా హిస్స ‘‘కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియ’’న్తి ఏవమాదీసు (పారా. ౧) అనవసేసతా అత్థో. ‘‘కేవలకప్పా చ అఙ్గమగధా పహూతం ఖాదనీయం భోజనీయం ఆదాయ ఉపసఙ్కమిస్సన్తీ’’తి ఏవమాదీసు (మహావ. ౪౩) యేభుయ్యతా. ‘‘కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి ఏవమాదీసు (విభ. ౨౨౫) అబ్యామిస్సతా. ‘‘కేవలం సద్ధామత్తకం నూన అయమాయస్మా’’తి ఏవమాదీసు (మహావ. ౨౪౪) అనతిరేకతా. ‘‘ఆయస్మతో, భన్తే, అనురుద్ధస్స బాహియో నామ సద్ధివిహారికో కేవలకప్పం సఙ్ఘభేదాయ ఠితో’’తి ఏవమాదీసు (అ. ని. ౪.౨౪౩) దళ్హత్థతా. ‘‘కేవలీ వుసితవా ఉత్తమపురిసోతి వుచ్చతీ’’తి ఏవమాదీసు (సం. ని. ౩.౫౭) విసంయోగో. ఇధ పన అనవసేసతా అత్థోతి అధిప్పేతా.

కప్పసద్దో పనాయం అభిసద్దహనవోహారకాలపఞ్ఞత్తిఛేదనవికప్పలేససమన్తభావాదిఅనేకత్థో. తథా హిస్స ‘‘ఓకప్పనియమేతం భోతో గోతమస్స, యథా తం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తి ఏవమాదీసు (మ. ని. ౧.౩౮౭) అభిసద్దహనమత్థో. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చహి సమణకప్పేహి ఫలం పరిభుఞ్జితు’’న్తి ఏవమాదీసు (చూళవ. ౨౫౦) వోహారో. ‘‘యేన సుదం నిచ్చకప్పం విహరామీ’’తి ఏవమాదీసు (మ. ని. ౧.౩౮౭) కాలో. ‘‘ఇచ్చాయస్మా కప్పో’’తి ఏవమాదీసు (సు. ని. ౧౦౯౮; చూళని. కప్పమాణవపుచ్ఛా ౧౧౭, కప్పమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో ౬౧) పఞ్ఞత్తి. ‘‘అలఙ్కతో కప్పితకేసమస్సూ’’తి ఏవమాదీసు (జా. ౨.౨౨.౧౩౬౮; వి. వ. ౧౦౯౪) ఛేదనం. ‘‘కప్పతి ద్వఙ్గులకప్పో’’తి ఏవమాదీసు (చూళవ. ౪౪౬) వికప్పో. ‘‘అత్థి కప్పో నిపజ్జితు’’న్తి ఏవమాదీసు (అ. ని. ౮.౮౦) లేసో. ‘‘కేవలకప్పం వేళువనం ఓభాసేత్వా’’తి ఏవమాదీసు (సం. ని. ౧.౯౪) సమన్తభావో. ఇధ పనస్స సమన్తభావో అత్థో అధిప్పేతో. తస్మా కేవలకప్పం జేతవనన్తి ఏత్థ అనవసేసం సమన్తతో జేతవనన్తి అత్థో.

ఓభాసేత్వాతి ఆభాయ ఫరిత్వా. వాలుకాయాతి సణ్హాయ వాలుకాయ. న సణ్ఠాతీతి న పతిట్ఠాతి. ఓళారికన్తి బ్రహ్మదేవతాయ హి పథవియం పతిట్ఠానకాలే అత్తభావో ఓళారికో మాపేతుం వట్టతి పథవీ వా, తస్మా ఏవమాహ. ధమ్మాతి ఇమినా పుబ్బే ఉగ్గహితబుద్ధవచనం దస్సేతి. నప్పవత్తినో అహేసున్తి సజ్ఝాయమూళ్హకా వాచా పరిహీనాయేవ అహేసుం. అప్పటివానోతి అనివత్తో అనుక్కణ్ఠితో.

దస్సనస్సాతి చక్ఖువిఞ్ఞాణేన దస్సనస్స. ఉపట్ఠానస్సాతి చతూహి పచ్చయేహి ఉపట్ఠానస్స. అధిసీలన్తి దసవిధం సీలం. తఞ్హి పఞ్చసీలం ఉపాదాయ అధిసీలన్తి వుచ్చతి. అవిహం గతోతి అవిహబ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తోస్మీతి దస్సేతి.

౬. కటువియసుత్తవణ్ణనా

౧౨౯. ఛట్ఠే గోయోగపిలక్ఖస్మిన్తి గావీనం విక్కయట్ఠానే ఉట్ఠితపిలక్ఖస్స సన్తికే. రిత్తస్సాదన్తి ఝానసుఖాభావేన రిత్తస్సాదం. బాహిరస్సాదన్తి కామగుణసుఖవసేన బాహిరస్సాదం. కటువియన్తి ఉచ్ఛిట్ఠం. ఆమగన్ధేనాతి కోధసఙ్ఖాతేన విస్సగన్ధేన. అవస్సుతన్తి తిన్తం. మక్ఖికాతి కిలేసమక్ఖికా. నానుపతిస్సన్తీతి ఉట్ఠాయ న అనుబన్ధిస్సన్తి. నాన్వాస్సవిస్సన్తీతి అనుబన్ధిత్వా న ఖాదిస్సన్తి. సంవేగమాపాదీతి సోతాపన్నో జాతో.

కటువియకతోతి ఉచ్ఛిట్ఠకతో. ఆరకా హోతీతి దూరే హోతి. విఘాతస్సేవ భాగవాతి దుక్ఖస్సేవ భాగీ. చరేతీతి చరతి గచ్ఛతి. దుమ్మేధోతి దుప్పఞ్ఞో. ఇమస్మిం సుత్తే వట్టమేవ కథితం, గాథాసు వట్టవివట్టం కథితన్తి. సత్తమే వట్టమేవ భాసితం.

౮. దుతియఅనురుద్ధసుత్తవణ్ణనా

౧౩౧. అట్ఠమే ఇదం తే మానస్మిన్తి అయం తే నవవిధేన వడ్ఢితమానోతి అత్థో. ఇదం తే ఉద్ధచ్చస్మిన్తి ఇదం తవ ఉద్ధచ్చం చిత్తస్స ఉద్ధతభావో. ఇదం తే కుక్కుచ్చస్మిన్తి ఇదం తవ కుక్కుచ్చం.

౯. పటిచ్ఛన్నసుత్తవణ్ణనా

౧౩౨. నవమే ఆవహన్తీతి నియ్యన్తి. పటిచ్ఛన్నో ఆవహతీతి పటిచ్ఛన్నోవ హుత్వా నియ్యాతి. వివటో విరోచతీతి ఏత్థ ఏకతో ఉభతో అత్తతో సబ్బత్థకతోతి చతుబ్బిధా వివటతా వేదితబ్బా. తత్థ ఏకతో వివటం నామ అసాధారణసిక్ఖాపదం. ఉభతో వివటం నామ సాధారణసిక్ఖాపదం. అత్తతో వివటం నామ పటిలద్ధధమ్మగుణో. సబ్బత్థకవివటం నామ తేపిటకం బుద్ధవచనం.

౧౦. లేఖసుత్తవణ్ణనా

౧౩౩. దసమే అభిణ్హన్తి అభిక్ఖణం నిరన్తరం. ఆగాళ్హేనాతి గాళ్హేన కక్ఖళేన. ఫరుసేనాతి ఫరుసవచనేన. గాళ్హం కత్వా ఫరుసం కత్వా వుచ్చమానోపీతి అత్థో. అమనాపేనాతి మనం అనల్లీయన్తేన అవడ్ఢన్తేన. సన్ధియతిమేవాతి ఘటియతియేవ. సంసన్దతిమేవాతి నిరన్తరోవ హోతి. సమ్మోదతిమేవాతి ఏకీభావమేవ గచ్ఛతి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

కుసినారవగ్గో తతియో.

(౧౪) ౪. యోధాజీవవగ్గో

౧. యోధాజీవసుత్తవణ్ణనా

౧౩౪. చతుత్థస్స పఠమే యుద్ధం ఉపజీవతీతి యోధాజీవో. రాజారహోతి రఞ్ఞో అనుచ్ఛవికో. రాజభోగ్గోతి రఞ్ఞో ఉపభోగపరిభోగో. అఙ్గన్తేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతీతి హత్థో వియ పాదో వియ చ అవస్సం ఇచ్ఛితబ్బత్తా అఙ్గన్తి సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి. దూరే పాతీ హోతీతి ఉదకే ఉసభమత్తం, థలే అట్ఠుసభమత్తం, తతో వా ఉత్తరిన్తి దూరే కణ్డం పాతేతి. దుట్ఠగామణిఅభయస్స హి యోధాజీవో నవఉసభమత్తం కణ్డం పాతేసి, పచ్ఛిమభవే బోధిసత్తో యోజనప్పమాణం. అక్ఖణవేధీతి అవిరాధితవేధీ, అక్ఖణం వా విజ్జు విజ్జన్తరికాయ విజ్ఝితుం సమత్థోతి అత్థో. మహతో కాయస్స పదాలేతాతి ఏకతోబద్ధం ఫలకసతమ్పి మహింసచమ్మసతమ్పి అఙ్గుట్ఠపమాణబహలం లోహపట్టమ్పి చతురఙ్గులబహలం అసనపదరమ్పి విదత్థిబహలం ఉదుమ్బరపదరమ్పి దీఘన్తేన వాలికసకటమ్పి వినివిజ్ఝితుం సమత్థోతి అత్థో. యంకిఞ్చి రూపన్తిఆది విసుద్ధిమగ్గే విత్థారితమేవ. నేతం మమాతిఆది తణ్హామానదిట్ఠిపటిక్ఖేపవసేన వుత్తం. సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతీతి సమ్మా హేతునా కారణేన సహవిపస్సనాయ మగ్గపఞ్ఞాయ పస్సతి. పదాలేతీతి అరహత్తమగ్గేన పదాలేతి.

౨. పరిసాసుత్తవణ్ణనా

౧౩౫. దుతియే ఉక్కాచితవినీతాతి అప్పటిపుచ్ఛిత్వా వినీతా దుబ్బినీతపరిసా. పటిపుచ్ఛావినీతాతి పుచ్ఛిత్వా వినీతా సువినీతపరిసా. యావతావినీతాతి పమాణవసేన వినీతా, పమాణం ఞత్వా వినీతపరిసాతి అత్థో. ‘‘యావతజ్ఝా’’తి పాళియా పన యావ అజ్ఝాసయాతి అత్థో, అజ్ఝాసయం ఞత్వా వినీతపరిసాతి వుత్తం హోతి. తతియం ఉత్తానమేవ.

౪. ఉప్పాదాసుత్తవణ్ణనా

౧౩౭. చతుత్థే ధమ్మట్ఠితతాతి సభావట్ఠితతా. ధమ్మనియామతాతి సభావనియామతా. సబ్బే సఙ్ఖారాతి చతుభూమకసఙ్ఖారా. అనిచ్చాతి హుత్వా అభావట్ఠేన అనిచ్చా. దుక్ఖాతి సమ్పటిపీళనట్ఠేన దుక్ఖా. అనత్తాతి అవసవత్తనట్ఠేన అనత్తా. ఇతి ఇమస్మిం సుత్తే తీణి లక్ఖణాని మిస్సకాని కథితాని.

౫. కేసకమ్బలసుత్తవణ్ణనా

౧౩౮. పఞ్చమే తన్తావుతానం వత్థానన్తి పచ్చత్తే సామివచనం, తన్తేహి వాయితవత్థానీతి అత్థో. కేసకమ్బలోతి మనుస్సకేసేహి వాయితకమ్బలో. పుథుసమణబ్రాహ్మణవాదానన్తి ఇదమ్పి పచ్చత్తే సామివచనం. పటికిట్ఠోతి పచ్ఛిమకో లామకో. మోఘపురిసోతి తుచ్ఛపురిసో. పటిబాహతీతి పటిసేధేతి. ఖిప్పం ఉడ్డేయ్యాతి కుమినం ఓడ్డేయ్య. ఛట్ఠసత్తమాని ఉత్తానత్థానేవ.

౮. అస్సఖళుఙ్కసుత్తవణ్ణనా

౧౪౧. అట్ఠమే అస్సఖళుఙ్కోతి అస్సపోతో. ఇదమస్స జవస్మిం వదామీతి అయమస్స ఞాణజవోతి వదామి. ఇదమస్స వణ్ణస్మిం వదామీతి అయమస్స గుణవణ్ణోతి వదామి. ఇదమస్స ఆరోహపరిణాహస్మిన్తి అయమస్స ఉచ్చభావో పరిమణ్డలభావోతి వదామీతి.

౯. అస్సపరస్ససుత్తవణ్ణనా

౧౪౨. నవమే అస్సపరస్సేతి అస్సేసు పరస్సే. పురిసపరస్సేతి పురిసేసు పరస్సే, పురిసపురిసేతి అత్థో. ఇమస్మిం సుత్తే తీణి మగ్గఫలాని కథితాని. తత్థ అయం తీహి మగ్గేహి ఞాణజవసమ్పన్నోతి వేదితబ్బో.

౧౦. అస్సాజానీయసుత్తవణ్ణనా

౧౪౩. దసమే భద్రేతి భద్దకే. అస్సాజానీయేతి కారణాకారణం జాననకే అస్సే. పురిసాజానీయేసుపి ఏసేవ నయో. ఇమస్మిం సుత్తే అరహత్తఫలం కథితం. తత్రాయం అరహత్తమగ్గేన ఞాణజవసమ్పన్నోతి వేదితబ్బో.

౧౧. పఠమమోరనివాపసుత్తవణ్ణనా

౧౪౪. ఏకాదసమే అచ్చన్తనిట్ఠోతి అన్తం అతిక్కన్తనిట్ఠో, అకుప్పనిట్ఠో ధువనిట్ఠోతి అత్థో. సేసం సదిసమేవ.

౧౨. దుతియమోరనివాపసుత్తవణ్ణనా

౧౪౫. ద్వాదసమే ఇద్ధిపాటిహారియేనాతి ఇజ్ఝనకపాటిహారియేన. ఆదేసనాపాటిహారియేనాతి ఆదిసిత్వా అపదిసిత్వా కథనఅనుకథనకథాపాటిహారియేన.

౧౩. తతియమోరనివాపసుత్తవణ్ణనా

౧౪౬. తేరసమే సమ్మాదిట్ఠియాతి ఫలసమాపత్తత్థాయ సమ్మాదిట్ఠియా. సమ్మాఞాణేనాతి ఫలఞాణేన. సమ్మావిముత్తియాతి సేసేహి ఫలసమాపత్తిధమ్మేహి. ఇమేసు తీసుపి సుత్తేసు ఖీణాసవోవ కథితోతి.

యోధాజీవవగ్గో చతుత్థో.

(౧౫) ౫. మఙ్గలవగ్గో

౧-౯. అకుసలసుత్తాదివణ్ణనా

౧౪౭-౧౫౫. పఞ్చమస్స పఠమే యథాభతం నిక్ఖిత్తోతి యథా ఆనేత్వా ఠపితో. దుతియే సావజ్జేనాతి సదోసేన. తతియే విసమేనాతి సపక్ఖలనేన. సమేనాతి అపక్ఖలనేన. చతుత్థే అసుచినాతి గూథసదిసేన అపరిసుద్ధేన అమేజ్ఝేన. సుచినాతి పరిసుద్ధేన మేజ్ఝేన. పఞ్చమాదీని ఉత్తానానేవ.

౧౦. పుబ్బణ్హసుత్తవణ్ణనా

౧౫౬. దసమే సునక్ఖత్తన్తిఆదీసు యస్మిం దివసే తయో సుచరితధమ్మా పూరితా హోన్తి, సో దివసో లద్ధనక్ఖత్తయోగో నామ, తేనస్స సదా సునక్ఖత్తం నామ హోతీతి వుచ్చతి. స్వేవ దివసో కతమఙ్గలో నామ హోతి, తేనస్స సదా సుమఙ్గలన్తి వుచ్చతి. పభాతమ్పిస్స సదా సుప్పభాతమేవ, సయనతో ఉట్ఠానమ్పి సుహుట్ఠితమేవ, ఖణోపి సుక్ఖణోవ, ముహుత్తోపి సుముహుత్తోవ. ఏత్థ చ దసచ్ఛరపమాణో కాలో ఖణో నామ, తేన ఖణేన దసక్ఖణో కాలో లయో నామ, తేన లయేన చ దసలయో కాలో ఖణలయో నామ, తేన దసగుణో ముహుత్తో నామ, తేన దసగుణో ఖణముహుత్తో నామాతి అయం విభాగో వేదితబ్బో. సుయిట్ఠం బ్రహ్మచారిసూతి యస్మిం దివసే తీణి సుచరితాని పూరితాని, తదాస్స సేట్ఠచారీసు దిన్నదానం సుయిట్ఠం నామ హోతి. పదక్ఖిణం కాయకమ్మన్తి తం దివసం తేన కతం కాయకమ్మం వడ్ఢికాయకమ్మం నామ హోతి. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో. పదక్ఖిణాని కత్వానాతి వడ్ఢియుత్తాని కాయకమ్మాదీని కత్వా. లభన్తత్థే పదక్ఖిణేతి పదక్ఖిణే వడ్ఢిఅత్థేయేవ లభతి. సేసం ఉత్తానమేవాతి.

మఙ్గలవగ్గో పఞ్చమో.

తతియపణ్ణాసకం నిట్ఠితం.