౯. సుఖుమాలసుత్తవణ్ణనా

౩౯. నవమే సుఖుమాలోతి నిద్దుక్ఖో. పరమసుఖుమాలోతి పరమనిద్దుక్ఖో. అచ్చన్తసుఖుమాలోతి సతతనిద్దుక్ఖో. ఇమం భగవా కపిలపురే నిబ్బత్తకాలతో పట్ఠాయ నిద్దుక్ఖభావం గహేత్వా ఆహ, చరియకాలే పన తేన అనుభూతదుక్ఖస్స అన్తో నత్థీతి. ఏకత్థాతి ఏకిస్సా పోక్ఖరణియా. ఉప్పలం వప్పతీతి ఉప్పలం రోపేతి. సా నీలుప్పలవనసఞ్ఛన్నా హోతి. పదుమన్తి పణ్డరపదుమం. పుణ్డరీకన్తి రత్తపదుమం. ఏవం ఇతరాపి ద్వే పదుమపుణ్డరీకవనేహి సఞ్ఛన్నా హోన్తి. బోధిసత్తస్స కిర సత్తట్ఠవస్సికకాలే రాజా అమచ్చే పుచ్ఛి – ‘‘తరుణదారకా కతరకీళికం పియాయన్తీ’’తి? ఉదకకీళికం దేవాతి. తతో రాజా కుద్దాలకమ్మకారకే సన్నిపాతేత్వా పోక్ఖరణిట్ఠానాని గణ్హాపేసి. అథ సక్కో దేవరాజా ఆవజ్జేన్తో తం పవత్తిం ఞత్వా – ‘‘న యుత్తో మహాసత్తస్స మానుసకపరిభోగో, దిబ్బపరిభోగో యుత్తో’’తి విస్సకమ్మం ఆమన్తేత్వా – ‘‘గచ్ఛ, తాత, మహాసత్తస్స కీళాభూమియం పోక్ఖరణియో మాపేహీ’’తి ఆహ. కీదిసా హోన్తు, దేవాతి? అపగతకలలకద్దమా హోన్తు విప్పకిణ్ణమణిముత్తపవాళికా సత్తరతనమయపాకారపరిక్ఖిత్తా పవాళమయఉణ్హీసేహి మణిమయసోపానబాహుకేహి సువణ్ణరజతమణిమయఫలకేహి సోపానేహి సమన్నాగతా. సువణ్ణరజతమణిపవాళమయా చేత్థ నావా హోన్తు, సువణ్ణనావాయ రజతపల్లఙ్కో హోతు, రజతనావాయ సువణ్ణపల్లఙ్కో, మణినావాయ పవాళపల్లఙ్కో, పవాళనావాయ మణిపల్లఙ్కో, సువణ్ణరజతమణిపవాళమయావ ఉదకసేచననాళికా హోన్తు, పఞ్చవణ్ణేహి చ పదుమేహి సఞ్ఛన్నా హోన్తూతి. ‘‘సాధు, దేవా’’తి విస్సకమ్మదేవపుత్తో సక్కస్స పటిస్సుత్వా రత్తిభాగే ఓతరిత్వా రఞ్ఞో గాహాపితపోక్ఖరణిట్ఠానేసుయేవ తేనేవ నియామేన పోక్ఖరణియో మాపేసి.

నను చేతా అపగతకలలకద్దమా, కథమేత్థ పదుమాని పుప్ఫింసూతి? సో కిర తాసు పోక్ఖరణీసు తత్థ తత్థ సువణ్ణరజతమణిపవాళమయా ఖుద్దకనావాయో మాపేత్వా ‘‘ఏతా కలలకద్దమపూరితా చ హోన్తు, పఞ్చవణ్ణాని చేత్థ పదుమాని పుప్ఫన్తూ’’తి అధిట్ఠాసి. ఏవం పఞ్చవణ్ణాని పదుమాని పుప్ఫింసు, రేణువట్టియో ఉగ్గన్త్వా ఉదకపిట్ఠం అజ్ఝోత్థరిత్వా విచరన్తి. పఞ్చవిధా భమరగణా ఉపకూజన్తా విచరన్తి. ఏవం తా మాపేత్వా విస్సకమ్మో దేవపురమేవ గతో. తతో విభాతాయ రత్తియా మహాజనో దిస్వా ‘‘మహాపురిస్సస్స మాపితా భవిస్సన్తీ’’తి గన్త్వా రఞ్ఞో ఆరోచేసి. రాజా మహాజనపరివారో గన్త్వా పోక్ఖరణియో దిస్వా ‘‘మమ పుత్తస్స పుఞ్ఞిద్ధియా దేవతాహి మాపితా భవిస్సన్తీ’’తి అత్తమనో అహోసి. తతో పట్ఠాయ మహాపురిసో ఉదకకీళికం అగమాసి.

యావదేవ మమత్థాయాతి ఏత్థ యావదేవాతి పయోజనావధినియామవచనం, యావ మమేవ అత్థాయ, నత్థేత్థ అఞ్ఞం కారణన్తి అత్థో. న ఖో పనస్సాహన్తి న ఖో పనస్స అహం. అకాసికం చన్దనన్తి అసణ్హం చన్దనం. కాసికం, భిక్ఖవే, సు మే తం వేఠనన్తి, భిక్ఖవే, వేఠనమ్పి మే కాసికం హోతి. ఏత్థ హి సుఇతి చ తన్తి చ నిపాతమత్తం, మేతి సామివచనం. వేఠనమ్పి మే సణ్హమేవ హోతీతి దస్సేతి. కాసికా కఞ్చుకాతి పారుపనకఞ్చుకోపి సణ్హకఞ్చుకోవ. సేతచ్ఛత్తం ధారీయతీతి మానుసకసేతచ్ఛత్తమ్పి దిబ్బసేతచ్ఛత్తమ్పి ఉపరిధారితమేవ హోతి. మా నం ఫుసి సీతం వాతి మా ఏతం బోధిసత్తం సీతం వా ఉణ్హాదీసు వా అఞ్ఞతరం ఫుసతూతి అత్థో.

తయో పాసాదా అహేసున్తి బోధిసత్తే కిర సోళసవస్సుద్దేసికే జాతే సుద్ధోదనమహారాజా ‘‘పుత్తస్స వసనకపాసాదే కారేస్సామీ’’తి వడ్ఢకినో సన్నిపాతాపేత్వా భద్దకేన నక్ఖత్తముహుత్తేన నవభూమికతపరికమ్మం కారేత్వా తయో పాసాదే కారాపేసి. తే సన్ధాయేతం వుత్తం. హేమన్తికోతిఆదీసు యత్థ సుఖం హేమన్తే వసితుం, అయం హేమన్తికో. ఇతరేసుపి ఏసేవ నయో. అయం పనేత్థ వచనత్థో – హేమన్తే వాసో హేమన్తం, హేమన్తం అరహతీతి హేమన్తికో. ఇతరేసుపి ఏసేవ నయో.

తత్థ హేమన్తికో పాసాదో నవభూమకో అహోసి, భూమియో పనస్స ఉణ్హఉతుగ్గాహాపనత్థాయ నీచా అహేసుం. తత్థ ద్వారవాతపానాని సుఫుసితకవాటాని అహేసుం నిబ్బివరాని. చిత్తకమ్మమ్పి కరోన్తా తత్థ తత్థ పజ్జలితే అగ్గిక్ఖన్ధేయేవ అకంసు. భూమత్థరణం పనేత్థ కమ్బలమయం, తథా సాణివితాననివాసనపారుపనవేఠనాని. వాతపానాని ఉణ్హగ్గాహాపనత్థం దివా వివటాని రత్తిం పిహితాని హోన్తి.

గిమ్హికో పన పఞ్చభూమకో అహోసి. సీతఉతుగ్గాహాపనత్థం పనేత్థ భూమియో ఉచ్చా అసమ్బాధా అహేసుం. ద్వారవాతపానాని నాతిఫుసితాని సవివరాని సజాలాని అహేసుం. చిత్తకమ్మే ఉప్పలాని పదుమాని పుణ్డరీకానియేవ అకంసు. భూమత్థరణం పనేత్థ దుకూలమయం, తథా సాణివితాననివాసనపారుపనవేఠనాని. వాతపానసమీపేసు చేత్థ నవ చాటియో ఠపేత్వా ఉదకస్స పూరేత్వా నీలుప్పలాదీహి సఞ్ఛాదేన్తి. తేసు తేసు పదేసేసు ఉదకయన్తాని కరోన్తి, యేహి దేవే వస్సన్తే వియ ఉదకధారా నిక్ఖమన్తి. అన్తోపాసాదే తత్థ తత్థ కలలపూరా దోణియో ఠపేత్వా పఞ్చవణ్ణాని పదుమాని రోపయింసు. పాసాదమత్థకే సుక్ఖమహింసచమ్మం బన్ధిత్వా యన్తం పరివత్తేత్వా యావ ఛదనపిట్ఠియా పాసాణే ఆరోపేత్వా తస్మిం విస్సజ్జేన్తి. తేసం చమ్మే పవట్టన్తానం సద్దో మేఘగజ్జితం వియ హోతి. ద్వారవాతపానాని పనేత్థ దివా పిహితాని హోన్తి రత్తిం వివటాని.

వస్సికో సత్తభూమకో అహోసి. భూమియో పనేత్థ ద్విన్నమ్పి ఉతూనం గాహాపనత్థాయ నాతిఉచ్చా నాతినీచా అకంసు. ఏకచ్చాని ద్వారవాతపానాని సుఫుసితాని, ఏకచ్చాని సవివరాని. తత్థ చిత్తకమ్మమ్పి కేసుచి ఠానేసు పజ్జలితఅగ్గిక్ఖన్ధవసేన, కేసుచి జాతస్సరవసేన కతం. భూమత్థరణాదీని పనేత్థ కమ్బలదుకూలవసేన ఉభయమిస్సకాని. ఏకచ్చే ద్వారవాతపానా రత్తిం వివటా దివా పిహితా, ఏకచ్చే దివా వివటా రత్తిం పిహితా. తయోపి పాసాదా ఉబ్బేధేన సమప్పమాణా. భూమికాసు పన నానత్తం అహోసి.

ఏవం నిట్ఠితేసు పాసాదేసు రాజా చిన్తేసి – ‘‘పుత్తో మే వయప్పత్తో, ఛత్తమస్స ఉస్సాపేత్వా రజ్జసిరిం పస్సిస్సామీ’’తి. సో సాకియానం పణ్ణాని పహిణి – ‘‘పుత్తో మే వయప్పత్తో, రజ్జే నం పతిట్ఠాపేస్సామి, సబ్బే అత్తనో అత్తనో గేహేసు వయప్పత్తా, దారికా ఇమం గేహం పేసేన్తూ’’తి. తే సాసనం సుత్వా – ‘‘కుమారో కేవలం దస్సనక్ఖమో రూపసమ్పన్నో, న కిఞ్చి సిప్పం జానాతి, దారభరణం కాతుం న సక్ఖిస్సతి, న మయం ధీతరో దస్సామా’’తి ఆహంసు. రాజా తం పవత్తిం సుత్వా పుత్తస్స సన్తికం గన్త్వా ఆరోచేసి. బోధిసత్తో ‘‘కిం సిప్పం దస్సేతుం వట్టతి, తాతా’’తి ఆహ. సహస్సథామధనుం ఆరోపేతుం వట్టతి, తాతాతి. తేన హి ఆహరాపేథాతి. రాజా ఆహరాపేత్వా అదాసి. ధనుం పురిససహస్సం ఆరోపేతి, పురిససహస్సం ఓరోపేతి. మహాపురిసో ధనుం ఆహరాపేత్వా పల్లఙ్కే నిసిన్నోవ జియం పాదఙ్గుట్ఠకే వేఠేత్వా కడ్ఢన్తో పాదఙ్గుట్ఠకేనేవ ధనుం ఆరోపేత్వా వామేన హత్థేన దణ్డే గహేత్వా దక్ఖిణేన హత్థేన కడ్ఢిత్వా జియం పోథేసి. సకలనగరం ఉప్పతనాకారప్పత్తం అహోసి. ‘‘కిం సద్దో ఏసో’’తి చ వుత్తే ‘‘దేవో గజ్జతీ’’తి ఆహంసు. అథఞ్ఞే ‘‘తుమ్హే న జానాథ, న దేవో గజ్జతి, అఙ్గీరసస్స కుమారస్స సహస్సథామధనుం ఆరోపేత్వా జియం పోథేన్తస్స జియప్పహారసద్దో ఏసో’’తి ఆహంసు. సాకియా తావతకేనేవ ఆరద్ధచిత్తా అహేసుం.

మహాపురిసో ‘‘అఞ్ఞం కిం కాతుం వట్టతీ’’తి ఆహ. అట్ఠఙ్గులమత్తబహలం అయోపట్టం కణ్డేన వినివిజ్ఝితుం వట్టతీతి. తం వినివిజ్ఝిత్వా ‘‘అఞ్ఞం కిం కాతుం వట్టతీ’’తి ఆహ. చతురఙ్గులబహలం అసనఫలకం వినివిజ్ఝితుం వట్టతీతి. తం వినివిజ్ఝిత్వా ‘‘అఞ్ఞం కిం కాతుం వట్టతీ’’తి ఆహ. విదత్థిబహలం ఉదుమ్బరఫలకం వినివిజ్ఝితుం వట్టతీతి. తం వినివిజ్ఝిత్వా ‘‘అఞ్ఞం కిం కాతుం వట్టతీ’’తి. యన్తే బద్ధం ఫలకసతం వినివిజ్ఝితుం వట్టతీతి. తం వినివిజ్ఝిత్వా ‘‘అఞ్ఞం కిం కాతుం వట్టతీ’’తి ఆహ. సట్ఠిపటలం సుక్ఖమహింసచమ్మం వినివిజ్ఝితుం వట్టతీతి. తమ్పి వినివిజ్ఝిత్వా ‘‘అఞ్ఞం కిం కాతుం వట్టతీ’’తి ఆహ. తతో వాలికసకటాదీని ఆచిక్ఖింసు. మహాసత్తో వాలికసకటమ్పి పలాలసకటమ్పి వినివిజ్ఝిత్వా ఉదకే ఏకుసభప్పమాణం కణ్డం పేసేసి, థలే అట్ఠఉసభప్పమాణం. అథ నం ‘‘ఇదాని వాతిఙ్గణసఞ్ఞాయ వాలం విజ్ఝితుం వట్టతీ’’తి ఆహంసు. తేన హి బన్ధాపేథాతి. సద్దన్తరే బజ్ఝతు, తాతాతి. పురతో గచ్ఛన్తు, గావుతన్తరే బన్ధన్తూతి. పురతో గచ్ఛన్తు, అద్ధయోజనే బన్ధన్తూతి. పురతో గచ్ఛన్తు యోజనే బన్ధన్తూతి. బన్ధాపేథ, తాతాతి యోజనమత్థకే వాతిఙ్గణసఞ్ఞాయ వాలం బన్ధాపేత్వా రత్తన్ధకారే మేఘపటలచ్ఛన్నాసు దిసాసు కణ్డం ఖిపి, తం గన్త్వా యోజనమత్థకే వాలం ఫాలేత్వా పథవిం పావిసి. న కేవలఞ్చ ఏత్తకమేవ, తం దివసం పన మహాసత్తో లోకే వత్తమానసిప్పం సబ్బమేవ సన్దస్సేసి. సక్యరాజానో అత్తనో అత్తనో ధీతరో అలఙ్కరిత్వా పేసయింసు, చత్తాలీససహస్సనాటకిత్థియో అహేసుం. మహాపురిసో తీసు పాసాదేసు దేవో మఞ్ఞే పరిచారేన్తో మహాసమ్పత్తిం అనుభవతి.

నిప్పురిసేహీతి పురిసవిరహితేహి. న కేవలం చేత్థ తూరియానేవ నిప్పురిసాని, సబ్బట్ఠానానిపి నిప్పురిసానేవ. దోవారికాపి ఇత్థియోవ, న్హాపనాదిపరికమ్మకరాపి ఇత్థియోవ. రాజా కిర ‘‘తథారూపం ఇస్సరియసుఖసమ్పత్తిం అనుభవమానస్స పురిసం దిస్వా పరిసఙ్కా ఉప్పజ్జతి, సా మే పుత్తస్స మా అహోసీ’’తి సబ్బకిచ్చేసు ఇత్థియోవ ఠపేసి. పరిచారయమానోతి మోదమానో. న హేట్ఠాపాసాదం ఓరోహామీతి పాసాదతో హేట్ఠా న ఓతరామి. ఇతి మం చత్తారో మాసే అఞ్ఞో సిఖాబద్ధో పురిసో నామ పస్సితుం నాలత్థ. యథాతి యేన నియామేన. దాసకమ్మకరపోరిసస్సాతి దాసానఞ్చేవ దేవసికభత్తవేతనాభతానం కమ్మకరానఞ్చ నిస్సాయ జీవమానపురిసానఞ్చ. కణాజకన్తి సకుణ్డకభత్తం. బిలఙ్గదుతియన్తి కఞ్జికదుతియం.

ఏవరూపాయ ఇద్ధియాతి ఏవంజాతికాయ పుఞ్ఞిద్ధియా సమన్నాగతస్స. ఏవరూపేన చ సుఖుమాలేనాతి ఏవంజాతికేన చ నిద్దుక్ఖభావేన. సోఖుమాలేనాతిపి పాఠో. ఏవం తథాగతో ఏత్తకేన ఠానేన అత్తనో సిరిసమ్పత్తిం కథేసి. కథేన్తో చ న ఉప్పిలావితభావత్థం కథేసి, ‘‘ఏవరూపాయపి పన సమ్పత్తియా ఠితో పమాదం అకత్వా అప్పమత్తోవ అహోసి’’న్తి అప్పమాదలక్ఖణస్సేవ దీపనత్థం కథేసి. తేనేవ అస్సుతవా ఖో పుథుజ్జనోతిఆదిమాహ. తత్థ పరన్తి పరపుగ్గలం. జిణ్ణన్తి జరాజిణ్ణం. అట్టీయతీతి అట్టో పీళితో హోతి. హరాయతీతి హిరిం కరోతి లజ్జతి. జిగుచ్ఛతీతి అసుచిం వియ దిస్వా జిగుచ్ఛం ఉప్పాదేతి. అత్తానంయేవ అతిసిత్వాతి జరాధమ్మమ్పి సమానం అత్తానం అతిక్కమిత్వా అట్టీయతి హరాయతీతి అత్థో. జరాధమ్మోతి జరాసభావో. జరం అనతీతోతి జరం అనతిక్కన్తో, అన్తో జరాయ వత్తామి. ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతోతి ఏవం పచ్చవేక్ఖన్తస్స. యోబ్బనమదోతి యోబ్బనం నిస్సాయ ఉప్పజ్జనకో మానమదో. సబ్బసో పహీయీతి సబ్బాకారేన పహీనో. మగ్గేన పహీనసదిసో కత్వా దస్సితో. న పనేస మగ్గేన పహీనో, పటిసఙ్ఖానేన పహీనోవ కథితోతి వేదితబ్బో. బోధిసత్తస్స హి దేవతా జరాపత్తం దస్సేసుం. తతో పట్ఠాయ యావ అరహత్తా అన్తరా మహాసత్తస్స యోబ్బనమదో నామ న ఉప్పజ్జతి. సేసపదద్వయేపి ఏసేవ నయో. ఏత్థ పన ఆరోగ్యమదోతి అహం నిరోగోతి ఆరోగ్యం నిస్సాయ ఉప్పజ్జనకో మానమదో. జీవితమదోతి అహం చిరం జీవీతి తం నిస్సాయ ఉప్పజ్జనకో మానమదో. సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయాతి సిక్ఖం పటిక్ఖిపిత్వా. హీనాయావత్తతీతి హీనాయ లామకాయ గిహిభావాయ ఆవత్తతి.

యథాధమ్మాతి బ్యాధిఆదీహి యథాసభావా. తథాసన్తాతి యథా సన్తా ఏవ అవిపరీతబ్యాధిఆదిసభావావ హుత్వాతి అత్థో. జిగుచ్ఛన్తీతి పరపుగ్గలం జిగుచ్ఛన్తి. మమ ఏవం విహారినోతి మయ్హం ఏవం జిగుచ్ఛావిహారేన విహరన్తస్స ఏవం జిగుచ్ఛనం నప్పతిరూపం భవేయ్య నానుచ్ఛవికం. సోహం ఏవం విహరన్తోతి సో అహం ఏవం పరం జిగుచ్ఛమానో విహరన్తో, ఏవం వా ఇమినా పటిసఙ్ఖానవిహారేన విహరన్తో. ఞత్వా ధమ్మం నిరూపధిన్తి సబ్బూపధివిరహితం నిబ్బానధమ్మం ఞత్వా. సబ్బే మదే అభిభోస్మీతి సబ్బే తయోపి మదే అభిభవిం సమతిక్కమిం. నేక్ఖమ్మే దట్ఠు ఖేమతన్తి నిబ్బానే ఖేమభావం దిస్వా. నేక్ఖమ్మం దట్ఠు ఖేమతోతిపి పాఠో, నిబ్బానం ఖేమతో దిస్వాతి అత్థో. తస్స మే అహు ఉస్సాహోతి తస్స మయ్హం తం నేక్ఖమ్మసఙ్ఖాతం నిబ్బానం అభిపస్సన్తస్స ఉస్సాహో అహు, వాయామో అహోసీతి అత్థో. నాహం భబ్బో ఏతరహి, కామాని పటిసేవితున్తి అహం దాని దువిధేపి కామే పటిసేవితుం అభబ్బో. అనివత్తి భవిస్సామీతి పబ్బజ్జతో చ సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణతో చ న నివత్తిస్సామి, అనివత్తకో భవిస్సామి. బ్రహ్మచరియపరాయణోతి మగ్గబ్రహ్మచరియపరాయణో జాతోస్మీతి అత్థో. ఇతి ఇమాహి గాథాహి మహాబోధిపల్లఙ్కే అత్తనో ఆగమనీయవీరియం కథేసి.