౬. దేవదూతసుత్తవణ్ణనా

౩౬. ఛట్ఠే దేవదూతానీతి దేవదూతా. అయం పనేత్థ వచనత్థో – దేవోతి మచ్చు, తస్స దూతాతి దేవదూతా. జిణ్ణబ్యాధిమతా హి సంవేగజననట్ఠేన ‘‘ఇదాని తే మచ్చుసమీపం గన్తబ్బ’’న్తి చోదేన్తి వియ, తస్మా దేవదూతాతి వుచ్చన్తి. దేవా వియ దూతాతిపి దేవదూతా. యథా హి అలఙ్కతపటియత్తాయ దేవతాయ ఆకాసే ఠత్వా ‘‘త్వం అసుకదివసే మరిస్ససీ’’తి వుత్తే తస్సా వచనం సద్ధాతబ్బం హోతి; ఏవమేవం జిణ్ణబ్యాధిమతాపి దిస్సమానా ‘‘త్వమ్పి ఏవంధమ్మో’’తి చోదేన్తి వియ, తేసఞ్చ తం వచనం అనఞ్ఞథాభావితాయ దేవతాయ బ్యాకరణసదిసమేవ హోతీతి దేవా వియ దూతాతి దేవదూతా. విసుద్ధిదేవానం దూతాతిపి దేవదూతా. సబ్బబోధిసత్తా హి జిణ్ణబ్యాధిమతపబ్బజితే దిస్వావ సంవేగం ఆపజ్జిత్వా నిక్ఖమ్మ పబ్బజింసు. ఏవం విసుద్ధిదేవానం దూతాతిపి దేవదూతా. ఇధ పన లిఙ్గవిపల్లాసేన ‘‘దేవదూతానీ’’తి వుత్తం.

కాయేన దుచ్చరితన్తిఆది కస్మా ఆరద్ధం? దేవదూతానుయుఞ్జనట్ఠానుపక్కమకమ్మదస్సనత్థం. ఇమినా హి కమ్మేన అయం సత్తో నిరయే నిబ్బత్తతి, అథ నం తత్థ యమో రాజా దేవదూతే సమనుయుఞ్జతి. తత్థ కాయేన దుచ్చరితం చరతీతి కాయద్వారేన తివిధం దుచ్చరితం చరతి. వాచాయాతి వచీద్వారేన చతుబ్బిధం దుచ్చరితం చరతి. మనసాతి మనోద్వారేన తివిధం దుచ్చరితం చరతి.

తమేనం, భిక్ఖవే, నిరయపాలాతి ఏత్థ ఏకచ్చే థేరా ‘‘నిరయపాలా నామ నత్థి, యన్తరూపం వియ కమ్మమేవ కారణం కారేతీ’’తి వదన్తి. తం ‘‘అత్థి నిరయే నిరయపాలాతి, ఆమన్తా. అత్థి చ కారణికా’’తిఆదినా నయేన అభిధమ్మే (కథా. ౮౬౬) పటిసేధితమేవ. యథా హి మనుస్సలోకే కమ్మకారణకారకా అత్థి, ఏవమేవ నిరయే నిరయపాలా అత్థీతి. యమస్స రఞ్ఞోతి యమరాజా నామ వేమానికపేతరాజా. ఏకస్మిం కాలే దిబ్బవిమానే దిబ్బకప్పరుక్ఖదిబ్బఉయ్యానదిబ్బనాటకాదిసబ్బసమ్పత్తిం అనుభవతి, ఏకస్మిం కాలే కమ్మవిపాకం, ధమ్మికో రాజా, న చేస ఏకోవ హోతి, చతూసు పన ద్వారేసు చత్తారో జనా హోన్తి. అమత్తేయ్యోతి మాతు హితో మత్తేయ్యో, మాతరి సమ్మా పటిపన్నోతి అత్థో. న మత్తేయ్యోతి అమత్తేయ్యో, మాతరి మిచ్ఛా పటిపన్నోతి అత్థో. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో. అబ్రహ్మఞ్ఞోతి ఏత్థ చ ఖీణాసవా బ్రాహ్మణా నామ, తేసు మిచ్ఛా పటిపన్నో అబ్రహ్మఞ్ఞో నామ.

సమనుయుఞ్జతీతి అనుయోగవత్తం ఆరోపేన్తో పుచ్ఛతి, లద్ధిం పతిట్ఠాపేన్తో పన సమనుగ్గాహతి నామ, కారణం పుచ్ఛన్తో సమనుభాసతి నామ. నాద్దసన్తి అత్తనో సన్తికే పహితస్స కస్సచి దేవదూతస్స అభావం సన్ధాయ ఏవం వదతి.

అథ నం యమో ‘‘నాయం భాసితస్స అత్థం సల్లక్ఖేతీ’’తి ఞత్వా అత్థం సల్లక్ఖాపేతుకామో అమ్భోతిఆదిమాహ. తత్థ జిణ్ణన్తి జరాజిణ్ణం. గోపానసివఙ్కన్తి గోపానసీ వియ వఙ్కం. భోగ్గన్తి భగ్గం. ఇమినాపిస్స వఙ్కభావమేవ దీపేతి. దణ్డపరాయణన్తి దణ్డపటిసరణం దణ్డదుతియం. పవేధమానన్తి కమ్పమానం. ఆతురన్తి జరాతురం. ఖణ్డదన్తన్తి జరానుభావేన ఖణ్డితదన్తం. పలితకేసన్తి పణ్డరకేసం. విలూనన్తి లుఞ్చిత్వా గహితకేసం వియ ఖల్లాటం. ఖలితసిరన్తి మహాఖల్లాటసీసం. వలితన్తి సఞ్జాతవలిం. తిలకాహతగత్తన్తి సేతతిలకకాళతిలకేహి వికిణ్ణసరీరం. జరాధమ్మోతి జరాసభావో, అపరిముత్తో జరాయ, జరా నామ మయ్హం అబ్భన్తరేయేవ పవత్తతీతి. పరతో బ్యాధిధమ్మో మరణధమ్మోతి పదద్వయేపి ఏసేవ నయో.

పఠమం దేవదూతం సమనుయుఞ్జిత్వాతి ఏత్థ జరాజిణ్ణసత్తో అత్థతో ఏవం వదతి నామ – ‘‘పస్సథ, భో, అహమ్పి తుమ్హే వియ తరుణో అహోసిం ఊరుబలీ బాహుబలీ జవసమ్పన్నో, తస్స మే తా బలజవసమ్పత్తియో అన్తరహితా, విజ్జమానాపి మే హత్థపాదా హత్థపాదకిచ్చం న కరోన్తి, జరాయమ్హి అపరిముత్తతాయ ఏదిసో జాతో. న ఖో పనాహమేవ, తుమ్హేపి జరాయ అపరిముత్తావ. యథేవ హి మయ్హం, ఏవం తుమ్హాకమ్పి జరా ఆగమిస్సతి. ఇతి తస్సా పురే ఆగమనావ కల్యాణం కరోథా’’తి. తేనేవేస దేవదూతో నామ జాతో. ఆబాధికన్తి బాధికం. దుక్ఖితన్తి దుక్ఖప్పత్తం. బాళ్హగిలానన్తి అధిమత్తగిలానం.

దుతియం దేవదూతన్తి ఏత్థపి గిలానసత్తో అత్థతో ఏవం వదతి నామ – ‘‘పస్సథ, భో, అహమ్పి తుమ్హే వియ నిరోగో అహోసిం, సోమ్హి ఏతరహి బ్యాధినా అభిహతో, సకే ముత్తకరీసే పలిపన్నో, ఉట్ఠాతుమ్పి న సక్కోమి. విజ్జమానాపి మే హత్థపాదా హత్థపాదకిచ్చం న కరోన్తి, బ్యాధితోమ్హి అపరిముత్తతాయ ఏదిసో జాతో. న ఖో పనాహమేవ, తుమ్హేపి బ్యాధితో అపరిముత్తావ. యథేవ హి మయ్హం, ఏవం తుమ్హాకమ్పి బ్యాధి ఆగమిస్సతి. ఇతి తస్స పురే ఆగమనావ కల్యాణం కరోథా’’తి. తేనేవేస దేవదూతో నామ జాతో.

ఏకాహమతన్తిఆదీసు ఏకాహం మతస్స అస్సాతి ఏకాహమతో, తం ఏకాహమతం. పరతో పదద్వయేపి ఏసేవ నయో. భస్తా వియ వాయునా ఉద్ధం జీవితపరియాదానా యథాక్కమం సముగ్గతేన సూనభావేన ఉద్ధుమాతత్తా ఉద్ధుమాతకం. వినీలో వుచ్చతి విపరిభిన్నవణ్ణో, వినీలోవ వినీలకో, తం వినీలకం. పటికూలత్తా వా కుచ్ఛితం వినీలన్తి వినీలకం. విపుబ్బకన్తి విస్సన్దమానపుబ్బకం, పరిభిన్నట్ఠానే హి పగ్ఘరితేన పుబ్బేన పలిమక్ఖితన్తి అత్థో.

తతియం దేవదూతన్తి ఏత్థ మతకసత్తో అత్థతో ఏవం వదతి నామ – ‘‘పస్సథ, భో, మం ఆమకసుసానే ఛడ్డితం ఉద్ధుమాతకాదిభావప్పత్తం, మరణతోమ్హి అపరిముత్తతాయ ఏదిసో జాతో. న ఖో పనాహమేవ, తుమ్హేపి మరణతో అపరిముత్తా. యథేవ హి మయ్హం, ఏవం తుమ్హాకమ్పి మరణం ఆగమిస్సతి. ఇతి తస్స పురే ఆగమనావ కల్యాణం కరోథా’’తి. తేనేవస్స దేవదూతో నామ జాతో.

ఇమం పన దేవదూతానుయోగం కో లభతి, కో న లభతి? యేన తావ బహుం పాపం కతం, సో గన్త్వా నిరయే నిబ్బత్తతియేవ. యేన పన పరిత్తం పాపం కతం, సో లభతి. యథా హి సభణ్డం చోరం గహేత్వా కత్తబ్బమేవ కరోన్తి న వినిచ్ఛినన్తి. అనువిజ్జిత్వా గహితం పన వినిచ్ఛయట్ఠానం నయన్తి, సో వినిచ్ఛయం లభతి. ఏవంసమ్పదమేతం. పరిత్తపాపకమ్మా హి అత్తనో ధమ్మతాయపి సరన్తి, సారీయమానాపి సరన్తి.

తత్థ దీఘజయన్తదమిళో నామ అత్తనో ధమ్మతాయ సరి. సో కిర దమిళో సుమనగిరిమహావిహారే ఆకాసచేతియం రత్తపటేన పూజేసి, అథ నిరయే ఉస్సదసామన్తే నిబ్బత్తో అగ్గిజాలసద్దం సుత్వావ అత్తనా పూజితపటం అనుస్సరి, సో గన్త్వా సగ్గే నిబ్బత్తో. అపరోపి పుత్తస్స దహరభిక్ఖునో ఖలిసాటకం దేన్తో పాదమూలే ఠపేసి, మరణకాలమ్హి పటపటాతి సద్దే నిమిత్తం గణ్హి, సోపి ఉస్సదసామన్తే నిబ్బత్తో జాలసద్దేన తం సాటకం అనుస్సరిత్వా సగ్గే నిబ్బత్తో. ఏవం తావ అత్తనో ధమ్మతాయ కుసలం కమ్మం సరిత్వా సగ్గే నిబ్బత్తతీతి.

అత్తనో ధమ్మతాయ అసరన్తే పన తయో దేవదూతే పుచ్ఛతి. తత్థ కోచి పఠమేన దేవదూతేన సరతి, కోచి దుతియతతియేహి, కోచి తీహిపి నస్సరతి. తం యమో రాజా దిస్వా సయం సారేతి. ఏకో కిర అమచ్చో సుమనపుప్ఫకుమ్భేన మహాచేతియం పూజేత్వా యమస్స పత్తిం అదాసి, తం అకుసలకమ్మేన నిరయే నిబ్బత్తం యమస్స సన్తికం నయింసు. తస్మిం తీహిపి దేవదూతేహి కుసలం అసరన్తే యమో సయం ఓలోకేన్తో దిస్వా – ‘‘నను త్వం మహాచేతియం సుమనపుప్ఫకుమ్భేన పూజేత్వా మయ్హం పత్తిం అదాసీ’’తి సారేసి, సో తస్మిం కాలే సరిత్వా దేవలోకం గతో. యమో పన సయం ఓలోకేత్వాపి అపస్సన్తో – ‘‘మహాదుక్ఖం నామ అనుభవిస్సతి అయం సత్తో’’తి తుణ్హీ అహోసి.

తత్తం అయోఖిలన్తి తిగావుతం అత్తభావం సమ్పజ్జలితాయ లోహపథవియా ఉత్తానకం నిపజ్జాపేత్వా దక్ఖిణహత్థే తాలప్పమాణం అయసూలం పవేసేన్తి, తథా వామహత్థాదీసు. యథా చ తం ఉత్తానకం నిపజ్జాపేత్వా, ఏవం ఉరేనపి వామపస్సేనపి దక్ఖిణపస్సేనపి నిపజ్జాపేత్వా తే తం కమ్మకారణం కరోన్తియేవ. సంవేసేత్వాతి జలితాయ లోహపథవియా తిగావుతం అత్తభావం నిపజ్జాపేత్వా. కుఠారీహీతి మహతీహి గేహస్స ఏకపక్ఖచ్ఛదనమత్తాహి కుఠారీహి తచ్ఛన్తి, లోహితం నదీ హుత్వా సన్దతి, లోహపథవితో జాలా ఉట్ఠహిత్వా తచ్ఛితట్ఠానం గణ్హాతి, మహాదుక్ఖం ఉప్పజ్జతి. తచ్ఛన్తా పన సుత్తాహతం కరిత్వా దారుం వియ అట్ఠంసమ్పి ఛళంసమ్పి కరోన్తి. వాసీహీతి మహాసుప్పప్పమాణాహి వాసీహి. రథే యోజేత్వాతి సద్ధిం యుగయోత్తపక్ఖరథచక్కకుబ్బరపాజనేహి సబ్బతో పజ్జలితే రథే యోజేత్వా. మహన్తన్తి మహాకూటాగారప్పమాణం. ఆరోపేన్తీతి సమ్పజ్జలితేహి అయముగ్గరేహి పోథేన్తా ఆరోపేన్తి. సకిమ్పి ఉద్ధన్తి సుపక్కుథితాయ ఉక్ఖలియా పక్ఖిత్తతణ్డులా వియ ఉద్ధమధోతిరియఞ్చ గచ్ఛతి. మహానిరయేతి అవీచిమహానిరయమ్హి.

భాగసో మితోతి భాగే ఠపేత్వా విభత్తో. పరియన్తోతి పరిక్ఖిత్తో. అయసాతి ఉపరి అయపట్టేన ఛాదితో. సమన్తా యోజనసతం, ఫరిత్వా తిట్ఠతీతి ఏవం ఫరిత్వా తిట్ఠతి, యథా తం సమన్తా యోజనసతే ఠత్వా ఓలోకేన్తస్స అక్ఖీని యమకగోళకా వియ నిక్ఖమన్తి.

హీనకాయూపగాతి హీనం కాయం ఉపగతా హుత్వా. ఉపాదానేతి తణ్హాదిట్ఠిగ్గహణే. జాతిమరణసమ్భవేతి జాతియా చ మరణస్స చ కారణభూతే. అనుపాదాతి చతూహి ఉపాదానేహి అనుపాదియిత్వా. జాతిమరణసఙ్ఖయేతి జాతిమరణసఙ్ఖయసఙ్ఖాతే నిబ్బానే విముచ్చన్తి. దిట్ఠధమ్మాభినిబ్బుతాతి దిట్ఠధమ్మే ఇమస్మింయేవ అత్తభావే సబ్బకిలేసనిబ్బానేన నిబ్బుతా. సబ్బదుక్ఖం ఉపచ్చగున్తి సకలవట్టదుక్ఖం అతిక్కన్తా.