౭. చతుమహారాజసుత్తవణ్ణనా

౩౭. సత్తమే అమచ్చా పారిసజ్జాతి పరిచారికదేవతా. ఇమం లోకం అనువిచరన్తీతి అట్ఠమీదివసే కిర సక్కో దేవరాజా చత్తారో మహారాజానో ఆణాపేతి – ‘‘తాతా, అజ్జ అట్ఠమీదివసే మనుస్సలోకం అనువిచరిత్వా పుఞ్ఞాని కరోన్తానం నామగోత్తం ఉగ్గణ్హిత్వా ఆగచ్ఛథా’’తి. తే గన్త్వా అత్తనో పరిచారకే పేసేన్తి – ‘‘గచ్ఛథ, తాతా, మనుస్సలోకం విచరిత్వా పుఞ్ఞకారకానం నామగోత్తాని సువణ్ణపట్టే లిఖిత్వా ఆనేథా’’తి. తే తథా కరోన్తి. తేన వుత్తం – ‘‘ఇమం లోకం అనువిచరన్తీ’’తి. కచ్చి బహూతిఆది తేసం ఉపపరిక్ఖాకారదస్సనత్థం వుత్తం. ఏవం ఉపపరిక్ఖన్తా హి తే అనువిచరన్తి. తత్థ ఉపోసథం ఉపవసన్తీతి మాసస్స అట్ఠవారే ఉపోసథఙ్గాని అధిట్ఠహన్తి. పటిజాగరోన్తీతి పటిజాగరఉపోసథకమ్మం నామ కరోన్తి. తం కరోన్తా ఏకస్మిం అద్ధమాసే చతున్నం ఉపోసథదివసానం పచ్చుగ్గమనానుగ్గమనవసేన కరోన్తి. పఞ్చమీఉపోసథం పచ్చుగ్గచ్ఛన్తా చతుత్థియం ఉపోసథికా హోన్తి, అనుగచ్ఛన్తా ఛట్ఠియం. అట్ఠమీఉపోసథం పచ్చుగ్గచ్ఛన్తా సత్తమియం, అనుగచ్ఛన్తా నవమియం. చాతుద్దసిం పచ్చుగ్గచ్ఛన్తా తేరసియం, పన్నరసీఉపోసథం అనుగచ్ఛన్తా పాటిపదే ఉపోసథికా హోన్తి. పుఞ్ఞాని కరోన్తీతి సరణగమననిచ్చసీలపుప్ఫపూజాధమ్మస్సవనపదీపసహస్సఆరోపనవిహారకరణాదీని నానప్పకారాని పుఞ్ఞాని కరోన్తి. తే ఏవం అనువిచరిత్వా పుఞ్ఞకమ్మకారకానం నామగోత్తాని సోవణ్ణమయే పట్టే లిఖిత్వా ఆహరిత్వా చతున్నం మహారాజానం దేన్తి. పుత్తా ఇమం లోకం అనువిచరన్తీతి చతూహి మహారాజేహి పురిమనయేనేవ పహితత్తా అనువిచరన్తి. తదహూతి తందివసం. ఉపోసథేతి ఉపోసథదివసే.

సచే, భిక్ఖవే, అప్పకా హోన్తీతి చతున్నం మహారాజానం అమచ్చా పారిసజ్జా తా తా గామనిగమరాజధానియో ఉపసఙ్కమన్తి, తతో తం ఉపనిస్సాయ అధివత్థా దేవతా ‘‘మహారాజానం అమచ్చా ఆగతా’’తి పణ్ణాకారం గహేత్వా తేసం సన్తికం గచ్ఛన్తి. తే పణ్ణాకారం గహేత్వా ‘‘కచ్చి ను ఖో మారిసా బహూ మనుస్సా మత్తేయ్యా’’తి వుత్తనయేన మనుస్సానం పుఞ్ఞపటిపత్తిం పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఆమ, మారిస, ఇమస్మిం గామే అసుకో చ అసుకో చ పుఞ్ఞాని కరోన్తీ’’తి వుత్తే తేసం నామగోత్తం లిఖిత్వా అఞ్ఞత్థ గచ్ఛన్తి. అథ చాతుద్దసియం చతున్నం మహారాజానం పుత్తాపి తమేవ సువణ్ణపట్టం గహేత్వా తేనేవ నయేన అనువిచరన్తా నామగోత్తాని లిఖన్తి. తదహుపోసథే పన్నరసే చత్తారోపి మహారాజానో తేనేవ నయేన తస్మింయేవ సువణ్ణపట్టే నామగోత్తాని లిఖన్తి. తే సువణ్ణపట్టపరిమాణేనేవ – ‘‘ఇమస్మిం కాలే మనుస్సా అప్పకా, ఇమస్మిం కాలే బహుకా’’తి జానన్తి. తం సన్ధాయ ‘‘సచే, భిక్ఖవే, అప్పకా హోన్తి మనుస్సా’’తిఆది వుత్తం. దేవానం తావతింసానన్తి పఠమం అభినిబ్బత్తే తేత్తింస దేవపుత్తే ఉపాదాయ ఏవంలద్ధనామానం. తేసం పన ఉప్పత్తికథా దీఘనికాయే సక్కపఞ్హసుత్తవణ్ణనాయ విత్థారితా. తేనాతి తేన ఆరోచనేన, తేన వా పుఞ్ఞకారకానం అప్పకభావేన. దిబ్బా వత, భో, కాయా పరిహాయిస్సన్తీతి నవనవానం దేవపుత్తానం అపాతుభావేన దేవకాయా పరిహాయిస్సన్తి, రమణీయం దసయోజనసహస్సం దేవనగరం సుఞ్ఞం భవిస్సతి. పరిపూరిస్సన్తి అసురకాయాతి చత్తారో అపాయా పరిపూరిస్సన్తి. ఇమినా ‘‘మయం పరిపుణ్ణే దేవనగరే దేవసఙ్ఘమజ్ఝే నక్ఖత్తం కీళితుం న లభిస్సామా’’తి అనత్తమనా హోన్తి. సుక్కపక్ఖేపి ఇమినావ ఉపాయేన అత్థో వేదితబ్బో.

భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, సక్కో దేవానమిన్దోతి అత్తనో సక్కదేవరాజకాలం సన్ధాయ కథేతి. ఏకస్స వా సక్కస్స అజ్ఝాసయం గహేత్వా కథేతీతి వుత్తం. అనునయమానోతి అనుబోధయమానో. తాయం వేలాయన్తి తస్మిం కాలే.

పాటిహారియపక్ఖఞ్చాతి ఏత్థ పాటిహారియపక్ఖో నామ అన్తోవస్సే తేమాసం నిబద్ధుపోసథో, తం అసక్కోన్తస్స ద్విన్నం పవారణానం అన్తరే ఏకమాసం నిబద్ధుపోసథో, తమ్పి అసక్కోన్తస్స పఠమపవారణతో పట్ఠాయ ఏకో అద్ధమాసో పాటిహారియపక్ఖోయేవ నామ. అట్ఠఙ్గసుసమాగతన్తి అట్ఠహి గుణఙ్గేహి సమన్నాగతం. యోపిస్స మాదిసో నరోతి యోపి సత్తో మాదిసో భవేయ్య. సక్కోపి కిర వుత్తప్పకారస్స ఉపోసథకమ్మస్స గుణం జానిత్వా ద్వే దేవలోకసమ్పత్తియో పహాయ మాసస్స అట్ఠ వారే ఉపోసథం ఉపవసతి. తస్మా ఏవమాహ. అపరో నయో – యోపిస్స మాదిసో నరోతి యోపి సత్తో మాదిసో అస్స, మయా పత్తం సమ్పత్తిం పాపుణితుం ఇచ్ఛేయ్యాతి అత్థో. సక్కా హి ఏవరూపేన ఉపోసథకమ్మేన సక్కసమ్పత్తిం పాపుణితున్తి అయమేత్థ అధిప్పాయో.

వుసితవాతి వుత్థవాసో. కతకరణీయోతి చతూహి మగ్గేహి కత్తబ్బకిచ్చం కత్వా ఠితో. ఓహితభారోతి ఖన్ధభారకిలేసభారఅభిసఙ్ఖారభారే ఓతారేత్వా ఠితో. అనుప్పత్తసదత్థోతి సదత్థో వుచ్చతి అరహత్తం, తం అనుప్పత్తో. పరిక్ఖీణభవసంయోజనోతి యేన సంయోజనేన బద్ధో భవేసు ఆకడ్ఢీయతి, తస్స ఖీణత్తా పరిక్ఖీణభవసంయోజనో. సమ్మదఞ్ఞా విముత్తోతి హేతునా నయేన కారణేన జానిత్వా విముత్తో. కల్లం వచనాయాతి యుత్తం వత్తుం.

యోపిస్స మాదిసో నరోతి యోపి మాదిసో ఖీణాసవో అస్స, సోపి ఏవరూపం ఉపోసథం ఉపవసేయ్యాతి ఉపోసథకమ్మస్స గుణం జానన్తో ఏవం వదేయ్య. అపరో నయో యోపిస్స మాదిసో నరోతి యోపి సత్తో మాదిసో అస్స, మయా పత్తం సమ్పత్తిం పాపుణితుం ఇచ్ఛేయ్యాతి అత్థో. సక్కా హి ఏవరూపేన ఉపోసథకమ్మేన ఖీణాసవసమ్పత్తిం పాపుణితున్తి అయమేత్థ అధిప్పాయో. అట్ఠమం ఉత్తానత్థమేవ.